Luận Văn Thạc Sĩ: Nghiên Cứu Về Thế Giới Nghệ Thuật Trong Thơ Lệ Thu

Khám phá luận văn thạc sĩ về nghệ thuật thơ Lệ Thu, phân tích sâu sắc và giá trị văn hóa của tác phẩm trong bối cảnh văn học Việt Nam.

• Trường học: Đại học Quy Nhơn
• Chuyên ngành: Văn học
• Đề tài: Khám Phá Thế Giới Nghệ Thuật Thơ Lệ Thu
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Địa điểm: Quy Nhơn

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Đóng góp mới của luận văn
• 1.6. Bố cục luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THUYẾT KHÁI NIỆM, CẢM HỨNG VÀ HÀNH TRÌNH THƠ LỆ THU
• 1.1. Giới thuyết khái niệm
• 1.1.1. Khái niệm thế giới nghệ thuật
• 1.1.2. Thế giới nghệ thuật thơ trữ tình
• 1.2. Các cảm hứng nổi bật trong thơ Lệ Thu
• 1.2.1. Cảm hứng lịch sử - quê hương - đất nước
• 1.2.2. Cảm hứng thế sự
• 1.2.3. Cảm hứng đời tư
• 1.3. Hành trình thơ Lệ Thu
• 1.3.1. Các chặng đường thơ
• 1.3.2. Sự thống nhất và biến đổi của tư duy thơ Lệ Thu
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC HÌNH TƯỢNG NỔI BẬT TRONG THƠ LỆ THU
• 2.1. Hình tượng cái tôi trữ tình trong thơ Lệ Thu
• 2.1.1. Cái tôi công dân
• 2.1.2. Cái tôi nữ tính
• 2.2. Hình tượng không, thời gian nghệ thuật
• 2.2.1. Khái niệm không, thời gian nghệ thuật
• 2.2.2. Hình tượng không, thời gian hiện tại gắn với cuộc sống chiến trường
• 2.2.3. Hình tượng không, thời gian hiện tại gắn với cuộc sống đời thường
• 3. CHƯƠNG 3: ĐẶC ĐIỂM THỂ THƠ, NGÔN NGỮ VÀ GIỌNG ĐIỆU TRONG THƠ LỆ THU
• 3.1. Thơ tự do đạt thành tựu nổi bật
• 3.2. Các thể thơ khác
• 3.3. Ngôn ngữ thơ
• 3.3.1. Ngôn ngữ thơ mộc mạc, giản dị, đời thường
• 3.3.2. Ngôn ngữ thơ giàu nữ tính
• 3.4. Giọng điệu
• 3.4.1. Giọng trữ tình đằm thắm
• 3.4.2. Giọng suy tư, triết lý
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Luận Văn Thạc Sĩ Khám Phá Thế Giới Nghệ Thuật Thơ Lệ Thu

Luận Văn Thạc Sĩ này tập trung vào việc khám phá thế giới nghệ thuật thơ của nhà thơ Lệ Thu, một trong những gương mặt tiêu biểu của thơ ca Việt Nam hiện đại. Nghiên cứu này nhằm mục đích phân tích và hệ thống hóa các yếu tố nghệ thuật trong thơ Lệ Thu, từ đó đưa ra cái nhìn toàn diện về sự nghiệp sáng tác của bà. Khám phá nghệ thuật trong thơ Lệ Thu không chỉ giúp hiểu rõ hơn về tác giả mà còn góp phần vào việc nghiên cứu văn học hiện đại Việt Nam.

1.1. Lý do chọn đề tài

Lý do chọn đề tài xuất phát từ sự đóng góp quan trọng của Lệ Thu trong nền thơ ca Việt Nam. Bà là một nhà thơ có sự nghiệp sáng tác dài hơi, với nhiều tác phẩm được đánh giá cao. Tuy nhiên, chưa có nhiều công trình nghiên cứu chuyên sâu về thế giới nghệ thuật thơ của bà. Luận Văn Thạc Sĩ này nhằm lấp đầy khoảng trống đó, đồng thời cung cấp tài liệu tham khảo cho các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành văn học.

1.2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Lịch sử nghiên cứu về thơ Lệ Thu đã được ghi nhận qua nhiều bài viết, bài phê bình trên các tạp chí và báo chí. Các nghiên cứu trước đây thường tập trung vào nội dung và nghệ thuật trong thơ của bà, nhưng chưa có công trình nào đi sâu vào thế giới nghệ thuật thơ một cách hệ thống. Luận Văn Thạc Sĩ này kế thừa và phát triển các nghiên cứu trước, đồng thời đưa ra những phân tích mới mẻ và sâu sắc hơn.

II. Nghệ Thuật Thơ Lệ Thu Cảm Hứng Và Hành Trình Sáng Tác

Nghệ thuật thơ của Lệ Thu được đánh dấu bởi sự đa dạng trong cảm hứng và hành trình sáng tác. Bà không chỉ viết về lịch sử, quê hương, đất nước mà còn khai thác sâu sắc các vấn đề thế sự và đời tư. Cảm hứng thơ của Lệ Thu phản ánh rõ nét tâm tư, tình cảm của một người phụ nữ, người mẹ, và người chiến sĩ. Hành trình thơ của bà được chia thành nhiều chặng đường, mỗi chặng đều có sự thống nhất và biến đổi trong tư duy nghệ thuật.

2.1. Cảm hứng lịch sử quê hương đất nước

Cảm hứng về lịch sử, quê hương, và đất nước là nguồn cảm hứng chủ đạo trong thơ Lệ Thu. Bà đã dùng thơ để ghi lại những sự kiện lịch sử quan trọng, những mất mát và hy sinh trong chiến tranh, cũng như tình yêu quê hương sâu sắc. Những bài thơ này không chỉ mang tính thời sự mà còn có giá trị nhân văn sâu sắc, phản ánh tâm hồn của một người công dân yêu nước.

2.2. Cảm hứng thế sự và đời tư

Bên cạnh cảm hứng về lịch sử, Lệ Thu còn khai thác sâu sắc các vấn đề thế sự và đời tư. Thơ của bà thường đề cập đến những trăn trở, suy tư về cuộc sống, về thân phận con người, và những mối quan hệ xã hội. Những bài thơ này thể hiện sự nhạy cảm và tinh tế của một người phụ nữ, đồng thời phản ánh những biến động của xã hội Việt Nam qua các thời kỳ.

III. Phân Tích Thơ Lệ Thu Hình Tượng Và Ngôn Ngữ

Phân tích thơ của Lệ Thu cho thấy sự đa dạng trong hình tượng và ngôn ngữ nghệ thuật. Bà sử dụng nhiều hình tượng độc đáo, từ cái tôi trữ tình đến không gian, thời gian nghệ thuật, tạo nên một thế giới thơ phong phú và đa chiều. Ngôn ngữ thơ của Lệ Thu mang tính giản dị, mộc mạc, nhưng lại giàu cảm xúc và sức gợi, giúp thơ của bà dễ dàng đi vào lòng người đọc.

3.1. Hình tượng cái tôi trữ tình

Hình tượng cái tôi trữ tình trong thơ Lệ Thu được thể hiện qua hai khía cạnh chính: cái tôi công dân và cái tôi nữ tính. Cái tôi công dân phản ánh ý thức trách nhiệm và tình yêu nước của bà, trong khi cái tôi nữ tính thể hiện sự nhạy cảm, tinh tế của một người phụ nữ. Sự kết hợp hài hòa giữa hai khía cạnh này tạo nên sự độc đáo trong thơ của Lệ Thu.

3.2. Ngôn ngữ thơ mộc mạc giản dị

Ngôn ngữ thơ của Lệ Thu được đánh giá cao bởi sự mộc mạc, giản dị, nhưng lại giàu cảm xúc và sức gợi. Bà thường sử dụng những từ ngữ quen thuộc, gần gũi với đời sống hàng ngày, nhưng qua cách sắp xếp và biểu đạt, những từ ngữ đó trở nên có sức mạnh và ý nghĩa sâu sắc. Điều này giúp thơ của bà dễ dàng đi vào lòng người đọc, tạo nên sự đồng cảm và chia sẻ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thơ ca Việt Nam đương đại là một kho tàng văn hóa phong phú, phản ánh sâu sắc tâm hồn và lịch sử dân tộc. Trong đó, thơ của nhà thơ Lệ Thu (Trần Lệ Thu) nổi bật với sự kết hợp hài hòa giữa cảm hứng lịch sử, quê hương và đời tư, tạo nên một thế giới nghệ thuật độc đáo. Từ tập thơ đầu tiên Xứ sở loài chim yến (1980) đến tuyển tập Điềm đạm Việt Nam (2014) với 267 bài thơ, Lệ Thu đã để lại dấu ấn sâu đậm trong lòng công chúng yêu thơ và giới nghiên cứu văn học. Tuy nhiên, cho đến nay vẫn chưa có công trình nghiên cứu toàn diện và hệ thống về thế giới nghệ thuật trong thơ của bà.

Luận văn này nhằm mục tiêu phân tích sâu sắc thế giới nghệ thuật thơ Lệ Thu, tập trung vào hai tuyển tập tiêu biểu: Đến với thơ Lệ Thu (2000) và Điềm đạm Việt Nam (2014). Phạm vi nghiên cứu bao gồm các cảm hứng chủ đạo, hình tượng nghệ thuật, thể thơ, ngôn ngữ và giọng điệu trong thơ của nhà thơ, từ giai đoạn trước và sau đổi mới 1986. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc làm sáng tỏ giá trị nghệ thuật và tư tưởng của thơ Lệ Thu, góp phần bổ sung vào kho tàng nghiên cứu văn học Việt Nam đương đại, đồng thời cung cấp tài liệu tham khảo hữu ích cho sinh viên và học viên cao học ngành Ngữ văn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng các lý thuyết về thế giới nghệ thuật trong văn học, đặc biệt là khái niệm thế giới nghệ thuật của tác phẩm thơ trữ tình. Theo đó, thế giới nghệ thuật là chỉnh thể toàn vẹn của các yếu tố sáng tạo nghệ thuật, bao gồm hình tượng nghệ thuật, ngôn ngữ, giọng điệu và cấu trúc nội tại, phản ánh hiện thực và quan niệm của tác giả. Lý thuyết về cái tôi trữ tình được sử dụng để phân tích sự biểu hiện của chủ thể trữ tình trong thơ Lệ Thu, từ cái tôi công dân, cái tôi thế sự đến cái tôi đời tư. Ngoài ra, luận văn còn áp dụng mô hình phân tích cảm hứng thơ, thể loại thơ và phương pháp so sánh để làm nổi bật đặc điểm và sự biến đổi trong tư duy thơ của nhà thơ qua các giai đoạn lịch sử.

Các khái niệm chính bao gồm:

• Thế giới nghệ thuật trong thơ trữ tình
• Cái tôi trữ tình và các hình thức biểu hiện
• Cảm hứng thơ: lịch sử - quê hương - đất nước, thế sự, đời tư
• Thể thơ, ngôn ngữ và giọng điệu trong thơ

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp:

• Phương pháp hệ thống - cấu trúc: Đặt thơ Lệ Thu trong chỉnh thể nghệ thuật tổng thể, phân tích theo trật tự logic các yếu tố cấu thành thế giới nghệ thuật.
• Phương pháp thống kê - phân loại: Thống kê số lượng bài thơ theo từng cảm hứng, thể loại để làm cơ sở phân tích định lượng, ví dụ như 25% bài thơ về quê hương - đất nước, 26,59% về tình yêu đôi lứa.
• Phương pháp phân tích - tổng hợp: Khảo sát trực tiếp các bài thơ tiêu biểu, phân tích chi tiết hình tượng, ngôn ngữ, giọng điệu để rút ra luận điểm.
• Phương pháp so sánh - đối chiếu: So sánh thơ Lệ Thu với các tác giả cùng thời và các giai đoạn thơ khác để làm rõ nét độc đáo và sự phát triển trong tư duy thơ.

Nguồn dữ liệu chính là toàn bộ thơ của Lệ Thu, tập trung vào hai tuyển tập tiêu biểu. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 267 bài thơ trong Điềm đạm Việt Nam và các bài thơ chọn lọc từ tuyển tập Đến với thơ Lệ Thu. Phân tích được thực hiện trong khoảng thời gian nghiên cứu từ năm 2022 đến 2024, với sự tham khảo các công trình phê bình, lý luận văn học và tài liệu lịch sử liên quan.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Cảm hứng lịch sử - quê hương - đất nước chiếm khoảng 25% tổng số bài thơ trong tuyển tập Điềm đạm Việt Nam.
   Thơ Lệ Thu thể hiện sâu sắc tình yêu quê hương, lòng tự hào dân tộc và sự ghi nhận những mất mát, hy sinh trong chiến tranh. Ví dụ, bài thơ Điềm đạm Việt Nam nhấn mạnh những hình ảnh bình dị như “biển”, “đất”, “nhánh ổi”, “cành tre” tạo nên bức tranh quê hương gần gũi mà sâu sắc. Hình tượng anh hùng dân tộc như Quang Trung, Bùi Thị Xuân được ca ngợi với sự trân trọng và tự hào.

2. Cảm hứng thế sự chiếm khoảng 12,69% bài thơ, phản ánh những trăn trở về xã hội và nhân tình thế thái sau chiến tranh.
   Lệ Thu chuyển hướng từ cảm hứng sử thi sang cảm hứng thế sự, thể hiện sự băn khoăn, đau xót trước những biến đổi của xã hội, sự tha hóa, dối trá và những vấn đề đạo đức. Bài thơ Một thời ta sống phản ánh sự phôi pha, dối trá trong cuộc sống hiện đại, đồng thời kêu gọi sự kiên nhẫn và bền lòng.

3. Cảm hứng đời tư chiếm khoảng 26,59% bài thơ, tập trung vào tình yêu đôi lứa, tình mẫu tử và những tâm sự cá nhân.
   Thơ Lệ Thu giàu nữ tính, mộc mạc, giản dị nhưng sâu sắc, thể hiện qua các bài thơ về tình yêu, sự chờ đợi, hy sinh và nỗi cô đơn. Tình mẫu tử được thể hiện đậm nét với nhiều bài thơ ca ngợi mẹ, con và những mất mát trong chiến tranh, như bài Viết cho con và Lời ru một thuở.

4. Đặc điểm thể thơ và ngôn ngữ đa dạng, trong đó thơ tự do chiếm vị trí nổi bật.
   Lệ Thu sử dụng thể thơ tự do linh hoạt, kết hợp với ngôn ngữ giản dị, giàu nhạc tính và giọng điệu trữ tình đằm thắm, suy tư. Sự kết hợp này tạo nên sức sống lâu bền cho thơ, giúp truyền tải cảm xúc chân thực và sâu sắc.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện cho thấy thơ Lệ Thu là sự hòa quyện giữa truyền thống và hiện đại, giữa cái tôi cá nhân và cái tôi công dân. Cảm hứng lịch sử - quê hương - đất nước phản ánh trách nhiệm công dân và lòng tự hào dân tộc, phù hợp với bối cảnh chiến tranh và hậu chiến. Cảm hứng thế sự và đời tư thể hiện sự chuyển biến trong tư duy thơ, phản ánh những biến động xã hội và tâm trạng cá nhân trong thời kỳ đổi mới.

So sánh với các nhà thơ cùng thời, thơ Lệ Thu giữ được sự cân bằng giữa cảm xúc và trí tuệ, không chạy theo trào lưu mà vẫn đổi mới linh hoạt. Các biểu đồ thống kê số lượng bài thơ theo cảm hứng và thể loại sẽ minh họa rõ nét sự phân bố này, giúp người đọc hình dung tổng quan về thế giới nghệ thuật của nhà thơ.

Ý nghĩa của nghiên cứu nằm ở việc làm sáng tỏ một thế giới nghệ thuật thơ phong phú, đa chiều, góp phần nâng cao nhận thức về giá trị văn học của thơ Lệ Thu và mở rộng hiểu biết về thơ Việt Nam đương đại.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường nghiên cứu chuyên sâu về từng cảm hứng thơ của Lệ Thu nhằm khai thác triệt để các khía cạnh lịch sử, xã hội và tâm lý trong thơ, góp phần làm rõ hơn các tầng nghĩa nghệ thuật. Thời gian thực hiện: 2 năm, chủ thể: các viện nghiên cứu văn học và trường đại học.

2. Phát triển các chương trình giảng dạy và hội thảo chuyên đề về thơ Lệ Thu tại các trường đại học và trung tâm văn hóa để nâng cao nhận thức và sự quan tâm của sinh viên, học viên cao học. Thời gian: 1 năm, chủ thể: khoa Ngữ văn, các tổ chức văn học.

3. Xuất bản tuyển tập phê bình và giới thiệu thơ Lệ Thu bằng nhiều hình thức đa phương tiện như sách, video, podcast để tiếp cận rộng rãi công chúng yêu thơ. Thời gian: 1-2 năm, chủ thể: nhà xuất bản, các tổ chức văn hóa.

4. Khuyến khích nghiên cứu so sánh thơ Lệ Thu với các nhà thơ đương đại trong và ngoài nước để làm nổi bật giá trị độc đáo và sự giao thoa văn hóa trong thơ Việt Nam hiện đại. Thời gian: 3 năm, chủ thể: các viện nghiên cứu, học giả.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Sinh viên và học viên cao học ngành Ngữ văn Việt Nam: Luận văn cung cấp tài liệu tham khảo toàn diện về thế giới nghệ thuật thơ Lệ Thu, giúp nâng cao kiến thức và kỹ năng phân tích thơ trữ tình.

2. Giảng viên và nhà nghiên cứu văn học: Cung cấp cơ sở lý luận và dữ liệu phân tích chi tiết, hỗ trợ cho các công trình nghiên cứu chuyên sâu về thơ Việt Nam đương đại.

3. Các nhà phê bình văn học và biên tập viên văn hóa: Giúp hiểu rõ hơn về giá trị nghệ thuật và tư tưởng trong thơ Lệ Thu, từ đó có thể giới thiệu và đánh giá tác phẩm một cách chính xác, sâu sắc.

4. Cộng đồng yêu thơ và độc giả rộng rãi: Luận văn giúp người đọc tiếp cận một cách hệ thống và có chiều sâu với thơ Lệ Thu, từ đó tăng thêm sự trân trọng và yêu mến thơ ca Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Thế giới nghệ thuật trong thơ Lệ Thu có điểm gì đặc biệt?
   Thế giới nghệ thuật của thơ Lệ Thu là chỉnh thể đa chiều, kết hợp hài hòa giữa cảm hứng lịch sử, thế sự và đời tư, với ngôn ngữ giản dị nhưng giàu nhạc tính, tạo nên sức sống lâu bền và sự gần gũi với người đọc.

2. Cái tôi trữ tình trong thơ Lệ Thu được thể hiện như thế nào?
   Cái tôi trữ tình trong thơ Lệ Thu đa dạng, từ cái tôi công dân gắn bó với quê hương, đất nước trong chiến tranh, đến cái tôi thế sự trăn trở trước xã hội và cái tôi đời tư sâu sắc, tinh tế trong tình yêu và gia đình.

3. Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng trong luận văn?
   Luận văn sử dụng phương pháp hệ thống - cấu trúc, thống kê - phân loại, phân tích - tổng hợp và so sánh - đối chiếu, dựa trên nguồn dữ liệu là toàn bộ thơ của Lệ Thu, tập trung vào hai tuyển tập tiêu biểu.

4. Tại sao cảm hứng thế sự lại quan trọng trong thơ Lệ Thu?
   Cảm hứng thế sự phản ánh sự chuyển biến trong tư duy thơ Lệ Thu sau chiến tranh, thể hiện sự băn khoăn, trăn trở về những biến đổi xã hội, đạo đức và nhân tình thế thái, góp phần làm thơ trở nên sâu sắc và gần gũi với thực tế đời sống.

5. Luận văn có thể ứng dụng như thế nào trong giảng dạy?
   Luận văn cung cấp hệ thống kiến thức và phân tích chi tiết về thơ Lệ Thu, giúp giảng viên xây dựng bài giảng, tổ chức hội thảo và hướng dẫn sinh viên nghiên cứu thơ trữ tình Việt Nam đương đại hiệu quả hơn.

Kết luận

• Luận văn là công trình nghiên cứu đầu tiên có hệ thống về thế giới nghệ thuật thơ Lệ Thu, góp phần làm sáng tỏ giá trị văn học của nhà thơ trong bối cảnh thơ Việt Nam đương đại.
• Phân tích ba cảm hứng chủ đạo: lịch sử - quê hương - đất nước, thế sự và đời tư, cùng với đặc điểm thể thơ, ngôn ngữ và giọng điệu, tạo nên bức tranh toàn diện về thế giới nghệ thuật của tác giả.
• Tư duy thơ Lệ Thu thể hiện sự tích hợp giữa truyền thống và hiện đại, giữa cái tôi cá nhân và trách nhiệm công dân, phản ánh sâu sắc tâm trạng và xã hội qua các giai đoạn lịch sử.
• Nghiên cứu mở ra hướng đi mới cho các công trình phê bình và giảng dạy về thơ Việt Nam đương đại, đồng thời khuyến khích sự quan tâm của công chúng và giới học thuật.
• Đề xuất các giải pháp phát triển nghiên cứu, giảng dạy và phổ biến thơ Lệ Thu nhằm nâng cao giá trị văn hóa và giáo dục trong tương lai.

Khuyến khích các nhà nghiên cứu, giảng viên và sinh viên tiếp tục khai thác sâu hơn các khía cạnh của thơ Lệ Thu, đồng thời tổ chức các hội thảo chuyên đề để trao đổi và phát triển nghiên cứu về thơ Việt Nam đương đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu và kết thúc bài thơ như cánh cửa của toàn bài, mở ra và đóng lại nội dung sâu sắc mà nó cất giữ, chỉ những ai có chìa khóa của trái tim mới mở được. Với hai câu cuối: “Không có gì quý hơn độc lập tự do”/ Lời cả nước ghi trên cánh cửa” cho thấy ý chí, quyết tâm và mục đích cuối cùng mà lịch sử, dân tộc hướng đến là tự do. Để đổi lấy điều đó, dân tộc và nhân dân Việt Nam phải chịu bao đau thương, bao mồ hôi, nước mắt và máu xương của những con người đã hòa tan vào đất mẹ, để chúng ta hôm nay thấy cờ đỏ sao vàng tung bay trong những sáng mai. Trong thơ mình Lệ Thu nói lên những nỗi đau mà bao người phải gánh chịu để đổi lấy tự do hôm nay: “Cho một ngày mai tươi sáng/ bao người Hà Nội trẻ trung đã lên đường/ xông pha nơi đạn bom mà không hề tính toán/ Họ chưa một lần được cùng người yêu ngồi ghế đá công viên – nơi mồ hôi mình đổ xuống/ Nhiều người giờ đã nằm yên dưới hàng ngàn bia mộ/ dõi theo hành động của từng người và đất nước đổi thay…” (Hà Nội trong ta).

Những lớp người của năm tháng ấy, họ hi sinh quá nhiều cả tình yêu, cả tuổi trẻ và cả tính mạng. Họ mãi mãi nằm lại những vùng miền hiu quạnh với đồng đội nhưng vẫn chưa bao giờ thôi nghĩ về đất nước. Họ vẫn ở đây trong từng nắm đất ngắm đất nước mình lớn lên. Bản 15 thân tác giả đã trải qua mất mát nhìn thấy người thân hi sinh phải lìa xa gia đình thân thuộc nên những vần thơ của chị luôn đau đáu: “Tuổi xanh đời cậu đọa đày/ Tháng năm xích sắt, gót giày nhà lao/…Trở về, khuất bóng mẹ cha/ Chị em li tán cửa nhà nát tan!/ Một mình trăm nỗi xốn xang/ Quê hương còn giặc, xóm làng chưa vui”.

Đây là bài thơ chị đề tặng người cậu Lê Quang Lưu, người đã hi sinh cuộc đời thanh xuân của mình bị tù đày nơi nhà lao Phú Quốc với bao đau đớn. Sau bao năm, thân vẫn còn mảnh đạn buốt tê nhưng tình yêu với quê hương, tổ quốc không bao giờ phai: “Tay nâng khẩu súng ngùi ngùi/ Trên môi cậu vẫn nụ cười trẻ trung” (Gặp cậu trên đường hành quân). Khát khao chiến đấu cống hiến cho quê hương dường như không khi nào phai mờ trong lòng những người lính. Là người chứng kiến sự đau thương của quê hương mình trong đó gia đình là phần máu thịt cũng chịu nhiều tang thương chị đã bùi ngùi viết: “Tôi đi tìm gặp các em tôi/ Đứa đã đi xa, đứa mất rồi/ Bạn bè biết bao người ngã xuống/ Máu đỏ triền sông cuối bãi bồi/… Ông kể nhiều về lũ ác ôn/ Đã giết ông tôi trước cổng đồn/ Xác kéo quanh làng treo giữa chợ/ Ba ngày phơi nắng chẳng cho chôn…” (Về quê nội giữa vành đai trắng).

Lệ Thu dùng các động từ “ngã”, “treo” “kéo”, “phơi” để diễn tả tội ác của giặc và cũng là sự mất mát của chính mình. Chưa dừng lại ở đó, lời thơ còn kể sự đau thương ấy tới “người anh ở trước nhà” giờ “Một bàn tay cụt, đôi nạng gỗ/ Hận của ba năm “lính cộng hòa”/…” rồi “người chị họ” thì “Chồng chị chết bom, con chết trận/ “Chúng làm tan nát cả em ơi”. Đau thương ấy kể khi nào mới nguôi đó không chỉ là nỗi đau của riêng chị mà còn là của cả một dân tộc nỗi đau thương lên đến tận cùng. Nhưng những lớp thế hệ sau họ không run sợ mà vẫn tiếp tục cuộc hành trình gian khổ của lớp lớp cha anh để lại mặc dù cái chết hiện diện trước mắt: “Tôi gặp người em chưa biết tên/…Vừa mới xung vào “du kích mật”/ Em cười đôi mắt sáng mông mênh” (Về quê nội giữa vành đai trắng).

Nụ cười ấy chính là 16 hành trang vững chắc là niềm tin chiến thắng, cho khát vọng hào hùng của một ngày mai tươi sáng. Chiến tranh còn là nguyên nhân chia cắt đất nước Bắc – Nam như Chị và Em ở hai đầu Tổ Quốc còn dải đất mẹ Miền Trung rứt ruột “ngóng Bắc, chờ Nam”. Đó là những ngày Tổ quốc ta tách biệt hai miền Nam – Bắc, miền Bắc đang xây dựng chủ nghĩa xã hội, miền Nam vẫn chống quân thù: “Em trầm tư như một ngọn tháp Chàm/ Yêu nghĩa khí từ câu thơ Đồ Chiểu/…Cùng bè bạn xuống đường/ Em hát: Dậy mà đi! trong khi đó Chị nơi đất Bắc chén cơm sẻ nửa/ Trong bom rơi Chị vẫn đến trường”. Nhưng rồi sự đoàn tụ chính là ngày thống nhất: “Hãy cười lên em ơi/ Những cách biệt ngày qua sẽ hết” (Chị và em từ hai đầu đất nước).

Đó cũng chính là ước mong của toàn thể nhân dân Việt Nam. Là người con của đất Bình Định ngoan cường, với cảm hứng lịch sử - quê hương - đất nước Lệ Thu đã dành khá nhiều bài thơ ca ngợi đất và người của quê hương mình: “Một mảnh trời Tuy Phước tựa vành nôi/ anh dũng vậy mà khiêm nhường đến vậy” (Màu xanh cây lúa). Hay như: “Người con Quy Nhơn/ qua hai cuộc chiến thăng trầm/ người bác sĩ chỉnh hình/ về nối lại chân tay cho đồng đội” (Ghềnh Ráng). Chị viết về quê hương bằng giọng điệu tự hào chị nhắc lại những năm kháng chiến những đau thương mà mảnh đất quê mình trải qua bằng những gì tự hào nhất của một người con xứ sở.

Thơ chị còn là một bản anh hùng ca của các địa danh quê hương lưu tên mình trong cuộc chiến tranh ngoan cường của Tổ Quốc: “Trong nóng bỏng tình người Công Thạnh/ Trong rạo rực sóng cồn Thiện Chánh/ Sóng muôn đời mang vị mặn thiết tha” (Dưới tầm pháo giặc). Chị viết về địa danh trong kháng chiến của quê hương mình với niềm tự hào: “Mùa trăng Mỹ Lợi chưa tàn/ Phú Ninh vây chốt/ Chánh Khoan phá đồn/ Diêm Tiêu lửa cháy khu dồn/…Bồn chồn Phú Cũ, Trà Quang/ Bình Dương lính chạy hoang mang hãi hùng” (Tên đất – hồn người) hay: “Nỗi đau từ Chảng Ba Đình/ Chiến công 17 Núi Bé, nghĩa tình Hòa Sơn/ Quê hương chất chứa căm hờn/ Gia An, Quy Thuận, Thành Sơn, Chương Hòa…” (Đất của những người trụ bám). Trong thơ Lệ Thu những địa danh đất nước gắn liền với cuộc chiến luôn nhắc chị nhớ về năm tháng khói lửa ấy nên chị lưu lại cố gắng để không xót một nơi nào trong trí nhớ: “Làng Phú Thứ mờ sương/ Mênh mông mặt đầm Trà Ổ/ Biển Tân Phụng chờ ta trong nỗi nhớ/ Ngã Tư Chánh Trực/ Xóm nhỏ Cát Tường/ Chiều nào qua chợ An Lương/ Rạng rỡ mặt người trong màu cờ giải phóng!” (Những cuộc hành quân im lặng). Bằng những vần thơ mộc mạc mà sâu lắng, Lệ Thu đã cho thấy lòng tự hào sâu sắc tình cảm sâu nặng với từng mảnh đất, con đường, xóm nhỏ, gắn bó với truyền thống quê hương, gắn với nỗi đau thời cuộc.

Nhưng khí phách và sự dũng cảm kiên trinh không bao giờ thay đổi được dù bom đạn thế nào. Qua đó chính mỗi người đọc cũng thấy tự hào về quê hương, đất nước mình. Hình tượng nhân vật anh hùng được Lệ Thu dùng những vần thơ vô vàn trân trọng và tự hào dựng lên. Đó là biểu tượng cho truyền thống đấu tranh của dân tộc là niềm tin yêu của nhân dân đối với lịch sử hào hùng, bất khuất chống giặc ngoại xâm.

Lệ Thu nhắc lại mối tình Mỵ Châu – Trọng Thủy để nhắc lại lịch sử và nguyên nhân mất nước Âu Lạc của An Dương Vương, bằng giọng cảm thương Lệ Thu đã thấu hiểu cho sự ngây thơ của Mỵ Châu khi đặt mình vào chính Mỵ Châu: “Ta là công chúa Mỵ Châu/ Trọng Thủy ơi hãy trả đầu cho ta! Trách gì lưỡi kiếm vua cha/ Xử con đánh mất sơn hà vì yêu” (Tình Mỵ Châu). Với lòng tự hào Lệ Thu ngợi ca những hình tượng anh hùng, đó là kết tinh của cộng đồng. Những hình tượng anh hùng được dựng xây qua hàng ngàn năm lịch sử. Tiêu biểu là người anh hùng áo vải Quang Trung - Nguyễn Huệ: “Đất nước này/ ngàn năm/ hoa và máu/ đẫm từng trang lịch sử anh hùng/ mãi thấp thoáng vườn trầu/ Nguyễn Huệ - Quang Trung!” Hình ảnh 18 Quang Trung – Nguyễn Huệ đi vào thơ Lệ Thu như một niềm tự hào và một niềm tin sắt đá của dân tộc bao đời nay nhân dân ta sẽ bảo vệ và dựng xây mảnh đất: “Chiến thắng mấy chục vạn quân xăm lăng/ Đâu dễ dàng như ngồi vào mâm tiệc/ Chinh Nam phạt Bắc/ Bao gian truân/ Sống chết/ Áo vải cờ đào” (Thấp thoáng vườn trầu).

Lệ Thu không chỉ xây dựng nên một nhân vật anh hùng của một thời kì mà đã tóm lược những hình tượng tiêu biểu của lịch sử dân tộc. Quê hương Bình Định không chỉ tự hào với hình tượng Quang Trung – Nguyễn Huệ mà còn tự hào với tên tuổi nữ tướng Bùi Thị Xuân vợ Thái phó Trần Quang Diệu và là một trong những đô đốc của vương triều Tây Sơn trong lịch sử Việt Nam. Là một nữ tướng văn, võ, trí, dũng vẹn toàn và vô cùng anh dũng. Khi vương triều Tây Sơn thất bại bà bị Nguyễn Ánh xử tử bằng cách cho voi xé xác man rợ nhưng không hề run sợ.

Với sự yêu quý Lệ Thu đã thay mặt nhiều tấm lòng dành cho bà những lời ca tụng: “Bùi Thị Xuân ơi! Ngọn lửa thiêu liệt nữ/ Giữa lòng người muôn thuở cháy khôn nguôi” (Ngày hội Tây Sơn). Dọc theo chiều dài của lịch sử dân tộc, những tượng đài anh hùng chống kẻ thù xâm lược cũng được Lệ Thu yêu mến và ca ngợi: “Tháng ngày chẳng chút nghỉ ngơi/ Bão giông dưới cánh “vọng lời mẹ ru”/ Hạ bao nhiêu máy bay thù/ Một thời bão lửa – sương mù – mây đen” (Cánh bạc) để ca ngợi anh hùng Nguyễn Hồng Nhị - người con của đất Tam Quan với sự kiên cường và nhiều chiến công oanh liệt. Trong bài Kính viếng hương hồn Đại tướng Võ Nguyên Giáp chị viết: “Trí tuệ tài năng, dũng lược, khiêm nhường…/ cánh chim đầu đàn/ cho bao lớp thanh niên đất Việt/ một con Người, một trái tim cao khiết/ đã vì Dân, vì nước trọn đời” (Dân yêu ai, đích thị ấy anh hùng). Ngay từ tên của bài thơ đã cho thấy khái niệm tượng đài, khái niệm anh hùng ở đây rất giản đơn, gần gũi, dung dị, không màu mè không phải xây bằng đá hoa cương kiên cố mà giản đơn được xây bằng tình yêu của hàng triệu con 19 người Việt Nam.