Chương I, điều 4 quy định như sau: 1. Cán bộ là công dân Việt Nam, được bầu cử, phê chuẩn, bổ nhiệm giữ chức vụ, chức danh theo nhiệm kỳ trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, ở tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (sau đây gọi chung là cấp tỉnh), ở huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh (sau đây gọi chung là cấp huyện), trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước. Công chức là công dân Việt Nam, được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện; trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân mà không phải là sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng; trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân mà không phải là sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên nghiệp và trong bộ máy 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội (sau đây gọi chung là đơn vị sự nghiệp công lập), trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước; đối với công chức trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập thì lương được bảo đảm từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của pháp luật. Cán bộ xã, phường, thị trấn (sau đây gọi chung là cấp xã) là công dân Việt Nam, được bầu cử giữ chức vụ theo nhiệm kỳ trong Thường trực Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, Bí thư, Phó Bí thư Đảng ủy, người đứng đầu tổ chức chính trị - xã hội; công chức cấp xã là công dân Việt Nam được tuyển dụng giữ một chức danh chuyên môn, nghiệp vụ thuộc Ủy ban nhân dân cấp xã, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước.
Theo luật trên tôi thấy: cán bộ, công chức là công dân Việt Nam được bầu cử, phê chuẩn, bổ nhiệm, tuyển dụng, nằm trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước, làm việc trong các cơ quan Đảng, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội, trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập. Cán bộ theo quan điểm của Hồ Chí Minh và cán bộ theo luật hiện nay được thể hiện rõ ở những mặt sau: Cán bộ lãnh đạo là những người đứng đầu, phụ trách một tổ chức, đơn vị, phong trào nào đó do bầu cử hoặc chỉ định. Cán bộ lãnh đạo có trách nhiệm đề ra phương hướng, chủ trương, quyết định, trước hết là những quyết định có tính chiến lược về đơn vị mình. Ngoài ra, cán bộ lãnh đạo là người dẫn dắt, tổ chức phong trào theo một hướng đi cụ thể; là người điều hành, chỉ đạo bằng quyền hành qua cách mệnh lệnh, là người điều chỉnh những quyết định cho phù hợp với sự điều kiện, hoàn cảnh chủ quan và khách quan.
Cán bộ lãnh đạo được phân nhiều cấp: cấp vĩ mô toàn quốc, cấp ngành, cấp địa phương và cấp cơ sở. Cán bộ lãnh đạo ở các cấp khác nhau thì tầm quan trọng khác nhau. Cán bộ quản lý là những người hoạt động nghề nghiệp, họ hoàn toàn hay chủ yếu gắn với việc thực hiện chức năng quản lý, là người điều hành, hướng dẫn tổ chức những quyết định của cán bộ lãnh đạo. Họ được trao quyền đánh giá một cách độc lập, chỉ đạo hoạt động, công việc của người khác, hay của một đơn 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com vị tổ chức, một khâu trung gian trong một quá trình quản lý kinh tế, xã hội, giáo dục.
Cán bộ quản lý có thể được phân loại theo nghề nghiệp nghiệp, năng lực và chức vụ. Về bản chất: Cán bộ lãnh đạo và cán bộ quản lý đều tác động vào một hệ thống, một tổ chức hay một quá trình để điều khiển hệ thống, tổ chức theo những mục đích, kế hoạch đề ra từ trước. Về phẩm chất: cán bộ lãnh đạo, cán bộ quản lý phải là người có uy tín, là người đại diện số đông, cho tập thể. Cán bộ lãnh đạo phải là người có khả năng thu phục nhân tâm, nhân tài, có khả năng sử dụng “đúng người, đúng việc”; là người có tri thức, có kinh nghiệm ở lĩnh vực phụ trách, có tầm nhìn, biết quy tụ nhân tài, vật lực.
Sự khác biệt giữa cán bộ lãnh đạo và cán bộ quản lý thể hiện ở ba phương diện chủ yếu: Về đối tượng: nếu đối lãnh đạo chủ yếu là con người thì đối tượng quản lý là sự vật, sự việc lẫn con người với tư cách là chủ thể của các sự vật, sự việc ấy. Về tính chất: lãnh đạo là dẫn đường chỉ lối; còn quản lý là trông nom, chăm sóc. Về phương thức: quản lý được thực hiện bằng những công việc cụ thể, còn lãnh đạo lại thông qua đường lối, chủ trương. Công việc quản lý luôn tuân theo những đường lối, chủ trương nhất định.
Cả lãnh đạo và quản lý đều hàm chứa mối quan hệ tác động của một cá nhân hay một nhóm người tới một người hay nhóm người khác. Hoạt động lãnh đạo và quản lý được thực hiện ở nhiều cấp độ (nhóm người, tổ chức, địa phương, khu vực, đất nước…, nhiều lĩnh vực đời sống – xã hội (kinh tế, chính trị, văn hóa, giáo dục…). Ở bất cứ cấp độ, lĩnh vực nào, hoạt động lãnh đạo và quản lý đều diễn ra cùng nhau: có quản lý thì có lãnh đạo và ngược lại có lãnh đạo thì có quản lý. Trong thực tế, việc phân định cán bộ lãnh đạo và cán bộ quản lý chỉ là tương đối.
Ở một số lĩnh vực và phạm vi quy mô nhỏ, cán bộ lãnh đạo cũng đồng thời là cán bộ quản lý hoặc cán bộ quản lý cũng lại đồng thời là cán bộ lãnh đạo. Khi vừa là cán bộ lãnh đạo, vừa là cán bộ quản lý, cán bộ đó vừa có quyền ra quyết định, vừa tổ chức thực hiện quyết định đó. Ở tầm vĩ mô, sự phân định giữa lãnh đạo và quản lý tương đối rõ hơn, được minh chứng khá rõ qua 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com mối quan hệ biện chứng cơ chế hoạt động của Đảng và Nhà nước ta: Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý. Như vậy, theo quan điểm của Hồ Chí Minh về cán bộ quản lý và theo quan điểm về cán bộ của Đảng, Nhà nước hiện nay, thì khái niệm cán bộ là đề cập đến cả lãnh đạo, cũng như quản lý.
Vị trí, vai trò của cán bộ quản lý a. Là chủ thể của sự nghiệp cách mạng Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Cán bộ là cái gốc của mọi công việc” [49, tr. Mọi việc thành công hay thất bại đều ở cách lãnh đạo, quản lý cán bộ: cán bộ quản lý là lực lượng tinh tuý nhất của xã hội, có vị trí vừa tiên phong vừa là trung tâm của xã hội, vừa trong sự vận hành của xã hội. Cán bộ quản lý có vai trò cực kỳ quan trọng của hệ thống chính trị nước ta: hình thành các đường lối, chủ trương của Đảng, Chính phủ.
Mọi đường lối, chủ trương của Đảng, Chính phủ được hình thành một cách đúng đắn, phản ánh đúng thực tiễn của cuộc sống, của sự nghiệp cách mạng, trở thành kim chỉ nam cho hoạt động cải tạo thực tiễn, cải tạo xã hội và đưa sự nghiệp cách mạng của dân tộc tiến lên đều bắt nguồn từ người cán bộ lãnh đạo, quản lý. Chủ tịch Hồ Chí Minh nói: “Cán bộ là tướng của đoàn thể” [47, tr. Cán bộ là vị tướng của đoàn thể: người lãnh đạo, quản lý của đoàn thể. Cán bộ được trao quyền lực, có trách nhiệm xử lý công việc trong vị trí, vai trò của mình được Đảng, Chính phủ giao phó.
Có cán bộ lãnh đạo, quản lý mới làm cho sự nghiệp cách mạng nhanh chóng thành công, không có cán bộ thì không thể hoàn thành công việc, không đưa được sự nghiệp cách mạng tiến lên đến thắng lợi cuối cùng. “Cán bộ là cái dây chuyền của bộ máy. Nếu dây chuyền không tốt, không chạy thì động cơ dù tốt, dù chạy toàn bộ máy cũng tê liệt” [49, tr.68]; “Đảng và Chính phủ tin cậy cán bộ, giao cho cán bộ nhiệm vụ chủ chốt, nhiệm vụ quản lý. Đó là một nhiệm vụ nặng nề nhưng rất vẻ vang.
Cán bộ ta phải luôn luôn cố gắng làm trọn nhiệm vụ, mới xứng đáng với lòng tin cậy của Đảng, của Chính phủ và của nhân dân” [54, tr. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã hình tượng hoạt động của cán bộ như cái máy trong công nghiệp. Hoạt động mang tính dây 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chuyền, liên quan đến nhiều bộ phận, dây chuyền hoạt động tốt thì động cơ mới chạy được, mới hoạt động được trơn chu và ngược lại, nếu dây chuyền hoạt động không tốt thì động cơ dù tốt dù chạy thì bộ máy cũng không hoạt động được. Chủ tịch Hồ Chí Minh dùng hình tượng này để cán bộ dễ hiểu, dễ nhớ trong thực hiện công việc của mình.
Cán bộ là con người nên “cỗ máy” ở đây là cỗ máy của Đảng, Chính phủ, của tổ chức chính trị - xã hội. Cán bộ là “dây chuyền” ở đây là cầu nối đặc biêt giữa Đảng, Chính phủ với quần chúng nhân dân. Cán bộ là các phần tử cấu thành bộ máy, tổ chức, có quan hệ mật thiết với tổ chức, quyết định mọi sự hoạt động của tổ chức, đặc biệt là cán bộ lãnh đạo, quản lý, phụ trách tổ chức. Hiệu quả hoạt động của tổ chức bộ máy Đảng, Chính phủ và Đoàn thể là phụ thuộc vào: cán bộ tốt sẽ làm cho bộ máy chuyển động, hoạt động được nhịp nhàng theo sự phát triển, theo kế hoạch; cán bộ kém sẽ làm cho bộ máy hoạt động kém, bị tê liệt, không hoạt động và làm cho kế hoạch không được thực hiện.
Người cán bộ quản lý có tốt thì mọi việc mới thành công được, đó là một chân lý. Cán bộ quản lý phải luôn luôn cố gắng làm trọn nhiệm vụ, mới xứng đáng với lòng tin cậy của Đảng, của Chính phủ và của nhân dân: “Đảng và Chính phủ tin cậy cán bộ, giao cho cán bộ nhiệm vụ chủ chốt, nhiệm vụ quản lý. Đó là một nhiệm vụ nặng nề nhưng rất vẻ vang.