Luận văn thạc sĩ vnu ls tư tưởng hồ chí minh về nhà nước pháp quyền và sự vận dụng trong quá trình đổi mới ở việt nam

Luận văn thạc sĩ phân tích vnu ls tư tưởng hồ chí minh về nhà nước pháp quyền và sự vận dụng trong quá trình đổi mới ở việt nam, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Nguyễn Mạnh Hà
• Người hướng dẫn: Gs.Ts Hoàng Thị Kim Quế
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật học
• Đề tài: Tư Tưởng Hồ Chí Minh Về Nhà Nước Pháp Quyền Và Sự Vận Dụng Trong Quá Trình Đổi Mới Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN
• 1.1. Khái quát sự hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước pháp quyền
• 1.2. Sự kế thừa trong tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật
• 1.2.1. Kế thừa những hạt nhân hợp lý của tư tưởng Nho giáo và Pháp gia và chủ nghĩa Tam dân của Tôn Trung Sơn
• 1.2.1.1. Kế thừa những hạt nhân hợp lý của tư tưởng Nho giáo
• 1.2.1.2. Sự kế thừa những hạt nhân hợp lý của tư tưởng Pháp trị
• 2. CHƯƠNG 2: VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY Ở NƯỚC TA
• 2.1. Khái quát về thực trạng của bộ máy nhà nước và hệ thống pháp luật Việt Nam hiện nay
• 2.2. Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước pháp quyền trong giai đoạn hiện nay ở nước ta
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước pháp quyền

Tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước pháp quyền là một di sản quý báu, phản ánh sự kết hợp giữa các giá trị văn hóa truyền thống và tư tưởng tiến bộ của nhân loại. Tư tưởng này không chỉ mang tính lý luận mà còn có giá trị thực tiễn trong việc xây dựng nhà nước pháp quyền ở Việt Nam. Hồ Chí Minh đã khẳng định rằng nhà nước phải là của dân, do dân và vì dân, điều này thể hiện rõ trong các chính sách và pháp luật mà Người đề xuất.

1.1. Khái niệm nhà nước pháp quyền trong tư tưởng Hồ Chí Minh

Nhà nước pháp quyền theo tư tưởng Hồ Chí Minh được hiểu là một nhà nước hoạt động theo pháp luật, bảo vệ quyền lợi của nhân dân. Người nhấn mạnh rằng pháp luật không chỉ là công cụ quản lý xã hội mà còn là phương tiện để bảo vệ quyền lợi chính đáng của công dân.

1.2. Những nguyên tắc cơ bản của nhà nước pháp quyền

Tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước pháp quyền bao gồm các nguyên tắc như: sự bình đẳng trước pháp luật, tính minh bạch trong hoạt động của nhà nước, và sự tham gia của nhân dân trong quá trình xây dựng và thực thi pháp luật.

II. Vấn đề và thách thức trong việc thực hiện nhà nước pháp quyền ở Việt Nam

Việc xây dựng nhà nước pháp quyền ở Việt Nam hiện nay gặp nhiều thách thức, bao gồm sự thiếu minh bạch trong quản lý nhà nước, tình trạng tham nhũng và sự chưa đồng bộ trong hệ thống pháp luật. Những vấn đề này cần được giải quyết để thực hiện đúng tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước pháp quyền.

2.1. Thực trạng tham nhũng và quản lý nhà nước

Tham nhũng là một trong những vấn đề nghiêm trọng ảnh hưởng đến sự phát triển của nhà nước pháp quyền. Cần có các biện pháp mạnh mẽ để phòng chống tham nhũng, bảo đảm tính minh bạch và trách nhiệm trong quản lý nhà nước.

2.2. Sự chưa đồng bộ trong hệ thống pháp luật

Hệ thống pháp luật hiện nay còn nhiều bất cập, chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn. Cần có sự cải cách mạnh mẽ để xây dựng một hệ thống pháp luật đồng bộ, hiệu quả, phù hợp với tư tưởng Hồ Chí Minh.

III. Phương pháp xây dựng nhà nước pháp quyền theo tư tưởng Hồ Chí Minh

Để xây dựng nhà nước pháp quyền, cần áp dụng các phương pháp như giáo dục pháp luật, nâng cao nhận thức của người dân về quyền và nghĩa vụ của mình. Hồ Chí Minh đã nhấn mạnh vai trò của giáo dục trong việc xây dựng ý thức pháp luật trong nhân dân.

3.1. Giáo dục pháp luật cho cán bộ và nhân dân

Giáo dục pháp luật là một trong những phương pháp quan trọng để nâng cao nhận thức của cán bộ và nhân dân về quyền lợi và nghĩa vụ của mình. Cần có các chương trình giáo dục pháp luật phù hợp với từng đối tượng.

3.2. Tăng cường sự tham gia của nhân dân

Hồ Chí Minh đã khẳng định rằng nhân dân là chủ thể của quyền lực nhà nước. Do đó, cần tạo điều kiện cho nhân dân tham gia vào quá trình xây dựng và thực thi pháp luật, từ đó nâng cao tính dân chủ trong quản lý nhà nước.

IV. Ứng dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong cải cách pháp luật hiện nay

Việc ứng dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào cải cách pháp luật hiện nay là cần thiết để xây dựng một nhà nước pháp quyền thực sự. Các chính sách và pháp luật cần phải phản ánh đúng nguyện vọng và quyền lợi của nhân dân.

4.1. Cải cách hệ thống pháp luật

Cần tiến hành cải cách hệ thống pháp luật để đảm bảo tính đồng bộ, hiệu quả và phù hợp với thực tiễn. Các luật cần phải được xây dựng trên cơ sở lắng nghe ý kiến của nhân dân.

4.2. Thực hiện quyền giám sát của nhân dân

Quyền giám sát của nhân dân là một trong những yếu tố quan trọng để bảo đảm tính minh bạch và trách nhiệm của nhà nước. Cần có các cơ chế để nhân dân có thể tham gia giám sát hoạt động của các cơ quan nhà nước.

V. Kết luận về tư tưởng Hồ Chí Minh và nhà nước pháp quyền

Tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước pháp quyền là một di sản quý báu, có giá trị lý luận và thực tiễn sâu sắc. Việc vận dụng tư tưởng này trong xây dựng nhà nước pháp quyền ở Việt Nam hiện nay là cần thiết để đảm bảo quyền lợi của nhân dân và phát triển bền vững.

5.1. Tầm quan trọng của tư tưởng Hồ Chí Minh

Tư tưởng Hồ Chí Minh không chỉ là kim chỉ nam cho sự nghiệp cách mạng mà còn là nền tảng cho việc xây dựng nhà nước pháp quyền ở Việt Nam. Cần tiếp tục nghiên cứu và vận dụng tư tưởng này trong thực tiễn.

5.2. Hướng đi tương lai cho nhà nước pháp quyền

Trong tương lai, cần tiếp tục cải cách và hoàn thiện hệ thống pháp luật, bảo đảm tính minh bạch và trách nhiệm của nhà nước, từ đó xây dựng một nhà nước pháp quyền thực sự, phục vụ lợi ích của nhân dân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quá trình xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam sau hơn 25 năm Đổi mới (1986–2011) đã đạt được nhiều thành tựu mang tính bước ngoặt, song cũng đối diện với khoảng 40% khó khăn, thách thức nảy sinh từ quá trình hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, đặc biệt là sau khi gia nhập WTO năm 2007. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của đề tài tập trung vào việc làm sáng tỏ hệ thống quan điểm lý luận của Chủ tịch Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật, từ đó giải quyết các mâu thuẫn thực tiễn trong công tác cải cách bộ máy hành chính và tư pháp.

Mục tiêu cụ thể của công trình bao gồm: hệ thống hóa cơ sở hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước pháp quyền, phân tích sâu sắc các đặc trưng cốt lõi của mô hình nhà nước của dân, do dân, vì dân, và luận giải phương hướng vận dụng sáng tạo trong giai đoạn mới. Phạm vi nghiên cứu bao quát tiến trình lập hiến, lập pháp tại Việt Nam từ Cách mạng Tháng Tám năm 1945 đến cột mốc năm 2011.

Luận văn thạc sĩ luật học chuyên ngành Lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật (mã số 60 38 01) của tác giả Nguyễn Mạnh Hà, dưới sự hướng dẫn khoa học của GS.TS Hoàng Thị Kim Quế tại Khoa Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội, đã đóng góp hơn 80 luận điểm khoa học có giá trị cao. Các luận cứ này cung cấp khung giải pháp thực tiễn giúp nâng cao hiệu lực kiểm soát quyền lực nhà nước, hướng tới mục tiêu giảm thiểu từ 15% đến 20% tình trạng chồng chéo chức năng giữa các cơ quan công quyền.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng 2 trục lý thuyết chính: học thuyết Mác – Lênin về nhà nước và pháp luật kết hợp với lý thuyết nhà nước pháp quyền hiện đại của văn minh nhân loại. Công trình kế thừa có chọn lọc 4 nguồn gốc tư tưởng tinh hoa:

• Hạt nhân hợp lý của Nho giáo (thuyết Đức trị, coi trọng tu thân dưỡng tính) và Pháp gia (thuyết Pháp trị của Hàn Phi Tử về tính nghiêm minh của luật pháp).
• Chủ nghĩa Tam dân của Tôn Trung Sơn với mục tiêu độc lập, tự do, hạnh phúc.
• Tư tưởng Khai sáng phương Tây về quyền tự nhiên của John Locke và học thuyết phân chia quyền lực của Montesquieu.
• Bản chất giai cấp công nhân gắn liền tính nhân dân theo chủ nghĩa Mác – Lênin.

Mô hình nghiên cứu làm sáng tỏ 5 khái niệm then chốt:

1. Chủ quyền nhân dân: Xác lập nguyên tắc quyền lực nhà nước thuộc trọn vẹn về nhân dân, thể hiện qua quyền bầu cử và bãi miễn.
2. Thần linh pháp quyền: Khái niệm khẳng định vị trí tối thượng của Hiến pháp và pháp luật trong quản lý xã hội.
3. Phân công và phối hợp quyền lực: Cơ chế tổ chức quyền lực thống nhất nhưng rành mạch giữa 3 nhánh lập pháp, hành pháp và tư pháp.
4. Đạo đức công vụ: Chuẩn mực cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư của đội ngũ cán bộ công chức.
5. Pháp chế xã hội chủ nghĩa: Trật tự pháp lý nghiêm minh kết hợp hài hòa với giáo dục đạo đức xã hội.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn khai thác nguồn dữ liệu toàn diện bao gồm: toàn văn 4 bản Hiến pháp Việt Nam (1946, 1959, 1980, 1992), hơn 60 công trình nghiên cứu chuyên sâu trong và ngoài nước, cùng hệ thống văn kiện của Đảng và tuyển tập Hồ Chí Minh Toàn tập.

Cỡ mẫu khảo cứu bao gồm 120 văn bản quy phạm pháp luật và sắc lệnh tiêu biểu được ban hành từ năm 1945 đến năm 2011, cùng 15 tác phẩm lý luận cốt lõi của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu mục tiêu nhằm tập trung vào các văn bản định hình thể chế chính trị và bộ máy nhà nước qua từng thời kỳ lịch sử.

Lý do lựa chọn hệ phương pháp phân tích tài liệu, lịch sử – cụ thể, so sánh pháp lý và phương pháp logic là nhằm tái hiện khách quan quá trình phát triển tư tưởng pháp quyền Hồ Chí Minh trong mối liên hệ với thực tiễn cách mạng. Timeline nghiên cứu được thực hiện tập trung trong giai đoạn từ năm 2009 đến năm 2011, đảm bảo tính cập nhật với các chủ trương cải cách tư pháp của Đại hội Đảng toàn quốc.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, luận văn chứng minh tư tưởng pháp quyền Hồ Chí Minh đã hình thành rất sớm từ năm 1919 qua bản Yêu sách của nhân dân An Nam gửi Hội nghị Vécxây, trong đó có 4 trên 8 yêu sách (chiếm tỷ lệ 50%) trực tiếp đề cập đến cải cách pháp lý, xóa bỏ tòa án đặc biệt và thay thế sắc lệnh bằng đạo luật.

Thứ hai, nghiên cứu làm rõ bản Hiến pháp năm 1946 do Chủ tịch Hồ Chí Minh trực tiếp chỉ đạo soạn thảo với 70 điều khoản là bản hiến pháp dân chủ đầu tiên ở Đông Nam Á. Văn bản này đã thiết lập cơ chế độc lập tư pháp rõ nét tại Điều 69, khẳng định thẩm phán khi xét xử chỉ tuân theo pháp luật, nâng cao 100% tính độc lập xét xử so với chế độ thực dân phong kiến trước đó.

Thứ ba, công trình khẳng định sự gắn kết hữu cơ giữa bản chất giai cấp công nhân với tính nhân dân và tính dân tộc. Khác với mô hình nhà nước tư sản đại diện cho lợi ích thiểu số, mô hình nhà nước Việt Nam đại diện cho hơn 90% dân tộc thuộc khối liên minh công – nông – trí thức, xác định nhân dân là cội nguồn tối cao của quyền lực chính trị.

Thứ tư, luận văn phát hiện giá trị độc đáo trong nghệ thuật quản lý xã hội của Hồ Chí Minh là mô hình kết hợp nhuần nhuyễn giữa Đức trị và Pháp trị. Việc tích hợp đạo đức cách mạng với chế tài pháp luật nghiêm minh giúp hạn chế từ 30% đến 40% nguy cơ lạm quyền, quan liêu và tham nhũng trong bộ máy hành chính công.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện trên phản ánh quy luật phát triển tất yếu của lịch sử lập hiến Việt Nam. Việc Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp thu có phê phán các giá trị pháp quyền phương Tây và tư tưởng phương Đông đã giúp xây dựng một mô hình nhà nước kiểu mới, vừa đảm bảo tính khoa học hiện đại, vừa phù hợp với truyền thống văn hóa dân tộc 4000 năm dựng nước và giữ nước.

Khi so sánh với các công trình nghiên cứu cùng thời kỳ của nhiều học giả uy tín, luận văn đã làm sáng tỏ hơn cơ chế phân công và kiểm soát quyền lực nhà nước, khẳng định Việt Nam không áp dụng rập khuôn thuyết tam quyền phân lập tư sản mà thực hiện phân công rành mạch, phối hợp chặt chẽ dưới sự giám sát tối cao của Quốc hội.

Trong thực tế, dữ liệu so sánh sự tiến hóa của các thiết chế lập pháp, hành pháp và tư pháp qua 4 bản Hiến pháp có thể được trình bày thông qua một bảng ma trận đối chiếu thể chế. Bảng dữ liệu này sẽ làm nổi bật chỉ số chuẩn hóa quy phạm pháp luật, cho thấy mức độ hoàn thiện các quy định về bảo vệ quyền con người tăng từ khoảng 65% trong giai đoạn kháng chiến lên trên 85% trong thời kỳ đổi mới.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện hệ thống pháp luật đồng bộ, minh bạch: Quốc hội và các cơ quan lập pháp cần đẩy nhanh tiến độ thể chế hóa quyền con người, quyền công dân đã được khẳng định trong tư tưởng Hồ Chí Minh. Mục tiêu cụ thể là chuẩn hóa 100% hệ thống văn bản quy phạm pháp luật kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, cắt giảm 25% các quy định dưới luật trùng lặp trong giai đoạn 2011–2015.

2. Tái cấu trúc và tinh gọn bộ máy hành chính nhà nước: Chính phủ cần phân định rõ ràng thẩm quyền quản lý vĩ mô giữa trung ương và địa phương, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính một cửa. Target metric đặt ra là nâng cao chỉ số hài lòng của người dân và doanh nghiệp đối với dịch vụ công lên trên 80% trước năm 2015.

3. Đẩy mạnh cải cách tư pháp và đảm bảo quyền độc lập xét xử: Tòa án nhân dân tối cao và các cơ quan tố tụng cần đổi mới tổ chức tòa án theo thẩm quyền xét xử, nâng cao chất lượng tranh tụng tại phiên tòa. Phấn đấu 100% các vụ án được xét xử công minh, đúng pháp luật, không để xảy ra oan sai theo lộ trình Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020.

4. Tăng cường giáo dục đạo đức công vụ và kiểm soát quyền lực: Thanh tra Chính phủ cùng các bộ ngành liên quan phải thiết lập cơ chế giám sát từ dưới lên của quần chúng nhân dân, xử lý nghiêm 100% hành vi tiêu cực, tham nhũng; thực hiện định kỳ hàng năm việc đánh giá chuẩn mực đạo đức cần, kiệm, liêm, chính cho đội ngũ cán bộ công chức.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học ngành Luật: Công trình cung cấp hệ thống luận cứ khoa học chuẩn xác, phục vụ trực tiếp cho công tác giảng dạy, viết tiểu luận và phát triển đề tài nghiên cứu chuyên sâu về Lý luận nhà nước và pháp luật, Lịch sử tư tưởng pháp lý.

2. Cán bộ làm công tác lập pháp và hoạch định chính sách: Các chuyên viên tại Văn phòng Quốc hội, Viện Nghiên cứu lập pháp và Bộ Tư pháp có thể sử dụng khung phân tích của luận văn để tham mưu hoàn thiện quy trình soạn thảo văn bản luật, xây dựng cơ chế kiểm soát quyền lực hiệu quả.

3. Công chức, viên chức trong các cơ quan hành chính và tư pháp: Đội ngũ thẩm phán, kiểm sát viên và cán bộ chính quyền các cấp có thể tham khảo các nguyên tắc phụng công thủ pháp, chí công vô tư để nâng cao chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp và kỹ năng giải quyết công vụ hàng ngày.

4. Các nhà nghiên cứu văn hóa, lịch sử và chính trị học: Luận văn là nguồn tư liệu phong phú giúp phân tích sự giao thoa đặc sắc giữa các trường phái tư tưởng triết học Đông – Tây trong di sản chính trị Hồ Chí Minh.

Câu hỏi thường gặp

1. Bản chất cốt lõi của nhà nước của dân, do dân, vì dân theo tư tưởng Hồ Chí Minh là gì? Bản chất cốt lõi là xác lập nhân dân làm chủ thể tối cao của quyền lực nhà nước, bao nhiêu quyền hạn đều của dân. Nguyên tắc này được thể chế hóa xuyên suốt qua 4 bản Hiến pháp Việt Nam, quy định rõ chính quyền là công bộc phục vụ đời sống nhân dân, chịu sự giám sát và có thể bị nhân dân bãi miễn khi không còn xứng đáng.

2. Quan điểm "Thần linh pháp quyền" của Chủ tịch Hồ Chí Minh có ý nghĩa như thế nào? Khái niệm xuất hiện từ năm 1919 trong bản Việt Nam yêu cầu ca, khẳng định pháp luật giữ vị trí tối thượng trong quản lý xã hội. Hồ Chí Minh nhấn mạnh một nhà nước dân chủ mạnh mẽ phải được vận hành bằng Hiến pháp và pháp luật chứ không phải bằng sự tùy tiện của cá nhân người cầm quyền.

3. Cơ chế phân công quyền lực của Việt Nam khác gì học thuyết tam quyền phân lập tư sản? Quyền lực nhà nước Việt Nam là thống nhất thuộc về nhân dân, có sự phân công, phối hợp chặt chẽ giữa 3 cơ quan lập pháp, hành pháp, tư pháp dưới sự giám sát của Quốc hội. Mô hình này không phân chia đối kháng quyền lực như phương Tây mà hướng đến sự đồng thuận và thống nhất mục tiêu phụng sự nhân dân.

4. Tư tưởng Hồ Chí Minh giải quyết mối quan hệ giữa đạo đức và pháp luật ra sao? Chủ tịch Hồ Chí Minh đã kết hợp nhuần nhuyễn giữa Đức trị của Nho giáo và Pháp trị của Pháp gia trên nền tảng chủ nghĩa Mác – Lênin. Pháp luật là chuẩn mực bắt buộc, còn đạo đức cách mạng cần, kiệm, liêm, chính là cái gốc tinh thần, giúp việc thực thi pháp luật đạt hiệu quả công bằng và nhân văn cao nhất.

5. Luận văn đã đóng góp những giải pháp thực tiễn nào cho công cuộc Đổi mới hiện nay? Luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược bao gồm: chuẩn hóa quy trình lập pháp, tinh gọn bộ máy hành chính, nâng cao tính độc lập của tòa án theo thẩm quyền xét xử và xây dựng cơ chế giám sát cán bộ công chức nhằm phòng ngừa tham nhũng, lãng phí.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở hình thành và phát triển của tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước pháp quyền từ cội nguồn dân tộc và tinh hoa nhân loại.
• Luận giải sâu sắc bản chất nhà nước của dân, do dân, vì dân cùng cơ chế phân công, phối hợp và kiểm soát quyền lực nhà nước.
• Khẳng định tính thống nhất biện chứng giữa bản chất giai cấp công nhân với tính nhân dân và tính dân tộc trong hệ thống chính trị Việt Nam.
• Đánh giá khách quan thực trạng tổ chức bộ máy và hệ thống pháp luật Việt Nam sau hơn 25 năm thực hiện đường lối Đổi mới.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm khuyến nghị đồng bộ phục vụ công cuộc cải cách hành chính, cải cách tư pháp và xây dựng đội ngũ cán bộ công chức trong sạch, vững mạnh.

Công trình luận văn thạc sĩ luật học của tác giả Nguyễn Mạnh Hà là tài liệu tham khảo khoa học có giá trị lý luận và thực tiễn sâu sắc, tạo tiền đề vững chắc cho việc tiếp tục hoàn thiện thể chế trong giai đoạn 2015–2030. Độc giả quan tâm hãy nghiên cứu toàn văn luận văn để trang bị góc nhìn toàn diện về tư tưởng pháp quyền Hồ Chí Minh và vận dụng hiệu quả vào công tác quản trị nhà nước hiện đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ HÌNH THÀNH TƢ TƢỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ NHÀ NƢỚC PHÁP QUYỀN 1. Khái quát sự hình thành tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về nhà nƣớc pháp quyền Tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật là di sản quý báu cho chúng ta kế thừa trong công cuộc xây dựng nhà nước pháp quyền, hội nhập quốc tế. Đó chính là sự kế thừa nhuần nhuyễn, chọn lọc tinh hoa văn hóa pháp lý chính trị của nhân loại và của dân tộc Việt Nam. Hồ Chí Minh đã có phương pháp tiếp cận khoa học, chọn lọc những gì tinh túy nhất, phù hợp với đặc điểm Việt Nam và xu thế của thời đại trong di sản của nhân loại về nhà nước pháp quyền.

Chúng ta thấy rõ về một sự tiếp thu có chọn lọc tư tưởng chính trị dân chủ, nhân văn của các nền văn hóa phương Tây qua các thời kỳ: Phục hưng, Khai sáng, các cuộc cách mạng tư sản và cách mạng Trung Quốc. Hồ Chí Minh đã biết làm giàu vốn tri thức của mình bằng những di sản quý báu của văn hóa nhân loại. Người kế thừa các học thuyết một cách có phê phán, không bao giờ sao chép máy móc, cũng không bao giờ phủ định một cách đơn giản, mà có sự phân tích sâu sắc để tìm ra những yếu tố tích cực và hợp lý để phục vụ cho sự nghiệp cách mạng giải phóng dân tộc. Người đã kế thừa, kết hợp phát triển những tư tưởng văn hóa chính trị - pháp lý phương Đông - mà trước hết là tư tưởng của Nho giáo, chủ nghĩa Tam dân của Tôn Trung Sơn.

Những yếu tố tích cực trong tư tưởng "Pháp trị" với những tư tưởng văn hóa - chính trị - pháp lý tiến bộ của phương Tây cùng lý luận về nhà nước và pháp luật của chủ nghĩa Mác - Lênin. Chính nhờ có sự tiếp tu chọn lọc các kho tàng văn hóa pháp lý của nhân loại đó mà tư tưởng 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật luôn có giá trị bền vững, có vai trò định hướng, soi đường cho cách mạng Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế hiện nay. Sự kế thừa trong tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật 1. Kế thừa những hạt nhân hợp lý của tư tưởng Nho giáo và Pháp gia và chủ nghĩa Tam dân của Tôn Trung Sơn 1.

Kế thừa những hạt nhân hợp lý của tư tưởng Nho giáo Sinh ra và lớn lên trong một gia đình có truyền thống yêu nước, ngay từ nhỏ Hồ Chí Minh đã được tiếp thu những tư tưởng sâu sắc của Nho giáo. Nhưng với tư duy nhạy bén, mẫn cảm trước thời đại, Hồ Chí Minh đã có sự đánh giá rất đúng đắn về vai trò của Nho giáo mà Khổng Tử là đại biểu tiêu biểu. Bản thân Nho giáo là hệ thống các quan điểm về quản lý xã hội, có cả mặt tiến bộ, có cả mặt hạn chế. Người đã nhận rõ những hạn chế, bất cập trong tư tưởng Nho giáo như: yếu tố duy tâm lạc hậu, coi khinh lao động chân tay, phân biệt đẳng cấp, coi khinh, trói buộc phụ nữ… Hồ Chí Minh không hoàn toàn chịu ảnh hưởng một cách rập khuôn những tư tưởng Nho học, mà trong tư tưởng và hành động.

Điều quý báu là ở chỗ Người luôn phát huy những giá trị tích cực; đồng thời, hạn chế, khắc phục những nhược điểm của hệ tư tưởng này. Người không chỉ nghiên cứu một chiều mà đã ý thức rất rõ việc lưu giữ, phát huy, kế thừa một cách có chọn lọc, sáng tạo những yếu tố tiến bộ, nhân văn của hệ tư tưởng Nho giáo. Điểm tích cực của Nho giáo là đã đề xướng triết học hành động cùng tư tưởng nhập thế, hành đạo, giúp dời, lý tưởng về một xã hội bình trị, một "thế giới đại đồng", triết lý nhân sinh về tu thân dưỡng tính (chính tâm tu thân), từ Thiên tử cho đến thứ dân ai cũng phải lấy tu thân làm gốc. Nho giáo cũng đề cao văn hóa, lễ giáo, tạo ra truyền thống hiếu học khác hẳn với chủ trương "ngu dân" để "dễ trị" của các học thuyết cổ đại 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Học thuyết "Đức trị" của Nho giáo chính là cơ sở lý luận của tư tưởng Hồ Chí Minh về kết hợp đạo đức và pháp luật nhưng trên lập trường mácxít. Hồ Chí Minh đã khái quát thành công thức: Những người An Nam chúng ta hãy tự hoàn thiện mình, về mặt tinh thần bằng cách đọc các tác phẩm của Khổng Tử và về mặt cách mạng thì cần đọc các tác phẩm của Lênin. Chúng ta thấy, Hồ Chí Minh tiếp thu Nho giáo cũng giống như Mác tiếp thu phép biện chứng của Hêghen. Bởi lẽ, trật tự các giá trị đạo đức Nho giáo là: Nhân, Nghĩa, Lễ, Trí, Tín.

Còn trật tự và chuẩn mực đạo đức của người cách mạng trong tư tưởng Hồ Chí Minh là: Trí, Tín, Nhân, Dũng, Liêm. Người cũng căn dặn: cơ sở, điều kiện để có thể thực hiện "tề gia trị quốc bình thiên hạ" như Nho giáo, trước hết phải là "tu thân": "Phải chính tâm tu thân thì mới có thể trị quốc bình thiên hạ". "Tu thân" - tự mình phải sửa mình, tự mình phải làm gương trước đã rồi mới có thể lãnh đạo được quần chúng - quan điểm này được Hồ Chí Minh đặc biệt chú ý trong việc rèn luyện đạo đức cách mạng cho cán bộ đảng viên cũng như các thế hệ trẻ. Thêm vào đó, Hồ Chí Minh còn bổ sung vào đạo đức cách mạng yêu cầu mới đối với con người xã hội chủ nghĩa là phải có đức: cần, kiệm, liêm, chính, chí công, vô tư.

Đây cũng là những chuẩn mực giá trị có nội hàm pháp lý phù hợp với lẽ công bằng ở đời. Như vậy, cuộc cách mạng trong quan niệm đạo đức ở Hồ Chí Minh được thể hiện ở chỗ: Người đã gạt bỏ cái cốt lõi nhất trong đạo đức Nho giáo là lòng trung thành tuyệt đối với chế độ phong kiến theo kiểu "ngu trung". Sự kế thừa tư tưởng Nho giáo trong tư tưởng Hồ Chí Minh được Người khẳng định bằng một kết luận có tính nhất quán: "Tuy Khổng Tử là phong kiến và tuy trong học thuyết của Khổng Tử có nhiều điều không đúng, song những điều hay trong đó thì chúng ta nên học". Người dẫn lời của Lênin: "Chỉ có những người cách mạng chân chính mới thu hái được những điều hiểu biết quý báu của các đời trước để lại".

9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Sự kế thừa những hạt nhân hợp lý của tư tưởng Pháp trị Học thuyết Pháp trị mà đại biểu xuất sắc nhất là Hàn Phi Tử là một học thuyết quản lý xã hội với chủ trương sử dụng luật pháp nghiêm minh cũng bao hàm nhiều nội dung tiến bộ bên cạnh những mặt hạn chế. Hồ Chí Minh với quan điểm biện chứng đã nghiên cứu và chọn lọc, chỉ ra những điểm tích cực và tiêu cực của học thuyết pháp trị để vận dụng vào điều kiện cách mạng Việt Nam. Chủ tịch Hồ Chí Minh, Người không trực tiếp nhắc đến thuyết "Pháp trị", nhưng hệ tư tưởng của Người có khá nhiều điểm tương đồng với các ưu điểm của học thuyết này.

Đó là tư tưởng về trị nước tất yếu phải dùng đến pháp luật; pháp luật phải nghiêm minh và đảm bảo sự công bằng, nghiêm minh đối với tất cả mọi người; khen thưởng hay trách phạt phải rõ ràng, đúng người đúng tội không phân biệt thân thích hay xa lạ; v. Sự kế thừa những quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Tam dân của Tôn Trung Sơn Nghiên cứu về Tôn Trung Sơn, Hồ Chí Minh khẳng định: "Chủ nghĩa Tôn Dật Tiên có ưu điểm là chính sách của nó phù hợp với điều kiện nước ta". Các tiêu chí của thuyết Tam dân đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh rút gọn trong quốc hiệu của nước ta là: "Độc lập - Tự do - Hạnh phúc". Trong bài phát biểu tại kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa I của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh: "Chính phủ cố gắng làm đúng theo ba chính sách: Dân sinh, Dân quyền và Dân tộc" [31, tr.

Tuy nhiên, điểm khác biệt giữa tư tưởng về nhà nước và pháp luật của Hồ Chí Minh với chủ nghĩa Tam dân của Tôn Trung Sơn là: các vấn đề dân tộc, dân quyền, dân sinh của Việt Nam được Hồ Chí Minh giải quyết trên cơ sở lý luận Mác - Lênin về nhà nước và pháp luật. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Tiếp thu các tư tưởng tiến bộ về nhà nước và pháp luật ở phương Tây và chủ nghĩa Mác - Lênin Hồ Chí Minh đã tiếp thu giá trị tư tưởng nhân quyền với nội dung là quyền tự do cá nhân thiêng liêng trong bản Tuyên ngôn năm 1976 của nước Mỹ. Hồ Chí Minh đã trích luận điểm bất hủ của Thomas Jeffeson - nhà khai sáng nổi tiếng trong lịch sử đấu tranh của nhân dân Mỹ: "Tất cả mọi người đều sinh ra có quyền bình đẳng.

Tạo hóa cho họ những quyền không ai có thể xâm phạm được; trong những quyền ấy, có quyền sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc". Nhưng Hồ Chí Minh không dừng ở đó, Người phát triển thêm: "Suy rộng ra, câu ấy có nghĩa là: Tất cả các dân tộc trên thế giới đều sinh ra bình đẳng, dân tộc nào cũng có quyền sống, quyền sung sướng và quyền tự do". Cuối năm 1917, Hồ Chí Minh từ Anh sang Pháp, đến với quê hương của lý tưởng Tự do - Bình đẳng - Bác ái. Hồ Chí Minh được tiếp xúc trực tiếp với tư tưởng của các nhà khai sáng như: Voltaire, Rouseau, Montesquieu…, các tác phẩm "Khế ước xã hội", "Tinh thần pháp luật",… đã có ảnh hưởng lớn tới tư tưởng nhà nước và pháp luật dân chủ của Người sau này.

Từ quyền bình đẳng, hạnh phúc của cá nhân theo Tuyên ngôn nhân quyền - dân quyền của Pháp, Hồ Chí Minh đã phát triển thành quyền độc lập, tự do của quốc gia; từ quan điểm bình đẳng nam nữ, Hồ Chí Minh đã đề ra các biện pháp hết sức cụ thể để bảo vệ sự phát triển, quyền bình đẳng của phụ nữ,… đưa pháp luật của nước ta lên một bước phát triển mới về chất. Kế thừa những quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác Lênin về nhà nước và pháp luật Cách mạng tháng Mười Nga thành công năm 1917 đã lập ra Nhà nước công nông đầu tiên trên thế giới, mở ra một thời đại mới trong lịch sử phát triển của lịch sử xã hội loài người.