Luận án tiến sĩ: Tư duy chính trị Hồ Chí Minh - Những đặc điểm chủ yếu và ý nghĩa phương pháp luận

Lịch sử phát triển xã hội chứng minh sự phát triển của các quốc gia gắn liền với thể chế chính… 179 trang · Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh · 2014.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thanh Dung
• Người hướng dẫn: GS, TS Nguyễn Văn Huyên
• Trường học: Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Chính trị học
• Đề tài: Tư Duy Chính Trị Hồ Chí Minh: Đặc Điểm và Ý Nghĩa Đối Với Việt Nam Hiện Nay
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• 1.1. Nhóm các công trình nghiên cứu đề cập đến tư duy
• 1.2. Các công trình về tư tưởng chính trị, tư duy chính trị
• 1.3. Những công trình nghiên cứu liên quan đến tư duy, tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh
• 2. Chương 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TƯ DUY CHÍNH TRỊ VÀ CÁC YẾU TỐ HÌNH THÀNH TƯ DUY CHÍNH TRỊ HỒ CHÍ MINH
• 2.1. Những vấn đề lý luận về tư duy, tư duy chính trị và tư duy chính trị Hồ Chí Minh
• 2.2. Các yếu tố tác động tới sự hình thành tư duy chính trị Hồ Chí Minh
• 3. Chương 3: NHỮNG ĐẶC ĐIỂM CHỦ YẾU CỦA TƯ DUY CHÍNH TRỊ HỒ CHÍ MINH
• 3.1. Những điểm đặc sắc trong nội dung tư duy chính trị Hồ Chí Minh
• 3.2. Những đặc điểm chủ yếu của quá trình tư duy chính trị Hồ Chí Minh
• 4. Chương 4: Ý NGHĨA PHƯƠNG PHÁP LUẬN CỦA TƯ DUY CHÍNH TRỊ HỒ CHÍ MINH VỚI VIỆC ĐỔI MỚI TƯ DUY CHÍNH TRỊ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 4.1. Tư duy chính trị ở Việt Nam sau gần 30 năm đổi mới
• 4.2. Tư duy chính trị Hồ Chí Minh cung cấp phương pháp luận cho quá trình đổi mới tư duy chính trị ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tư Duy Chính Trị Hồ Chí Minh Khái Niệm Vai Trò

Lịch sử phát triển xã hội chứng minh sự phát triển của các quốc gia gắn liền với thể chế chính trị vững mạnh và những nhà lãnh đạo tài ba. Lịch sử chính trị Việt Nam qua các thời đại đều gắn liền với các vương triều thịnh trị với các vua sáng, tôi hiền. Cách mạng Việt Nam, từ khi Đảng Cộng sản ra đời với đội ngũ những con người trí tuệ, tài năng, phẩm chất cao đẹp, đặc biệt là sự xuất hiện lãnh tụ thiên tài Hồ Chí Minh đã làm nên những kỳ tích. Người trở thành biểu tượng của nền Hòa bình thế giới, sức mạnh trường tồn của dân tộc Việt Nam và điển hình của một tư duy chính trị tiên tiến có tầm ảnh hưởng và sức lan tỏa rộng lớn trong đời sống chính trị Việt Nam hiện nay. Tư tưởng Hồ Chí Minh về chính trị là kim chỉ nam cho mọi hành động.

1.1. Định Nghĩa Tư Duy Chính Trị Theo Hồ Chí Minh

Tư duy chính trị Hồ Chí Minh không chỉ là sự phản ánh hiện thực khách quan mà còn là sự vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác-Lênin vào điều kiện cụ thể của Việt Nam. Đó là tư duy độc lập, tự chủ, sáng tạo, luôn đặt lợi ích của dân tộc lên trên hết. Tư duy này thể hiện rõ trong việc giải quyết các vấn đề về giải phóng dân tộc, xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc. Hồ Chí Minh đã thành công trong việc đề ra một hệ thống lý luận cách mạng phù hợp với hoàn cảnh, đặc điểm và giải đáp được những yêu cầu của lịch sử chính trị nước nhà.

1.2. Vai Trò Của Tư Duy Chính Trị Trong Sự Nghiệp Cách Mạng

Tư duy chính trị đóng vai trò then chốt trong việc định hướng đường lối, chủ trương của Đảng và Nhà nước. Nhờ có tư duy chính trị đúng đắn, Đảng Cộng sản Việt Nam đã lãnh đạo nhân dân ta giành được độc lập dân tộc, thống nhất đất nước và xây dựng chủ nghĩa xã hội. Tư duy chính trị Hồ Chí Minh là nền tảng lý luận cho mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam. Giá trị tư tưởng Hồ Chí Minh được thể hiện rõ nét trong công cuộc đổi mới đất nước.

II. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Tư Duy Chính Trị Hồ Chí Minh Phân Tích

Tư duy chính trị Hồ Chí Minh không hình thành một cách ngẫu nhiên mà là kết quả của sự kết hợp giữa yếu tố chủ quan và khách quan. Yếu tố chủ quan bao gồm phẩm chất cá nhân, trí tuệ, bản lĩnh và kinh nghiệm của Hồ Chí Minh. Yếu tố khách quan bao gồm bối cảnh lịch sử, tình hình thế giới và thực tiễn cách mạng Việt Nam. Sự kết hợp hài hòa giữa các yếu tố này đã tạo nên một tư duy chính trị độc đáo, sáng tạo và mang đậm bản sắc Việt Nam. Tư duy độc lập tự chủ của Hồ Chí Minh là kết quả của quá trình học hỏi và trải nghiệm.

2.1. Ảnh Hưởng Từ Chủ Nghĩa Mác Lênin Và Văn Hóa Dân Tộc

Chủ nghĩa Mác-Lênin cung cấp cho Hồ Chí Minh thế giới quan khoa học, phương pháp luận biện chứng duy vật để phân tích và giải quyết các vấn đề chính trị. Văn hóa dân tộc, với truyền thống yêu nước, đoàn kết, nhân ái, là nền tảng tinh thần vững chắc cho tư duy chính trị của Người. Chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh là nền tảng tư tưởng của Đảng Cộng sản Việt Nam.

2.2. Kinh Nghiệm Thực Tiễn Từ Hoạt Động Cách Mạng Của Hồ Chí Minh

Quá trình hoạt động cách mạng ở nhiều nước trên thế giới đã giúp Hồ Chí Minh tiếp thu được những kinh nghiệm quý báu, đồng thời nhận thức rõ hơn về bản chất của chủ nghĩa đế quốc và con đường giải phóng dân tộc. Hồ Chí Minh và sự nghiệp giải phóng dân tộc là một quá trình không ngừng học hỏi và sáng tạo.

2.3. Bối Cảnh Lịch Sử Và Tình Hình Thế Giới Đầu Thế Kỷ XX

Bối cảnh lịch sử với sự khủng hoảng của chủ nghĩa thực dân và sự trỗi dậy của phong trào giải phóng dân tộc trên thế giới đã tác động mạnh mẽ đến tư duy chính trị của Hồ Chí Minh. Người đã nhận thức được rằng chỉ có con đường cách mạng vô sản mới có thể giải phóng dân tộc Việt Nam khỏi ách áp bức, bóc lột. Tư duy chính trị Hồ Chí Minh trong bối cảnh hiện nay vẫn còn nguyên giá trị.

III. Đặc Điểm Nổi Bật Của Tư Duy Chính Trị Hồ Chí Minh Tổng Hợp

Tư duy chính trị Hồ Chí Minh có nhiều đặc điểm nổi bật, trong đó quan trọng nhất là tính nhân văn, tính dân tộc, tính khoa học và tính cách mạng. Tính nhân văn thể hiện ở sự quan tâm sâu sắc đến con người, đến quyền lợi và hạnh phúc của nhân dân. Tính dân tộc thể hiện ở sự đề cao tinh thần yêu nước, tự hào dân tộc và ý chí tự lực, tự cường. Tính khoa học thể hiện ở sự vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác-Lênin vào điều kiện cụ thể của Việt Nam. Tính cách mạng thể hiện ở sự kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội. Tư duy nhân văn của Hồ Chí Minh là một trong những đặc điểm quan trọng nhất.

3.1. Tính Nhân Văn Sâu Sắc Trong Tư Duy Chính Trị Hồ Chí Minh

Hồ Chí Minh luôn đặt con người vào vị trí trung tâm của mọi hoạt động chính trị. Người coi trọng quyền con người, đặc biệt là quyền được sống trong hòa bình, tự do và hạnh phúc. Tư tưởng Hồ Chí Minh về con người là tư tưởng xuyên suốt trong toàn bộ sự nghiệp của Người.

3.2. Tính Dân Tộc Và Tinh Thần Yêu Nước Trong Tư Duy Chính Trị

Hồ Chí Minh luôn đề cao tinh thần yêu nước, tự hào dân tộc và ý chí tự lực, tự cường. Người khẳng định rằng độc lập dân tộc là điều kiện tiên quyết để xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ và văn minh. Tư tưởng Hồ Chí Minh về dân tộc và chủ nghĩa quốc tế là sự kết hợp hài hòa giữa lợi ích dân tộc và lợi ích chung của nhân loại.

3.3. Tính Khoa Học Và Cách Mạng Trong Tư Duy Chính Trị Hồ Chí Minh

Hồ Chí Minh luôn vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác-Lênin vào điều kiện cụ thể của Việt Nam. Người không giáo điều, rập khuôn mà luôn tìm tòi, sáng tạo những phương pháp, hình thức đấu tranh phù hợp với thực tiễn. Tư duy sáng tạo của Hồ Chí Minh là một trong những yếu tố quan trọng làm nên thành công của cách mạng Việt Nam.

IV. Ý Nghĩa Tư Duy Chính Trị Hồ Chí Minh Với Việt Nam Hiện Nay Đánh Giá

Tư duy chính trị Hồ Chí Minh có ý nghĩa to lớn đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa hiện nay. Tư duy này là nền tảng lý luận cho việc hoạch định đường lối, chủ trương của Đảng và Nhà nước, đồng thời là nguồn động lực tinh thần to lớn để toàn Đảng, toàn dân ta vượt qua mọi khó khăn, thách thức, thực hiện thắng lợi mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh. Vận dụng tư duy chính trị Hồ Chí Minh là yêu cầu tất yếu trong giai đoạn hiện nay.

4.1. Định Hướng Cho Công Cuộc Đổi Mới Tư Duy Chính Trị Hiện Nay

Tư duy chính trị Hồ Chí Minh giúp chúng ta nhận thức rõ hơn về những vấn đề đặt ra trong quá trình đổi mới, từ đó có những giải pháp phù hợp để giải quyết. Đổi mới tư duy chính trị là cơ sở để đổi mới toàn diện đất nước.

4.2. Góp Phần Xây Dựng Nhà Nước Pháp Quyền Xã Hội Chủ Nghĩa

Tư duy chính trị Hồ Chí Minh về nhà nước của dân, do dân và vì dân là cơ sở để xây dựng một nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa thực sự của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân. Hồ Chí Minh và xây dựng nhà nước pháp quyền là một quá trình liên tục và không ngừng hoàn thiện.

4.3. Nâng Cao Năng Lực Lãnh Đạo Của Đảng Cộng Sản Việt Nam

Tư duy chính trị Hồ Chí Minh giúp Đảng Cộng sản Việt Nam nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp cách mạng trong giai đoạn mới. Đảng Cộng sản Việt Nam và tư tưởng Hồ Chí Minh là hai yếu tố không thể tách rời.

V. Vận Dụng Tư Duy Chính Trị Hồ Chí Minh Trong Bối Cảnh Toàn Cầu Hóa

Trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay, việc vận dụng tư duy chính trị Hồ Chí Minh càng trở nên quan trọng. Tư duy này giúp chúng ta chủ động hội nhập quốc tế, đồng thời giữ vững độc lập, tự chủ và bản sắc văn hóa dân tộc. Tư tưởng Hồ Chí Minh về đối ngoại là kim chỉ nam cho hoạt động đối ngoại của Việt Nam.

5.1. Giải Quyết Các Vấn Đề Toàn Cầu Bằng Phương Pháp Hồ Chí Minh

Tư duy chính trị Hồ Chí Minh giúp chúng ta có cách tiếp cận sáng tạo và hiệu quả trong việc giải quyết các vấn đề toàn cầu như biến đổi khí hậu, dịch bệnh, khủng bố... Tư duy biện chứng của Hồ Chí Minh giúp chúng ta nhìn nhận vấn đề một cách toàn diện và sâu sắc.

5.2. Giữ Vững Bản Sắc Văn Hóa Dân Tộc Trong Hội Nhập Quốc Tế

Tư duy chính trị Hồ Chí Minh giúp chúng ta giữ vững bản sắc văn hóa dân tộc trong quá trình hội nhập quốc tế, tránh bị hòa tan hoặc đánh mất bản sắc. Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa là nền tảng để xây dựng một nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

5.3. Phát Huy Sức Mạnh Mềm Của Việt Nam Trên Trường Quốc Tế

Tư duy chính trị Hồ Chí Minh giúp chúng ta phát huy sức mạnh mềm của Việt Nam trên trường quốc tế thông qua việc quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam yêu chuộng hòa bình, hữu nghị và hợp tác. Hồ Chí Minh và sự nghiệp giải phóng dân tộc đã góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế.

VI. Nghiên Cứu Tư Duy Chính Trị Hồ Chí Minh Hướng Đi Mới Thách Thức

Việc nghiên cứu tư duy chính trị Hồ Chí Minh cần tiếp tục được đẩy mạnh với những hướng đi mới, sáng tạo, đáp ứng yêu cầu của thực tiễn. Đồng thời, cần nhận diện và vượt qua những thách thức trong quá trình nghiên cứu, đảm bảo tính khách quan, khoa học và chính xác. Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh là một nhiệm vụ quan trọng và lâu dài.

6.1. Đa Dạng Hóa Phương Pháp Nghiên Cứu Tư Duy Chính Trị Hồ Chí Minh

Cần đa dạng hóa phương pháp nghiên cứu tư duy chính trị Hồ Chí Minh, kết hợp giữa phương pháp truyền thống và phương pháp hiện đại, giữa nghiên cứu lý luận và nghiên cứu thực tiễn. Phương pháp nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh cần được đổi mới để đáp ứng yêu cầu của thời đại.

6.2. Vượt Qua Những Thách Thức Trong Nghiên Cứu Tư Duy Chính Trị

Cần vượt qua những thách thức trong nghiên cứu tư duy chính trị Hồ Chí Minh như sự thiếu hụt nguồn tài liệu, sự khác biệt về quan điểm, cách tiếp cận... Giá trị tư tưởng Hồ Chí Minh cần được khẳng định và bảo vệ trước những luận điệu xuyên tạc.

6.3. Đẩy Mạnh Ứng Dụng Kết Quả Nghiên Cứu Vào Thực Tiễn

Cần đẩy mạnh ứng dụng kết quả nghiên cứu tư duy chính trị Hồ Chí Minh vào thực tiễn, góp phần giải quyết những vấn đề đặt ra trong quá trình xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Vận dụng tư duy chính trị Hồ Chí Minh là chìa khóa để thành công trong sự nghiệp cách mạng.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Công trình "Tư duy chính trị Hồ Chí Minh - những đặc điểm chủ yếu và ý nghĩa phương pháp luận" được thực hiện bởi nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Thanh Dung dưới sự hướng dẫn khoa học của GS, TS. Nguyễn Văn Huyên, bảo vệ năm 2014 tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, thuộc chuyên ngành Chính trị học, mã số 62 31 20 01.

Lịch sử phát triển chính trị khẳng định vai trò của thể chế và các thủ lĩnh chính trị đối với sự nghiệp xây dựng, bảo vệ quốc gia. Thực tiễn cách mạng Việt Nam đầu thế kỷ XX đặt ra hàng loạt câu hỏi về con đường giải phóng dân tộc, xây dựng chính đảng cách mạng, thiết lập nhà nước dân chủ và xây dựng chủ nghĩa xã hội ở một nước nông nghiệp lạc hậu. Hồ Chí Minh đã giải quyết thành công các yêu cầu đó bằng một hệ thống lý luận phù hợp với hoàn cảnh lịch sử. Giới nghiên cứu từ trước đến nay chủ yếu tập trung khai thác tư tưởng và hành vi chính trị (kết quả của tư duy), trong khi căn nguyên sâu xa chi phối mọi tư tưởng và hành động lại bắt nguồn từ tư duy. Khoảng trống nghiên cứu được luận án xác định là: chưa có công trình nào nghiên cứu một cách chuyên biệt, có hệ thống về tư duy chính trị Hồ Chí Minh dưới góc độ triết học chính trị nhằm làm rõ các đặc điểm nội dung, phương pháp tư duy và rút ra ý nghĩa phương pháp luận cho công cuộc đổi mới tư duy chính trị ở Việt Nam hiện nay.

Mục đích nghiên cứu: Trên cơ sở lý luận về tư duy, tư duy chính trị và tư duy chính trị Hồ Chí Minh, luận án phân tích làm rõ những yếu tố hình thành tư duy chính trị Hồ Chí Minh; phân tích và rút ra những đặc điểm thể hiện qua nội dung và phương pháp tư duy chính trị Hồ Chí Minh; xác định ý nghĩa phương pháp luận của những đặc điểm đó đối với công cuộc đổi mới tư duy chính trị ở Việt Nam hiện nay.

Nhiệm vụ nghiên cứu được văn bản xác định gồm 3 nội dung:

1. Làm rõ những vấn đề lý luận về tư duy, tư duy chính trị, tư duy chính trị Hồ Chí Minh và những yếu tố hình thành tư duy chính trị Hồ Chí Minh.
2. Làm rõ những đặc điểm chủ yếu về nội dung và phương pháp của tư duy chính trị Hồ Chí Minh.
3. Chỉ ra ý nghĩa phương pháp luận của tư duy chính trị Hồ Chí Minh đối với việc tiếp tục đổi mới tư duy chính trị trong sự nghiệp đổi mới ở nước ta hiện nay.

Đối tượng nghiên cứu: Những đặc điểm chủ yếu của tư duy chính trị của Hồ Chí Minh và ý nghĩa phương pháp luận đối với sự nghiệp đổi mới ở Việt Nam hiện nay.

Phạm vi nghiên cứu:

• Góc độ tiếp cận: Tiếp cận từ góc độ triết học chính trị để tìm hiểu các dấu hiệu đặc trưng trong tư duy chính trị Hồ Chí Minh; không nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung và không nghiên cứu cấu trúc, chức năng, hình thái tư duy dưới góc độ tâm lý học hay sinh lý học thần kinh.
• Không gian: Trải nghiệm thực tiễn của Hồ Chí Minh tại Việt Nam và các nước trên thế giới qua các bài viết, bài nói và tư liệu hoạt động cách mạng.
• Thời gian: Gắn liền với toàn bộ cuộc đời hoạt động chính trị phong phú, liên tục được bổ sung và hoàn thiện của Hồ Chí Minh.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án phân loại và điểm luận các công trình nghiên cứu đi trước thành ba nhóm chính:

Nhóm 1: Các công trình nghiên cứu đề cập đến tư duy:

• Nghiên cứu nước ngoài: E.Ilencov (Lôgic học biện chứng) luận chứng mâu thuẫn giữa duy vật và duy tâm, khẳng định sự thống nhất giữa phép biện chứng, lý luận nhận thức và lôgic học mác-xít. Edgar Morin (Phương pháp, gồm 6 tập, và Nhập môn tư duy phức hợp) khẳng định tính tất yếu của tư duy phức hợp trước sự phát triển của điều khiển học và lý thuyết hệ thống. David Bohm (Tư duy như một hệ thống, Cái toàn thể và trật tự ẩn) xem xét sự tham gia của tư duy vào việc hình thành tri giác. Daniel Pink (Một tư duy hoàn toàn mới) nhấn mạnh phẩm chất não phải trong nền kinh tế sáng tạo. John Dewey (Cách ta nghĩ) phân tích quy trình rèn luyện trí nghĩ qua môi trường kích thích sáng tạo. M. M. Rodentan (Nguyên lý lô gic biện chứng, Những vấn đề về phép biện chứng trong bộ Tư bản của Mác) và A.Séptulin (Phương pháp nhận thức biện chứng) phân tích các quy luật và chức năng phương pháp luận của phép biện chứng duy vật. Viện Triết học Liên Xô công bố bộ sách Lịch sử phép biện chứng (6 tập) khái quát lịch sử đấu tranh của tư duy biện chứng.
• Nghiên cứu trong nước: Phan Dũng (Sáng tạo và đổi mới), Nguyễn Bá Dương (phân tích tính hai mặt của quá trình tư duy), Nguyễn Mạnh Cương (phân biệt tư duy chính xác và tư duy biện chứng), Mai Hữu Khuê, Nguyễn Đình Trãi, Nguyễn Thanh Tân, Đoàn Thế Hùng, Bùi Thanh Quất - Bùi Trí Tuệ - Nguyễn Ngọc Hà, Ngô Đình Xây, Trần Đình Thỏa. Nhóm nghiên cứu tư duy gắn với đổi mới kinh tế - xã hội gồm Đào Duy Tùng (Bàn về đổi mới tư duy), Hồ Văn Thông, Nguyễn Đăng Quang, Nguyễn Quang Thông, Trần Hữu Tiến, Tô Duy Hợp, Lại Văn Toàn, Hồ Bá Thâm, Trần Văn Phòng, Nguyễn Thị Bích Thủy, Trần Thành, Trần Nhâm.

Nhóm 2: Các công trình về tư tưởng chính trị, tư duy chính trị:

• Nghiên cứu nước ngoài: Michael Freeden (1998, Ideologies and Political Theory: A Conceptual Approach) chỉ ra 6 đặc trưng của tư duy chính trị trong quan hệ với ý thức hệ. Steven M. DeLue và Timothy Dale (Political Thinking, Political Theory, and Civil Society) phân biệt tư duy chính trị và tư tưởng chính trị. Michael Walzer và David Miller (Thinking Politically: Essays in Political Theory), Glenn Tinder (2004, Political Thinking: The Perennial Questions), W. Russell Neuman (nghiên cứu xử lý thông tin chính trị qua phỏng vấn sâu), Joey Sprague (mô hình đa chiều của tư duy chính trị qua phân tích LISREL). Cùng các nghiên cứu của Ernst Vollrath, Hans Fantel, Pamela Johnston Conover, Steven A. Peterson, Joseph Losco, Shawn W.
• Nghiên cứu trong nước: Nguyễn Hoài Văn (Sự phát triển của tư tưởng chính trị Việt Nam thế kỷ X - XV, Đại cương lịch sử tư tưởng chính trị Việt Nam từ thế kỷ XVI đến thế kỷ XIX), Nguyễn Việt Hương (Tư tưởng chính trị - pháp lý ở làng xã cổ truyền...), Hoàng Thanh Đạm (Nguyễn Trường Tộ - Thời thế và tư duy cách tân), Doãn Chính và Phạm Đào Thịnh, Lê Thị Lan.

Nhóm 3: Những công trình liên quan đến tư duy, tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh: Lê Minh Quân (Tư tưởng chính trị của C.Lênin và Hồ Chí Minh), Nguyễn Văn Vĩnh (Tư duy chính trị về quyền con người nhìn từ góc độ triết học), Nguyễn Trọng Phúc, Hoàng Chí Bảo (Tư tưởng và phương pháp chính trị Hồ Chí Minh, Tìm hiểu phương pháp Hồ Chí Minh), Đặng Xuân Kỳ (Phương pháp và phong cách Hồ Chí Minh), Lê Hữu Nghĩa (Tư tưởng triết học Hồ Chí Minh), Nguyễn Đức Đạt (Tư tưởng biện chứng Hồ Chí Minh), Phạm Văn Đồng (Những nhận thức cơ bản về tư tưởng Hồ Chí Minh), Trần Văn Giàu, Song Thành, Thành Duy, Trần Văn Phòng, Mạch Quang Thắng.

Nhóm công trình	Đại diện tiêu biểu	Nội dung và đóng góp chính
Nghiên cứu về tư duy	E.Ilencov, Edgar Morin, M. M. Rodentan, Đào Duy Tùng, Phan Dũng	Làm rõ bản chất, quy luật, chức năng của tư duy, tư duy biện chứng duy vật và yêu cầu đổi mới tư duy
Nghiên cứu về tư tưởng, tư duy chính trị	Michael Freeden, S. M. DeLue, Joey Sprague, Nguyễn Hoài Văn	Định nghĩa, cấu trúc, phương pháp và 6 đặc trưng của tư duy chính trị trong đời sống xã hội
Nghiên cứu tư duy, tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh	Hoàng Chí Bảo, Đặng Xuân Kỳ, Lê Minh Quân, Phạm Văn Đồng	Phân tích phương pháp cách mạng, tư tưởng triết học, phong cách và các quan điểm chính trị của Hồ Chí Minh

Khoảng trống luận án giải quyết: Các công trình đi trước đã làm rõ khái niệm tư duy nói chung hoặc phân tích tư tưởng, phương pháp cách mạng Hồ Chí Minh, nhưng chưa có công trình nào nghiên cứu độc lập, có hệ thống về tư duy chính trị Hồ Chí Minh dưới góc độ triết học chính trị. Luận án giải quyết khoảng trống này bằng cách đi sâu vào quá trình và phương pháp tư duy để giải mã nguồn gốc các quyết sách chính trị của Người, từ đó cung cấp phương pháp luận cho công cuộc đổi mới hiện nay.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và các quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về cách mạng Việt Nam.

Về mặt khái niệm công cụ:

• Tư duy được định nghĩa là giai đoạn nhận thức lý tính, diễn ra trong bộ não người thông qua các thao tác phân tích, tổng hợp, so sánh, đối chiếu nhằm khái quát hóa, trừu tượng hóa để tìm ra quy luật, bản chất của sự vật. Nội dung tư duy gồm thu nhận, xử lý thông tin và sản sinh tri thức mới; hình thức biểu hiện là ngôn ngữ.
• Tư duy chính trị là cách nghĩ về con đường, phương thức đấu tranh giành, giữ và thực thi quyền lực nhà nước, giải quyết các mối quan hệ lợi ích giữa giai cấp, dân tộc và nhân loại; định hướng hành động tập thể thông qua các quyết sách chính trị.
• Tư duy chính trị Hồ Chí Minh là hoạt động diễn ra trong bộ óc của Người nhằm đưa ra các quan điểm và hành vi chính trị giải đáp thực tiễn cách mạng Việt Nam; là cách nghĩ về việc giành, giữ nền độc lập cho dân tộc và mang lại tự do, hạnh phúc cho nhân dân. Tư duy chính trị Hồ Chí Minh thể hiện sự thống nhất giữa nội dung tư duy, phương pháp tư duy và phong cách tư duy; là tư duy biện chứng "vượt gộp", kế thừa tinh hoa Đông - Tây trên nền tảng bản sắc dân tộc Việt Nam.

Phương pháp nghiên cứu thực tế: Luận án hoàn toàn thuộc hướng nghiên cứu định tính, sử dụng hệ thống các phương pháp chuyên ngành:

• Phương pháp luận: Biện chứng duy vật và quan điểm lịch sử cụ thể.
• Phương pháp nghiên cứu cụ thể: Phương pháp lịch sử và lôgíc; so sánh; phân tích và tổng hợp; gắn lý luận với thực tế; phân tích văn bản (textual analysis) các trước tác chính trị; phỏng vấn chuyên gia.

Nguồn tư liệu và dữ liệu:

• Toàn tập các tác phẩm, bài nói, bài viết của Hồ Chí Minh (tiêu biểu như Đường kách mệnh, Bản án chế độ thực dân Pháp, Sửa đổi lối làm việc, Di chúc...).
• Các văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc của Đảng Cộng sản Việt Nam (tập trung từ Đại hội VI năm 1986 đến giai đoạn thực hiện luận án).
• Các công trình chuyên khảo, bài báo khoa học, từ điển triết học và dữ liệu lịch sử trong và ngoài nước về tư duy và chính trị học.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến luận án

Chương 1 hệ thống hóa các tài liệu khoa học liên quan trực tiếp và gián tiếp đến đề tài qua ba nhóm nội dung: nhóm các công trình nghiên cứu về tư duy (trong đó phân định giữa tư duy trừu tượng, tư duy phức hợp và tư duy biện chứng duy vật); nhóm các nghiên cứu về tư tưởng chính trị và tư duy chính trị (chỉ ra sự khác biệt giữa tư duy về chính trị và tư duy chính trị, xác định 6 đặc trưng cơ bản của tư duy chính trị); nhóm nghiên cứu liên quan đến tư duy, tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh (tổng thuật các luận điểm của các nhà nghiên cứu trong nước về phương pháp luận và phong cách Hồ Chí Minh). Chương này xác lập cơ sở kế thừa tri thức và chỉ rõ tính cấp thiết của việc tiếp cận tư duy chính trị Hồ Chí Minh như một đối tượng nghiên cứu độc lập.

Chương 2: Những vấn đề lý luận về tư duy chính trị và các yếu tố hình thành tư duy chính trị Hồ Chí Minh

Chương 2 làm rõ các khái niệm công cụ và phân tích hệ thống các nhân tố khách quan, chủ quan hình thành nên tư duy chính trị Hồ Chí Minh:

Về lý luận: Làm sáng tỏ bản chất của tư duy, tư duy chính trị và tư duy chính trị Hồ Chí Minh. Khẳng định tư duy chính trị Hồ Chí Minh lấy quyền lợi của nhân dân làm mục tiêu cốt lõi; quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân, bộ máy nhà nước thực thi sự ủy quyền của nhân dân và chịu sự kiểm tra, giám sát của nhân dân.

Về các yếu tố hình thành:

• Yếu tố khách quan:
  • Thực tiễn Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX: Chính sách khai thác thuộc địa của thực dân Pháp làm biến đổi sâu sắc kết cấu kinh tế - xã hội, xuất hiện mâu thuẫn giữa toàn thể dân tộc Việt Nam với thực dân xâm lược. Khủng hoảng về con đường cứu nước của các sĩ phu phong kiến và dân chủ tư sản đặt ra yêu cầu cấp bách về một hệ tư tưởng mới. Truyền thống gia đình Nho học yêu nước và quê hương xứ Nghệ hun đúc ý chí cứu nước của Nguyễn Tất Thành.
  • Thực tiễn chính trị thế giới đầu thế kỷ XX: Chủ nghĩa tư bản chuyển sang giai đoạn đế quốc chủ nghĩa, xác lập hệ thống thuộc địa toàn cầu; phong trào cách mạng chuyển từ dân chủ kiểu cũ sang dân chủ kiểu mới; thắng lợi của Cách mạng Tháng Mười Nga (1917) và sự ra đời của Quốc tế Cộng sản tác động trực tiếp đến sự chuyển biến lập trường chính trị của Nguyễn Ái Quốc.
• Tiền đề tư duy - lý luận:
  • Tư duy chính trị truyền thống Việt Nam: Nhu cầu cố kết cộng đồng lúa nước (mô hình tam cấp: nhà - làng - nước), tư tưởng yêu nước, đoàn kết, nhân nghĩa, "khoan thư sức dân" và "lấy dân làm gốc" (từ Lý Công Uẩn, Trần Hưng Đạo đến Nguyễn Trãi).
  • Tư duy chính trị phương Đông: Kế thừa quan điểm "dân vi quý, xã tắc thứ chi, quân vi khinh" của Nho giáo, coi cán bộ là công bộc của dân; kết hợp tinh thần từ bi, bình đẳng của Phật giáo và tư tưởng hòa đồng của Lão giáo.
  • Tư duy chính trị phương Tây và chủ nghĩa Mác - Lênin: Tiếp thu các giá trị tiến bộ về tự do, bình đẳng, bác ái từ Cách mạng Pháp (1789), Tuyên ngôn Độc lập Hoa Kỳ (1776); tiếp thu phép biện chứng duy vật và lý luận cách mạng vô sản của chủ nghĩa Mác - Lênin.
• Yếu tố chủ quan: Năng lực trí tuệ bẩm sinh, khả năng quan sát thực tiễn nhạy bén, bản lĩnh chính trị độc lập, quá trình tự học tập và rèn luyện qua thực tế hoạt động tại nhiều châu lục.

Chương 3: Những đặc điểm chủ yếu của tư duy chính trị Hồ Chí Minh

Chương 3 là chương trọng tâm, phân tích hai bình diện gắn kết chặt chẽ: nội dung và quá trình/phương pháp tư duy chính trị Hồ Chí Minh:

Những điểm đặc sắc trong nội dung tư duy chính trị Hồ Chí Minh:

• Tư duy về độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội: Khẳng định giải phóng dân tộc là nhiệm vụ hàng đầu; độc lập dân tộc là tiền đề tiến lên chủ nghĩa xã hội, và chủ nghĩa xã hội là điều kiện bảo đảm vững chắc cho nền độc lập dân tộc, mang lại ấm no, tự do thực sự cho nhân dân.
• Tư duy về quyền lực thuộc về nhân dân: Xây dựng nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa do nhân dân làm chủ; "bao nhiêu quyền hạn đều là của dân", cán bộ các cấp là "đầy tớ trung thành của nhân dân", kiên quyết chống đặc quyền, đặc lợi và quan liêu.
• Tư duy về đại đoàn kết toàn dân tộc và đoàn kết quốc tế: Chiến lược tập hợp mọi tầng lớp nhân dân yêu nước trên nền tảng liên minh công - nông; kết hợp chặt chẽ sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, đoàn kết phong trào cách mạng giải phóng thuộc địa với phong trào công nhân ở các nước chính quốc.
• Tư duy xử lý hài hòa quan hệ giai cấp, dân tộc và nhân loại: Đặt lợi ích tối cao của dân tộc lên trên hết, giải quyết đúng đắn mối quan hệ giữa lợi ích giai cấp và lợi ích dân tộc trong từng giai đoạn cách mạng cụ thể.

Những đặc điểm chủ yếu của quá trình tư duy chính trị Hồ Chí Minh:

• Tính thực tiễn sâu sắc: Xuất phát từ thực tiễn Việt Nam, lấy hiệu quả thực tế làm tiêu chuẩn kiểm nghiệm chân lý; chống bệnh giáo điều, lý luận suông xa rời đời sống.
• Tính biện chứng duy vật nhuần nhuyễn: Thể hiện qua nguyên tắc "Dĩ bất biến, ứng vạn biến" — kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và hạnh phúc nhân dân (cái bất biến), linh hoạt và mềm dẻo về sách lược, phương pháp đấu tranh (cái vạn biến).
• Tư duy độc lập, tự chủ, sáng tạo và "vượt gộp": Không rập khuôn máy móc kinh nghiệm quốc tế; tổng hợp và nâng cao các giá trị văn hóa chính trị Đông - Tây trên lập trường mác-xít và tinh thần dân tộc.
• Năng lực dự báo khoa học và chớp thời cơ: Dự báo chính xác diễn tiến của các biến cố chính trị (như dự báo Cách mạng Tháng Tám, cục diện kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ); nắm vững quy luật thời, thế và lực để hành động.
• Tính giản dị, thiết thực và nhất quán: Diễn đạt các vấn đề chính trị phức tạp bằng ngôn từ mộc mạc, dễ nhớ, dễ hiểu; tư duy luôn gắn liền với hành động, nói đi đôi với làm.

Chương 4: Ý nghĩa phương pháp luận của tư duy chính trị Hồ Chí Minh với việc đổi mới tư duy chính trị ở Việt Nam hiện nay

Chương 4 liên hệ thực tiễn và rút ra các định hướng phương pháp luận cho công cuộc đổi mới:

Đánh giá tư duy chính trị ở Việt Nam sau gần 30 năm đổi mới:

• Thành tựu: Chuyển đổi tư duy kinh tế sang phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; đổi mới tư duy về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân; đổi mới tư duy đối ngoại theo hướng đa phương hóa, đa dạng hóa, chủ động hội nhập quốc tế.
• Hạn chế và bất cập: Tư duy lý luận chính trị còn chậm so với chuyển biến thực tiễn; còn biểu hiện của bệnh kinh nghiệm chủ nghĩa, giáo điều; tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống trong một bộ phận cán bộ; năng lực dự báo và xử lý các mâu thuẫn xã hội phát sinh còn nhiều lúng túng.

Ý nghĩa phương pháp luận của tư duy chính trị Hồ Chí Minh đối với đổi mới tư duy chính trị hiện nay:

• Kiên định mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội: Giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa trong quá trình phát triển kinh tế thị trường và hội nhập toàn cầu.
• Quán triệt triệt để bài học "lấy dân làm gốc": Phát huy quyền làm chủ thực sự của nhân dân; xây dựng cơ chế kiểm soát quyền lực, phòng chống tham nhũng, lãng phí và suy thoái trong bộ máy công quyền.
• Vận dụng phương pháp biện chứng "Dĩ bất biến, ứng vạn biến": Giữ vững nguyên tắc chiến lược nhưng linh hoạt, mềm dẻo trong sách lược để xử lý các vấn đề đối nội phức tạp và quan hệ quốc tế biến động.
• Nâng cao năng lực tư duy lý luận và đổi mới công tác cán bộ: Khắc phục bệnh giáo điều và chủ nghĩa kinh nghiệm; bồi dưỡng bản lĩnh, tư duy độc lập sáng tạo và đạo đức cách mạng cho đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý ngang tầm nhiệm vụ.

Chương	Tên chương trong luận án	Luận điểm và phát hiện trọng tâm
Chương 1	Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến luận án	Hệ thống hóa 3 nhóm công trình về tư duy, tư duy chính trị và tư duy Hồ Chí Minh; xác định khoảng trống nghiên cứu chuyên biệt từ góc độ triết học chính trị.
Chương 2	Những vấn đề lý luận về tư duy chính trị và các yếu tố hình thành tư duy chính trị Hồ Chí Minh	Xác lập khái niệm tư duy chính trị Hồ Chí Minh; phân tích tác động từ thực tiễn Việt Nam, thế giới và tiền đề tư duy Việt Nam, phương Đông, phương Tây, Mác - Lênin.
Chương 3	Những đặc điểm chủ yếu của tư duy chính trị Hồ Chí Minh	Khái quát 4 nét đặc sắc về nội dung (độc lập gắn với CNXH, quyền lực thuộc về dân, đại đoàn kết, xử lý quan hệ lợi ích) và 5 đặc điểm quá trình tư duy (thực tiễn, biện chứng dĩ bất biến ứng vạn biến, sáng tạo vượt gộp, dự báo chớp thời cơ, giản dị thiết thực).
Chương 4	Ý nghĩa phương pháp luận của tư duy chính trị Hồ Chí Minh với việc đổi mới tư duy chính trị ở Việt Nam hiện nay	Đánh giá thành tựu và hạn chế tư duy chính trị sau gần 30 năm đổi mới; đề xuất 4 định hướng phương pháp luận nhằm nâng cao năng lực lãnh đạo và phẩm chất cán bộ.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt khoa học (lý luận):

• Luận án góp phần xây dựng và hoàn thiện khung lý luận về tư duy, tư duy chính trị và tư duy chính trị Hồ Chí Minh dưới góc độ triết học chính trị.
• Phân tích và làm rõ một cách có hệ thống các yếu tố khách quan (thực tiễn dân tộc, thời đại) và nhân tố tư duy - lý luận (truyền thống Việt Nam, văn hóa phương Đông, phương Tây, chủ nghĩa Mác - Lênin) tác động đến quá trình hình thành tư duy chính trị Hồ Chí Minh.
• Khái quát các đặc điểm chủ yếu về nội dung và quá trình tư duy chính trị của Hồ Chí Minh, luận giải rằng cội nguồn của những sáng tạo trong tư tưởng và hành vi chính trị của Người bắt nguồn từ chính phương pháp và năng lực tư duy.
• Đóng góp luận cứ khoa học vào sự phát triển của phân ngành tư tưởng chính trị Việt Nam thông qua việc khảo sát trường hợp tư duy chính trị của lãnh tụ Hồ Chí Minh.

Đóng góp về mặt thực tiễn:

• Khẳng định giá trị thực tiễn và tính thời sự của tư duy chính trị Hồ Chí Minh, làm cơ sở khoa học cho Đảng và Nhà nước vận dụng vào sự nghiệp đổi mới đất nước giai đoạn hiện nay.
• Cung cấp nguồn tư liệu và luận cứ khoa học phục vụ công tác giảng dạy, bồi dưỡng nhằm nâng cao năng lực tư duy chính trị và định hướng hành vi chính trị cho đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý.

Kiến nghị và giải pháp:

• Tiếp tục đổi mới tư duy chính trị của Đảng, kiên định nền tảng chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh nhưng không ngừng vận dụng sáng tạo, phù hợp với biến đổi thực tiễn.
• Đẩy mạnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa thực sự của dân, do dân, vì dân; thiết lập cơ chế kiểm soát quyền lực hiệu quả, ngăn chặn sự tha hóa của quyền lực nhà nước.
• Đổi mới căn bản nội dung và phương pháp giáo dục lý luận chính trị, gắn đào tạo lý luận với giải quyết các vấn đề thực tiễn của địa phương, đất nước.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của luận án:

• Phạm vi nghiên cứu giới hạn ở góc độ triết học chính trị, tập trung vào việc tìm hiểu các dấu hiệu đặc trưng trong tư duy của Hồ Chí Minh qua tác phẩm và hành vi chính trị; không tiếp cận cấu trúc, hình thái hay cơ chế hoạt động tâm lý, sinh lý thần kinh của tư duy.
• Nguồn tài liệu chuyên biệt bàn trực tiếp về "tư duy chính trị Hồ Chí Minh" trong y văn còn tản mạn, dẫn đến việc nghiên cứu phải kế thừa gián tiếp từ các công trình thuộc ngành Hồ Chí Minh học, lịch sử Đảng và triết học đại cương.

Hướng nghiên cứu tiếp:

• Đi sâu nghiên cứu sự vận dụng tư duy chính trị Hồ Chí Minh vào các lĩnh vực chuyên biệt như hoạch định chính sách đối ngoại, quản trị công và cải cách tư pháp hiện nay.
• Mở rộng so sánh phương pháp tư duy chính trị Hồ Chí Minh với tư duy chính trị của các nhà lãnh đạo chính trị tiêu biểu cùng thời trên thế giới nhằm làm rõ hơn tính tương đồng và nét đặc thù.

Giá trị tham khảo

Giá trị đối với người làm công tác nghiên cứu và đào tạo:

• Là tài liệu tham khảo cho nghiên cứu sinh, học viên cao học, sinh viên và giảng viên các chuyên ngành Chính trị học, Triết học, Hồ Chí Minh học, Lịch sử Đảng và Xây dựng Đảng.
• Chương 1 cung cấp tổng quan tài liệu đa dạng về tư duy và tư duy chính trị Đông - Tây, hữu ích cho việc xây dựng cơ sở lý thuyết trong các nghiên cứu chuyên ngành.
• Chương 2 và Chương 3 cung cấp khung phân tích về mối quan hệ giữa tư duy, tư tưởng và hành vi chính trị.

Giá trị đối với cán bộ lãnh đạo, quản lý và hoạch định chính sách:

• Cung cấp phương pháp luận giúp cán bộ lãnh đạo rèn luyện phong cách tư duy biện chứng, khắc phục thói quen tư duy kinh nghiệm, giáo điều hoặc bảo thủ.
• Chương 4 cung cấp những gợi mở thiết thực về việc vận dụng phương châm "Dĩ bất biến, ứng vạn biến" và bài học "lấy dân làm gốc" vào việc xử lý các tình huống phức tạp trong quản lý kinh tế - xã hội và bảo đảm đồng thuận xã hội.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án phân biệt khái niệm "tư duy chính trị" với "tư duy về chính trị" dựa trên các tiêu chí nào? Theo tổng quan luận án, "tư duy về chính trị" đề cập đến các vấn đề mang tính đạo đức, tư tưởng bền vững liên quan đến các giới hạn tự do, bình đẳng hay nguồn gốc chiến tranh trong cộng đồng chính trị. Trong khi đó, "tư duy chính trị" là một hệ thống tư duy - thực tiễn liên quan trực tiếp đến hành động tập thể, thể hiện qua ít nhất 6 đặc trưng: sắp xếp thứ tự ưu tiên các mục tiêu xã hội; huy động sự ủng hộ của công chúng; phản ánh sự ổn định hoặc xung đột nhóm; ra quyết định và hoạch định chính sách chỉ đạo tập thể; sử dụng quyền lực ngôn từ và kỹ năng thuyết phục; điều chỉnh ranh giới thẩm quyền giữa các lĩnh vực xã hội.

2. Tại sao luận án khẳng định tư duy chính trị Hồ Chí Minh là tư duy "vượt gộp"? Luận án chỉ ra rằng tư duy chính trị Hồ Chí Minh không giới hạn ở một hệ tư tưởng đơn lẻ mà là sự kết hợp, kế thừa và phát triển chọn lọc giữa tư duy biện chứng mác-xít với cốt cách tư duy duy cảm Á Đông và tư duy duy lý phương Tây; giữa truyền thống văn hóa làng xã Việt Nam với các giá trị dân chủ của nhân loại. Thuật ngữ "vượt gộp" thể hiện việc vượt lên trên những hạn chế của các hệ thống tư tưởng truyền thống và tư sản để tích hợp thành một hệ thống phương pháp luận mới, mang bản sắc dân tộc và giải quyết được yêu cầu thực tiễn cách mạng Việt Nam.

3. Phương châm "Dĩ bất biến, ứng vạn biến" được luận giải dưới góc độ phương pháp tư duy như thế nào? Trong tư duy chính trị Hồ Chí Minh, "dĩ bất biến, ứng vạn biến" là sự biểu hiện của tư duy biện chứng duy vật. "Bất biến" là mục tiêu chiến lược tối cao không bao giờ thay đổi: độc lập cho dân tộc, tự do và hạnh phúc cho nhân dân. "Vạn biến" là sự linh hoạt, mềm dẻo, uyển chuyển về sách lược, phương thức, bước đi và sự nhân nhượng có nguyên tắc tùy thuộc vào diễn biến cụ thể của thời, thế và lực nhằm đạt được mục tiêu bất biến đó.

4. Luận án sử dụng những phương pháp nghiên cứu cụ thể nào để phân tích tư duy chính trị Hồ Chí Minh? Do đối tượng nghiên cứu thuộc lĩnh vực triết học chính trị, luận án áp dụng hoàn toàn phương pháp định tính, bao gồm: phương pháp lịch sử và lôgíc; so sánh; phân tích và tổng hợp; gắn lý luận với thực tiễn; phân tích văn bản (khảo sát các văn kiện, tác phẩm, bài nói của Chủ tịch Hồ Chí Minh) và phương pháp phỏng vấn chuyên gia. Luận án không sử dụng các phương pháp đo lường định lượng thống kê.

Kết luận

Luận án tiến sĩ "Tư duy chính trị Hồ Chí Minh - những đặc điểm chủ yếu và ý nghĩa phương pháp luận" của tác giả Nguyễn Thị Thanh Dung đã phân tích có hệ thống các bình diện lý luận, tiền đề hình thành và các đặc điểm nội dung, quá trình tư duy chính trị Hồ Chí Minh dưới góc độ triết học chính trị. Công trình khẳng định tư duy chính trị của Người là sự thống nhất giữa tính thực tiễn, tính biện chứng duy vật "dĩ bất biến, ứng vạn biến" và tính sáng tạo vượt gộp trên nền tảng bản sắc dân tộc, lấy lợi ích nhân dân làm cứu cánh. Kết quả nghiên cứu không chỉ góp phần lấp đầy khoảng trống học thuật trong phân ngành tư tưởng chính trị Việt Nam mà còn cung cấp cơ sở phương pháp luận thiết thực cho công cuộc đổi mới tư duy chính trị và đào tạo cán bộ ở nước ta hiện nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận án gồm 4 chương, 9 tiết. 7 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN Vấn đề tư duy, tư duy chính trị nói chung và tư duy chính trị Hồ Chí Minh nói riêng đã dành được sự quan tâm nghiên cứu của các nhà khoa học trong và ngoài nước. Nhiều cuộc hội thảo khoa học, nhiều bài báo và các sách, tài liệu tham khảo, luận văn, luận án đã đề cập đến những chiều cạnh khác nhau về tư duy và tư duy chính trị. Tư duy chính trị, đặc biệt là tư duy chính trị Hồ Chí Minh là vấn đề còn những khoảng trống trong nghiên cứu.

Liên quan đến đề tài này, có các nhóm nghiên cứu sau đây: 1. NHÓM CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ CẬP ĐẾN TƢ DUY Đây là một trong những hướng thu hút nhiều người nghiên cứu nhất và có nhiều thành công. Cho đến nay nhân loại biết rất nhiều về thế giới xung quanh, nhưng còn biết rất ít về chính bản thân mình, đặc biệt về những gì xảy ra trong bộ não.TSKH Phan Dũng tác giả của bộ sách “Sáng tạo và đổi mới” cho rằng những gì nhân loại dành cho lĩnh vực tư duy là không đáng kể. Nhân loại quan tâm đến kết quả tư duy (các phát minh, sáng chế…) hơn là quá trình suy nghĩ dẫn đến những kết quả đó.

“Rõ ràng nhân loại quá thờ ơ với những gì thuộc về lĩnh vực tư duy”. Các công trình tiêu biểu của hướng nghiên cứu này có thể kể đến như: * Các công trình nước ngoài nghiên cứu về tư duy Được viết dưới dạng các bút ký, cuốn Lôgic học biện chứng của E.Ilencov đã phân tích, luận chứng một cách có hệ thống, sâu sắc cuộc tranh luận trong lịch sử triết học, giữa các khuynh hướng duy vật và duy tâm, biện chứng và siêu hình về bản chất của tư duy và khoa học về tư duy. Từ đó, tác giả đã đi đến khẳng định: mâu thuẫn đó chỉ được giải quyết một cách đúng đắn, khoa học với quan điểm của chủ nghĩa Mác- Lênin về sự thống nhất giữa phép biện chứng, lý luận nhận thức và lôgic học. Bộ sách "Phương pháp" của Edgar Morin- người cha đẻ của tư duy phức hợp - gồm 6 tập: Tự nhiên về Tự nhiên hay Bản tính của Tự nhiên ; Sự sống về Sự sống; Tri thức về Tri thức, Nhân học về Tri thức; Tư tưởng; Nhân loại về nhân loại, bản sắc nhân loại; Đạo đức học.

Trong đó, cuốn Nhập môn tư duy phức hợp, Edgar Morin trình bày tổng quát về tư duy của con người, khẳng định tính tất yếu của tư duy phức hợp. Tác giả khẳng định, tư duy vốn thuộc lĩnh vực triết học, nhưng không nằm gọn 8 trong triết học, mà có ở trong mọi lĩnh vực khoa học, kỹ thuật, đời thường, có cả ở nhà bác học, nhà tư tưởng, cũng như ở người mù chữ. Hiện nay, tư duy đơn giản hóa có nhiều bất cập, sai lầm, dẫn đến "sự mù lòa của trí tuệ" làm cho chúng ta không còn khả năng nhận ra và lĩnh hội được tính phức hợp của thực tại. Vì vậy, tư duy phức hợp hình thành và phát triển phù hợp với sự phát triển của khoa học ở thế kỉ XX, đặc biệt là điều khiển học, lý thuyết thông tin, lý thuyết hệ thống và lý thuyết sinh thái - tự tổ chức.

Khoa học hiện đại đang đòi hỏi nhất thiết phải có tư duy phức hợp: Chỉ tư duy phức hợp mới có khả năng đáp ứng những thách thức của cuộc sống hiện đại. Trong Tư duy như một hệ thống, bằng việc nghiên cứu sâu những nguyên tắc về mối quan hệ giữa tâm trí và vật chất, được nêu ra lần đầu tiên trong cuốn "Cái toàn thể và trật tự ẩn" (Wholeness and Implicate Order), David Bohm đã bác bỏ quan niệm cho rằng các quá trình tư duy của chúng ta chỉ thông báo một cách trung tính những gì xảy ra "ngoài kia" trong một thế giới khách quan. Ông khảo sát cách thức tư duy tham gia tích cực vào sự hình thành tri giác, cảm nhận của chúng ta về ý nghĩa và những hành động thường ngày của mình. Ông gợi ý rằng những tư duy và tri thức tập thể đã trở thành tự động đến nỗi phần lớn chúng ta bị chúng điều khiển, hậu quả là mất đi tính xác thực, tự do và trật tự.Pink trong Một tư duy hoàn toàn mới đã nhấn mạnh: "kỷ nguyên mà não trái thắng thế và thời đại thông tin do nó phát sinh ra đang dần được thay thế bởi một thế giới mới mà tại đó các phẩm chất của não phải như sáng tạo, trực giác sẽ nổi trội hơn".

Ông cho rằng, thế giới cần theo đuổi triết lý suy nghĩ mới về "một nền kinh tế sáng tạo". John Dewey trong Cách ta nghĩ đã mô tả chi tiết các quy trình khác nhau của quá trình suy nghĩ và rèn luyện trí nghĩ. Ông cho rằng suy nghĩ là một hành động tự nhiên, việc dạy một người nào đó suy nghĩ là một việc bất khả. Tuy nhiên, có thể giúp phát triển tư duy của con người thông qua việc phát triển khả năng sáng tạo, sự tò mò và cách đặt câu hỏi.

Để có thể làm như vậy, thay vì nhồi nhét kiến thức, chúng ta nên tập trung vào việc tạo ra một môi trường kích thích tư duy sáng tạo.Rodentan trong Nguyên lý lô gic biện chứng đã nghiên cứu hình thức và quy luật của tư duy, phân tích đối tượng, vai trò của lôgic học đối với quá trình tư duy, phân biệt lôgic hình thức và lôgic biện chứng, những hạn chế của lôgic hình 9 thức. Từ đó tác giả khẳng định, việc học tập, nghiên cứu lôgic biện chứng là điều kiện quan trọng để đạt đến trình độ tư duy biện chứng duy vật. Rôdentan trong Những vấn đề về phép biện chứng trong bộ Tư bản của Mác đã phân tích những quy luật và phương pháp lịch sử do Mác áp dụng vào việc phân tích phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa và các quy luật của phương pháp ấy; những đặc điểm của các quy luật dưới chế độ tư bản chủ nghĩa và dưới chế độ xã hội chủ nghĩa A.Séptulin trong Phương pháp nhận thức biện chứng đã tập trung phân tích chức năng phương pháp luận của học thuyết triết học Mác-Lênin, lý giải phép biện chứng với tư cách là phương pháp nhận thức. Từ đó tác giả khẳng định, phương pháp nhận thức biện chứng là kết quả của lịch sử phát triển nhận thức, các quy luật của hoạt động nhận thức được thể hiện qua các quy luật và phạm trù của phép biện chứng.

Cuốn Lịch sử phép biện chứng (6 tập) của các tác giả thuộc Viện Triết học, Viện Hàn lâm khoa học Liên Xô (cũ), vấn đề tư duy biện chứng duy vật được bàn đến trong quá trình nghiên cứu lịch sử hình thành, phát triển của phép biện chứng. Các tác giả đã khái quát một cách hệ thống lịch sử đấu tranh giữa hai phương pháp tư duy: phương pháp tư duy biện chứng và phương pháp tư duy siêu hình trong lịch sử triết học nhân loại, kết quả sự thắng thế của phương pháp tư duy biện chứng duy vật. * Các công trình trong nước nghiên cứu về tư duy Nét đặc trưng chung nhất trong phương thức tồn tại của tâm lý người là tư duy với tư cách là một quá trình, một hoạt động. Phân tích tính hai mặt của quá trình tư duy thống nhất, tác giả Nguyễn Bá Dương đã đi đến nhận định: Quá trình tìm kiếm, phát minh cái mới trong khoa học cũng giống như quá trình tái tạo kinh nghiệm của lịch sử - xã hội loài người diễn ra dưới hình thức giải quyết các tình huống có vấn đề.

Bản thân mỗi kinh nghiệm lịch sử - xã hội luôn có tính tổng hòa của hoạt động sáng tạo của xã hội loài người. Từ đó cho thấy, mâu thuẫn cơ bản của sự phát triển trí tuệ loài người là ở chỗ “tư duy một mặt là một quá trình tìm kiếm và phát hiện ra cái mới, cái bản chất, mặt khác nó còn là quá trình tái tạo lại những tri thức, những kinh nghiệm lịch sử - xã hội đã được loài người tích lũy” [38, tr. Nguyễn Mạnh Cương trong bài Về bản chất của tư duy đã chỉ ra, tư duy là gì trong sự phân biệt với ý thức, nhận thức. Để hiểu rõ được bản chất của tư duy với tư 10 cách là một chỉnh thể thống nhất và đặc biệt, để vận dụng các công cụ của tư duy một cách hiệu quả, tác giả đã khẳng định, bộ phận cơ bản của tư duy là tư duy chính xác.

Tư duy chính xác theo tác giả là một bộ phận của tư duy biện chứng mác xít, phản ánh trạng thái xác định của sự vật, hiện tượng trong “tính đồng nhất trừu tượng” của chúng. Đồng thời tác giả đã phân biệt sự khác nhau giữa tư duy chính xác và tư duy biện chứng. Dựa trên cơ sở những mối liên hệ, quan hệ vốn có của các sự vật, hiện tượng trong thế giới khách quan và lý thuyết phản ánh, tác giả Mai Hữu Khuê cho rằng “tư duy là quá trình tâm lý phản ánh những mối liên hệ và quan hệ giữa các đối tượng hay các hiện tượng của hiện thực khách quan” [116, tr. Tác giả cho rằng, tư duy khác hẳn với tri giác ở chỗ, tư duy không chỉ thực hiện được những bước đi như đã xảy ra ở tri giác, là tách các phần riêng lẻ của sự vật, mà còn cố gắng hiểu các phần đó có quan hệ với nhau như thế nào.

Tư duy phản ánh bản chất của sự vật, và do đó là hình thức phản ánh hiện thực cao nhất. Nguyễn Đình Trãi trong Luận án tiến sĩ triết học Năng lực tư duy lý luận cho cán bộ giảng dạy lý luận Mác-Lênin ở các trường chính trị tỉnh đã xem tư duy như là quá trình phân tích, tổng hợp, khái quát những tài liệu thu được qua nhận thức cảm tính, nhận thức kinh nghiệm để rút ra cái chung, cái bản chất của sự vật” [242, tr. Nguyễn Thanh Tân trong bài Sự hình thành tư duy và một số đặc trưng của nó đã phân tích quá trình hình thành tư duy của con người bắt nguồn từ lao động và trong quá trình hoạt động, tư duy, ý thức của con người về thế giới khách quan được hình thành. Tác giả cũng chỉ ra những đặc trưng cơ bản của tư duy như: nguồn gốc thực tiễn; có hệ thống tri thức làm tiền đề; đòi hỏi một bộ máy công cụ và phương tiện nhất định; luôn có đối tượng nhất định và là một chức năng của não người.