Chương 1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TRUYỀN THÔNG NÂNG CAO NHẬN THỨC CỘNG ĐỒNG VỀ ĐA DẠNG SINH HỌC 1. Một số khái niệm 1. Truyền thông Truyền thông được hiểu với rất nhiều cách khác nhau.Adelsm từng nói rằng, truyền thông là quá trình liên tục, qua đó chúng ta hiểu được người khác và làm cho người khác hiểu được chúng ta.
Đó là một quá trình luôn thay đổi, biển chuyển và ứng phó với tình huống. Truyền thông là quá trình làm cho cái trước đây là độc quyền của một hoặc nhiều người trở thành cái chung của hai hoặc nhiều người. Truyền thông được hiểu là giúp phá vỡ tính độc quyền và quá trình truyền thông có thể phá bỏ tính độc quyền [4]. Trong từ điển Tiếng Việt – Nhà xuất bản Đà Nẵng năm 2011 nêu rõ truyền thông là truyền dữ liệu theo những quy tắc và cách thức nhất định, thông tin tuyên truyền, mở rộng mạng lưới truyền thông đến từng cơ sở.
Khái niệm truyền thông là quá trình liên tục trao đổi thông tin, tư tưởng, tình cảm, chia sẻ kỹ năng và kinh nghiệm giữa hai hoặc nhiều người với nhau nhằm mở rộng hiểu biết, nâng cao nhận thức, tiến tới điều chỉnh hành vi và thái độ phù hợp với nhu cầu phát triển của cá nhân, của nhóm và của cộng đồng xã hội nói chung, đảm bảo sự phát triển bền vững [7]. Truyền thông có gốc từ tiếng Latinh là “communicare”, nghĩa là biến nó thành thông thường, chia sẻ, truyền tải. Theo đó, truyền thông thường được hình dung như là quá trình truyền ý nghĩ, thông tin, ý tưởng, ý kiến từ người này sang người khác, từ nhóm người này sang nhóm người khác bằng nhiều hình thức khác nhau như lời nói, hình ảnh, văn bản, video,… Tác giả Nguyễn Văn Dững trong cuốn “Truyền thông – lý thuyết và kỹ năng cơ bản” đã đưa ra một định nghĩa chung nhất về truyền thông như sau: “Truyền thông 18 là quá trình liên tục trao đổi thông tin, kiến thức, tư tưởng, tình cảm, chia sẻ kỹ năng và kinh nghiệm giữa hai hoặc nhiều người nhằm tăng cường hiểu biết lẫn nhau, thay đổi nhận thức, tiến tới điều chỉnh hành vi và thái độ phù hợp với nhu cầu phát triển của cá nhân/ nhóm/ cộng đồng/ xã hội” [3, tr. Truyền thông ra đời và phát triển cùng với sự phát triển của xã hội loài người, vì thế truyền thông là một hiện tượng xã hội và cũng là thiết chế kiến tạo xã hội.
Truyền thông thực hiện nhiều chức năng khác nhau như chức năng truyền tải thông tin, chức năng giao tiếp, chức năng giáo dục, thúc đẩy sự hiểu biết và gắn kết cộng đồng, quảng cáo và lan tỏa hình ảnh… Truyền thông là một quá trình bao gồm trong nó nhiều yếu tố, có thể kể đến các yếu tố chính sau: nguồn (yếu tố mang thông tin tiềm năng, khởi xướng quá trình truyền thông); thông điệp (nội dung thông tin được trao đổi từ nguồn phát đến đối tượng tiếp nhận), kênh truyền thông (phương tiện chuyển tải thông điệp), người nhận (nhóm đối tượng tiếp nhận thông điệp), phản hồi (thông tin ngược), nhiễu (yếu tố gây ra sự sai lệch). Về phân loại truyền thông, cũng theo tác giả Nguyễn Văn Dững thì căn cứ vào các tiêu chí khác nhau, có nhiều cách phân loại khác nhau. Trong đó, việc phân loại truyền thông căn cứ vào phạm vi tham gia và chịu ảnh hưởng của truyền thông là phù hợp và khái quát nhất. Dựa theo căn cứ này, tác giả Nguyễn Văn Dững chia truyền thông thành: Truyền thông cá nhân, truyền thông nhóm và truyền thông đại chúng.
Như vậy, có nhiều cách định nghĩa về truyền thông khác nhau, nhưng tựu chung lại có thể hiểu: truyền thông là quá trình trao đổi, tương tác thông tin, tư tưởng, tình cảm, kiến thức và kinh nghiệm giữa các thành viên hay các nhóm người trong xã hội với nhau thông qua hệ thống các ký hiệu, hoặc không cần đến kí hiệu nhằm đạt được sự hiểu biết lẫn nhau. Nhận thức Trên thực tế, quá trình nhận thức sử dụng kiến thức hiện có và khám phá kiến thức mới. Các quá trình nhận thức được phân tích từ các khía cạnh khác nhau trong các bối cảnh khác nhau, đặc biệt là trong các lĩnh vực ngôn ngữ học, âm nhạc học, gây mê, khoa học thần kinh, tâm thần học, tâm lý học, giáo dục, triết học, nhân chủng học, sinh học, hệ thống học, logic và khoa học máy tính. Nhận thức là trạng thái có ý thức về một cái gì đó.
Cụ thể hơn, đó là khả năng trực tiếp biết và nhận thức, cảm nhận hoặc nhận thức được các sự kiện. Một định nghĩa khác mô tả nó là trạng thái trong đó chủ thể nhận thức được một số thông tin khi thông tin đó trực tiếp có sẵn để thực hiện theo hướng của một loạt các hành động. Khái niệm thường đồng nghĩa với ý thức và cũng được hiểu là bản thân ý thức. Các trạng thái của nhận thức cũng được liên kết với các trạng thái của kinh nghiệm do đó cấu trúc được biểu thị trong nhận thức được phản ánh trong cấu trúc của kinh nghiệm.
Theo “Từ điển Bách khoa Việt Nam”, nhận thức là quá trình biện chứng của sự phản ánh thế giới khách quan trong ý thức con người, nhờ đó con người tư duy và không ngừng tiến đến gần khách thể. Theo quan điểm triết học Mac-Lenin, nhận thức được định nghĩa là quá trình phản ánh biện chứng hiện thực khách quan vào trong bộ óc của con người, có tính tích cực, năng động, sáng tạo, trên cơ sở thực tiễn [4]. Nhận thức là một khái niệm tương đối. Nó có thể tập trung vào một trạng thái bên trong, chẳng hạn như cảm giác nội tạng, hoặc vào các sự kiện bên ngoài bằng cách nhận thức cảm tính.
Nó tương tự như cảm nhận một cái gì đó, một quá trình phân biệt với quan sát và nhận thức (bao gồm một quá trình cơ bản làm quen với các mục mà chúng ta nhận thức được). Nhận thức hoặc “cảm nhận” có thể được mô tả là một cái gì đó xảy ra khi não được kích hoạt theo những cách nhất định, chẳng hạn như khi màu đỏ là những gì được 20 nhìn thấy sau khi võng mạc được kích thích bởi sóng ánh sáng. Việc hình thành khái niệm này được đặt ra trong bối cảnh khó khăn trong việc phát triển một định nghĩa phân tích về nhận thức hoặc nhận thức cảm tính. Nhận thức cũng được liên kết với ý thức theo nghĩa là khái niệm này biểu thị một kinh nghiệm cơ bản như cảm giác hoặc trực giác đi kèm với kinh nghiệm về hiện tượng.
Cụ thể, điều này được gọi là nhận thức về kinh nghiệm. Đối với ý thức, nó đã được mặc định là phải trải qua các cấp độ thay đổi liên tục. Cộng đồng Cộng đồng được hiểu là một nhóm người trong xã hôiij cùng chung sống, cùng gắn bó với nhau trong cùng một môi trường chung. Họ cũng có thể là tập hợp những người có chung sở thích, chung suy nghĩ hoặc điểm chung nào đó.
Cộng đồng có nghĩa gốc là "cùng chung với nhau". Trong tiếng Việt hiện nay thì cộng đồng là "toàn thể những người cùng sống, có những điểm giống nhau, gắn bó thành một khối trong sinh hoạt xã hội" [3]. Để tạo lên một cộng đồng bao gồm các yếu tố sau: tương quan cá nhân mật thiết với nhau, mặt đối mặt, thẳng thắn chân tình, trên cơ sở các nhóm nhỏ kiểm soát các mối quan hệ cá nhân. Thứ hai có sự liên hệ chặt chẽ với nhau về tình cảm, cảm xúc khi cá nhân thực hiện được các công việc hoặc nhiệm vụ cụ thể.
Thứ ba có sự hiến dâng về mặt tinh thần hoặc dấn thân thực hiện các giá trị xã hội được cả xã hội ngưỡng mộ. Thứ tư có ý thức đoàn kết tập thể. Cộng đồng được hình thành trên cơ sở các mối liên hệ giữa cá nhân và tập thể dựa trên cơ sở tình cảm là chủ yếu; ngoài ra còn có các mối liên hệ tình cảm khác. Cộng đồng có sự liên kết cố kết nội tại không phải do các quy tắc rõ ràng thành văn, mà do các quan hệ sâu hơn, được coi như là một hằng số văn hóa.
Như vậy có thể hiểu, cộng đồng là toàn thể những người cùng sống, có những điểm giống nhau, gắn bó thành một khối trong sinh hoạt xã hội. Cộng đồng có chung các mối quan hệ nhất định, cùng chịu ảnh hưởng bởi một số 21 yếu tố tác động và là đối tượng cần được quan tâm trong sự phát triển kinh tế - xã hội hiện nay. Truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng Cuộc sống con người hiện nay gắn liền với truyền thông. Sức hấp dẫn của truyền thông như một sợi dây kết nối truyền tải kiến thức tới cộng đồng thông qua sách, báo, truyền hình.
Truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng là những nỗ lực có chủ đích của các bên nhằm đưa ra các thông tin, sự thuyết phục hoặc thúc đẩy những thay đổi trong hành vi ở một hay nhiều nhóm đối tượng có nhận thức chưa đầy đủ về một vấn đề cụ thể. Truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng thường hướng tới những lợi ích phi lợi nhuận, lợi ích xã hội, được tiến hành trong một khoảng thời gian nhất định, bằng hoạt động truyền thông đại chúng và thông qua các phương tiện truyền thông. Đặc điểm chính của truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng là sự tham gia tích cực của cộng đồng trong quá trình sản xuất và tiêu thụ thông tin. Các hoạt động truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng có thể bao gồm việc thông tin, giáo dục, tuyên truyền về các vấn đề quan trọng liên quan đến sức khỏe, giáo dục, môi trường, an sinh xã hội, v.
Đồng thời, truyền thông cũng có thể được sử dụng để tạo ra cơ hội giao lưu, tương tác và kết nối giữa các thành viên trong cộng đồng. Các phương tiện truyền thông như truyền hình, radio, báo chí, mạng xã hội, và các công nghệ thông tin khác đều có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy truyền thông nâng cao cộng đồng. Khi được thực hiện một cách hiệu quả, truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng có thể giúp cải thiện chất lượng cuộc sống và tạo ra cơ hội phát triển bền vững cho mọi người trong cộng đồng. Như vậy, truyền thông nâng cao cộng đồng là việc sử dụng các phương tiện truyền thông để tạo ra tác động tích cực và thúc đẩy sự phát triển cộng 22 đồng.
Mục tiêu của truyền thông nâng cao cộng đồng là tạo ra sự ý thức, thúc đẩy hành động và xây dựng môi trường phát triển tích cực cho cộng đồng.