Khóa luận: Truyền thông nâng cao nhận thức về Đa dạng sinh học VQG Xuân Thủy

Báo cáo nghiên cứu thực trạng và giải pháp truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo tồn đa dạng sinh học tại Vườn quốc gia Xuân Thủy, Nam Định.

• Tác giả: Phạm Thị Thu Trang
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Thị Hương
• Trường học: Học viện Hành chính Quốc gia
• Chuyên ngành: Quản lý xã hội
• Đề tài: Truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng về đa dạng sinh học tại Vườn quốc gia Xuân Thủy, tỉnh Nam Định
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Vai trò của Truyền thông Bảo tồn Đa dạng sinh học tại VQG Xuân Thủy

Truyền thông bảo tồn đa dạng sinh học đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc nâng cao nhận thức cộng đồng về tầm quan trọng của Vườn Quốc Gia Xuân Thủy. Việt Nam được công nhận là một trong 16 quốc gia sở hữu đa dạng sinh học cao nhất thế giới, với hơn 50.000 loài đã được xác định. VQG Xuân Thủy, nằm tại huyện Giao Thủy, tỉnh Nam Định, là một hệ sinh thái ngập nước độc đáo, cung cấp môi trường sống cho khoảng 10% các loài chim và thú hoang dã trên thế giới. Hoạt động truyền thông hiệu quả giúp cộng đồng địa phương hiểu rõ giá trị sinh thái, kinh tế và xã hội của việc bảo tồn đa dạng sinh học, từ đó tham gia tích cực vào các hoạt động bảo vệ môi trường.

1.1. Tầm quan trọng của Vườn Quốc Gia Xuân Thủy

VQG Xuân Thủy là một khu bảo tồn đa dạng sinh học chiến lược với hệ sinh thái đất ngập nước phong phú. Địa điểm này cung cấp môi trường sống lý tưởng cho nhiều loài động vật quý hiếm, đặc biệt là các loài chim di cư. Với điều kiện tự nhiên độc đáo và đa dạng thành phần loài sinh vật, VQG Xuân Thủy có giá trị quốc tế, được ghi nhận bởi các tổ chức bảo tồn như IUCN.

1.2. Mục tiêu truyền thông nâng cao nhận thức

Mục tiêu của truyền thông là giáo dục cộng đồng về giá trị sinh thái và kinh tế của việc bảo tồn. Thông qua các hình thức truyền thông đa dạng, cộng đồng dân cư sẽ hiểu rõ hơn về mối liên hệ giữa bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển bền vững. Điều này khuyến khích mọi người tham gia vào hoạt động bảo vệ môi trường một cách tự nguyện.

II. Thực trạng Hoạt động Truyền thông tại VQG Xuân Thủy

Hoạt động truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng về đa dạng sinh học tại Vườn Quốc Gia Xuân Thủy hiện đang được triển khai với nhiều phương tiện và nội dung khác nhau. Ban quản lý VQG Xuân Thủy đã áp dụng nhiều phương tiện truyền thông từ truyền thống đến hiện đại để tiếp cận các đối tượng khác nhau. Tuy nhiên, nhận thức của cộng đồng về đa dạng sinh học vẫn còn hạn chế, với một phần lớn dân cư chưa hoàn toàn hiểu được mức độ mất cân bằng đa dạng sinh học và ảnh hưởng của nó. Các nội dung truyền thông chủ yếu tập trung vào giới thiệu các loài động vật quý hiếm, giá trị sinh thái và các hoạt động bảo vệ môi trường cụ thể.

2.1. Các phương tiện truyền thông hiện tại

VQG Xuân Thủy sử dụng nhiều hình thức truyền thông bao gồm: tuyên truyền trực tiếp cộng đồng, các chương trình giáo dục tại trường học, báo chí địa phương, và hoạt động sự kiện môi trường. Các phương tiện này giúp tiếp cận những nhóm đối tượng khác nhau, từ học sinh đến nông dân địa phương, tạo điều kiện nâng cao nhận thức về bảo tồn đa dạng sinh học.

2.2. Nhận xét về hiệu quả truyền thông

Mặc dù có nhiều nỗ lực, hiệu quả của hoạt động truyền thông vẫn còn cần cải thiện. Một số nội dung truyền thông chưa phù hợp với nhu cầu thực tế của cộng đồng. Đánh giá của người dân về mức độ mất cân bằng đa dạng sinh học cho thấy cần tăng cường chương trình nâng cao nhận thức với cách tiếp cận linh hoạt hơn.

III. Kinh nghiệm Truyền thông Bảo tồn Đa dạng sinh học Từ Các Nước

Truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo tồn đa dạng sinh học đã được áp dụng thành công tại nhiều quốc gia trên thế giới. Các nước phát triển như Hà Lan, Costa Rica và Thái Lan đã xây dựng các mô hình truyền thông hiệu quả, kết hợp giáo dục môi trường, tham gia cộng đồng và sử dụng công nghệ số. Ý nghĩa của đa dạng sinh học được truyền thông rõ ràng thông qua các chương trình giáo dục dài hạn và sự tham gia của các bên liên quan. Việt Nam cũng có các hoạt động truyền thông thành công tại các khu bảo tồn khác, nhưng cần tham khảo thêm kinh nghiệm quốc tế để nâng cao chất lượng truyền thông và hiệu quả nâng cao nhận thức cộng đồng tại VQG Xuân Thủy.

3.1. Kinh nghiệm quốc tế về truyền thông môi trường

Các nước trên thế giới đã phát triển mô hình truyền thông tập trung vào hoạt động truyền thông tham gia. Điều này bao gồm: giáo dục cộng đồng, du lịch sinh thái có trách nhiệm, và chương trình nâng cao nhận thức kết hợp với nghiên cứu khoa học. Phương pháp truyền thông này chứng tỏ hiệu quả cao trong việc thay đổi hành vi cộng đồng và tăng cường cam kết bảo vệ đa dạng sinh học.

3.2. Bài học từ các dự án truyền thông thành công tại Việt Nam

Các dự án truyền thông tại các khu bảo tồn khác của Việt Nam đã đạt được những kết quả tích cực. Nội dung truyền thông kết hợp với hoạt động tham gia cộng đồng đã giúp nâng cao nhận thức hiệu quả. VQG Xuân Thủy có thể áp dụng những phương pháp truyền thông này, điều chỉnh cho phù hợp với bối cảnh địa phương tại huyện Giao Thủy, Nam Định.

IV. Giải pháp Nâng cao Hiệu quả Truyền thông Bảo tồn Đa dạng sinh học

Để nâng cao hiệu quả truyền thông bảo tồn đa dạng sinh học tại VQG Xuân Thủy, cần áp dụng các giải pháp truyền thông toàn diện và bền vững. Trước tiên, cần lựa chọn phương pháp truyền thông phù hợp với đặc điểm cộng đồng địa phương và các mô hình truyền thông tham gia. Thứ hai, cần cải thiện nội dung truyền thông để làm cho nó dễ hiểu, hấp dẫn và liên quan đến đời sống hàng ngày của cộng đồng. Thứ ba, cần sử dụng hình thức truyền thông đa dạng, bao gồm cả truyền thông số, để tiếp cận những nhóm đối tượng rộng hơn. Cuối cùng, cần thiết lập cơ chế đánh giá và cải tiến liên tục để đo lường mức độ nâng cao nhận thức của cộng đồng về bảo tồn đa dạng sinh học.

4.1. Lựa chọn phương pháp truyền thông phù hợp

Phương pháp truyền thông cần được lựa chọn dựa trên đặc điểm đối tượng và ngữ cảnh địa phương của huyện Giao Thủy. Kết hợp mô hình truyền thông tham gia với giáo dục chính thức trong các trường học, hoạt động cộng đồng tại cấp làng xã. Sử dụng hình thức truyền thông đa chiều: buổi hội thảo, triển lãm ảnh, video tài liệu, và trang mạng xã hội để tăng nhận thức cộng đồng.

4.2. Cải thiện nội dung và hình thức truyền thông

Nội dung truyền thông cần tập trung vào ý nghĩa của đa dạng sinh học với kinh tế và cuộc sống của cộng đồng. Sử dụng các câu chuyện thực tế, dữ liệu cục bộ về mức độ mất cân bằng đa dạng sinh học để làm cho thông điệp truyền thông dễ tiếp nhận hơn. Tăng cường hoạt động truyền thông thường xuyên, định kỳ và có sự tham gia của cộng đồng trong quá trình xây dựng và thực hiện các chương trình.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TRUYỀN THÔNG NÂNG CAO NHẬN THỨC CỘNG ĐỒNG VỀ ĐA DẠNG SINH HỌC 1. Một số khái niệm 1. Truyền thông Truyền thông được hiểu với rất nhiều cách khác nhau.Adelsm từng nói rằng, truyền thông là quá trình liên tục, qua đó chúng ta hiểu được người khác và làm cho người khác hiểu được chúng ta.

Đó là một quá trình luôn thay đổi, biển chuyển và ứng phó với tình huống. Truyền thông là quá trình làm cho cái trước đây là độc quyền của một hoặc nhiều người trở thành cái chung của hai hoặc nhiều người. Truyền thông được hiểu là giúp phá vỡ tính độc quyền và quá trình truyền thông có thể phá bỏ tính độc quyền [4]. Trong từ điển Tiếng Việt – Nhà xuất bản Đà Nẵng năm 2011 nêu rõ truyền thông là truyền dữ liệu theo những quy tắc và cách thức nhất định, thông tin tuyên truyền, mở rộng mạng lưới truyền thông đến từng cơ sở.

Khái niệm truyền thông là quá trình liên tục trao đổi thông tin, tư tưởng, tình cảm, chia sẻ kỹ năng và kinh nghiệm giữa hai hoặc nhiều người với nhau nhằm mở rộng hiểu biết, nâng cao nhận thức, tiến tới điều chỉnh hành vi và thái độ phù hợp với nhu cầu phát triển của cá nhân, của nhóm và của cộng đồng xã hội nói chung, đảm bảo sự phát triển bền vững [7]. Truyền thông có gốc từ tiếng Latinh là “communicare”, nghĩa là biến nó thành thông thường, chia sẻ, truyền tải. Theo đó, truyền thông thường được hình dung như là quá trình truyền ý nghĩ, thông tin, ý tưởng, ý kiến từ người này sang người khác, từ nhóm người này sang nhóm người khác bằng nhiều hình thức khác nhau như lời nói, hình ảnh, văn bản, video,… Tác giả Nguyễn Văn Dững trong cuốn “Truyền thông – lý thuyết và kỹ năng cơ bản” đã đưa ra một định nghĩa chung nhất về truyền thông như sau: “Truyền thông 18 là quá trình liên tục trao đổi thông tin, kiến thức, tư tưởng, tình cảm, chia sẻ kỹ năng và kinh nghiệm giữa hai hoặc nhiều người nhằm tăng cường hiểu biết lẫn nhau, thay đổi nhận thức, tiến tới điều chỉnh hành vi và thái độ phù hợp với nhu cầu phát triển của cá nhân/ nhóm/ cộng đồng/ xã hội” [3, tr. Truyền thông ra đời và phát triển cùng với sự phát triển của xã hội loài người, vì thế truyền thông là một hiện tượng xã hội và cũng là thiết chế kiến tạo xã hội.

Truyền thông thực hiện nhiều chức năng khác nhau như chức năng truyền tải thông tin, chức năng giao tiếp, chức năng giáo dục, thúc đẩy sự hiểu biết và gắn kết cộng đồng, quảng cáo và lan tỏa hình ảnh… Truyền thông là một quá trình bao gồm trong nó nhiều yếu tố, có thể kể đến các yếu tố chính sau: nguồn (yếu tố mang thông tin tiềm năng, khởi xướng quá trình truyền thông); thông điệp (nội dung thông tin được trao đổi từ nguồn phát đến đối tượng tiếp nhận), kênh truyền thông (phương tiện chuyển tải thông điệp), người nhận (nhóm đối tượng tiếp nhận thông điệp), phản hồi (thông tin ngược), nhiễu (yếu tố gây ra sự sai lệch). Về phân loại truyền thông, cũng theo tác giả Nguyễn Văn Dững thì căn cứ vào các tiêu chí khác nhau, có nhiều cách phân loại khác nhau. Trong đó, việc phân loại truyền thông căn cứ vào phạm vi tham gia và chịu ảnh hưởng của truyền thông là phù hợp và khái quát nhất. Dựa theo căn cứ này, tác giả Nguyễn Văn Dững chia truyền thông thành: Truyền thông cá nhân, truyền thông nhóm và truyền thông đại chúng.

Như vậy, có nhiều cách định nghĩa về truyền thông khác nhau, nhưng tựu chung lại có thể hiểu: truyền thông là quá trình trao đổi, tương tác thông tin, tư tưởng, tình cảm, kiến thức và kinh nghiệm giữa các thành viên hay các nhóm người trong xã hội với nhau thông qua hệ thống các ký hiệu, hoặc không cần đến kí hiệu nhằm đạt được sự hiểu biết lẫn nhau. Nhận thức Trên thực tế, quá trình nhận thức sử dụng kiến thức hiện có và khám phá kiến thức mới. Các quá trình nhận thức được phân tích từ các khía cạnh khác nhau trong các bối cảnh khác nhau, đặc biệt là trong các lĩnh vực ngôn ngữ học, âm nhạc học, gây mê, khoa học thần kinh, tâm thần học, tâm lý học, giáo dục, triết học, nhân chủng học, sinh học, hệ thống học, logic và khoa học máy tính. Nhận thức là trạng thái có ý thức về một cái gì đó.

Cụ thể hơn, đó là khả năng trực tiếp biết và nhận thức, cảm nhận hoặc nhận thức được các sự kiện. Một định nghĩa khác mô tả nó là trạng thái trong đó chủ thể nhận thức được một số thông tin khi thông tin đó trực tiếp có sẵn để thực hiện theo hướng của một loạt các hành động. Khái niệm thường đồng nghĩa với ý thức và cũng được hiểu là bản thân ý thức. Các trạng thái của nhận thức cũng được liên kết với các trạng thái của kinh nghiệm do đó cấu trúc được biểu thị trong nhận thức được phản ánh trong cấu trúc của kinh nghiệm.

Theo “Từ điển Bách khoa Việt Nam”, nhận thức là quá trình biện chứng của sự phản ánh thế giới khách quan trong ý thức con người, nhờ đó con người tư duy và không ngừng tiến đến gần khách thể. Theo quan điểm triết học Mac-Lenin, nhận thức được định nghĩa là quá trình phản ánh biện chứng hiện thực khách quan vào trong bộ óc của con người, có tính tích cực, năng động, sáng tạo, trên cơ sở thực tiễn [4]. Nhận thức là một khái niệm tương đối. Nó có thể tập trung vào một trạng thái bên trong, chẳng hạn như cảm giác nội tạng, hoặc vào các sự kiện bên ngoài bằng cách nhận thức cảm tính.

Nó tương tự như cảm nhận một cái gì đó, một quá trình phân biệt với quan sát và nhận thức (bao gồm một quá trình cơ bản làm quen với các mục mà chúng ta nhận thức được). Nhận thức hoặc “cảm nhận” có thể được mô tả là một cái gì đó xảy ra khi não được kích hoạt theo những cách nhất định, chẳng hạn như khi màu đỏ là những gì được 20 nhìn thấy sau khi võng mạc được kích thích bởi sóng ánh sáng. Việc hình thành khái niệm này được đặt ra trong bối cảnh khó khăn trong việc phát triển một định nghĩa phân tích về nhận thức hoặc nhận thức cảm tính. Nhận thức cũng được liên kết với ý thức theo nghĩa là khái niệm này biểu thị một kinh nghiệm cơ bản như cảm giác hoặc trực giác đi kèm với kinh nghiệm về hiện tượng.

Cụ thể, điều này được gọi là nhận thức về kinh nghiệm. Đối với ý thức, nó đã được mặc định là phải trải qua các cấp độ thay đổi liên tục. Cộng đồng Cộng đồng được hiểu là một nhóm người trong xã hôiij cùng chung sống, cùng gắn bó với nhau trong cùng một môi trường chung. Họ cũng có thể là tập hợp những người có chung sở thích, chung suy nghĩ hoặc điểm chung nào đó.

Cộng đồng có nghĩa gốc là "cùng chung với nhau". Trong tiếng Việt hiện nay thì cộng đồng là "toàn thể những người cùng sống, có những điểm giống nhau, gắn bó thành một khối trong sinh hoạt xã hội" [3]. Để tạo lên một cộng đồng bao gồm các yếu tố sau: tương quan cá nhân mật thiết với nhau, mặt đối mặt, thẳng thắn chân tình, trên cơ sở các nhóm nhỏ kiểm soát các mối quan hệ cá nhân. Thứ hai có sự liên hệ chặt chẽ với nhau về tình cảm, cảm xúc khi cá nhân thực hiện được các công việc hoặc nhiệm vụ cụ thể.

Thứ ba có sự hiến dâng về mặt tinh thần hoặc dấn thân thực hiện các giá trị xã hội được cả xã hội ngưỡng mộ. Thứ tư có ý thức đoàn kết tập thể. Cộng đồng được hình thành trên cơ sở các mối liên hệ giữa cá nhân và tập thể dựa trên cơ sở tình cảm là chủ yếu; ngoài ra còn có các mối liên hệ tình cảm khác. Cộng đồng có sự liên kết cố kết nội tại không phải do các quy tắc rõ ràng thành văn, mà do các quan hệ sâu hơn, được coi như là một hằng số văn hóa.

Như vậy có thể hiểu, cộng đồng là toàn thể những người cùng sống, có những điểm giống nhau, gắn bó thành một khối trong sinh hoạt xã hội. Cộng đồng có chung các mối quan hệ nhất định, cùng chịu ảnh hưởng bởi một số 21 yếu tố tác động và là đối tượng cần được quan tâm trong sự phát triển kinh tế - xã hội hiện nay. Truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng Cuộc sống con người hiện nay gắn liền với truyền thông. Sức hấp dẫn của truyền thông như một sợi dây kết nối truyền tải kiến thức tới cộng đồng thông qua sách, báo, truyền hình.

Truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng là những nỗ lực có chủ đích của các bên nhằm đưa ra các thông tin, sự thuyết phục hoặc thúc đẩy những thay đổi trong hành vi ở một hay nhiều nhóm đối tượng có nhận thức chưa đầy đủ về một vấn đề cụ thể. Truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng thường hướng tới những lợi ích phi lợi nhuận, lợi ích xã hội, được tiến hành trong một khoảng thời gian nhất định, bằng hoạt động truyền thông đại chúng và thông qua các phương tiện truyền thông. Đặc điểm chính của truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng là sự tham gia tích cực của cộng đồng trong quá trình sản xuất và tiêu thụ thông tin. Các hoạt động truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng có thể bao gồm việc thông tin, giáo dục, tuyên truyền về các vấn đề quan trọng liên quan đến sức khỏe, giáo dục, môi trường, an sinh xã hội, v.

Đồng thời, truyền thông cũng có thể được sử dụng để tạo ra cơ hội giao lưu, tương tác và kết nối giữa các thành viên trong cộng đồng. Các phương tiện truyền thông như truyền hình, radio, báo chí, mạng xã hội, và các công nghệ thông tin khác đều có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy truyền thông nâng cao cộng đồng. Khi được thực hiện một cách hiệu quả, truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng có thể giúp cải thiện chất lượng cuộc sống và tạo ra cơ hội phát triển bền vững cho mọi người trong cộng đồng. Như vậy, truyền thông nâng cao cộng đồng là việc sử dụng các phương tiện truyền thông để tạo ra tác động tích cực và thúc đẩy sự phát triển cộng 22 đồng.

Mục tiêu của truyền thông nâng cao cộng đồng là tạo ra sự ý thức, thúc đẩy hành động và xây dựng môi trường phát triển tích cực cho cộng đồng.