Chương 6: Vai trò của triết học chính trị trong lịch sử

Chuyên khảo phân tích Chương 6 triết học chính trị, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo., phục vụ nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

• Trường học: Trường Đại Học
• Chuyên ngành: Triết Học Chính Trị
• Đề tài: Triết Học Chính Trị: Khám Phá Vai Trò Và Quan Niệm
• Loại tài liệu: Bài Luận
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 6. CHƯƠNG 6: CÁC PHƯƠNG DIỄN CƠ BẢN VỀ CHÍNH TRỊ TRONG ĐỜI SỐNG XÃ HỘI
• 6.1. Ván đề giai cấp và đấu tranh giai cấp
• 6.1.1. Quan niệm về giai cấp và đấu tranh giai cấp trong triết học ngoại mác-xít
• 6.1.2. Quan niệm về giai cấp và đấu tranh giai cấp trong triết học mác-xít
• 6.1.3. Cách mạng xã hội
• 6.2. Dân tộc, nhân loại và vấn đề quân hệ giữa giai cấp với dân tộc và nhân loại
• 6.2.1. Quan niệm về dân tộc, nhân loại
• 6.2.2. Quan hệ giữa giai cấp với dân tộc và nhân loại

Tóm tắt

I. Tổng quan về triết học chính trị Khám phá vai trò và quan niệm

Triết học chính trị là một lĩnh vực nghiên cứu sâu sắc về các vấn đề liên quan đến quyền lực, chính quyền và sự công bằng trong xã hội. Nó không chỉ là lý thuyết mà còn là thực tiễn, ảnh hưởng đến cách thức tổ chức và quản lý xã hội. Các triết gia từ cổ đại đến hiện đại đã đóng góp nhiều quan niệm khác nhau về vai trò của triết học trong chính trị, từ Plato đến Marx. Sự phát triển của triết học chính trị phản ánh những thay đổi trong tư duy xã hội và chính trị qua các thời kỳ.

1.1. Khái niệm triết học chính trị và vai trò của nó

Triết học chính trị nghiên cứu các vấn đề như quyền lực, công lý và sự phân phối tài nguyên. Nó giúp hiểu rõ hơn về cách thức mà các hệ thống chính trị hoạt động và ảnh hưởng đến đời sống con người.

1.2. Lịch sử phát triển của triết học chính trị

Từ những triết gia cổ đại như Plato và Aristotle đến các nhà tư tưởng hiện đại như John Locke và Karl Marx, triết học chính trị đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, phản ánh sự thay đổi trong tư duy xã hội.

II. Những thách thức trong triết học chính trị hiện đại Vấn đề và giải pháp

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự phát triển nhanh chóng của công nghệ, triết học chính trị hiện đại đối mặt với nhiều thách thức. Các vấn đề như bất bình đẳng xã hội, quyền con người và sự tham nhũng trong chính quyền đang trở thành những chủ đề nóng bỏng. Việc tìm kiếm giải pháp cho những vấn đề này đòi hỏi sự kết hợp giữa lý thuyết và thực tiễn.

2.1. Vấn đề bất bình đẳng trong xã hội hiện đại

Bất bình đẳng xã hội ngày càng gia tăng, ảnh hưởng đến sự công bằng và ổn định của xã hội. Triết học chính trị cần tìm ra các phương pháp để giảm thiểu sự bất bình đẳng này.

2.2. Quyền con người và sự tham nhũng trong chính quyền

Quyền con người là một trong những vấn đề quan trọng trong triết học chính trị. Sự tham nhũng trong chính quyền làm suy yếu niềm tin của người dân vào hệ thống chính trị.

III. Phương pháp nghiên cứu triết học chính trị Cách tiếp cận và ứng dụng

Nghiên cứu triết học chính trị có thể được thực hiện qua nhiều phương pháp khác nhau, từ phân tích lý thuyết đến nghiên cứu thực nghiệm. Các phương pháp này giúp làm sáng tỏ các vấn đề phức tạp trong chính trị và xã hội.

3.1. Phân tích lý thuyết trong triết học chính trị

Phân tích lý thuyết giúp hiểu rõ hơn về các khái niệm và quan niệm trong triết học chính trị, từ đó đưa ra các luận điểm và giải pháp cho các vấn đề xã hội.

3.2. Nghiên cứu thực nghiệm và ứng dụng trong thực tiễn

Nghiên cứu thực nghiệm cung cấp dữ liệu và thông tin cần thiết để đánh giá hiệu quả của các chính sách và quyết định trong chính trị.

IV. Ứng dụng triết học chính trị trong thực tiễn Kết quả và thách thức

Triết học chính trị không chỉ là lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn trong việc xây dựng và phát triển các chính sách công. Tuy nhiên, việc áp dụng triết học vào thực tiễn cũng gặp nhiều thách thức.

4.1. Kết quả từ việc áp dụng triết học chính trị

Việc áp dụng triết học chính trị đã mang lại nhiều kết quả tích cực trong việc cải cách chính sách và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

4.2. Thách thức trong việc thực hiện các chính sách

Mặc dù có nhiều kết quả tích cực, nhưng việc thực hiện các chính sách vẫn gặp phải nhiều thách thức, bao gồm sự phản đối từ các nhóm lợi ích và sự thiếu đồng thuận trong xã hội.

V. Kết luận Tương lai của triết học chính trị trong xã hội hiện đại

Triết học chính trị sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc định hình các chính sách và quyết định trong xã hội. Tương lai của triết học chính trị phụ thuộc vào khả năng thích ứng với những thay đổi trong xã hội và sự phát triển của tư duy chính trị.

5.1. Triết học chính trị và sự phát triển bền vững

Triết học chính trị cần hướng tới việc xây dựng một xã hội bền vững, nơi mà quyền lợi của tất cả mọi người được bảo vệ và phát triển.

5.2. Vai trò của triết học chính trị trong việc giải quyết xung đột

Triết học chính trị có thể đóng góp vào việc giải quyết các xung đột xã hội thông qua việc cung cấp các khung lý thuyết và phương pháp tiếp cận hiệu quả.

Nội dung chính

Giới thiệu Giáo trình Triết học Chính trị: Khám phá Vai trò và Quan niệm

Tổng quan về giáo trình

Tài liệu học thuật Triết học chính trị: Khám phá vai trò và quan niệm là học phần chuyên sâu thuộc khối kiến thức lý luận chính trị trong chương trình đào tạo đại học và sau đại học các ngành Triết học, Chính trị học, Xây dựng Đảng và Chính quyền Nhà nước, Quản lý công và Luật học.

Mục tiêu học tập của giáo trình nhằm trang bị cho người học:

• Hệ thống hóa tiến trình phát triển của các tư tưởng triết học chính trị từ thời kỳ cổ đại, cận - hiện đại phương Đông và phương Tây đến triết học Mác - Lênin.
• Nắm vững các phạm trù nền tảng về quyền lực chính trị, hệ thống chính trị, giai cấp, đấu tranh giai cấp, dân tộc, nhân loại và bản chất nhà nước.
• Hiểu rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của công cuộc đổi mới hệ thống chính trị, phát huy dân chủ và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam.

Giáo trình tiếp cận đối tượng nghiên cứu thông qua phương pháp kết hợp giữa logic và lịch sử, đặt các hiện tượng chính trị trong mối liên hệ hữu cơ với cơ sở kinh tế và hình thái kinh tế - xã hội tương ứng. Cấu trúc tài liệu được thiết kế theo trình tự ba phần lớn: từ việc khảo cứu các quan niệm lịch sử, phân tích các phương diện cốt lõi trong đời sống xã hội, đến việc giải quyết các vấn đề thực tiễn của hệ thống chính trị Việt Nam đương đại.

Điểm đặc trưng của giáo trình là tính bao quát tư liệu, trích xuất và đối sánh có hệ thống quan điểm của nhiều trường phái triết học: từ triết học cổ đại (Bàlamôn, Phật giáo, Khổng Tử, Mạnh Tử, Mặc Tử, Hàn Phi, Platon, Arixtốt), thời kỳ cận đại (Machiavelli, Locke, Rousseau, Montesquieu, các nhà xã hội chủ nghĩa không tưởng) đến các nhà lý thuyết chính trị hiện đại (Max Weber, David Easton, Harold Lasswell, Bernard Crick) và hệ thống lý luận của C. Mác, V.I. Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Tài liệu tập trung vào ba cụm chủ đề trọng tâm tương ứng với tiến trình vận động của lý luận chính trị học:

flowchart TD
    A["I. Quan niệm về chính trị trong lịch sử triết học"] --> B["II. Các phương diện cơ bản về chính trị trong đời sống xã hội"]
    B --> C["III. Đổi mới chính trị ở Việt Nam hiện nay"]
    
    A --> A1["Triết học ngoài mácxít (Trước Mác & Đương đại)"]
    A --> A2["Triết học mácxít & Quyền lực - Hệ thống chính trị"]
    
    B --> B1["Giai cấp và đấu tranh giai cấp"]
    B --> B2["Dân tộc, nhân loại và quan hệ giai cấp"]
    B --> B3["Nhà nước - Bản chất, đặc trưng, kiểu & hình thức"]
    
    C --> C1["Phát huy dân chủ & Nền dân chủ XHCN"]
    C --> C2["Đổi mới tổ chức, phương thức Hệ thống chính trị"]
    C --> C3["Tư tưởng Nhà nước pháp quyền"]

Chủ đề 1: Quan niệm về chính trị trong lịch sử triết học và hệ thống chính trị

• Tư tưởng ngoài mácxít trước Mác: Phân tích quan niệm chính trị mang tính đẳng cấp thiên định (Bàlamôn); chính trị bắt nguồn từ tham - sân - si quyền lực (Phật giáo); chính trị là "Chính danh", "Đức trị", "Lễ trị" (Khổng Tử); "Nhân nghĩa", "Dân là gốc nước" (Mạnh Tử); "Kiêm tương ái, giao tương lợi" (Mặc Tử); "Pháp trị" (Hàn Phi); sự thống trị của trí tuệ và nghệ thuật thuyết phục (Platon); công việc chung của thành bang (Arixtốt); nghệ thuật giành và giữ quyền lực thực dụng (Machiavelli); quyền tự nhiên và khế ước xã hội (Locke); ý chí đa số (Rousseau); quyền lực dựa trên tình yêu thương và nêu gương (các nhà xã hội chủ nghĩa không tưởng).
• Tư tưởng ngoài mácxít đương đại: Chính trị là phân phối quyền lực (Max Weber); phân phối có thẩm quyền các giá trị xã hội (David Easton); sự dung hòa đòi hỏi phân phối hàng hóa, dịch vụ (Bernard Crick); nghiên cứu hành vi "ai được gì, bao giờ, bằng cách nào" (Harold Lasswell); hoạt động bảo vệ lợi ích cầm quyền (các học giả Nhật Bản).
• Quan niệm mácxít: Chính trị là thể chế quyền lực của kiểu quan hệ kinh tế cụ thể; là cuộc đấu tranh giai cấp xoay quanh quyền lực nhà nước (C. Mác); là sự biểu hiện tập trung của kinh tế và tham gia vào công việc nhà nước (V.I. Lênin).
• Quyền lực chính trị và Hệ thống chính trị: Định nghĩa, đặc điểm (bản chất giai cấp, tính xã hội, tính lịch sử, tính tha hóa), chức năng của quyền lực chính trị; kết cấu hệ thống chính trị (Đảng chính trị, Nhà nước, các tổ chức chính trị - xã hội); so sánh thể chế đa nguyên - đa đảng tư sản và thể chế nhất nguyên xã hội chủ nghĩa.

Chủ đề 2: Các phương diện cơ bản về chính trị trong đời sống xã hội

• Giai cấp và đấu tranh giai cấp: Định nghĩa giai cấp theo V.I. Lênin trong tác phẩm Sáng kiến vĩ đại dựa trên 4 đặc trưng (địa vị trong hệ thống sản xuất, quan hệ sở hữu tư liệu sản xuất, vai trò tổ chức lao động, phương thức phân phối của cải); nguồn gốc sâu xa (lực lượng sản xuất phát triển chưa đầy đủ, xuất hiện thặng dư) và nguồn gốc trực tiếp (chế độ tư hữu); ba hình thức đấu tranh giai cấp (kinh tế, tư tưởng, chính trị); bản chất của cách mạng xã hội, phân biệt với cải cách, tiến hóa và đảo chính.
• Dân tộc, nhân loại và mối quan hệ với giai cấp: Khái niệm dân tộc gắn với 5 đặc trưng (cộng đồng người, ngôn ngữ, lãnh thổ, kinh tế, văn hóa - tâm lý); quan hệ biện chứng giữa lợi ích giai cấp, lợi ích dân tộc và giá trị nhân loại.
• Bản chất và chức năng của Nhà nước: Đối chiếu các học thuyết ngoài mácxít (thần quyền của Platon, Hegel; tâm lý của Augustin; bạo lực; gia trưởng của Montesquieu; khế ước của Locke) với học thuyết mácxít; 3 đặc trưng phổ quát của nhà nước (công quyền đặc biệt, phân chia dân cư theo lãnh thổ, hệ thống thuế khóa); 4 kiểu nhà nước lịch sử (chủ nô, phong kiến, tư sản, vô sản/nhà nước kiểu mới).

Chủ đề 3: Đổi mới chính trị ở Việt Nam hiện nay

• Phát huy dân chủ: Khái niệm "Demokratia"; bản chất nền dân chủ xã hội chủ nghĩa; so sánh quá trình chuyển đổi từ "Chế độ làm chủ tập thể" thời kỳ tập trung bao cấp sang "Nền dân chủ XHCN" gắn với kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và phương châm "Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra".
• Đổi mới hệ thống chính trị: Đặc điểm hình thành (một đảng lãnh đạo, xuất phát điểm nông nghiệp lạc hậu, chịu ảnh hưởng của mô hình Xô Viết); cơ chế "Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, Nhân dân làm chủ"; nội dung đổi mới tổ chức và phương thức hoạt động của Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội (Công đoàn, Phụ nữ, Đoàn Thanh niên, Hội Nông dân, Hội Cựu chiến binh).
• Xây dựng Nhà nước pháp quyền: Quá trình kế thừa tư tưởng pháp quyền thế giới (Heraclitus, Platon, Arixtốt, Tuân Tử, Hàn Phi, Spinoza, Locke, Montesquieu, Rousseau, Kant, Hegel) vào việc hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân tại Việt Nam.

---

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình trang bị hệ thống tri thức lý luận nền tảng bao gồm:

• Hệ thống lý thuyết hình thái kinh tế - xã hội: Mối quan hệ biện chứng giữa cơ sở hạ tầng (quan hệ sản xuất) và kiến trúc thượng tầng (chính trị, pháp luật, nhà nước).
• Lý luận về đấu tranh giai cấp và cách mạng xã hội: Nguyên nhân phát sinh từ mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất mới tiến bộ và quan hệ sản xuất cũ lỗi thời; quy luật chuyển tiếp giữa các hình thái kinh tế - xã hội.
• Khung phân tích thể chế chính trị: Cấu trúc quyền lực, cơ chế phân công - phối hợp - kiểm soát quyền lực nhà nước (lập pháp, hành pháp, tư pháp) và nguyên tắc tập trung dân chủ.

---

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng phân tích thể chế: Đánh giá cấu trúc vận hành của các hệ thống chính trị khác nhau trên thế giới và phân tích mô hình tổ chức bộ máy nhà nước.
• Kỹ năng tư duy phản biện học thuật: Phân biệt, đối chiếu các trào lưu tư tưởng chính trị ngoài mácxít (cổ đại, cận đại, hiện đại) với quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin.
• Năng lực vận dụng thực tiễn: Phân tích, đánh giá các văn bản chính sách, nghị quyết của Đảng và Nhà nước về cải cách hành chính, đổi mới phương thức lãnh đạo và thực thi dân chủ cơ sở.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình được thiết kế nhằm đáp ứng cả phương thức giảng dạy trên lớp và quá trình tự nghiên cứu của sinh viên:

Phương pháp sư phạm

• Phương pháp diễn giảng kết hợp đối thoại: Giảng viên trình bày khung lý thuyết, sau đó gợi mở để sinh viên thảo luận các luận điểm triết học đối lập (ví dụ: đối chiếu thuyết Khế ước xã hội của Locke/Rousseau với học thuyết Hình thái kinh tế - xã hội của C. Mác).
• Phương pháp lịch sử - logic: Phân tích các tư tưởng chính trị gắn liền với bối cảnh kinh tế - xã hội cụ thể của từng thời kỳ lịch sử.

Bài tập và nghiên cứu tình huống (Case Studies)

• Bài tập so sánh tư tưởng: Lập bảng phân tích đối chiếu quan niệm về quản trị xã hội giữa trường phái Nho gia (Đức trị - Khổng Tử, Mạnh Tử) và Pháp gia (Pháp trị - Hàn Phi, Tuân Tử).
• Case study thể chế: Phân tích tình huống thực thi quyền lực nhà nước và cơ chế giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội trong các dự án phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương.

Phương pháp đánh giá

• Đánh giá quá trình (40%): Mức độ tham gia thảo luận trên lớp, bài tập nhóm phân tích chuyên đề và các bài kiểm tra trắc nghiệm/tự luận ngắn về thuật ngữ, khái niệm.
• Đánh giá kết thúc học phần (60%): Thi tự luận hoặc viết tiểu luận nghiên cứu chuyên sâu về các vấn đề: xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, cơ chế kiểm soát quyền lực, hoặc mối quan hệ giữa đổi mới kinh tế và đổi mới chính trị.

Hướng dẫn tự học

• Đọc trước đề cương bài giảng và tra cứu trực tiếp các trích dẫn văn bản kinh điển (thư của C. Mác gửi Joseph Weydemeyer, tác phẩm Sáng kiến vĩ đại của V.I. Lênin).
• Hệ thống hóa bài học bằng sơ đồ tư duy (mindmap) về kết cấu giai cấp, nguồn gốc nhà nước và cấu trúc hệ thống chính trị Việt Nam.

---

Điểm nổi bật và cập nhật của giáo trình

Giáo trình phản ánh những bước phát triển mới trong nghiên cứu lý luận chính trị:

Tiêu chí	Nội dung thể hiện trong giáo trình
Tích hợp lý thuyết chính trị học hiện đại	Không chỉ giới hạn ở triết học cổ điển, giáo trình mở rộng sang các định nghĩa hiện đại của Max Weber, David Easton, Harold Lasswell, Bernard Crick, giúp người học có cái nhìn đa chiều về khái niệm quyền lực và chính trị.
Làm rõ sự chuyển biến mô hình dân chủ ở Việt Nam	Phân tích rõ sự khác biệt bản chất giữa "Chế độ làm chủ tập thể" (giai đoạn kinh tế kế hoạch hóa tập trung, bao cấp) và "Nền dân chủ xã hội chủ nghĩa" (giai đoạn kinh tế thị trường định hướng XHCN).
Gắn kết trực tiếp với thực tiễn đổi mới thể chế	Đưa ra các định hướng cụ thể về xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN, cải cách bộ máy hành chính, phòng chống quan liêu, tham nhũng và đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên bậc đại học: Sinh viên từ năm thứ hai trở đi thuộc các ngành Triết học, Khoa học Chính trị, Luật học, Xã hội học, Lịch sử, Báo chí và Truyền thông, Hành chính công.
• Học viên sau đại học: Học viên cao học và nghiên cứu sinh cần tài liệu khung để hệ thống hóa kiến thức lý luận phục vụ các môn Triết học nâng cao, Chủ nghĩa xã hội khoa học hoặc Lịch sử tư tưởng chính trị.
• Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các học phần nền tảng: Triết học Mác - Lênin (phần Chủ nghĩa duy vật biện chứng và Chủ nghĩa duy vật lịch sử) và Kinh tế chính trị Mác - Lênin.
• Giảng viên và nhà nghiên cứu: Sử dụng làm tài liệu tham khảo trong việc xây dựng bài giảng chuyên đề, biên soạn giáo án và định hướng đề tài nghiên cứu khoa học sinh viên.

---

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình phù hợp với sinh viên đại học, học viên cao học chuyên ngành khoa học xã hội - nhân văn, luật học, chính trị học, cán bộ công chức trong hệ thống chính trị và những người cần nghiên cứu chuyên sâu về lý luận nhà nước, quyền lực chính trị.

2. Cần kiến thức nền nào để học?

Người học cần nắm vững các nguyên lý cơ bản của Chủ nghĩa duy vật lịch sử (quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, mối quan hệ giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng) và kiến thức lịch sử văn minh thế giới đại cương.

3. Điểm khác biệt với giáo trình khác là gì?

Tài liệu kết hợp giữa khảo cứu lịch sử tư tưởng triết học chính trị Đông - Tây với phân tích thể chế so sánh, đồng thời đối chiếu trực tiếp mô hình chính trị lý thuyết với thực tiễn đổi mới hệ thống chính trị tại Việt Nam.

4. Làm sao để tự học hiệu quả?

Người học nên kết hợp đọc giáo trình với việc vẽ sơ đồ cấu trúc (như sơ đồ nguồn gốc nhà nước, sơ đồ phân hóa giai cấp), lập bảng so sánh các trường phái triết học và liên hệ phân tích các văn kiện Đại hội Đảng về đổi mới chính trị.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo?

Tài liệu trích dẫn và khuyến nghị đọc kèm các văn bản gốc: tác phẩm Sáng kiến vĩ đại, Nhà nước và Cách mạng (V.I. Lênin); các thư tín lý luận của C. Mác; tác phẩm Chính trị học của Arixtốt; các tác phẩm của Platon, Locke, Rousseau và hệ thống Văn kiện Đảng Cộng sản Việt Nam thời kỳ Đổi mới.

---

Kết luận

Giáo trình Triết học chính trị: Khám phá vai trò và quan niệm cung cấp hệ thống tri thức lý luận từ việc phân tích lịch sử các học thuyết quyền lực, giai cấp, nhà nước đến các phương diện vận hành của hệ thống chính trị hiện đại. Lộ trình tiếp cận logic từ lý thuyết đại cương, khảo sát mô hình quốc tế đến thực tiễn đổi mới tại Việt Nam hỗ trợ người học xây dựng nền tảng tư duy khoa học, đáp ứng yêu cầu nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn trong công tác quản lý xã hội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

QUAN NIEÄM VEÀ CHÍNH TRÒ TRONG LỊCH SỬ TRIẾT HỌC II. CAÙC PHÖÔNG DIEÄN CÔ BAÛN VEÀ CHÍNH TRÒ TRONG ÑÔØI SOÁNG XAÕ HOÄI III. ÑOÅI MÔÙI CHÍNH TRÒ ÔÛ VIEÄT NAM HIEÄN NAY Chöông 6 I. QUAN NIEÄM VEÀ CHÍNH TRÒ TRONG LỊCH SỬ TRIẾT HỌC 1.

Quan nieäm veà chính trò trong trieát hoïc ngoaøi maùcxít a) Quan nieäm veà chính trò trong lòch söû trieát hoïc tröôùc Maùc  Baølamoân: CT laø söï phaân chia mang tính thieân ñònh xaõ hoäi ra thaønh caùc ñaúng caáp vaø phuïc tuøng, quy thuaän noù; Phaät giaùo: CT laø söï baát bình ñaúng giöõa caùc taàng lôùp ngöôøi trong xaõ hoäi, do tham - saân - si quyeàn löïc gaây ra.  Khoång Töû: CT laø cai trò moät caùch ngay thaúng, chính ñaùng ñeå xaõ hoäi thaùi bình thònh trò (Chính danh; Ñöùc trò; Leã trò.); Maïnh Töû: CT laø ngheä thuaät cai trò xaõ hoäi giöõ ñöôïc loøng daân (Nhaân – nghóa; Daân laø goác nöôùc).  Maëc Töû: CT laø laøm cho xaõ hoäi khoâng coøn loaïn laïc, daân bôùt khoå ñau (Kieâm töông aùi, giao töông lôïi; Thöôïng ñoàng, thöôïng hieàn); Haøn Phi: CT laø thieát laäp söï cai trò cuûa nhaø vua ñoái vôùi xaõ hoäi baèng phaùp luaät (Phaùp trò).  Platoân: CT laø söï thoáng trò cuûa trí tueä toái cao; Noù vöøa laø ngheä thuaät cai trò baèng söï thuyeát phuïc con ngöôøi, vöøa laø khoa hoïc veà quyeàn löïc ñöôïc taïo ra töø söï thoâng thaùi; Arixtoát: CT laø coâng vieäc chung cuûa caùc thaønh bang: gia ñình & coâng daân, laõnh thoå & daân cö, hình thöùc caàm quyeàn & cheá ñoä CT), laø khoa hoïc laõnh ñaïo con ngöôøi vaø kieán taïo xaõ hoäi daønh cho moïi coâng daân.

Quan nieäm veà chính trò trong trieát hoïc ngoaøi maùcxít a) Quan nieäm veà chính trò trong lòch söû trieát hoïc tröôùc Maùc  Machiavelli: CT laø caùch giaønh vaø söû duïng quyeàn löïc (moät caùch hôïp phaùp hay baát hôïp phaùp, baèng caû haønh ñoäng coù ñaïo ñöùc laãn nhöõng maùnh khoùe, xaûo quyeät voâ ñaïo ñöùc).Loáccô: CT, baét nguoàn töø quyeàn löïc töï nhieân (quyeàn ñöôïc soáng, quyeàn ñöôïc töï do, quyeàn ñöôïc chieám höõu), chæ laø söï theå hieän yù chí töï do cuûa con ngöôøi  Quyeàn löïc nhaø nöôùc cuõng chính laø quyeàn löïc ‘kheá öôc xaõ hoäi’ cuûa daân, nhaèm baûo veä quyeàn töï nhieân cuûa moãi coâng daân.Ruùtxoâ: CT chæ laø yù chí cuûa ña soá, chöù khoâng phaûi laø yù chí cuûa taát caû; Vì vaäy, noù phaûi ñöôïc xaây döïng döïa treân nguyeân taéc ña soá.  Nhöõng nhaø xaõ hoäi khoâng töôûng: CT laø quyeàn löïc thoáng trò cuûa giai caáp naøy ñoái vôùi giai caáp khaùc (nhöng chæ coù quyeàn löïc cuûa ngöôøi lao ñoäng môùi xaây döïng ñöôïc xaõ hoäi toát ñeïp baèng tình yeâu thöông vaø söï neâu göông). Quan nieäm veà chính trò trong trieát hoïc ngoaøi maùcxít b) Quan nieäm veà chính trò trong trong trieát hoïc ñöông ñaïi  Max Weber: CT laø giaønh laáy quyeàn löïc, laø taùc ñoäng ñeán söï phaân phoái quyeàn löïc giöõa caùc thaønh phaàn trong moät quoác gia hay giöõa caùc quoác gia.  David Easton: CT laø söï phaân phoái coù thaåm quyeàn caùc giaù trò cuûa xaõ hoäi.

 Bernard Crick: CT laø söï dung hoøa caùc ñoøi hoûi chính ñaùng veà phaân phoái haøng hoùa vaø dòch vuï.  Harold Lasswell: CT laø ai ñöôïc gì, bao giôø, baèng caùch naøo? (CT ñoàng nghóa vôùi hoaït ñoäng chính trò chöù khoâng phaûi laø vò trí chính trò).  Caùc nhaø khoa hoïc Nhaät: CT laø hoaït ñoäng tìm kieám nhöõng khaû naêng aùp ñaët quyeàn löïc nhaèm baûo veä lôïi ích cho caùc theá löïc caàm quyeàn. Quan nieäm veà chính trò trong trieát hoïc maùcxít  C.Maùc: CT laø theå cheá quyeàn löïc cuûa moät kieåu quan heä kinh teá cuï theå; Lôïi ích vaø quyeàn löïc CT chaúng qua chæ laø söï theå hieän lôïi ích vaø quyeàn löïc kinh teá.

CT laø moät quaù trình maø qua ñoù caùc giai caáp (coù xung ñoät vôùi nhau veà lôïi ích) ñaáu tranh ñeå giaønh laáy, naém giöõ hoaëc gaây aûnh höôûng ñeán quyeàn löïc nhaø nöôùc.Leânin: CT laø quan heä lôïi ích giai caáp, laø chính tröôøng ñaáu tranh giai caáp vì lôïi ích giai caáp; laø tham gia vaøo coâng vieäc nhaø nöôùc (xaây döïng hình thöùc, noäi dung toå chöùc vaø hoaït ñoäng cuûa nhaø nöôc); laø söï bieåu hieän taäp trung cuûa kinh teá; laø xaây döïng nhaø nöôùc veà kinh teá; CT khoâng theå khoâng chieám vò trí haøng ñaàu so vôùi kinh teá.  Trieát hoïc maùcxít: Chính trò laø hình thöùc hoaït ñoäng cô baûn cuûa caùc toå chöùc coäng ñoàng ngöôøi trong xaõ hoäi coù giai caáp (ñaûng phaùi, giai caáp, daân toäc,…) ñeå giaønh, giöõ vaø thöïc thi quyeàn löïc chính trò (maø tröôùc heát laø quyeàn löïc nhaø nöôùc) nhaèm thoûa maõn lôïi ích cuûa caùc toå chöùc ñoù trong xaõ hoäi. Quan nieäm veà quyeàn löïc chính trò vaø heä thoáng chính trò a) Quyeàn löïc chính trò • QLCT laø quyeàn söû duïng söùc maïnh cuûa moät (/lieân minh) giai caáp, taäp ñoaøn xaõ hoäi nhaèm thöïc hieän söï thoáng trò chính trò; ñoù laø naêng Ñònh löïc aùp ñaët vaø thöïc thi caùc giaûi phaùp phaân boá caùc giaù trò xaõ hoäi coù nghóa lôïi cho giai caáp mình, chuû yeáu thoâng qua ñaáu tranh giaønh, giöõ vaø thöïc hieän quyeàn löïc nhaø nöôùc (boä phaän chuû yeáu cuûa QL chính trò). • Mang baûn chaát giai caáp; coù tính xaõ hoäi; coù tính lòch söû; Ñaëc • Coù tính thoáng nhaát - taäp trung; coù tính tha hoùa; ñieåm • Luoân höôùng ñeán quyeàn löïc nhaø nöôùc.

• Toå chöùc ñôøi soáng CT, thieát laäp caùc quan heä CT; • Quaûn lyù coâng vieäc nhaø nöôùc vaø xaõ hoäi; Chöùc • Laõnh ñaïo caùc cô quan quyeàn löïc, caùc toå chöùc CT & phi CT; naêng • Kieåm soaùt caùc quan heä chính trò & quan heä xaõ hoäi; • Laäp ra moät kieåu caàm quyeàn, moät kieåu cheá ñoä CT, moät kieåu nhaø nöôùc nhaát ñònh; moät kieåu heä thoáng chính trò cuûa xaõ hoäi. Quan nieäm veà quyeàn löïc chính trò vaø heä thoáng chính trò b) Heä thoáng chính trò • HTCT laø moät heä thoáng toå chöùc xaõ hoäi hôïp phaùp, bao goàm caùc ñaûng phaùi chính trò, nhaø nöôùc vaø caùc toå chöùc chính trò – xaõ hoäi Ñònh khaùc, ñöôïc lieân keát chaët cheõ nhaèm thöïc thi quyeàn löïc chính trò nghóa cuûa giai caáp caàm quyeàn ñoái vôùi caùc quaù trình cuûa ñôøi soáng xaõ hoäi, ñeå cuûng coá, duy trì vaø phaùt trieån cheá ñoä chính trò phuø hôïp vôùi lôïi ích cuûa giai caáp caàm quyeàn ñoù. Keát • Ñaûng chính trò, caáu • Nhaø nöôùc, • Caùc toå chöùc chính trò - xaõ hoäi hôïp phaùp. Hình • HTCT chieám höõu noâ leä  HTCT phong kieán  HTCT tö saûn thöùc • HTCT voâ saûn (xaõ hoäi chuû nghóa).

Quan nieäm veà quyeàn löïc chính trò vaø heä thoáng chính trò b) Heä thoáng chính trò  Theå cheá chính trò “ña ñaûng, ña nguyeân”. • Caùc ñaûng ñeàu coi nghò tröôøng laø hình thöùc ñaáu tranh chuû yeáu ñeå giaønh vaø chia seû quyeàn löïc. Nghò só, veà hình thöùc, do daân baàu (daân chuû), nhöng treân thöïc teá, hoaït ñoäng theo chæ ñaïo cuûa ñaûng (bieåu quyeát theo chæ thò cuûa ñaûng vaø chòu traùch nhieäm tröôùc ñaûng, chöù khoâng phaûi tröôùc daân). HTCT • Ñaûng caàm quyeàn ,veà cô baûn, naém caùc cô quan haønh phaùp vaø tö saûn laäp phaùp.

Chính phuû do Ñaûng caàm quyeàn laäp ra, veà hình thöùc chòu traùch nhieäm tröôùc Nghò vieän, tröôùc nhaân daân, nhöng treân thöïc teá laïi phuïc vuï lôïi ích chính trò, lôi ích kinh teá cho ñaûng caàm quyeàn vaø giôùi thöôïng löu trong giai caáp tö saûn.  Nhaø nöôùc phaùp quyeàn tö saûn.  Caùc nhoùm lôïi ích chính trò taùc ñoäng ñeán chính saùch xaõ hoäi vöøa mang laïi lôïi ích cho mình vaø cho söï phaùt trieån cuûa xaõ hoäi. Quan nieäm veà quyeàn löïc chính trò vaø heä thoáng chính trò b) Heä thoáng chính trò  Theå cheá chính trò ‘nhaát nguyeân’.

• Ñaûng chính trò (Ñaûng CS) laø toå chöùc ñaïi bieåu trung thaønh vôùi lôïi ích cuûa giai caáùp coâng nhaân vaø nhaân daân lao ñoäng, ñaûm baûo cho nhaân daân laø ngöôøi chuû thaät söï cuûa xaõ hoäi, toaøn boä quyeàn löïc thuoäc veà nhaân daân. HTCT xaõ hoäi • Thöïc hieän nguyeân taéc taäp trung daân chuû trong toå chöùc sinh chuû hoaït ñaûng ñeå ñaûng khoâng ngöøng lôùn maïnh. nghóa • Ñaûng chính trò vaø caùc toå chöùc khaùc trong heä thoáng chính trò coù cuøng muïc tieâu, lôïi ích laø giaûi phoùng ngöôøi lao ñoäng ra khoûi söï aùp böùc, boùc loät.  Nhaø nöôùc phaùp quyeàn XHCN chòu söï laõnh ñaïo cuûa Ñaûng chính tròï.

 Caùc toå chöùc chính trò – xaõ hoäi chòu söï laõnh ñaïo cuûa Ñaûng chính tròï. Chöông 6 II. CAÙC PHÖÔNG DIEÄN CÔ BAÛN VEÀ CHÍNH TRÒ TRONG ÑÔØI SOÁNG XAÕ HOÄI 1. Vaán ñeà giai caáp vaø ñaáu tranh giai caáp a) Quan nieäm veà giai caáp vaø ñaáu tranh giai caáp trong trieát hoïc ngoaøi maùcxít  Upanisaùt: XH = Taêng löõ + Vöông coâng… + Bình daân + Noâ leä; Ñeà cao caùc ñaúng caáp beân treân.

 Khoång töû: XH = Quaân töû + Tieåu nhaân; Baûo veä lôïi ích cho quaân töû (quyù toäc).  Maëc töû: XH = Só + Noâng + Coâng + Thöông; Ñoøi bình ñaúng cho caùc taàng lôùp.  Platon: XH = Trieát gia + Chieán binh + Bình daân; Baát bình ñaúng taøi saûn laø nguyeân nhaân xung ñoät xaõ hoäi.  Arixtoát: XH = Ngöôøi caàm quyeàn thoáng trò + Keû bò trò; Baûo veä lôïi ích cho taàng lôùp thoáng trò trung löu.

Vaán ñeà giai caáp vaø ñaáu tranh giai caáp a) Quan nieäm veà giai caáp vaø ñaáu tranh giai caáp trong trieát hoïc ngoaøi maùcxít  T.Ruùtxoâ…: GC khaùc nhau coù quyeàn löïc & ñòa vò XH khaùc nhau; ÑTGC, baát coâng trong XH coù nguyeân nhaân trong söï phaùt trieån kinh teá, trong hình thöùc sôû höõu.Ximoâng: Quyeàn sôû höõu phaân bieät con ngöôøi, laø cô sôû cuûa thöôïng taàng kieán truùc XH; XH = Nhaø khoa hoïc + Chuû sôû höõu + Ngöôøi khoâng sôû höõu; ÑTGC laø saûn phaåm cuûa xaõ hoäi aùp böùc, nhaèm xaùc laäp traät töï xaõ hoäi phuø hôïp vôùi lôïi ích GC thoáng trò; ÑT giöõa: tö saûn & quyù toäc; höõu saûn & voâ saûn.Minheâ: XH ñöôïc chia thaønh nhieàu GC coù nguoàn goác vuõ löïc (noâ dòch); Thay ñoåi quan heä taøi saûn seõ thay ñoåi quan heä GC & cheá ñoä chính trò; ÑTGC taïo neân noäi dung chuû yeáu cuûa lòch söû. Vaán ñeà giai caáp vaø ñaáu tranh giai caáp a) Quan nieäm veà giai caáp vaø ñaáu tranh giai caáp trong trieát hoïc ngoaøi maùcxít  Quan ñieåm cho raèng GC coù cô sôû trong caùi sinh hoïc hay taâm lyù: Caùc GC khaùc nhau do tính caùch, taâm lyù khaùc nhau hay do tö chaát di truyeàn sinh hoïc khaùc nhau.  Quan ñieåm phuû nhaän hoøan toaøn lyù luaän GC & ÑTGC: GC khoâng laø hieän töôïng phoå bieán, ÑTGC khoâng laø quy luaät chung cuûa moïi XH; do ñoù, caùc lyù luaän GC laø sai laàm. Hôn nöõa, ngaøy nay quan heä sôû höõu ñaõ thay ñoåi; vì vaäy, khoâng coøn GC voâ saûn, tö saûn & ÑTGC cuûa GC voâ saûn.