TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VÀ NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN Nguyễn Thị Hồng Vinh vinhnth@buh.vn Mục tiêu • Hiểu được tầm quan trọng của tổng quan lý thuyết • Biết tiến trình thực hiện tổng quan lý thuyết • Biết cách viết một tổng quan lý thuyết • Thực hiện trích dẫn và trình bày tài liệu tham khảo theo APA Nội dung • Giới thiệu tổng quan lý thuyết và nghiên cứu có liên quan • Vai trò của tổng quan lý thuyết và nghiên cứu có liên quan • Cách thực hiện tổng quan lý thuyết và nghiên cứu có iên quan • Cách trình bày trích dẫn và tài liệu tham khảo Tài liệu tham khảo • Kumar (2011): chapter 3 GIỚI THIỆU VỀ TỔNG QUAN LÝ THUYẾT Literature review Tổng quan lý thuyết và nghiên cứu có liên quan (Literature review) • Tổng quan (review) những lý thuyết liên quan đến chủ đề nghiên cứu và các nghiên cứu trước đây • Các thông tin này được ghi lại dưới dạng văn bản, mô tả chi tiết để chỉ ra rằng những lý thuyết nào sẽ được sử dụng trong nghiên cứu, những nghiên cứu trước cùng chủ đề đã được thực hiện như thế nào. Kết quả của những ghi chép này được gọi là “Literature review” Lưu ý về Literature review • Literature review không phải là một danh sách (list) • Là một bản tóm lược và đánh giá có mục đích về các lý thuyết và nghiên cứu trước có liên quan đến chủ đề nghiên cứu • Literature review thể hiện kỹ năng của người nghiên cứu • Khả năng tìm kiếm thông tin, dữ liệu • Khả năng tổng hợp và đánh giá vấn đề • Literature review thể hiện tính kế thừa trong nghiên cứu Thế nào là một Literature review tốt? ■ Được viết theo trình tự hợp lý ■ Chỉ ra được các thông tin, dữ liệu quan trọng cần phải thu thập để giải quyết vấn đề nghiên cứu ■ Chỉ ra được phương thức thu thập dữ liệu ■ Chỉ ra được phương thức xử lý và phân tích dữ liệu Vai trò của literature review • Cung cấp nền tảng lý thuyết cho nghiên cứu • Thiết lập liên kết giữa đề xuất nghiên cứu và những nghiên cứu đã thực hiện • Cho thấy kết quả đóng góp của nghiên cứu đối với lý thuyết đã có. Giúp tích hợp kết quả nghiên cứu với lý thuyết sẵn có Vai trò của literature review ■ Đối với một nghiên cứu cụ thể, tổng quan lý thuyết sẽ giúp: – Mang đến sự rõ ràng và tập trung cho vấn đề nghiên cứu ■ Định hình vấn đề nghiên cứu ■ Xác định được khoảng trống nghiên cứu (research gap) Vai trò của literature review • Đối với một nghiên cứu cụ thể, tổng quan lý thuyết sẽ giúp: • Giúp cải thiện phương pháp nghiên cứu • Xem xét những phương pháp đã dùng trong các nghiên cứu tương tự • Xem quy trình và phương pháp đó có đạt kết quả và gặp khó khăn gì • Giúp lựa chọn phương pháp tốt hơn để trả lời cho câu hỏi nghiên cứu Vai trò của literature review ■ Đối với một nghiên cứu cụ thể, tổng quan lý thuyết sẽ giúp: – Mở rộng kiến thức trong lĩnh vực nghiên cứu ■ Biết những nghiên cứu trước đã thực hiện cùng chủ để ■ Biết những lý thuyết liên quan và những khoảng trống trong cơ sở lý thuyết liên quan ■ Giúp giải thích kết quả nghiên cứu phù hợp với lý thuyết hiện có Vai trò của literature review • Đối với một nghiên cứu cụ thể, tổng quan lý thuyết sẽ giúp: • Cho thấy bối cảnh của kết quả nghiên cứu • Kết quả nghiên cứu có phù hợp với lý thuyết hiện có • Kết quả nghiên cứu có gì khác so với nghiên cứu đã có Cấu trúc của literature review • Các khái niệm về đối tượng/ vấn đề đang được nghiên cứu • Lý thuyết/ quan điểm liên quan đến vấn đề được nghiên cứu. • Nếu có nhiều, phân loại các lý thuyết thành nhóm • Giải thích sự giống và khác nhau giữa các lý thuyết • Phân loại các nghiên cứu trước cùng chủ đề • Kết luận về những đóng góp chủ yếu của các nghiên cứu trước và chỉ ra khoảng trống nghiên cứu Cách thực hiện literature review 4 Bước thực hiện tổng quan lý thuyết Tìm các lý thuyết hiện có trong lĩnh vực nghiên cứu Lược khảo lý thuyết đã chọn Phát triển khung lý thuyết Phát triển khung khái niệm Bước 1: Tìm kiếm • Nguồn: • Sách • Tạp chí/Journals • Kỷ yếu/Proceedings • Internet • Các nguồn khác ▪ Ưu và nhược điểm của các nguồn tài liệu trên là gì? Bước 1: Tìm kiếm ■ Sách: – Thường cung cấp thông tin lý thuyết cho nghiên cứu (khái niệm, định nghĩa, các chỉ tiêu đo lường, các mô hình lý thuyết…) – Sử dụng subject catalogue hoặc keyword để tìm sách phù hợp với lĩnh vực nghiên cứu; – Xem tựa đề của sách để đảm bảo nội dung phù hợp với lĩnh vực nghiên cứu; – Thiết lập một danh sách những sách phù hợp với lĩnh vực nghiên cứu (10-15); – Kiểm tra mục lục sách để đảm bảo có nội dung phù hợp với vấn đề nghiên cứu; – Dùng endnotes hoặc Pro-cite để chuẩn bị cho tài liệu tham khảo Bước 1: Tìm kiếm • Tạp chí khoa học • Tạp chí xuất bản định kỳ phổ biến các kết quả nghiên cứu khoa học mới; • Tạp chí chứa những bài viết khoa học đã được kiểm định chuyên môn.
• Kỷ yếu khoa học • Tập hợp những bài viết, tham luận được trình bày tại các hội thảo khoa học • Xem trích dẫn (citation) hoặc chỉ số tóm tắt (abstract indices) để đọc tóm lược nội dung của bài viết xem có phù hợp với nội dung của nghiên cứu Bước 1: Tìm kiếm • Cách thức tìm kiếm: • Google scholar: Sử dụng keywords • Xem danh mục tài liệu tham khảo của các nghiên cứu trước Bước 1: Tìm kiếm • Uy tín và chất lượng của nguồn: • Chung: số lượt được trích dẫn • Sách: Nhà xuất bản • Tạp chí khoa học: Xếp hạng tạp chí • Hệ thống xếp hạng tạp chí các nước: ABDC… • Scopus/ ISI • Tạp chí khoa học trong danh mục hội đồng giáo sư nhà nước • Kỷ yếu khoa học: Nhà xuất bản Bước 2: Lược khảo những lý thuyết và tài liệu đã chọn • Ghi chép lại những nội dung chính của từng tài liệu • Đối với các nghiên cứu trước cùng chủ đề, tập trung vào các nội dung • Nghiên cứu về vấn đề gì? • Đối tượng nghiên cứu là ai? • Phạm vi (không gian/ thời gian) nghiên cứu là gì? • Phương pháp sử dụng trong nghiên cứu là gì? • Kết luận của nghiên cứu là gì? Bước 2: Lược khảo những lý thuyết và tài liệu đã chọn • Hệ thống lại các ghi chép để cho thấy một mạch chính đối với cách hiểu vấn đề nghiên cứu • Chỉ ra những điểm nhất quán giữa các lý thuyết, nghiên cứu • Chỉ ra những điểm chưa nhất quán giữa các lý thuyết, nghiên cứu • Chỉ ra khe hở nghiên cứu Bước 2: Lược khảo những lý thuyết và tài liệu đã chọn • Cung cấp nền tảng lý thuyết cho nghiên cứu • Mô tả những lý thuyết khác nhau liên quan đến vấn đề nghiên cứu • Chỉ ra khe hở giữa các lý thuyết • Chỉ ra những phát triển lý thuyết gần đây liên quan đến vấn đề nghiên cứu Bước 2: Lược khảo những lý thuyết và tài liệu đã chọn • Bối cảnh hoá kết quả nghiên cứu liên quan đến các nghiên cứu trước • Chỉ những điểm chung và khác biệt giữa các nghiên cứu trước • Chỉ ra sự khác biệt trong nghiên cứu của bạn với các nghiên cứu trước (điều này chỉ đạt được khi bạn đã thực hiện nghiên cứu) Bước 3: Phát triển khung lý thuyết • Lý thuyết phù hợp với nghiên cứu của bạn có thể phân thành 2 loại thông tin: • Phổ cập (universal); • Đặc thù (có tính địa phương hoặc một chương trình cụ thể) Bước 3. Phát triển khung lý thuyết Ví dụ 3.2: Khung lý thuyết của nghiên cứu “Đáp ứng cộng đồng về sức khỏe” - Đáp ứng của cộng đồng: Các bên liên quan (nhà cung cấp dịch vụ, nhà quản lý dịch vụ và người tiêu dùng) hiểu được sự đáp ứng của cộng đồng, tại sao cần thiết và mục đích của nó là gì? - Quan điểm lịch sử và triết học: Bắt đầu khái niệm, một tổng quan lịch sử về sự xuất hiện của nó, quan điểm triết học làm nền tảng cho khái niệm này. - Chiến lược thực hiện: Chiến lược nào đã được sử dụng để đạt được sự đáp ứng của cộng đồng trong lĩnh vực cung cấp dịch vụ? - Thái độ của các bên liên quan: Thái độ của các nhà cung cấp dịch vụ, quản lý dịch vụ và người tiêu dùng hướng tới sự đáp ứng của cộng đồng là gì ? - Đánh giá mức độ đáp ứng của cộng đồng: Những chỉ số nào có thể được sử dụng để xác định tác động của những chiến lược này, điều gì sẽ quyết định sự thành công hay thất bại của việc thực hiện chiến lược; ai và cách nào cần xác định? Bước 3. Phát triển khung lý thuyết Lý thuyết Chủ đề được đề cập đến Lý thuyết về đói nghèo Định nghĩa về bản chất đói nghèo Đo lường đói nghèo Các nghiên cứu thực Các yếu tố ảnh hưởng đến nghiện tình trạng đói nghèo của hộ gia đình Bước 4.
Phát triển khung khái niệm • Khung khái niệm là cơ sở của vấn đề nghiên cứu. Khung khái niệm bắt nguồn từ khung lý thuyết và thường tập trung vào (các) phần nền tảng của nghiên cứu • Trong khi khung lý thuyết bao gồm các lý thuyết hoặc vấn đề mà nghiên cứu đề cập, khung khái niệm mô tả nội dung được chọn liên quan đến khung lý thuyết gắn với vấn đề nghiên cứu cụ thể.