phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn được kết cấu gồm 2 chương: Chƣơng 1: Những vấn đề chung về tội vận chuyển trái phép chất ma túy Chƣơng 2: Thực trạng áp dụng và một số giải pháp bảo đảm áp dụng đúng pháp luật hình sự về tội vận chuyển trái phép chất ma tuý. 8 CHƢƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TỘI VẬN CHUYỂN TRÁI PHÉP CHẤT MA TUY 1. Khái niệm và các dấu hiệu pháp lý của tội vận chuyển trái phép chất ma tuý 1. Khái niệm tội vận chuyển trái phép chất ma túy - Khái niệm về chất ma túy Ma túy là hiểm họa của toàn nhân loại.
Nó không chỉ là vấn đề mang phạm vi quốc gia mà mang tính toàn cầu. Tệ nạn ma túy có ảnh hưởng, tác động sâu sắc đến kinh tế, xã hội, tình hình an ninh trật tự và nòi giống, tàn phá thể trạng, não bộ của người sử dụng. Ma túy là gì, xuất hiện từ khi nào và tại sao lại có tác động lớn đến con người và đời sống xã hội? Từ xa xưa, khi nền y học chưa phát triển, việc chữa bệnh chủ yếu dựa vào việc sử dụng một số loại cây cỏ trong tự nhiên, dùng để đặc trị một số bệnh và có giá trị lưu truyền đến nay, trong số các loài cây chữa bệnh có cả cây thuốc phiện, cây cần sa và cây côca. Trong quá trình sử dụng, con người phát hiện và nhận thức được tác hại của các loại cây này.
Ban đầu, khi nhìn từ góc độ y học, ma túy là một loại dược phẩm có thể chữa một số bệnh, giảm đau, tăng hưng phấn hoặc ức chế thần kinh. Tuy nhiên, khi sử dụng với liều lượng và tần suất không phù hợp, loại dược phẩm này làm con người không làm chủ được hành vi, có nhiều hành xử lệch chuẩn với đạo đức, bị xã hội lên án; về lâu dài gây ảnh hưởng đến tinh thần và sức khỏe. Cho đến nay, có nhiều tài liệu đề cập đến ma túy hoặc chất ma túy dưới các góc độ khác nhau như: “Ma túy là tên gọi chung các chất kích thích, gây trạng thái ngây ngất, đờ đẫn, dùng quen thành nghiện như thuốc phiện, hêrôin”2; “Ma tuý là tên gọi chung các chất có tác dụng gây trạng thái ngây ngất, đờ đẫn, dùng quen thành nghiện”3; “Ma tuý là bất kỳ một dạng chất nào, khi đưa vào cơ thể làm thay đổi trạng thái ý thức và hành vi như là kết quả tác động của chất đó lên hoạt động của não” 2 Viện Ngôn ngữ (1996), Từ điển tiếng Việt, NXB Đà Nẵng Trung tâm Từ điển học, tr. 3 Viện Ngôn ngữ (1996), tlđd (2), tr.
9 Trong các Công ước quốc tế của Liên hợp quốc về kiểm soát ma túy chưa có khái niệm chung về “chất ma túy” mà thay vào đó Công ước định nghĩa theo phương pháp liệt kê các chất ma túy và chất hướng thần bị kiểm soát. Theo đó, tại điểm j Khoản 1 Điều 1 Công ước năm 1961quy định: “Ma túy” nghĩa là bất kỳ chất liệu nào trong bảng I và II, dù dưới dạng tự nhiên hay tổng hợp; Điểm n, Điểm e Điều 1 Công ước liên hợp quốc về chống buôn bán bất hợp pháp các chất ma tuý và chất hướng thần năm 1988 (gọi tắt là Công ước 1988) quy định: “Ma tuý” có nghĩa là bất kỳ các chất tự nhiên hay tổng hợp quy định trong các phụ lục I và II của Công ước 1961. Tại Việt Nam, cụm từ “chất ma túy” được sử dụng trong các văn bản pháp luật, như tại Khoản 1 Điều 2 Luật Phòng, chống ma túy năm 2021 quy định “Chất ma túy là các chất gây nghiện, chất hướng thần được quy định trong các Danh mục do Chính phủ ban hành”4 qua đó cho thấy rằng cụm từ “chất ma túy” được định nghĩa và giải thích gián tiếp qua các khái niệm “chất gây nghiện” và “chất hướng thần”. “Chất gây nghiện là chất kích thích hoặc ức chế thần kinh, dễ gây tình trạng nghiện đổi với người sử dụng” và “Chất hướng thần là chất kích thích, ức chế thần kinh hoặc gây ảo giác, nếu sử dụng nhiều lần có thể dẫn tới tình trạng nghiện đối với người sử dụng”.5 Khái niệm về ma túy hay chất ma túy thì có nhiều cách lý giải khác nhau, chưa thống nhất cách gọi tên “ma túy” hay “chất ma túy” đồng thời nội hàm khái niệm cũng chưa có sự thống nhất, tuy nhiên các quan điểm đã đưa ra được thuộc tính chung nhất của ma túy hay chất ma túy là tính chất gây nghiện, có nguồn gốc tự nhiên hay nhân tạo, được quy định trong các Danh mục chất ma túy do Chính phủ ban hành.
Trên cơ sở nghiên cứu các quan điểm trên, tác giả đưa ra khái niệm ma túy như sau: Ma tuý là các chất có nguồn gốc tự nhiên hoặc tổng, nó là chất kích thích, ức chế thần kinh hoặc gây ảo giác, được quy định trong các Danh mục do Chính phủ ban hành. Các chất này khi xâm nhập vào cơ thể người sẽ làm thay đổi trạng thái ý thức và sinh lý của con người. Nếu lạm dụng, có thể dẫn đến trình trạng lệ thuộc, gây tổn thương và nguy hại cho người sử dụng. Thông tư liên tich số 17/2007/TTLT/BCA- VKSNDTC -TANDTC -BTP 5 Điều 2 Luật Phòng chống ma túy năm 2021 10 - Phân loại các chất ma tuý Các chất ma tuý được xác định dưới nhiều hình thức khác nhau, mặt khác khi xã hội càng phát triển thì việc tinh chế các chất ma tuy càng phong phú.
Vì vậy, việc phân loại các chất ma tuý có ý nghĩa quan trọng trong việc định lượng khi định tội danh và quyết định hình phạt. Có nhiều cách phân loại, song theo quan điểm của Giáo sư Tiến sỹ Nguyễn Xuân Yêm và Phó giáo sư Tiến sỹ Trần Văn Luyện thì có một số dạng phân loại bản sau: Một là, căn cứ vào nguồn gốc của ma túy, ma túy được chia làm ba nhóm: ma túy tự nhiên, ma túy bán tổng hợp, ma túy tổng hợp. Ma túy tự nhiên: Là các chất ma túy có nguồn gốc tự nhiên, có được bằng cách thu hái từ các cây trồng tự nhiên hoặc nuôi trồng, từ các sản phẩm tách chiết, tinh chế từ các sản phẩm thu hái đó. Ma túy bán tổng hợp: Là các chất ma túy được điều chế từ các chất là sản phẩm tự nhiên bằng cách cho tác dụng với một số hóa chất để thu được chất ma túy có tác dụng mạnh hơn chất ma túy ban đầu.
Ma tuý tổng hợp: Là các chất ma túy được điều chế bằng phương pháp tổng hợp hóa học toàn phần từ các hóa chất (được gọi là tiền chất). Điển hình là các chất amphetamin, ví dụ: methadon (dolophin); dolargan (pethidin). Hai là, căn cứ vào mức độ gây nghiện và khả năng bị lạm dụng, ma túy được chia ra làm hai nhóm; ma túy có hiệu lực cao và ma túy có hiệu lực thấp (ma túy nặng, ma túy nhẹ). Ba là, dựa vào tác dụng sinh lý trên cơ thể người, ma túy được chia ra làm tám nhóm sau: - Các chất gây êm dịu, đam mê (các chất ma túy chính gốc).
Trong nhóm này là thuốc phiện và các chế phẩm (opiates) như Morphin, Hê-rô-in, Dioni, Thebain, Methadon, Dolargan. - Cần sa và các sản phẩm của Cần sa. - Coca và các sản phẩm của Coca. - Thuốc ngủ: có các loại như Barbiturat, Methaqualon và Mecloqualon.
Các chất này có tác dụng ức chế thần kinh. 11 - Các chất an thần: Bao gồm các chất thuộc dẫn xuất của Benzodiazepin, Meprobamat, Hydroxyzin. - Các chất kích thích: Bao gồm Amphetamin và các dẫn xuất của nó. - Các chất gây ảo giác điển hình: Gồm LSD, Mescalin, nấm Psilosybe và Psilocylin, các dẫn xuất của Tryptamin.
Dung môi hữu cơ và các thuốc xông. Bốn là, căn cứ vào nguồn gốc của ma túy và cơ chế tác động dược lý, các chuyên gia của Liên hợp quốc đã thống nhất phân chia ma túy thành năm nhóm sau: Nhóm 1: Ma túy là các chất từ cây thuốc phiện (Opiates); Nhóm 2: Ma túy là các chất từ cây Cần sa (Canabis); Nhóm 3: Ma túy là các chất kích thích (Stimulants); Nhóm 4: Ma túy là các chất ức chế (Depresants); Nhóm 5: Ma túy là các chất gây ảo giác (Hallucinorens). Việc phân chia theo năm nhóm như trên vừa ngắn gọn, vừa chặt chẽ, dễ vận dụng trong thực tiễn công tác phòng, chống ma túy. Như vậy về khái niệm và phân loại các chất ma tuý hiện nay trong nước cũng như trên thế giới có nhiều cách tiếp cận khác nhau.
Tuy nhiên về cơ bản những đặc điểm chung của các chất ma tuý thì các quốc gia đều có những điểm thống nhất chung, bởi vấn đề đấu tranh và phòng chống tội phạm về ma tuý là vấn đề toàn cầu. - Khái niệm về tội vận chuyển trái phép chất ma túy Theo Từ điển tiếng Việt thông dụng năm 1997 thì “vận chuyển là đem, chuyển từ nơi này đến nơi khác”. Theo Từ điển tiếng Việt năm 2011 thì “vận chuyển là mang chuyển đồ vật, hàng hóa đến một nơi khác tương đối xa bằng phương tiện nào đó”. Nghiên cứu Điều 250 BLHS năm 2015 cho thấy, điều luật không quy định khái niệm cụ thể về tội vận chuyển trái phép chất ma túy.2, II Thông tư số 17/2007/ TTLT/BCA-TANDTC-VKSNDTC có đưa ra khái niệm vận chuyển trái phép chất ma tuý như sau: “Vận chuyển trái phép chất ma túy” là hành vi 12 chuyển dịch bất hợp pháp chất ma túy từ nơi này đến nơi khác dưới bất kỳ hình thức nào (có thể bằng các phương tiện khác nhau như ô tô, tàu bay, tàu thủy…; trên các tuyến đường khác nhau như đường bộ, đường sắt, đường hàng không, đường thủy, đường bưu điện…; có thể để trong người như cho vào túi áo, túi quần, nuốt vào trong bụng, để trong hành lý như vali, túi xách v.v…) mà không nhằm mục đích mua bán, tàng trữ hay sản xuất trái phép chất ma túy khác.
Về mặt lý luận, trong khoa học luật hình sự Việt Nam hiện nay, có nhiều quan điểm về khái niệm vận chuyển trái phép chất ma túy. Có quan điểm cho rằng: “Hành vi vận chuyển trái phép chất ma túy là hành vi đưa chất ma túy từ địa điểm này đến địa điểm khác mà không có giấy phép hợp lệ. Hành vi vận chuyển trái phép chất ma túy có thể được thực hiện dưới bất kỳ hình thức nào như mang theo người, chuyển qua đường bưu điện, đường hàng không.