CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ HOẠT ĐỘNG GIAO NHẬN HÀNG HOÁ NHẬP KHẨU NGUYÊN CONTAINER BẰNG ĐƯỜNG BIỂN 1. Giao nhận: Theo quy tắc mẫu của FIATA về dịch vụ giao nhận, dịch vụ giao nhận được định nghĩa như là bất kỳ loại dịch vụ nào liên quan đến vận chuyển, gom hàng, lưu kho, bốc xếp, đóng gói hay phân phối hàng hóa cũng như cũng như các dịch vụ tư vấn hay có liên quan đến các dịch vụ trên, kể cả các vấn đề hải quan, tài chính, mua bảo hiểm, thanh toán, thu thập chứng từ liên quan đến hàng hoá. Theo luật thương mại Việt Nam thì Giao nhận hàng hoá là hành vi thương mại, theo đó người làm dịch vụ giao nhận hàng hoá nhận hàng từ người gửi, tổ chức vận chuyển, lưu kho, lưu bãi, làm các thủ tục giấy tờ và các dịch vụ khác có liên quan để giao hàng cho người nhận theo sự uỷ thác của chủ hàng, của người vận tải hoặc của người giao nhận khác. Nói một cách ngắn gọn, giao nhận là tập hợp những nghiệp vụ, thủ tục có liên quan đến quá trình vận tải nhằm thực hiện việc di chuyển hàng hóa từ nơi gửi hàng (người gửi hàng) đến nơi nhận hàng (người nhận hàng).
Người giao nhận có thể làm các dịch vụ một cách trực tiếp hoặc thông qua đại lý và thuê dịch vụ của người thứ ba khác. Người giao nhận: Theo Liên đoàn Quốc tế các Hiệp hội giao nhận thì “Người giao nhận là người lo toan để hàng hóa được chuyên chở theo hợp đồng ủy thác và hoạt động vì lợi ích của người ủy thác mà bản thân anh ta không phải là người vận tải”. Trong thương mại quốc tế, việc dịch chuyển hàng hóa từ người bán đến người mua thường phải trải qua nhiều hơn một phương thức vận tải với các thủ tục xuất khẩu, nhập khẩu và những thủ tục khác liên quan. Vì vậy xuất hiện người giao nhận với nhiệm vụ thu xếp tất cả những vấn đề thủ tục và các phương thức vận tải nhằm dịch chuyển hàng hóa từ quốc gia này đến quốc gia khác một cách hợp lý và giảm thiểu chi phí.
4 Theo Luật Thương mại năm 2005 của Việt Nam thì người giao nhận được định nghĩa như sau: Điều 164: Người làm dịch vụ giao nhận hàng hóa là thương nhân có giấy chứng nhận kinh doanh dịch vụ giao nhận hàng hóa. Hợp đồng giao nhận: Hợp đồng dịch vụ giao nhận là văn bản có hiệu lực pháp lý được ký kết giữa người làm dịch vụ này với khách hàng để thực hiện dịch vụ giao nhận. Khi có tranh chấp hay sự cố xảy ra thì hợp đồng được xem là căn cứ để giải quyết tranh chấp đó. Vai trò giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu trong thời buổi hiện nay: Trong xu thế thương mại toàn cầu hoá cùng với sự phát triển nhiều hình thức vận tải mới trong những thập niên qua.
Ngày nay, người làm dịch vụ giao nhận hàng hoá giữ vai trò quan trọng trong vận tải và buôn bán quốc tế. Những dịch vụ người giao nhận thực hiện không chỉ dừng lại ở các công việc cơ bản truyền thống như đặt chổ đóng hàng, nơi dùng để kiểm tra hàng hoá, giao nhận hàng hoá mà còn thực hiện những dịch vụ chuyên nghiệp hơn như tư vấn chọn tuyến đường vận chuyển, chọn tàu vận tải, đóng gói bao bì hàng hoá,. Trong quá trình công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước cùng với sự tác động của tự do hóa thương mại. Các họat động giao nhận vận tải ngày càng tăng trưởng mạnh góp phần tích lũy ngoại tệ đẩy mạnh giao lưu kinh tế nối liền các hoạt động kinh tế trong mỗi nước và giữa các nước với nhau làm cho kinh tế mỗi nước nhịp nhàng cân đối hơn.
Người làm dịch vụ giao nhận hàng hóa vừa là một nhà vận tải đa phương thức vừa là nhà tổ chức, nhà kiến trúc sư của vận tải ( the freight forwarder or architect of the transport ) họ phải lựa chọn phương tiện người vận tải, tuyến đường thích hợp để đạt hiệu quả cao nhất và đứng ra trực tiếp vận tải thay tổ chức quá trình vận tải ( bằng tàu thủy, máy bay, ô tô, … ) qua nhiều nước đồng thời chịu trách nhiệm trước nhiều chủ hàng. Vì vậy dù quá trình vận chuyển hàng hóa có phức tạp đến đâu chăng nữa thì chủ hàng chỉ cần kí một hợp đồng vận tải duy nhất thôi nhưng hàng hóa vẫn sẽ được 5 chuyển kịp thời, an toàn với giá cước hợp lý từ cửa kho nhà xuất khẩu đến cửa kho nhà nhập khẩu (door to door service). Riêng đối với Việt Nam, phát triển kinh doanh dịch vụ giao nhận vận tải hết sức quan trọng. Nó góp phần đẩy mạnh tốc độ giao lưu hàng hóa xuất nhập khẩu giữa Việt Nam và các nước trên thế giới, tạo điều kiện đơn giản hóa chứng từ, thủ tục thương mại Hải quan và các thủ tục pháp lý khác.
Nhờ đó hấp dẫn các bạn hàng nước ngoài có quan hệ kinh doanh với các doanh nghiệp trong nước, làm cho sức cạnh tranh hàng hóa ở trên thị trường quốc tế tăng lên đáng kể và tạo điều kiện cho đất nước có nguồn thu ngoại tệ, cải thiện một phần cán cân tài chính đất nước. Quyền hạn và nghĩa vụ của người giao nhận : Người làm dịch vụ giao nhận có những quyền và nghĩa vụ sau đây: Được hưởng phí dịch vụ và các chi phí hợp lý khác. Thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ của mình theo hợp đồng; Trong quá trình thực hiện hợp đồng, nếu có lý do chính đáng vì lợi ích khách hàng, thì có thể thực hiện khác với chỉ dẫn của khách hàng, nhưng phải thông báo ngay cho khách hàng, trừ trường hợp có thoả thuận khác. Sau khi ký kết hợp đồng, nếu xảy ra trường hợp có thể dẫn đến việc không thực hiện được toàn bộ, hoặc một phần chứng chỉ dẫn của khách hàng, thì phải thông báo ngay cho khách hàng biết để xin chỉ dẫn thêm.
Trong trường hợp hợp đồng không có thoả thuận về thời hạn cụ thể thực hiện nghĩa vụ với khách hàng, thì phải thực hiện các nghĩa vụ của mình trong thời hạn hợp lý. Khi đảm nhiệm các công việc về vận chuyển hàng hoá, thì phải tuân thủ các quy định của pháp luật, tập quán chuyên ngành về vận tải. Trách nhiệm của người giao nhận: 1. Khi là đại lý của chủ hàng: Tuỳ theo chức năng của người giao nhận, người giao nhận phải thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ của mình theo hợp đồng đã ký kết và phải chịu trách nhiệm về: Giao hàng không đúng chỉ dẫn Thiếu sót trong việc mua bảo hiểm cho hàng hoá mặc dù đã có hướng dẫn.
6 Thiếu sót trong khi làm thủ tục hải quan Chở hàng đến sai nơi quy định Giao hàng cho người không phải là người nhận Giao hàng mà không thu tiền từ người nhận hàng Tái xuất không theo những thủ tục cần thiết hoặc không hoàn lại thuế Những thiệt hại về tài sản và người của người thứ ba mà anh ta gây nên. Tuy nhiên, chúng ta cũng cần chú ý người giao nhận không chịu trách nhiệm về hành vi lỗi lầm của người thứ ba như người chuyên chở hoặc người giao nhận khác. nếu anh ta chứng minh được là đã lựa chọn cần thiết. Khi làm đại lý người giao nhận phải tuân thủ “điều kiện kinh doanh tiêu chuẩn” (Standard Trading Conditions) của mình.
Khi là người chuyên chở: Khi là một người chuyên chở, người giao nhận đóng vai trò là một nhà thầu độc lập, nhân danh mình chịu trách nhiệm cung cấp các dịch vụ mà khách hàng yêu cầu. Phải chịu trách nhiệm về những hành vi và lỗi lầm của người chuyên chở, của người giao nhận khác mà mình thuê để thực hiện hợp đồng vận tải như thể là hành vi và thiếu sót của mình. Quyền lợi, nghĩa vụ và trách nhiệm của mình như thế nào là do luật lệ của các phương thức vận tải quy định. Người chuyên chở thu ở khách hàng khoản tiền theo giá cả của dịch vụ mà mình cung cấp chứ không phải là tiền hoa hồng.
Người giao nhận đóng vai trò là người chuyên chở không chỉ trong trường hợp người giao nhận tự vận chuyển hàng hoá bằng các phương tiện vận tải của chính mình (perfoming carrier) mà còn trong trường hợp anh ta, bằng việc phát hành chứng từ vận tải của mình hay cách khác, cam kết đảm nhận trách nhiệm của người chuyên chở (người thầu chuyên chở - contracting carrier). Khi người giao nhận cung cấp các dịch vụ liên quan đến vận tải như đóng gói, lưu kho, bốc xếp hay phân phối. thì người giao nhận sẽ chịu trách nhiệm như người chuyên chở nếu người giao nhận thực hiện các dịch vụ trên bằng phương tiện của mình hoặc người giao nhận đã cam kết một cách rõ ràng hay ngụ ý là họ chịu trách nhiệm như một người chuyên chở. 7 Khi đóng vai trò là người chuyên chở thì các điều kiện kinh doanh tiêu chuẩn thường không áp dụng mà áp dụng các công ước quốc tế hoặc các quy tắc do Phòng thương mại quốc tế ban hành.
Tuy nhiên, người giao nhận không chịu trách nhiệm về những mất mát, hư hỏng của hàng hoá phát sinh từ những trường hợp sau đây: Do lỗi của khách hàng hoặc của người được khách hàng uỷ thác Khách hàng đóng gói và ghi ký mã hiệu không phù hợp Do nội tỳ hoặc bản chất của hàng hoá Do chiến tranh, đình công Do các trường hợp bất khả kháng. Ngoài ra, người giao nhận không chịu trách nhiệm về mất khoản lợi đáng lẽ khách hàng được hưởng về sự chậm chễ hoặc giao nhận sai địa chỉ mà không phải do lỗi của mình. Ý nghĩa việc giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu: Giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu đóng góp một phần không nhỏ trong sự phát triển của đất nước. Thúc đẩy quá trình hợp tác hóa giữa các nước trong và ngoài khu vực trở nên nhanh chóng và hiệu quả cao hơn.
Hệ thống giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu ngày càng thể hiện sự lớn mạnh của mình thông qua các mô hình công ty khép kín từ khâu nhận hàng đến khâu giao hàng đến tận tay khách hàng (door to door) là một trong những nguyên nhân giúp cho các nhà đầu tư nước ngoài mạnh dạng đầu tư vào Việt Nam trong những năm gần đây. Ngoài ra giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu còn gián tiếp tạo nên sự ổn định về chính trị nhờ các mối quan hệ về kinh tế với các nước trong, ngoài khu vực.