Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CÁC TỘI PHẠM XÂM HẠI TÌNH DỤC TRẺ EM THEO LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. KHÁI NIỆM TỘI PHẠM XÂM HẠI TÌNH DỤC TRẺ EM Trƣớc khi phân tích đặc điểm pháp lý hình sự của các tội phạm XHTDTE; tác giả lý giải, làm rõ một số khái niệm cơ bản có liên quan bao gồm khái niệm “trẻ em” và “xâm hại tình dục”. Thứ nhất, về khái niệm trẻ em. Trong thực tế có nhiều cách hiểu và vận dụng khác nhau khi xem xét, giải quyết những vấn đề liên quan đến quyền và bổn phận của trẻ em.
Ngƣời ta thƣờng sử dụng cụm từ “trẻ em”, “trẻ con” hay “trẻ thơ” để chỉ những ngƣời ở một độ tuổi nhất định trong giai đoạn đầu của con ngƣời. Ở góc độ khoa học, trẻ em đƣợc định nghĩa tuỳ theo góc độ tiếp cận của từng khoa học cụ thể, nhƣ trong triết học, trẻ em đƣợc xem xét trong mối quan hệ biện chứng với sự phát triển xã hội nên ở mọi thời đại, tƣơng lai của quốc gia, dân tộc đều tuỳ thuộc vào việc bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em. Đối với chuyên ngành xã hội học, trẻ em đƣợc xác định là ngƣời có vị thế, vai trò xã hội khác với ngƣời lớn, vì vậy, cần đƣợc xã hội quan tâm, tạo điều kiện sinh trƣởng, nuôi dƣỡng, bảo vệ, chăm sóc phát triển thành ngƣời lớn. Trong tâm lý học, khái niệm trẻ em đƣợc dùng để chỉ giai đoạn đầu của sự phát triển tâm lý - nhân cách con ngƣời.
Dƣới khía cạnh pháp lý, khái niệm trẻ em thƣờng đƣợc tiếp cận theo độ tuổi. Điều này có nghĩa là một cá nhân có thể đƣợc coi là ngƣời lớn hay trẻ em phụ thuộc vào năm sinh của ngƣời đó tại thời điểm xác định. Mặc dù còn có nhiều cách gọi tên hay vận dụng khác nhau nhƣng chúng ta có thể thống nhất khái niệm trẻ em nhƣ sau: “Trẻ em là một thuật ngữ nhằm chỉ một nhóm xã hội thuộc về một độ tuổi nhất định trong giai 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đoạn đầu của sự phát triển con người”. Từ cách tiếp cận này, chúng ta có thể hiểu khái niệm về độ tuổi của trẻ em là khoảng thời gian từ khi ra đời cho đến khi tròn 16 tuổi (theo pháp luật Việt Nam) hoặc tròn 18 tuổi (theo pháp luật quốc tế).
Tóm lại, khái niệm “trẻ em” trong pháp luật Việt Nam đƣợc coi là ngƣời chƣa đủ 16 tuổi, là đối tƣợng đƣợc pháp luật bảo vệ. Tùy thuộc vào quan hệ pháp luật mà trẻ em tham gia, độ tuổi chịu trách nhiệm của trẻ em có khác nhau nhƣng pháp luật Việt Nam luôn bảo vệ quyền của trẻ em từ mọi hành vi xâm phạm. Thứ hai, về khái niệm xâm hại tình dục. Theo Từ điển tiếng việt nhà xuất bản Đà Nẵng “Tình dục là nhu cầu tự nhiên của con người về quan hệ tính giao” và “Xâm hại là xâm phạm đến khiến cho bị tổn hại” [41].
Do vậy, “xâm hại tình dục trẻ em” là xâm phạm, động chạm đến quyền tự do, đến nhu cầu phát triển tự nhiên của trẻ em về quan hệ tính giao; xâm phạm đến thân thể, sức khoẻ, nhân phẩm và danh dự của trẻ em. Các tội phạm XHTDTE đƣợc quy định trong Bộ luật Hình sự năm 1999 là nhóm tội phạm xâm phạm đến quyền tự do tình dục, sức khoẻ, nhân phẩm, danh dự, sự phát triển bình thƣờng của trẻ em. Đối tƣợng tác động của tội phạm là trẻ em, tức là những ngƣời dƣới 16 tuổi. Các hành vi phạm tội đƣợc thực hiện nhằm thoả mãn những ham muốn tình dục, những dục vọng thấp hèn của cá nhân xâm phạm đến tình dục của trẻ em.
Hành vi đƣợc biểu hiện ra bên ngoài dƣới hình thức hành động, bằng cách sử dụng vũ lực hoặc các thủ đoạn khác để uy hiếp tinh thần, làm tê liệt khả năng phản kháng hoặc tự vệ của nạn nhân. Hậu quả tác hại của tội phạm là những mất mát rất lớn về tinh thần, sức khoẻ của nạn nhân, tác động tiêu cực đến đời sống bình thƣờng của nạn nhân và gia đình họ. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tội phạm đƣợc thực hiện với lỗi cố ý, ngƣời phạm tội nhận thức đƣợc tính nguy hiểm trong hành vi của mình và thấy trƣớc hậu quả khi thực hiện hành vi và mong muốn hoặc có ý thức bỏ mặc cho hậu quả xảy ra. Chủ thể thực hiện tội phạm ngoài các điều kiện chung của chủ thể, thƣờng là ngƣời thành niên (đủ 18 tuổi trở lên).
Do vậy, tội phạm XHTDTE là những hành vi nguy hiểm cho xã hội, trái PLHS do người có năng lực TNHS thực hiện với lỗi cố ý và phải chịu TNHS, xâm hại đến quyền bất khả xâm phạm về tự do tình dục, tính mạng, sức khoẻ, nhân phẩm, danh dự và sự phát triển bình thường về mặt tâm sinh lý của trẻ em. Ý NGHĨA CỦA VIỆC QUY ĐỊNH CÁC TỘI PHẠM XHTDTE 1. Bảo vệ các quyền của trẻ em Tại Đại hội Đảng lần thứ IX, lần đầu tiên từ “quyền trẻ em” đƣợc dùng trong các văn kiện của Đảng. Từ đó, quyền trẻ em với tƣ cách là quyền con ngƣời đƣợc thảo luận công khai và rộng rãi ở VN.
Đảng và Nhà nƣớc ta luôn trân trọng các quyền của trẻ em, quy định cụ thể các quyền của trẻ em trong hệ thống chủ trƣơng, chính sách và pháp luật. Hiến pháp đầu tiên năm 1946 đã thể hiện điều đó: “…trẻ em được săn sóc về mặt giáo dưỡng”; “Nhà nước thực hiện nền sơ học cưỡng bức và không học phí, học trò nghèo được Chính phủ giúp đỡ”. Qua Hiến pháp 1959, 1980, 1992, 2013 các quyền trẻ em ngày càng đƣợc bổ sung, hoàn thiện, phát triển và đƣợc công nhận là một bộ phận quan trọng của quyền con ngƣời. Quyền con ngƣời là quyền quan trọng, bảo vệ quyền con ngƣời là một quá trình.
Nó phụ thuộc vào tổng thể nhiều điều kiện khác nhau (kinh tế, chính trị, pháp luật, văn hóa…) trong đó pháp luật có vị trí, vai trò và tầm quan trọng hàng đầu. Quy định các tội phạm XHTDTE là chính thức hóa các giá trị xã hội của quyền con ngƣời, quyền trẻ em; các quyền đó đƣợc pháp luật hóa và 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com mang tính bắt buộc, đƣợc xã hội thừa nhận, bảo vệ. Nếu không có sự thừa nhận của xã hội thông qua pháp luật thì quyền tự nhiên vốn có của con ngƣời chƣa trở thành quyền thực sự. Ngƣợc lại, quyền con ngƣời, quyền trẻ em khi đã đƣợc quy định trong pháp luật thì nó sẽ trở thành quyền pháp định, là ý chí chung của toàn xã hội, đƣợc xã hội thừa nhận phục tùng, đƣợc quyền lực Nhà nƣớc tôn trọng bảo vệ.
Pháp luật quy định các tội phạm XHTDTE là công cụ sắc bén của Nhà nƣớc trong việc thực hiện bảo vệ quyền trẻ em, thể hiện ở các quy định về quyền trẻ em trong pháp luật đƣợc đảm bảo bằng bộ máy, cách thức tác động quyền lực của Nhà nƣớc, các biện pháp cƣỡng chế trên cơ sở tiến hành các biện pháp giáo dục, thuyết phục bảo đảm cho quyền trẻ em đƣợc thực hiện và bảo vệ. Bên cạnh đó, nhờ hệ thống cơ quan bảo vệ pháp luật mà mọi hành vi vi phạm quyền trẻ em đều có khả năng bị phát hiện nhanh chóng và xử lý kịp thời. Việc quy định các tội phạm XHTDTE thể hiện sự quan tâm của Đảng và Nhà nƣớc tới tính mạng, sức khoẻ, nhân phẩm, danh dự và sự phát triển bình thƣờng về mặt tâm sinh lý của trẻ em. Là sự thể chế hóa các quy định của Hiến pháp nƣớc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam về quyền bất khả xâm phạm về thân thể.
Bảo vệ trật tự xã hội Trẻ em là những ngƣời đang trong độ tuổi phát triển, chƣa hoàn thiện về mặt thể chất và tâm sinh lý. Vì vậy, khi trẻ bị XHTD sẽ dẫn đến những hậu quả lâu dài không chỉ cho trẻ em - nạn nhân trực tiếp mà còn gây ra những ảnh hƣởng tiêu cực cho gia đình trẻ bị xâm hại và cộng đồng xã hội. Một nghiên cứu cho thấy hậu quả lớn nhất khi trẻ bị XHTD là trẻ tổn thƣơng về tinh thần và ảnh hƣởng đến tƣơng lai (84,3%). Trẻ dễ bị mặc cảm, phát triển không bình thƣờng (65,7%).
Trẻ khó hoà nhập với xã hội (55,7%). Tổn thƣơng về sức khoẻ thể chất chiếm (69,1%). Gây ra những tổn thƣơng 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nặng nề tại bộ phận sinh dục: bị nhiễm trùng đƣờng tiết niệu, chảy máu kéo dài ở bộ phận sinh dục hoặc các tổn thƣơng thể chất khác nhƣ đau bụng, đau đầu, mất ngủ… Trẻ có thể bị nhiễm các bệnh xã hội, bệnh lây truyền qua đƣờng tình dục và HIV/AIDS [46]. Với các em nữ việc bị XHTD có thể khiến các em mang thai ngoài ý muốn gây nguy hiểm cho bản thân và thai nhi (vì cơ thể các em chƣa phát triển hoàn chỉnh) hoặc gây ra nhiều nguyên nhân dẫn đến vô sinh, ảnh hƣởng trực tiếp đến sức khoẻ sinh sản và hạnh phúc gia đình của các em về sau.
Những trƣờng hợp XHTD đi kèm với bạo lực có thể dẫn tới tử vong. Từ các tài liệu nhi khoa và tâm lý bệnh nhi cho thấy: Nhiều trẻ sau khi bị XHTD có sự hoảng loạn, xuất hiện các ảo giác bệnh lý (luôn có cảm giác bất an, giật mình, tƣởng tƣợng ra hình ảnh kẻ xâm hại hay tiếng nói của kẻ xâm hại,. Nghiêm trọng hơn, sau khi bị XHTD không ít em có suy nghĩ tìm đến cái chết do bị sốc về mặt tinh thần. Các em rơi vào trạng thái hoảng sợ và cảm thấy không có lối thoát.
Một phần do xấu hổ, một phần khác do bị kẻ lạm dụng đe dọa nên các em không dám thổ lộ cùng ai. XHTD còn có khả năng gây ra những lệch lạc giới tính cho các em. Khi các em nam bị XHTD thì các em sẽ không phát triển tự nhiên về mặt sinh lý mà có nguy cơ bị lệch lạc về tình dục. Những ám ảnh về việc bị lạm dụng, đặc biệt là hành vi tình dục đồng giới sẽ khiến các em trở thành những ngƣời đồng tính luyến ái.
Ngoài ra, những lệch lạc giới tính về sau này khi trƣởng thành có thể dẫn đến việc quan hệ tình dục bừa bãi với nhiều ngƣời. Đối với một số em thì việc lạm dụng làm cho các em trở nên chai sạn và xem chuyện bị lạm dụng là chuyện bình thƣờng.