Tội mua bán trái phép chất ma túy theo pháp luật hình sự việt nam từ thực tiễn tỉnh đắk lắk

Chuyên khảo luật học phân tích Tội mua bán trái phép chất ma túy theo pháp luật hình sự việt nam từ thực tiễn tỉnh đắk lắk, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên

• Tác giả: Nguyễn Đức Ngọc
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Văn Luyện
• Trường học: Học viện Khoa học xã hội
• Chuyên ngành: Luật Hình sự và tố tụng hình sự
• Đề tài: Tội Mua Bán Trái Phép Chất Ma Túy Theo Pháp Luật Hình Sự Việt Nam Từ Thực Tiễn Tỉnh Đắk Lắk
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tội Mua Bán Trái Phép Chất Ma Túy Khái Niệm

Tệ nạn ma túy là một hiểm họa toàn cầu, gây ra những hậu quả nghiêm trọng về sức khỏe, kinh tế và trật tự xã hội. Tại Việt Nam, tình hình tội phạm ma túy vẫn diễn biến phức tạp, đòi hỏi sự đấu tranh quyết liệt từ các cơ quan chức năng và toàn xã hội. Bài viết này sẽ đi sâu vào tội mua bán trái phép chất ma túy theo quy định của pháp luật hình sự Việt Nam, đồng thời phân tích thực tiễn tại tỉnh Đắk Lắk, một địa bàn có nhiều yếu tố phức tạp liên quan đến tội phạm về ma túy.

1.1. Lịch Sử Lập Pháp Về Tội Mua Bán Trái Phép Chất Ma Túy

Ngay từ những ngày đầu thành lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đặc biệt quan tâm đến việc phòng chống tệ nạn ma túy. Các văn bản pháp luật ban hành trong giai đoạn này tập trung vào việc quản lý, kiểm soát việc trồng cây thuốc phiện và xử lý các hành vi vi phạm. Sau này, khi tình hình tội phạm ma túy ngày càng diễn biến phức tạp, BLHS năm 1985 ra đời đã có thái độ kiên quyết hơn đối với loại tội phạm này theo hướng cụ thể hóa và tăng cường hình phạt đối với loại tội phạm này.

1.2. Khái Niệm Tội Mua Bán Trái Phép Chất Ma Túy Theo Luật Việt Nam

Theo pháp luật hình sự Việt Nam, tội mua bán trái phép chất ma túy là hành vi mua, bán, trao đổi, tặng cho hoặc thực hiện các hành vi khác nhằm chuyển giao trái phép chất ma túy cho người khác. Hành vi này xâm phạm đến chế độ quản lý độc quyền của Nhà nước đối với các chất ma túy, gây nguy hiểm cho sức khỏe cộng đồng và trật tự an toàn xã hội. Yếu tố trái phép là yếu tố quan trọng để cấu thành tội này.

II. Yếu Tố Cấu Thành Tội Mua Bán Trái Phép Chất Ma Túy Hướng Dẫn

Để xác định một hành vi có cấu thành tội mua bán trái phép chất ma túy hay không, cần xem xét đầy đủ các yếu tố cấu thành tội phạm, bao gồm: chủ thể, khách thể, mặt khách quan và mặt chủ quan của tội phạm. Việc xác định chính xác các yếu tố này là cơ sở quan trọng để định tội danh và quyết định hình phạt một cách công bằng, đúng pháp luật.

2.1. Chủ Thể Của Tội Mua Bán Trái Phép Chất Ma Túy

Chủ thể của tội mua bán trái phép chất ma túy là người có năng lực trách nhiệm hình sự và đạt độ tuổi theo luật định. Theo quy định của BLHS, người từ đủ 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội phạm, trừ một số tội phạm cụ thể mà người từ đủ 14 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm hình sự. Điều này có nghĩa là, người từ đủ 16 tuổi trở lên có thể là chủ thể của tội mua bán trái phép chất ma túy.

2.2. Khách Thể Của Tội Mua Bán Trái Phép Chất Ma Túy

Khách thể của tội mua bán trái phép chất ma túy là trật tự quản lý độc quyền của Nhà nước đối với các chất ma túy, sức khỏe của con người và trật tự an toàn xã hội. Hành vi mua bán trái phép chất ma túy xâm phạm đến các quan hệ xã hội được pháp luật bảo vệ, gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho xã hội.

2.3. Mặt Khách Quan Của Tội Mua Bán Trái Phép Chất Ma Túy

Mặt khách quan của tội mua bán trái phép chất ma túy thể hiện ở hành vi mua, bán, trao đổi, tặng cho hoặc thực hiện các hành vi khác nhằm chuyển giao trái phép chất ma túy cho người khác. Hành vi này phải được thực hiện một cách trái phép, tức là không có sự cho phép của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

III. Thực Tiễn Xét Xử Tội Mua Bán Ma Túy Tại Đắk Lắk Phân Tích

Tỉnh Đắk Lắk, với vị trí địa lý đặc biệt và tình hình kinh tế - xã hội phức tạp, là một trong những địa bàn trọng điểm về tội phạm ma túy. Việc phân tích thực tiễn xét xử tội mua bán trái phép chất ma túy tại Đắk Lắk giúp chúng ta hiểu rõ hơn về tình hình tội phạm về ma túy tại địa phương, những khó khăn, vướng mắc trong quá trình áp dụng pháp luật và đề xuất các giải pháp phù hợp.

3.1. Tình Hình Tội Phạm Ma Túy Tại Đắk Lắk Tổng Quan

Theo thống kê của Công an tỉnh Đắk Lắk, số người nghiện ma túy có hồ sơ quản lý là 1.333 người, tập trung chủ yếu tại thành phố Buôn Ma Thuột và các huyện Ea Hleo, Krông Năng, Ea Kar… Từ năm 2013 đến năm 2017, tình hình tội phạm mua bán trái phép chất ma túy trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk diễn ra phức tạp và chiếm tỷ trọng gần như tuyệt đối trong tình hình tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh (chiếm 86,6% về số vụ và 85,9% về số bị cáo).

3.2. Khó Khăn Trong Định Tội Danh Tội Mua Bán Ma Túy

Trong thực tiễn xét xử, việc định tội danh tội mua bán trái phép chất ma túy đôi khi gặp phải những khó khăn nhất định. Một trong những khó khăn đó là việc xác định chính xác số lượng chất ma túy mua bán, đặc biệt trong trường hợp mua bán nhiều lần hoặc mua bán với số lượng nhỏ. Ngoài ra, việc phân biệt giữa tội mua bán trái phép chất ma túy với các tội phạm khác liên quan đến ma túy cũng là một thách thức.

IV. Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Phòng Chống Tội Mua Bán Ma Túy

Để nâng cao hiệu quả phòng chống tội mua bán trái phép chất ma túy tại tỉnh Đắk Lắk nói riêng và cả nước nói chung, cần có những giải pháp đồng bộ, toàn diện, tập trung vào cả hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực của cán bộ và tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục.

4.1. Hoàn Thiện Pháp Luật Về Tội Mua Bán Trái Phép Chất Ma Túy

Cần rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định của BLHS về tội mua bán trái phép chất ma túy để đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ và phù hợp với thực tiễn. Đặc biệt, cần có hướng dẫn cụ thể về việc xác định số lượng chất ma túy mua bán, phân biệt giữa các tội phạm liên quan đến ma túy và quy định rõ hơn về trách nhiệm hình sự của người nghiện ma túy.

4.2. Nâng Cao Năng Lực Cán Bộ Tư Pháp Về Tội Ma Túy

Tổ chức các lớp tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ cho cán bộ điều tra, kiểm sát, xét xử về tội phạm ma túy, đặc biệt là tội mua bán trái phép chất ma túy. Cần trang bị cho cán bộ những kiến thức chuyên sâu về các loại ma túy, phương thức thủ đoạn hoạt động của tội phạm ma túy và kỹ năng điều tra, truy tố, xét xử các vụ án ma túy.

4.3. Tăng Cường Tuyên Truyền Giáo Dục Về Tác Hại Của Ma Túy

Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục về tác hại của ma túy, đặc biệt là đối với thanh thiếu niên. Sử dụng các hình thức tuyên truyền đa dạng, phong phú, phù hợp với từng đối tượng, địa bàn. Phối hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường và xã hội trong công tác phòng chống ma túy.

V. Chính Sách Hình Sự Và Phòng Chống Tội Phạm Ma Túy Đánh Giá

Chính sách hình sự đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng công tác phòng chống tội phạm ma túy. Việc đánh giá hiệu quả của chính sách hình sự hiện hành, cũng như đề xuất các giải pháp đổi mới chính sách là cần thiết để nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng chống tội phạm về ma túy.

5.1. Đánh Giá Hiệu Quả Chính Sách Hình Sự Hiện Hành

Chính sách hình sự hiện hành đã đạt được những kết quả nhất định trong việc răn đe, phòng ngừa tội phạm ma túy. Tuy nhiên, vẫn còn những hạn chế, bất cập cần khắc phục. Cần đánh giá một cách khách quan, toàn diện về hiệu quả của các biện pháp hình sự, cũng như các biện pháp phi hình sự trong phòng chống tội phạm ma túy.

5.2. Đề Xuất Giải Pháp Đổi Mới Chính Sách Hình Sự

Cần nghiên cứu, đề xuất các giải pháp đổi mới chính sách hình sự theo hướng tăng cường tính răn đe, phòng ngừa, đồng thời đảm bảo tính nhân đạo, công bằng. Cần xem xét việc áp dụng các biện pháp thay thế hình phạt tù đối với người phạm tội về ma túy trong một số trường hợp nhất định.

VI. Tương Lai Của Công Tác Phòng Chống Tội Phạm Ma Túy Dự Báo

Tình hình tội phạm ma túy trên thế giới và tại Việt Nam dự báo sẽ tiếp tục diễn biến phức tạp trong thời gian tới. Việc dự báo xu hướng phát triển của tội phạm ma túy và đề xuất các giải pháp ứng phó là cần thiết để chủ động phòng ngừa, ngăn chặn.

6.1. Dự Báo Xu Hướng Phát Triển Của Tội Phạm Ma Túy

Dự báo tội phạm ma túy sẽ tiếp tục sử dụng các phương thức, thủ đoạn tinh vi, xảo quyệt hơn. Các loại ma túy mới, ma túy tổng hợp sẽ xuất hiện ngày càng nhiều. Tội phạm ma túy sẽ lợi dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật để thực hiện hành vi phạm tội.

6.2. Giải Pháp Ứng Phó Với Tội Phạm Ma Túy Trong Tương Lai

Cần tăng cường hợp tác quốc tế trong phòng chống tội phạm ma túy. Đầu tư nguồn lực cho công tác nghiên cứu, phát triển các biện pháp phòng chống ma túy mới. Nâng cao nhận thức của cộng đồng về tác hại của ma túy và trách nhiệm của mỗi cá nhân trong công tác phòng chống ma túy.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ TỘI MUA BÁN TRÁI PHÉP CHẤT MA TÚY 1. Khái quát lập pháp hình sự Việt Nam về tội mua bán trái phép chất ma túy 1. Giai đoạn từ Cách mạng Tháng Tám năm 1945 đến trước khi ban hành Bộ luật hình sự năm 1985 Ngay từ khi nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, ngày 3/9/1945, trong phiên họp Chính phủ bàn về “Những nhiệm vụ cấp bách của Nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hoà” gồm có sáu nhiệm vụ cấp bách trong đó nhiệm vụ thứ năm Chủ tịch Hồ Chí Minh đề nghị bỏ ngay ba thứ thuế: Thuế thân, thuế chợ, thuế đò và "tuyệt đối cấm hút thuốc phiện". Tiếp sau đó, ngày 05/3/1952 Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Nghị định số 150/TTg quy định việc xử lý đối với những hành vi vi phạm thể lệ quản lý thuốc phiện.

Điều 1, 2, 3, 4 của Nghị định quy định khoanh vùng trồng cây thuốc phiện, theo đó cây thuốc phiện chỉ được trồng ở thượng du Bắc bộ, Liên khu 4. Người trồng cây thuốc phiện có nghĩa vụ nộp thuế bằng hiện vật là một phần ba số nhựa thuốc phiện, phần còn lại phải bán toàn bộ cho mậu dịch quốc doanh. Điều 5 Nghị định quy định: “Ngoài cơ quan chuyên trách, không ai được tàng trữ và vận chuyển nhựa thuốc phiện hay thuốc phiện đã nấu rồi”. Trên cơ sở Nghị định 150/TTg, Thủ tướng Chính phủ tiếp tục ban hành Nghị định 225/TTg ngày 22/12/1952 quy định những người có hành vi vi phạm thể lệ quản lý thuốc phiện của Nhà nước sẽ bị xử phạt hoặc bị truy tố trước Tòa án nhân dân.

Năm 1954, cuộc kháng chiến chống Pháp thắng lợi. Sau khi hòa bình lập lại và trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc Việt Nam, Đảng và Nhà nước ta tiếp tục quan tâm đến việc xây dựng hệ thống pháp luật mới, trong đó có công tác đấu tranh chống buôn lậu thuốc phiện và các chất ma túy khác. Ngày 15/09/1955, Chính phủ ban hành nghị định số 580/TTg bổ khuyết Nghị định 7 150/TTg ngày 05/3/1952 quy định những trường hợp có thể bị đưa ra Tòa án nhân dân xét xử. Bộ tư pháp còn ban hành Thông tư số 635/VVH-HS ngày 29/3/1958 quy định về đường lối truy tố đối với việc đặt cọc tiền mua thuốc phiện lậu và Thông tư số 33/VHH-HS ngày 5/7/1958 hướng dẫn đường lối truy tố và xét xử những vụ án về buôn lậu thuốc phiện.

Sau khi miền Nam giải phóng, Hội đồng Chính phủ đã ban hành Nghị định số 76/CP ngày 25/3/1977 về chống buôn lậu thuốc phiện. Trên cơ sở nghị định này, Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Bộ Nội vụ đã ra Thông tư liên ngành hướng dẫn áp dụng pháp luật trong cả nước. Trước tình hình tội phạm về ma túy ngày càng diễn biến phức tạp, BLHS năm 1985 ra đời đã có thái độ kiên quyết hơn đối với loại tội phạm này theo hướng cụ thể hóa và tăng cường hình phạt đối với loại tội phạm này. Giai đoạn từ khi ban hành Bộ luật hình sự năm 1985 đến nay Tại kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa VII (từ ngày 21-6 đến ngày 27-6-1985), Bộ luật hình sự đầu tiên của Nhà nước ta được thông qua.

Theo BLHS năm 1985 thì chỉ có một điều (Điều 203) quy định riêng về “tội tổ chức dùng chất ma tuý”, còn hành vi mua bán, vận chuyển ma túy qua biên giới thì bị truy cứu TNHS theo Điều 97 BLHS “Tội buôn lậu hoặc vận chuyển trái phép hàng hóa, tiền tệ qua biên giới” và nếu mua bán, vận chuyển trái phép ma túy trong nội địa thì bị truy cứu TNHS theo Điều 166 BLHS “Tội buôn bán hoặc tàng trữ hàng cấm”. Do không đánh giá đúng tính chất đặc biệt nguy hiểm của hành vi buôn bán, tàng trữ thuốc phiện và các chất ma túy khác cho nên đã coi ma túy là đối tượng được pháp luật hình sự điều chỉnh ngang hàng với ngoại tệ, kim khí đá quý và chỉ quy định mức hình phạt cao nhất đối với tội này là 20 năm tù. Bên cạnh đó, Điều 166 BLHS cũng chỉ đề cập về TNHS đối với các hành vi buôn bán, tàng trữ trái phép chất ma túy nên hành vi sản xuất, vận chuyển trái phép chất ma túy trong nội địa không bị truy cứu TNHS. Trước tình hình đó, ngày 28/12/1989 Quốc hội đã thông qua luật sửa đổi, bổ sung một số điều của BLHS, trong đó quy định Điều 96a - Tội sản xuất, tàng 8 trữ, mua bán, vận chuyển trái phép các chất ma túy, đặt trong Chương các tội xâm phạm an ninh quốc gia, với ba khung hình phạt rất nghiêm khắc, loại hình phạt cao nhất có thể bị áp dụng là tử hình; Điều 203 “Tội tổ chức dùng chất ma túy” có mức hình phạt cao nhất đến mười năm tù [23].

Đến khi ban hành Hiến pháp năm 1992, Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam đã đánh giá được đúng mức tính chất, mức độ nguy hiểm và những ảnh hưởng lớn của các hành vi sử dụng, tàng trữ, vận chuyển, buôn bán trái phép chất ma túy đến đời sống của toàn nhân dân, việc đấu tranh ngăn chặn ma túy cũng được quy định trong Hiến Pháp 1992 tại Điều 61: “…Nghiêm cấm sản xuất, vận chuyển, buôn bán, tàng trữ, sử dụng trái phép thuốc phiện và các chất ma túy khác. Nhà nước quy định chế độ cai nghiện và chữa các bệnh xã hội nguy hiểm khác” [29]. Cụ thể hóa những tư tưởng trong Hiến pháp 1992, Đảng và Nhà nước tiếp tục đổi mới chính sách hình sự đối với các tội phạm về ma túy. Trong lần sửa đổi, bổ sung năm 1997, BLHS có thêm một chương mới – Chương VIIA các tội phạm về ma tuý với 14 điều luật, quy định 13 tội danh khác nhau liên quan đến ma tuý thay thế Điều 96a và Điều 203, trong đó các hành vi sản xuất, tàng trữ, mua bán, vận chuyển trái phép chất ma túy được quy định thành 4 tội riêng biệt; 9/13 tội có khung hình phạt cao nhất là tử hình.

Cụ thể các tội danh gồm: Tội trồng cây thuốc phiện hoặc các loại cây khác có chứa chất ma tuý (Điều 185a); Tội sản xuất trái phép chất ma tuý (Điều 185b); Tội tàng trữ trái phép chất ma túy (Điều 185c); Tội vận chuyển trái phép chất ma túy (Điều 185d); Tội mua bán trái phép chất ma túy (Điều 185đ); Tội chiếm đoạt chất ma túy (Điều 185e); Tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán hoặc chiếm đoạt tiền chất dùng vào việc sản xuất trái phép chất ma túy (Điều 185g); Tội sản xuất, tàng trữ, vận chuyển, mua bán các phương tiện, dụng cụ dùng vào việc sản xuất hoặc sử dụng trái phép chất ma túy (Điều 185h); Tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy (Điều 185i); Tội chứa chấp việc sử dụng trái phép chất ma túy (Điều 185k); tội sử dụng trái phép chất ma túy (Điều 185l); Tội cưỡng, bức lôi kéo người khác sử dụng trái phép chất ma túy (Điều 185m); Tội vi phạm quy định về quản lý, sử dụng thuốc gây nghiện hoặc các chất ma túy khác (Điều 185n) [24]. 9 BLHS năm 1985 là BLHS đầu tiên của nước CHXHCN Việt Nam, là công cụ pháp lý sắc bén, hữu hiệu của Nhà nước để đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm, góp phần đắc lực vào việc bảo vệ độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc Việt Nam XHCN, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, tổ chức, góp phần duy trì trật tự an toàn xã hội, trật tự quản lý kinh tế, bảo đảm cho mọi người được sống trong một môi trường xã hội và sinh thái an toàn, lành mạnh, mang tính nhân văn cao. Tuy nhiên, qua 15 năm thi hành, mặc dù đã được sửa đổi bổ sung nhưng BLHS năm 1985 đã bộc lộ nhiều tồn tại, hạn chế và không còn phù hợp với điều kiện, đặc điểm tình hình kinh tế - xã hội hiện tại, yêu cầu cần phải được sửa đổi một cách toàn diện. Ngày 21/12/1999, Quốc hội khóa X, kỳ họp thứ 6 đã thông qua BLHS 1999, có hiệu lực từ 0h ngày 01/07/2000.

Theo đó, các tội phạm về ma túy được quy định thành một chương riêng là Chương XVIII, gồm 10 tội, từ Điều 192 BLHS đến Điều 201 BLHS, trong đó Điều 194 quy định tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt chất ma tuý [25]. Ngày 27/11/2015, Quốc hội khóa XIII ban hành BLHS 2015 theo đó tội mua bán trái phép chất ma túy được tách thành tội riêng và được quy định tại Điều 251 BLHS [27]. Khái niệm và các dấu hiệu pháp lý của tội mua bán trái phép chất ma túy theo pháp luật hình sự Việt Nam 1. Khái niệm tội mua bán trái phép chất ma túy Khoản 1 Điều 8 BLHS năm 2015 quy định: “Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật hình sự, do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý, xâm phạm độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ Tổ quốc; xâm phạm chế độ chính trị, chế độ kinh tế, nền quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức; xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, tự do, tài sản, các quyền, lợi ích hợp pháp khác của công dân; xâm phạm những lĩnh vực khác của trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa” [25].

10 Theo Thạc sĩ Đinh Văn Quế: “Tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt chất ma túy là hành vi cất giữ, chuyển dịch, bán hay mua để bán lại, cướp, bắt cóc nhằm chiếm đoạt, cưỡng đoạt, cướp giật, công nhiên chiếm đoạt, trộm cắp, tham ô, lừa đảo, lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt chất ma túy” [21, tr.