Chương 1: MOT SO VAN DE LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VE QUY ĐỊNH TOI DANH DOI VỚI TOI TANG TRU TRAI PHÉP CHAT MA TUY 1. Khái niệm, đặc diém va ý nghĩa của việc định tội danh đôi với Tội tàng trữ trái phép chất ma túy 1. Khái niệm về định tội danh doi với Tội tàng trữ trái pháp chất ma túy Định tội danh là một trong những hoạt động tố tụng quan trọng diễn ra xuyên suốt tất cả các giai đoạn tố tụng để giải quyết vụ án hình sự. Từ khi tiếp nhận nguồn tin về tội phạm đến khi khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử, mỗi giai đoạn do chủ thé tham gia định tội khác nhau nhằm nhận diện chính xác tội phạm, người phạm tội.
Việc định tội danh không chỉ ảnh hưởng đến nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa mà còn ảnh hưởng đến quyền con người và quyền công dân. Do đó, thực hiện tốt hoạt động định tội danh cũng chính là đảm bảo quá trình giải quyết vụ án hình sự một cách chính xác, xử ly đúng người, đúng tội, đúng pháp luật. Trong quá trình truy cứu trách nhiệm hình sự, các CQĐT, VKS và TA đều phải tiến hành định tội danh. Mỗi tội phạm (hoặc mỗi loại tội phạm) cụ thể là một hoặc một loại hành vi khác nhau và có tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội khác nhau cho nên nhà làm luật (hay Bộ luật Hình sự) quy định loại hoặc mức hình phạt khác nhau đối với người phạm tội.
Bên cạnh đó, về mặt thủ tục tố tụng, tương ứng với theo phân loại tội phạm mà một số thời hạn tố tụng cũng khác nhau. Do đó, hoạt động định tội danh ở bat ky giai doan nao cting quan trong quyét dinh, chi phối hầu hết các hoạt động khác trong quá trình giải quyết vụ án hình sự. Việc định tội danh có căn cứ, đúng quy định của pháp luật thê hiện việc áp dụng pháp luật của chủ thể tiến hành tố tụng một cách hiệu quả và kết quả là Bản án được tuyên đúng người, đúng tội, đúng quy định pháp luật, khi đó, người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội bị kết án bằng một bản án hình su mới chấp nhận bản án, nhận tội và mới đạt được yêu cầu của việc xét xử là đúng người, đúng tội, đúng pháp luật. Định tội danh là vân đê được nhiêu học giả trong nước và nước ngoài cũng như là vân đê được khoa học pháp lý hình sự đặc biệt quan tâm, nhac đên khái niệm “định tội danh” có nhiêu cách hiệu, cũng như những quan diém khác nhau, cụ thé như: Theo Từ điển Luật học thì: “Định tội danh được hiểu là để truy Cứu trách nhiệm hình sự đối với một người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội thì phải định tội được theo tội danh mà luật hình sự quy định.
Cơ sở của việc định tội phải dựa vào các dấu hiệu cấu thành tội phạm”|47]. Theo đó, Cơ quan điều tra khởi tố vụ án, khởi tố bị can phải xác định tội danh dé áp dụng đúng các biện pháp điều tra, kết luận về tội danh của bị can trong bản kết luận điều tra và đề nghị truy tố. Ở giai đoạn truy tố, VKS thực hiện quyền năng định tội thé hiện rõ nhất thông qua Quyết định truy tố băng bản Cáo trạng hoặc Quyết định truy tố theo thủ tục rút gọn. Trong đó, định tội chính xác theo điểm khoản, điều luật cụ thé, rõ ràng.
Việc định tội danh của VKS thông qua quyết định truy tố còn thé hiện tầm quan trong hon cả khi quyết định giới hạn xét xử của Toà án. Tương tự như vậy, trong giai đoạn xét xử, dù là trước, trong và sau khi mở phiên tòa xét xử vụ án, tất cả các chủ thé vẫn đều thực hiện nhiệm vu, quyền hạn của mình nhằm mục đích xác định được chính xác tội danh mà bị can, bị cáo phạm phải, cuối cùng xác định băng một bản án được tuyên bởi Tòa án là bi cáo có tội hay không? Và là tội gi, quy định tại điểm, khoản nào của BLHS. Khi định nghĩa vê “định tội danh”, các học giả nước ngoài, trong nước cũng có nhiêu luông quan điêm khác nhau, tiêu biêu như: Giáo sư Sliapôchnhikôv A. cho rằng “Định tội danh là một giai đoạn của hoạt động bảo vệ pháp luật do các cơ quan điều tra, truy 16 và xét xử thực hiện trên cơ sở các quy phạm pháp luật to tụng hình sự và dựa vào các tình tiết thể hiện sự nguy hiểm cho xã hội của hành vi cụ thé để xác định dẫu hiệu của cấu thành tội phạm tương ứng với hành vi đỏ ””[ 21, tr.TSKH Lê Cảm, ông cho rằng: “Dinh tội danh là một quá trình nhận thức lý luận có tính lô-gic, đông thời là một trong những dạng của hoạt động thực tiền áp dụng pháp luật hình su, cũng như pháp luật to tung hình sự vả, được tiến hành bang cách - trên co sở các chứng cứ, các tài liệu thu thập được và các tình tiết thực tế của vụ án hình sự dé đối chiếu, so sánh và kiểm tra nhằm xác định sự phù hợp giữa các dấu hiệu của hành vi "nguy hiểm cho xã hội được thực hiện với các dấu hiệu của cầu thành tội phạm cụ thể tương ứng do luật hình sự quy định ”[21.
Hay theo quan điểm của TS. Dương Tuyết Miên thì khái niệm định tội danh là: “Dinh tội danh là hoạt động cua cơ quan tiễn hành tổ tụng (Cơ quan Điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án) và một số cơ quan khác có thẩm quyền theo quy định của pháp luật để xác định một người có phạm tội hay không, nếu phạm tội thi đó là tội gì, theo điều luật nào của BLHS hay nói cách khác đây là xác định tên tội cho hành vi nguy hiểm đã thực hiện ”[20. Như vậy, mỗi học giả đều đưa ra quan điểm của mình dựa trên những góc độ nghiên cứu khác nhau. Mỗi khái niệm mà các tác giả đưa ra đều xác định những nội hàm cốt lõi nhất của định tội danh, khi đó, có thé khái quát được đặc trưng của định tội danh như sau: 10 (i) Vé ban chất, hoạt động định tội danh chính là hoạt động áp dụng pháp luật, mà cụ thể hơn là hoạt động áp dụng quy phạm pháp luật hình sự vào việc nhận định có hay không quan hệ xã hội được pháp luật hình sự bảo vệ có bị xâm hại hay không.
Nếu xâm hại tới khách thể do BLHS bảo vệ thì khi đó tương ứng áp dụng quy định về một tội phạm cụ thé dé xử lý theo quy định. Ngược lại, nếu không có hành vi xâm phạm thì được xác định là không có tội, kết qua của hoạt động định tội thé hiện ở việc đưa ra quyết định thé hiện “không có hành vi phạm tội”; (ii) Về chủ thể áp dụng, cơ quan có thâm quyền THTT là chủ thể trực tiếp tham gia vào quá trình định tội danh. Tương ứng với từng giai đoạn tô tụng, dễ hiểu hơn là hồ sơ dang do cơ quan nao quản lý thì thâm quyền thuộc về cơ quan đó. Tựu chung lại, từ những khái niệm công cụ trên, tác giả đưa ra khái niệm về định tội danh như sau: “Dinh tội danh là một hoạt động to tung hinh sự do cơ quan có thấm quyền tiễn hành tổ tụng thực hiện nhằm xác định có hay không hành vì phạm tội thoả mãn quy định của Bộ luật Hình sự về cấu thành tội phạm cụ thể”.
Về khái niệm Tội tàng trữ trái phép chất ma tuý, BLHS hiện hành không đưa ra khái niệm cụ thé cho riêng loại tội phạm nào mà chỉ quy định khái niệm tội phạm tại Điều 8 BLHS và trong mỗi tội phạm cụ thé quy định về cau thành tội phạm cơ bản đó. Đối với Tội tàng trữ trái phép chất ma tuý được quy định tại Điều 249 BLHS. Như vậy, từ Điều 8 và Điều 249 BLHS có thé đưa ra khái niệm Tội tàng trữ trái phép chất ma tuý như sau: “Tang trữ trái phép chất ma túy là hành vi cô ý cất giữ, cất giấu bat hợp pháp chất ma túy ở bat cứ nơi nào mà không nhằm mục đích mua bán, vận chuyển hay sản xuất trái phép chất ma túy do người đủ trách nhiệm hình sự thực hiện”. 11 Tóm lại từ những phân tích, diễn giải trên, tác giả đưa ra khái niệm định tội đối với Tội tàng trữ trái phép chất ma tuý như sau: “Định tội danh đối với hành vi tàng trữ trái phép chất ma túy là việc xác định và ghi nhận về mặt pháp lý sự phù hợp chính xác giữa các dấu hiệu của hành vi vi phạm tội tàng trữ trái phép chất ma tủy đã được thực hiện với các dấu hiệu của cấu thành tội phạm đã được quy định tại Điều 249 Bộ luật Hình sự ”.
Đặc điểm của việc định tội danh doi với Tội tàng trữ trái phép chất ma túy Thứ nhất, định tội danh Tội tàng trữ trái phép chất ma tuý là hoạt động áp dụng pháp luật hình sự của Cơ quan có thâm quyền THTT đối với người phạm tội, hành vi phạm tội cụ thể. Trong đó, cơ quan THTT bao gồm CQDT, VKS và TA; Co quan được giao nhiệm vu tiễn hành một số hoạt động điều tra bao gồm các cơ quan của Bộ đội biên phòng, Hải quan, kiểm lâm, kiểm ngư. Hoạt động định tội danh được các chủ thể thực hiện xuyên suốt quá trình THTT, là một quá trình nhận thức có tính logic, là hoạt động đối chiếu sự phù hợp giữa các dấu hiệu thực tế của cấu thành tội phạm với dấu hiệu pháp lý của cấu thành tội phạm được mô tả trong BLHS. Thứ hai, hoạt động định tội danh Tội tàng trữ trái phép chất ma tuý thực chất là việc xác định, đối chiếu hành vi vi phạm pháp luật đã xảy ra trên thực tế với quy định của pháp luật hình sự, để xác định có thoả mãn hay không thoả mãn cấu thành tội phạm tương ứng của Tội tàng trữ trái phép chất ma tuý được quy định trong BLHS.
Quá trình áp dụng pháp luật hình sự nói trên hay nói cách khác hoạt động định tội danh đối với Tội tràng trữ trái phép chất ma túy được tiến hành trên cơ sở tuân thủ nghiêm ngặt các trình tự, thủ tục được quy định trong trong Bộ luật TTHS. Việc chứng minh hành vi nguy hiểm cho xã hội là tội phạm, lựa chọn đúng, trúng và áp dụng các QPPL hình sự được thực hiện theo quy định và giới han mà pháp luật TTHS quy định.