Chương 1. Cơ sở lí luận và thực tiễn của đề tài. Các biện pháp dạy học môn Tự nhiên và Xã hội thông qua trải nghiệm. Thực nghiệm sư phạm.
4 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TỔ CHỨC DẠY HỌC MÔN TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI THÔNG QUA TRẢI NGHIỆM Ở TRƢỜNG TIỂU HỌC HUYỆN BẢO YÊN, TỈNH LÀO CAI 1. Tổng quan nghiên cứu của vấn đề 1. Nghiên cứu trên thế giới Học thông qua trải nghiệm là cách học thông qua làm, với quan niệm học là quá trình tạo ra tri thức mới dựa trên trải nghiệm thực tế, đánh giá, phân tích những kinh nghiệm, kiến thức đã có. Học thuyết này gắn liền với David Kolb và các nhà tâm lí học, giáo dục học như: John Dewey, Kurt Lewin, Jean Piaget, Lev Vygotsky, William James, Carl Jung, Paulo Freire, Carl Rogers và Mary Parker Follett [15].
Kolb’s Theory of Experiential Learning được coi là một trong những lý thuyết học tập qua trải nghiệm quan trọng nhất, đặc biệt là mô hình học tập qua trải nghiệm của ông. Lý thuyết này dựa trên việc học thông qua trải nghiệm và người học dựa trên sự lựa chọn của họ dựa trên những kinh nghiệm trong quá khứ (Sternberg & Zang, 2000). Mô hình Chu kỳ học tập trải nghiệm của Kolb rất hữu ích trong nghiên cứu này vì nó giải thích và phân loại phong cách học tập của người học, do đó có thể tác động đến phong cách giảng dạy. Mô hình của Kolb được chia thành hai phương thức thu nhận kinh nghiệm, đó là trải nghiệm cụ thể và khái niệm trừu tượng và hai phương thức chuyển đổi kinh nghiệm, đó là quan sát phản chiếu và thử nghiệm tích cực (Chapman, 2006) [22].
Dewey nói r ng trong số những điều không chắc chắn, trình độ chính n m ở mối quan hệ giữa học vấn và kinh nghiệm cá nhân (Kolb & Kolb, 2005, tr199). Ông sử dụng thuật ngữ “suy nghĩ phản chiếu” để mô tả quá trình mọi người học hỏi từ những quan sát và kinh nghiệm cá nhân của họ (Roberts, 2006, tr17). Ông kết luận r ng sự tiến bộ trong quá trình học tập có nghĩa là chuyển từ suy luận quy nạp sang suy diễn. Để một người học trải qua quá trình học tập và đạt đến quá trình suy luận suy luận, người học phải trải qua bốn giai đoạn đã đề cập này (Alberta Education, 2010; Passarelli & Kob, 2011).
Vấn đề chính mà mô hình của Dewey đề cập là mối liên hệ giữa một nguồn số ít (giáo viên) và phong cách tư duy theo thói quen 5 (McLeod, 2010). Dewey gợi ý r ng thói quen trong các phương pháp và phong cách dự báo một loại điểm yếu về kiến thức cần được đánh đổi b ng một suy nghĩ phản chiếu có thể tái tạo lại có sức nặng đối với suy nghĩ sâu sắc hơn. Mục đích của những tiến bộ theo chu kỳ từ xung động đến phán đoán và kiến thức đến quan sát là nó tạo ra sự khác biệt giữa các trải nghiệm như tương tác tổng hợp và suy nghĩ phản chiếu. Sự phát triển của người học chỉ có thể bắt nguồn từ thất bại hoặc áp lực của việc di chuyển ra khỏi vùng an toàn của một người thông qua những trải nghiệm ban đầu, điều này sẽ làm nảy sinh suy nghĩ phản ánh (Miettinen, 2000) [22].
Học thông qua trải nghiệm đã trở thành vấn đề nghiên cứu được nhiều tác giả trên thế giới quan tâm, nghiên cứu: - Có nhiều ấn ph m là sách viết về học thông qua trải nghiệm, ví dụ như: Tài liệu “Sử dụng trải nghiệm cho học tập” của David Boud, Ruth Cohen và David Walker [20]: Cuốn sách này nói về cuộc đấu tranh để tạo ra ý nghĩa của việc học hỏi từ trải nghiệm. Mặc dù chúng ta dành phần lớn thời gian để học hỏi kinh nghiệm, khía cạnh học tập này bị bỏ qua rất nhiều so với khía cạnh diễn ra trong lớp học chính thức. Tuy nhiên, thế giới học tập đang thay đổi nhanh chóng. Ngày càng có nhiều quan tâm đến những thứ như các hình thức học tập mới tại nơi làm việc và nói chung, thừa nhận việc học tập tự chủ diễn ra bên ngoài các cơ sở giáo dục.
Học tập bao gồm nhiều thứ hơn là sự tương tác với một khối kiến thức hiện có; học tập là tất cả xung quanh chúng ta, nó định hình và giúp tạo ra cuộc sống của chúng ta chúng ta là ai, chúng ta làm gì. Nó liên quan đến việc giải quyết các vấn đề phức tạp và khó chữa, nó đòi hỏi sự chia s của cá nhân, nó sử dụng sự tương tác với những người khác, nó gắn kết cảm xúc và tình cảm của chúng ta, tất cả đều không thể tách rời khỏi ảnh hưởng của bối cảnh và văn hóa. Trong cuốn sách “Học tập qua trải nghiệm: Trải nghiệm là nguồn gốc của học tập và sự phát triển” của tác giả David A.Kolb [18] đã giới thiệu sơ liệu về lịch sử của học tập qua trải nghiệm; so sánh các mô hình học tập của Dewey, Lewin và Piaget và xác định các chủ đề chung đặc trưng cho quá trình học tập trải nghiệm.Kolb đưa ra mô hình học tập qua trải nghiệm cũng như đề cập đến sự phát triển của người học qua trải nghiệm. 6 - Có nhiều bài bài báo khoa học viết về học tập thông qua trải nghiệm, ví dụ: Trong lĩnh vực đào tạo y khoa có nhiều bài báo khoa học bàn về việc học của sinh viên thông qua trải nghiệm, như nghiên cứu của Tim Dornan và các cộng sự có nghiên cứu về việc học của sinh viên y khoa thông qua trải nghiệm [27], nghiên cứu của Bagnato Silvia về công cụ tăng cường học thông qua trải nghiệm cho sinh viên điều dưỡng trong thực hành lâm sàng [17].
Bài viết của tác giả Silke Geithner, Daniela Menzel về hiệu quả của học tập thông qua trải nghiệm và suy ngẫm về các mô phỏng quản lí dự án [26]. Nghiên cứu của Genevieve Mc Pherson-Geyser và cộng sự [22] xác định cách thức học tập trải nghiệm ảnh hưởng đến việc dạy và học Khoa học Đời sống (sinh học). Nghiên cứu quy nạp định tính này tập trung vào việc tạo ra một lượng dữ liệu phong phú thông qua phương pháp tiếp cận nhiều trường hợp nghiên cứu. Việc thu thập và phân tích dữ liệu được thực hiện thông qua phỏng vấn, quan sát lớp học và danh sách kiểm tra.
Nhà nghiên cứu diễn giải trong nghiên cứu này đã chọn các trường trung học phổ thông công lập kép, vừa có hoàn cảnh kinh tế - xã hội khác nhau để tham gia vào nghiên cứu này. Ngoài ra còn có rất nhiều các nhà nghiên cứu khác như Rebecca Achee Thornton And Peter Thompson, D. Christopher Kayes, Milbrey Wallin McLaughlin, Zeynep Emden, Attila Yaprak, S.Tamer Cavusgil, Marilyn Wood Daudelin,… 1. Nghiên cứu trong nước Học tập thông qua trải nghiệm là một đề tài được nhiều tác giả trong nước nghiên cứu, từ giáo dục đại học đến giáo dục phổ thông: - Đối với giáo dục đại học, trong tài liệu [17], tác giả Chu Hoàng Mậu và các cộng sự đã đề xuất quy trình để hướng dẫn sinh viên sư phạm biết cách thiết kế và tổ chức các hoạt động học tập trải nghiệm trong nhà trường phù hợp với thời kỳ đổi mới nói chung giáo dục tại Việt Nam.
Theo nghiên cứu của nhóm tác giả [17], mô tả việc thiết kế, thực hiện và đánh giá một khóa học hướng dẫn thiết kế và tổ chức học tập dựa trên trải nghiệm trong trường học dành cho sinh viên sư phạm Việt Nam, những người sẽ có kế hoạch triển khai các hoạt động học tập dựa trên trải nghiệm vào giảng dạy của họ. Một khóa học trong quy trình giảng dạy kéo dài 60 giờ (bao gồm 30 giờ tự học) với 7 5 hoạt động được thiết kế để mang tính trải nghiệm, cho phép sinh viên đồng thời khám phá và thực hành các hoạt động học tập dựa trên trải nghiệm. Kết quả của việc thiết kế và tổ chức 55 kế hoạch hoạt động học tập dựa trên trải nghiệm thu được từ các học viên của Khoa Sinh học, Trường Đại học Sư phạm Thái Nguyên, Việt Nam, những người đã đánh giá quá trình hướng dẫn một cách có lợi. Nhóm nghiên cứu cũng đề xuất 5 biện pháp hiệu quả để tổ chức học tập trải nghiệm ở trường phổ thông.
Quá trình hướng dẫn được thực hiện theo lịch trình hướng dẫn trực tiếp, với các mục tiêu r ràng tập trung vào hai kết quả: (i) thiết kế các kế hoạch hoạt động học tập dựa trên trải nghiệm được sử dụng làm định hướng để phát triển học sinh năng lực, và (ii) tổ chức các hoạt động học tập dựa trên kinh nghiệm được ghi lại để có thể xem xét, phân tích, đánh giá và phản hồi. Trong quá trình giảng dạy, các nhà nghiên cứu khuyến khích sinh viên đưa ra phản hồi về sự hiểu biết của họ về nội dung và kinh nghiệm của họ trong các hoạt động, do đó những sửa đổi thích hợp có thể được thực hiện. Với nghiên cứu “Ứng dụng các hoạt động học tập trải nghiệm vào trong một giờ học nói tiếng Anh ở trường Đại học Kinh tế và Quản trị kinh doanh - Đại học Thái Nguyên”, tác giả Dương Thị Hương Lan, Nguyễn Vũ Phong Vân, Nguyễn Hiền Lương đã giải thích r ng giáo dục trải nghiệm thực sự là một phần quan trọng trong giảng dạy và giảng dạy dựa trên cách trình bày một giờ học nói tiếng Anh tại trường Đại học Kinh tế và Quản trị Kinh doanh - Đại học Thái Nguyên. Các nguyên tắc của lớp tiếng Anh chỉ có thể được thực hiện khi giáo viên tạo ra các hoạt động kinh nghiệm và chỉ khi các kinh nghiệm có liên quan chặt chẽ đến các nhiệm vụ và nhu cầu [11].
Tác giả Tưởng Duy Hải, Đỗ Hương Trà [8] cũng đã đề xuất một xu hướng đào tạo giáo viên sư phạm: học qua trải nghiệm dựa trên các nghiên cứu lí luận nh m xây dựng mô hình đào tạo sinh viên sư phạm đáp ứng yêu cầu dạy học tích hợp các môn khoa học. - Đối với giáo dục phổ thông, tác giả Dương Thị Kim Oanh, Lư Thị Kim Cúc trong [13] đã nghiên cứu về các dạng hoạt động học tập trải nghiệm môn Hóa học 11 (thể nghiệm, tương tác; khám phá; cống hiến; nghiên cứu, phân hoá) đồng thời đề xuất quy trình tổ chức hoạt động học tập trải nghiệm trong dạy học môn Hóa học lớp 11. 8 Tác giả Nguyễn Ngọc Anh với nghiên cứu [1] đã phân tích lí luận, đưa ra quy trình vận dụng và thực nghiệm sư phạm ở bài “Lực từ. Cảm ứng từ”.