Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh ngành xây dựng và sản xuất cơ khí mặt dựng nhôm kính tại Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ, công tác quản trị tài chính kế toán đóng vai trò then chốt quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Theo ước tính từ các chuyên gia tài chính ngành xây dựng, việc tối ưu hóa tổ chức bộ máy kế toán có thể giúp các doanh nghiệp tiết giảm từ 5% đến 8% chi phí quản lý và vận hành chung. Công ty Cổ phần Mặt dựng CAG là một trong những doanh nghiệp hàng đầu trong lĩnh vực thiết kế, sản xuất và thi công mặt dựng nhôm kính cho các công trình cao tầng tại Việt Nam, sở hữu hệ thống 03 nhà máy hiện đại cùng bề dày hơn 19 năm phát triển kể từ ngày thành lập 19/01/2004.

Tuy nhiên, trước sức ép cạnh tranh của kinh tế thị trường và sự mở rộng liên tục về quy mô sản xuất, thông tin kế toán tại đơn vị vẫn mang nặng tính chất báo cáo tài chính tuân thủ theo nghĩa vụ, chưa phục vụ đắc lực cho công tác quản trị nội bộ và phân tích chuyên sâu tình hình tài chính dự án. Đề án tập trung giải quyết bài toán: Hoàn thiện tổ chức công tác kế toán tại Công ty Cổ phần Mặt dựng CAG nhằm nâng cao tính minh bạch, kiểm soát chặt chẽ tài sản và cung cấp thông tin kịp thời cho ban điều hành.

Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu gồm: Hệ thống hóa cơ sở lý luận về tổ chức kế toán doanh nghiệp; phân tích toàn diện thực trạng tổ chức bộ máy, hệ thống chứng từ, tài khoản, sổ kế toán và báo cáo tại CAG trong giai đoạn 2020 - 2022; từ đó đề xuất 4 nhóm giải pháp hoàn thiện có tính ứng dụng cao. Phạm vi nghiên cứu được triển khai trực tiếp tại trụ sở và 12 phòng ban chức năng của CAG tại Hà Nội trong mốc thời gian 3 năm từ 2020 đến 2022. Đề án mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, giúp doanh nghiệp chuẩn hóa quy trình kiểm soát nội bộ, giảm thiểu trên 15% sai sót chứng từ phát sinh ban đầu và rút ngắn khoảng 35% thời gian tổng hợp báo cáo phục vụ quản trị.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kết hợp của 2 nền tảng lý thuyết cốt lõi: Lý thuyết tổ chức hệ thống thông tin kế toán (Accounting Information System - AIS) và Lý thuyết quản trị chi phí trong doanh nghiệp sản xuất thi công. Trong đó, đề án vận dụng sâu sắc các văn bản quy phạm pháp luật và chuẩn mực kế toán hiện hành của Việt Nam, bao gồm:

  • Luật Kế toán số 88/2015/QH13 của Quốc hội quy định về nguyên tắc lập chứng từ, ghi sổ kế toán và trình bày báo cáo tài chính trung thực, hợp lý.
  • Nghị định số 174/2016/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Kế toán về tổ chức bộ máy kế toán và người làm kế toán.
  • Thông tư số 200/2014/TT-BTC của Bộ Tài chính hướng dẫn chế độ kế toán doanh nghiệp, trao quyền chủ động cho đơn vị trong việc thiết kế biểu mẫu chứng từ và tổ chức sổ kế toán linh hoạt.
  • Thông tư số 53/2006/TT-BTC hướng dẫn áp dụng kế toán quản trị trong doanh nghiệp nhằm phục vụ hoạch định, kiểm soát chi phí và ra quyết định kinh tế.
  • Quyết định số 633/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chiến lược kế toán - kiểm toán đến năm 2030, nhấn mạnh yêu cầu chuyển đổi số và nâng cao tính minh bạch của thông tin kế toán.

Đề tài làm rõ 4 khái niệm then chốt: (1) Tổ chức bộ máy kế toán theo các mô hình tập trung, phân tán và hỗn hợp; (2) Tổ chức luân chuyển hệ thống chứng từ gốc; (3) Tổ chức hệ thống tài khoản và sổ kế toán theo hình thức Nhật ký chung trên máy vi tính; (4) Tổ chức hệ thống báo cáo kế toán tài chính và báo cáo kế toán quản trị chi phí - giá thành.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu kết hợp đa dạng: Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát thực tế và 45 phiếu điều tra bảng hỏi gửi tới cán bộ quản lý, kế toán viên và nhân viên thống kê vật tư tại 03 nhà máy; kết hợp 12 cuộc phỏng vấn sâu với Kế toán trưởng và Ban Giám đốc công ty. Dữ liệu thứ cấp được trích xuất từ 36 bộ báo cáo tài chính, báo cáo lưu chuyển tiền tệ, bảng cân đối số phát sinh và hệ thống sổ chi tiết chi phí sản xuất kinh doanh của Công ty CAG trong suốt giai đoạn 2020 - 2022.

Tác giả vận dụng linh hoạt phương pháp phân tích định tính kết hợp định lượng, phương pháp thống kê mô tả, phương pháp so sánh đối chiếu số liệu qua các năm và phương pháp quy nạp diễn giải. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 45 nhân sự chủ chốt được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling) đại diện cho khối gián tiếp, khối công trường và khối nhà máy sản xuất. Lý do lựa chọn phương pháp này nhằm đảm bảo tính bao quát, bóc tách chính xác mối quan hệ tương tác giữa 12 phòng ban trong quá trình luân chuyển chứng từ và xử lý dữ liệu kế toán. Toàn bộ quá trình thu thập và xử lý số liệu được thực hiện trong thời gian từ tháng 01/2023 đến tháng 03/2024.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát thực tế tại Công ty Cổ phần Mặt dựng CAG đã làm rõ 4 phát hiện quan trọng về tổ chức công tác kế toán:

  • Mô hình tổ chức bộ máy kế toán tập trung trực tuyến: Phòng Tài chính - Kế toán CAG gồm 10 nhân sự (01 Kế toán trưởng và 09 kế toán viên chuyên trách các phần hành: giá thành, doanh thu, thuế - thủ quỹ, tiền lương, công nợ, vật tư và tổng hợp kiêm kế toán quản trị). Mô hình tập trung này giúp tiết kiệm khoảng 20% chi phí nhân sự gián tiếp và đảm bảo quyền chỉ đạo thống nhất 100% từ Ban Giám đốc xuống các đơn vị trực thuộc.
  • Số hóa quy trình lập và kiểm soát chứng từ ban đầu: Doanh nghiệp đã ứng dụng đồng thời phần mềm Fast Accounting và nền tảng quản trị Base.vn, giúp số hóa tới 85% các đề nghị tạm ứng, thanh toán và phiếu xuất kho. Tuy nhiên, vẫn còn khoảng 12% nghiệp vụ phát sinh tại các công trường thi công bị chậm trễ khâu gửi chứng từ gốc hoặc thiếu chữ ký xác nhận của cán bộ kiểm tra chất lượng sản phẩm (KCS).
  • Phương pháp hạch toán và tính giá thành công trình: Công ty áp dụng phương pháp kê khai thường xuyên, tính thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ và tính giá trị hàng xuất kho theo phương pháp bình quân gia quyền cố định. Dù vậy, chi phí sản xuất chung tại 3 nhà máy hiện mới chỉ được phân bổ dựa trên 01 tiêu thức duy nhất là chi phí nhân công trực tiếp, khiến giá thành dự toán của các gói thầu vách kính khung nhôm bị sai lệch từ 3% đến 6% so với chi phí thực tế phát sinh.
  • Sự hạn chế của hệ thống báo cáo kế toán quản trị: Báo cáo kế toán tại CAG chủ yếu tập trung vào 04 biểu mẫu Báo cáo tài chính bắt buộc theo Thông tư 200/2014/TT-BTC nhằm mục đích quyết toán thuế. Hệ thống báo cáo quản trị nội bộ còn sơ sài, thiếu các báo cáo phân tích mối quan hệ chi phí - khối lượng - lợi nhuận (CVP) và báo cáo đánh giá hiệu quả sử dụng máy móc thiết bị thi công theo từng quý.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những tồn tại trên xuất phát từ việc tốc độ tăng trưởng doanh thu và quy mô sản xuất của CAG trong 19 năm qua diễn ra rất nhanh, với tốc độ mở rộng dự án đạt trên 25% mỗi năm, trong khi cấu trúc phòng kế toán chưa được tái định biên chức danh chuyên trách cho kế toán quản trị. Về mặt công nghệ, phần mềm Base và phần mềm Fast Accounting hoạt động độc lập, chưa được đồng bộ dữ liệu tự động thông qua giao diện lập trình ứng dụng (API), dẫn tới thao tác nhập liệu thủ công bị lặp lại khoảng 18% khối lượng công việc.

Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các nghiên cứu gần đây trong ngành xây dựng lắp máy, khi hơn 70% doanh nghiệp quy mô vừa và lớn gặp khó khăn trong việc kết nối số liệu hiện trường với phòng kế toán trung tâm. Dữ liệu khảo sát thực trạng luân chuyển chứng từ tại CAG có thể được mô tả trực quan qua Bảng theo dõi tiến độ phê duyệt hồ sơ thanh toán 12 phòng ban và Sơ đồ luồng thông tin kế toán từ công trường về trụ sở, qua đó làm nổi bật 3 điểm nghẽn lớn tại khâu kiểm tra định mức vật tư tiêu hao.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả phân tích thực trạng, đề án đề xuất 4 giải pháp trọng tâm nhằm hoàn thiện tổ chức công tác kế toán tại Công ty Cổ phần Mặt dựng CAG:

  • Tái cấu trúc bộ máy và thành lập bộ phận Kế toán quản trị chuyên trách: Ban Giám đốc phối hợp với Kế toán trưởng bổ nhiệm 02 nhân sự chuyên trách mảng Kế toán quản trị trong Quý 2/2024, chịu trách nhiệm xây dựng báo cáo phân tích chi phí công trình, lập dự toán ngân sách hoạt động và phân tích hiệu quả tài chính các gói thầu, đặt mục tiêu nâng cao 40% chất lượng thông tin cung cấp cho Ban điều hành.
  • Tích hợp tự động hóa luân chuyển chứng từ giữa phần mềm Base và Fast Accounting: Phòng Công nghệ thông tin cùng Phòng Kế toán triển khai kết nối tự động luồng dữ liệu chứng từ điện tử qua giao thức API trước Quý 4/2024. Giải pháp này giúp loại bỏ 100% việc nhập lại dữ liệu thủ công, giảm thời gian xử lý hồ sơ tạm ứng và thanh toán từ 3 ngày xuống còn dưới 0,5 ngày làm việc.
  • Hoàn thiện phương pháp tập hợp chi phí và phân bổ giá thành đa tiêu thức: Phòng Kế toán nghiên cứu chuyển đổi phương pháp phân bổ chi phí sản xuất chung từ 01 tiêu thức duy nhất sang phương pháp phân bổ theo hoạt động (Activity-Based Costing - ABC) tại 03 nhà máy sản xuất. Mục tiêu giảm thiểu độ lệch chi phí giá thành thi công xuống dưới mức 1,5% trong giai đoạn 2024 - 2025.
  • Tăng cường kiểm tra kế toán nội bộ và nâng cao trình độ nhân sự: Kế toán trưởng ban hành quy chế tự kiểm tra định kỳ hàng quý theo Quyết định 67/2004/QĐ-BTC, đồng thời tổ chức tối thiểu 04 khóa đào tạo chuyên sâu mỗi năm về chuẩn mực kế toán và kỹ năng phân tích tài chính dự án, nâng cao 30% hiệu suất làm việc của toàn bộ 10 nhân sự trong phòng kế toán trước năm 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Đề án tốt nghiệp thạc sĩ này là nguồn tài liệu tham khảo giá trị cao cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

  • Ban Tổng Giám đốc và Giám đốc Tài chính (CFO) các doanh nghiệp xây dựng, nhôm kính: Nắm bắt phương pháp luận và mô hình quản trị chi phí thi công mặt dựng thực tế để áp dụng vào kiểm soát dòng tiền và nâng cao hiệu quả dự án.
  • Kế toán trưởng và cán bộ quản lý tài chính doanh nghiệp sản xuất: Sử dụng làm tài liệu tham khảo để tái cấu trúc bộ máy kế toán theo mô hình tập trung, chuẩn hóa hệ thống danh mục tài khoản chi tiết và thiết kế quy trình luân chuyển chứng từ số hóa.
  • Học viên cao học, sinh viên ngành Kế toán - Kiểm toán - Tài chính doanh nghiệp: Tiếp cận case study thực chứng điển hình về tổ chức công tác kế toán trong doanh nghiệp sản xuất và thi công có 19 năm phát triển, phục vụ đắc lực cho việc nghiên cứu và hoàn thành luận văn thạc sĩ, khóa luận tốt nghiệp.
  • Các chuyên gia tư vấn chuyển đổi số và giải pháp phần mềm ERP: Hiểu rõ bài toán kết nối giữa các nền tảng quản trị quy trình làm việc (như Base.vn) và phần mềm kế toán chuyên dụng (như Fast Accounting) trong môi trường doanh nghiệp cơ khí xây dựng.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao Công ty Mặt dựng CAG lại lựa chọn mô hình bộ máy kế toán tập trung?

Công ty CAG áp dụng mô hình tập trung với 10 nhân sự làm việc tại trụ sở chính nhằm bảo đảm sự chỉ đạo thống nhất, trực tiếp từ Ban Giám đốc và Kế toán trưởng. Mô hình này giúp kiểm soát chặt chẽ 100% nguồn thu chi từ 12 phòng ban và 3 nhà máy, hạn chế thất thoát tài sản và tối ưu hóa chi phí nhân sự kế toán trong điều kiện doanh nghiệp quy mô vừa.

Sự phối hợp giữa phần mềm Fast Accounting và nền tảng Base diễn ra như thế nào?

Trong thực tế tại CAG, nền tảng Base đóng vai trò khởi tạo, luân chuyển và phê duyệt online các đề nghị tạm ứng, đề nghị thanh toán từ nhân viên công trường và nhà máy. Sau khi được các cấp quản lý phê duyệt điện tử, số liệu chứng từ hợp lệ sẽ được chuyển sang phần mềm Fast Accounting để kế toán viên hạch toán vào sổ Nhật ký chung và lập BCTC theo Thông tư 200/2014/TT-BTC.

Điểm hạn chế lớn nhất trong công tác tính giá thành sản phẩm tại CAG là gì?

Hạn chế lớn nhất là việc công ty chỉ sử dụng 01 tiêu thức phân bổ chi phí sản xuất chung duy nhất theo chi phí tiền lương nhân công trực tiếp. Điều này dẫn đến sự thiếu chính xác khi xác định giá thành của các nhóm sản phẩm khác nhau như cửa nhôm kính, vách mặt dựng hay tấm ốp hợp kim nhôm, gây ra độ lệch từ 3% đến 6% so với chi phí thực tế.

Đề án đưa ra giải pháp nào để nâng cao vai trò của kế toán quản trị tại doanh nghiệp?

Tác giả đề xuất thành lập bộ phận Kế toán quản trị chuyên trách gồm 02 người, xây dựng hệ thống báo cáo phân tích mối quan hệ chi phí - khối lượng - lợi nhuận (CVP), theo dõi sát sao định mức tiêu hao nguyên vật liệu tại 03 nhà máy và cung cấp các báo cáo dự toán giá thành phục vụ trực tiếp cho hoạt động đấu thầu dự án.

Phạm vi khảo sát và dữ liệu thực tế của đề án được thu thập trong giai đoạn nào?

Đề tài khảo sát toàn bộ hoạt động kế toán tại Công ty Cổ phần Mặt dựng CAG trong giai đoạn 3 năm từ 2020 đến 2022. Dữ liệu nghiên cứu bao gồm 36 bộ báo cáo tài chính, hệ thống sổ sách kế toán chi tiết, cùng kết quả khảo sát từ 45 phiếu điều tra cán bộ công nhân viên và 12 cuộc phỏng vấn sâu lãnh đạo doanh nghiệp.

Kết luận

  • Đề án đã hệ thống hóa một cách toàn diện khung lý luận và cơ sở pháp lý vững chắc về tổ chức công tác kế toán trong doanh nghiệp sản xuất và thi công xây dựng theo Luật Kế toán số 88/2015/QH13 và Thông tư 200/2014/TT-BTC.
  • Phân tích, đánh giá sâu sắc thực trạng tổ chức bộ máy 10 nhân sự, hệ thống chứng từ, tài khoản, sổ kế toán và báo cáo tại Công ty Cổ phần Mặt dựng CAG giai đoạn 2020 - 2022.
  • Chỉ rõ những hạn chế mang tính cốt lõi như sự thiếu hụt phân hệ kế toán quản trị, độ lệch phân bổ giá thành từ 3% đến 6% và sự ngắt quãng trong liên thông dữ liệu phần mềm.
  • Đề xuất hệ thống 4 giải pháp đồng bộ, khả thi gắn liền với lộ trình triển khai cụ thể từ Quý 2/2024 đến năm 2025 nhằm hoàn thiện toàn diện công tác kế toán tại đơn vị.
  • Đóng góp nguồn học liệu thực chứng giá trị, giúp các nhà quản lý doanh nghiệp xây dựng nâng cao hiệu lực kiểm soát nội bộ và tối ưu hóa chi phí vận hành.

Trong 12 tháng tới, hướng phát triển tiếp theo của nghiên cứu là hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu phân tích tài chính chuyên sâu và xây dựng lộ trình áp dụng Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế (IFRS) cho các doanh nghiệp xây dựng tại Việt Nam. Quý độc giả, các nhà quản lý và nghiên cứu viên quan tâm có thể tham khảo toàn văn đề án để ứng dụng hiệu quả vào thực tiễn tổ chức công tác kế toán tại đơn vị mình.