CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH TRONG CÁC DOANH NGHIỆP 1. Các khái niệm cơ bản, phương thức bán hàng và phương pháp thanh toán 1. Khái niệm bán hàng và xác định kết quả kinh doanh Bán hàng là quá trình người bán chuyển giao quyền sở hữu hàng hoá với phần lợi ích và rủi ro cho người mua đồng thời được người mua thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán. Bán hàng là khâu cuối cùng trong quá trình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, thông qua nghiệp vụ bán hàng, vốn của doanh nghiệp được chuyển từ hình thái hiện vật (hàng hoá) sang hình thái giá trị (tiền tệ) hoặc vốn trong thanh toán, doanh nghiệp thu hồi được vốn bỏ ra, bù đắp được chi phí và có nguồn tích luỹ để mở rộng kinh doanh.
Đẩy nhanh quá trình bán hàng đồng nghĩa với việc rút ngắn chu kì sản xuất, kinh doanh, tăng nhanh vòng quay của vốn, từ đó tăng lợi nhuận của doanh nghiệp. Kết quả kinh doanh là kết quả cuối cùng của hoạt động sản xuất kinh doanh, hoạt động đầu tư tài chính và hoạt động khác trong một thời kỳ nhất định. Biểu hiện của kết quả kinh doanh là số lãi (hoặc số lỗ). Kết quả kinh doanh trong một Doanh nghiệp được cấu thành bởi Kết quả của hoạt động sản xuất kinh doanh chính; Kết quả của hoạt động tài chính và kết quả của hoạt khác trong Doanh nghiệp.
Công thức xác định kết quả kinh doanh của doanh nghiệp như sau: Kết quả kinh Kết quả hoạt Kết quả Kết quả doanh (lợi động sản + kinh doanh + kinh doanh nhuận trước = xuất kinh hoạt động hoạt động thuế TNDN doanh tài chính khác hoặc lỗ) Kết quả HĐSXKD = Doanh thu thuần về bán hàng – Giá vốn hàng bán – Chi phí bán hàng – Chi phí quản lý doanh nghiệp Kết quả KDHĐTC = Doanh thu thuần HĐ tài chính – Chi phí HĐ tài chính Kết quả KDHĐ khác = Thu nhập khác – Chi phí khác 5 1. Các phương thức bán hàng và phương thức thanh toán Phương thức bán hàng có ảnh hưởng trực tiếp đến việc sử dụng các tài khoản kế toán để phản ánh tình hình nhập - xuất - tồn hàng hoá, xác định thời điểm bán hàng, ghi nhận doanh thu và giá vốn hàng bán để xác định kết quả kinh doanh a. Phương thức bán buôn Bán buôn là quá trình bán hàng cho các doanh nghiệp sản xuất, doanh nghiệp thương mại để tiếp tục đưa vào quá trình sản xuất hoặc tiếp tục được chuyển bán. Đặc trưng của phương thức này là kết thúc nghiệp vụ bán hàng, hàng hoá vẫn nằm trong lĩnh vực lưu thông, chưa đi vào lĩnh vực tiêu dùng và số lượng hàng bán mỗi lần thường lớn.
Trong hình thức bán buôn có hai phương thức cụ thể là: bán buôn hàng hoá qua kho và bán buôn hàng hoá vận chuyển thẳng +Bán buôn qua kho: Hàng hoá mua về nhập kho sua đó mới xuất bán và giao cho bên mua theo một trong hai cách là giao hàng tại kho và chuyển hàng theo hợp đồng +Bán buôn hàng hoá vận chuyển thẳng: là việc doanh nghiệp sau khi đã nhận được hàng hoá mua về từ bên ngoài, không đem về nhập kho mà bán thẳng cho bên mua. Bán buôn không qua kho có hai hình thức là: - Bán buôn vận chuyển thẳng có tham gia thanh toán: Theo hình thức này, căn cứ vào hợp đồng mua hàng để nhận hàng của nhà cung cấp bán thẳng cho khách hàng theo hợp đồng qua kho của doanh nghiệp - Bán buôn vận chuyển thẳng không tham gia thanh toán: thực chất đây là hình thức môi giới trong quan hệ mua bán của doanh nghiệp thương mại. Doanh nghiệp là đơn vị trung gian môi giới giữa bên mua và bên bán. Doanh nghiệp uỷ quyền cho bên mua trực tiếp thanh toán tiền hàng cho nhà cung cấp, đồng thời doanh nghiệp nhận được tiền hoa hồng do bên mua hoặc bên bán trả, sau đó bên bán gửi cho doanh nghiệp các chứng từ bán hàng theo dõi việc thực hiện hợp đồng đã ký kết giữa các bên.
Phương thức bán lẻ Bán lẻ là phương thức bán hàng trực tiếp cho đối tượng tiêu dùng. Đặc trung của phương thức bán lẻ là kết thúc nghiệp vụ bán hàng thì sản phẩm, hàng hoá rời khỏi lĩnh vực lưu thông đi vào lĩnh vực tiêu dùng, giá trị sử dụng của sản phẩm 6 được thực hiện. Hàng hoá bán lẻ thường có khối lượng nhỏ và được thanh toán ngay. Có nhiều phương thức bán lẻ như bán hàng ở siêu thị, bán tại quầy, bán hàng qua điện thoại,… Các phương thức thanh toán trong hoạt động bán hàng Hoạt động bán hàng thông thường áp dụng ba phươg thức thanh toán phổ biến, bao gồm: - Thanh toán ngay: là hình thứcthanh toán bằng tiền mặt hay chuyển khoản qua ngân hàng.
- Thanh toán bù trừ: trước khi mua hàng, khách hàng ứng trước tiền cho doanh nghiệp bằng một khoản tiền hàng, sau khi nhận hàng thì số tiền khách hàng còn phải trả được tính bằng tổng số tiền thanh toán trừ đi số tiền đã ứng trước. - Thanh toán chậm trả: đối với các khách hàng uy tín hoặc khách hàng thường xuyên của doanh nghiệp thì đơn vị có thể cho khách hàng nợ tiền thanh toán theo thời gian nhất định đã cam kết trong hợp đồng. Trong trường hợp khách hàng thanh toán sớm hơn thời hạn thì sẽ được hưởng chiết khấu thanh toán theo quy định của doanh nghiệp (nếu có). Tuy nhiên khi khoản nợ có dấu hiệu của một khoản nợ phải thu khó đòi thì doanh nghiệp buộc phải trích lập dự phòng.
Vai trò nhiệm vụ của kế toán bán hàng và xác định kết quả hoạt động kinh doanh 1. Vai trò của kế toán bán hàng và xác định kết quả hoạt động kinh doanh Đối với doanh nghiệp: Đối với mỗi doanh nghiệp nói chung và doanh nghiệp thương mại nói riêng, tổ chức công tác kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh có vai trò vô cùng quan trọng trọng từng bước hạn chế được sự thất thoát hàng hoá, phát hiện được những hàng hoá chậm luân chuyển để có biện pháp xử lý thích hợp nhằm đẩy nhanh quá trình tuần hoàn vốn. Việc xác định kết quả kinh doanh là cơ sở xác định hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp Tổ chức bán hàng và xác định kết quả kinh doanh là công cụ quan trọng trong quản lý và điều hành có hiệu quả các hoạt động của doanh nghiệp trong quá trình kinh doanh. Các số liệu mà kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh cung cấp cho 7 doanh nghiệp giúp doanh nghiệp nắm bắt được mức độ hoàn thiện về kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh từ đó tìm những biện pháp thiếu sót mất cân đối giữa khâu mua, khâu dự trữ và khâu bán để có biện pháp khắc phục kịp thời.
Trên cơ sở đó đưa ra những biện pháp định hướng cho hoạt động kinh doanh trong kỳ tiếp theo, hoàn thiện hoạt động kinh doanh, hoạt động quản lý, tiết kiệm chi phí và tăng doanh thu. Đối với nhà nước: Thông tin kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh cung cấp giúp cho cơ quan Nhà Nước kiểm tra, giám sát tình hình thực hiện nghĩa vụ với Nhà Nước, từ đó đưa ra các chính sách phù hợp nhằm phát triển toàn diện nền kinh tế quốc dân. Đồng thời nó cũng là mối quan tâm của những người có lợi ích trực tiếp liên quan đến tình hình kinh doanh của doanh nghiệp như các nhà đầu tư, nhà cung cấp, chủ nợ,…. Đó cũng là cơ sở để các đối tượng này nắm bắt được tình hình kinh doanh của doanh nghiệp, kịp thời đưa ra các quyết định kinh tế phù hợp.
Nhiệm vụ của kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh Để có thể quản lý một cách tốt nhất đối với hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp đều phải sử dụng đồng thời hàng loạt các công cụ khác nhau, trong đó kế toán được coi là một công cụ hết sức quan trọng. Đặc biệt, trong nền kinh tế thị trường kế toán được sử dụng như một công cụ đắc lực không thể thiếu đối với mỗi doanh nghiệp cũng như đối với sự quản lý vĩ mô của nhà nước, chính vì vậy kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh cần thực hiện các nhiệm vụ cơ bản sau: - Ghi chép, phản ánh kịp thời, chính xác và đầy đủ toàn bộ tình hình bán hàng của doanh nghiệp trong kỳ, cả về giá trị và số lượng hàng hoá, dịch vụ trên tổng số và trên từng loại mặt hàng, từng phương thức bán hàng. Với mỗi một doanh nghiệp thường là kinh doanh đa mặt hàng vì vậy việc ghi chép, phản ánh chi tiết đến từng loại mặt hàng cả về số lượng và giá cả đều rất quan trọng. Nó ảnh hưởng trực tiếp đến việc ra quyết định kinh doanh của doanh nghiệp đến mặt hàng đó.
Nên tiếp tục mở rộng sản xuất kinh doanh hay hạn chế kinh doanh mặt hàng đó. Để từ đó doanh nghiệp có những chiến lược kinh doanh cụ thể đến từng mặt hàng, từng đơn vị kinh doanh để phù hợp với thị hiếu của khách hàng nhằm đem lại lợi nhuận cao nhất. - Phản ánh với giám đốc kịp thời, chi tiết khối lượng hàng hoá, dịch vụ mua 8 vào, bán ra, tồn kho cả về số lượng, chất lượng và giá trị. Tính toán đúng đắn giá vốn của hàng hoá và dịch vụ đã cung cấp, chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp và các chi phí khác nhằm xác định kết quả bán hàng.
- Phản ánh và ghi chép đầy đủ, kịp thời và chính xác các khoản doanh thu, các khoản giảm trừ doanh thu và chi phí của từng hoạt động trong doanh nghiệp. Đồng thời, theo dõi và đôn đốc các khoản phải thu của khách hàng. - Xác định kết quả kinh doanh một cách chính xác theo đúng chính sách, chế độ của Nhà Nước ban hành. - Cung cấp thông tin chính xác, trung thực, đầy đủ, kịp thời về doanh thu bán hàng, xác định kết quả kinh doanh phục vụ cho các báo cáo tài chính và quản lý doanh nghiệp.
Thực hiện tốt kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh sẽ đem lại hiệu quả tích cực cho công tác bán hàng nói riêng và cho hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp nói chung. Nó giúp cho người sử dụng thông tin kế toán nắm được toàn diện hoạt dộng kinh doanh của doanh nghiệp, giúp cho người quản lý trong việc đưa ra các quyết định kịp thời cũng như trong việc lập kế hoạch cho tương lai.