Luận án tiến sĩ: Vận dụng chuẩn mực kế toán cho doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Gia Lai

Luận án tiến sĩ kinh tế nghiên cứu nghiên cứu việc vận dụng chuẩn mực kế toán trường hợp các doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn tỉnh, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý

• Tác giả: Nguyễn Thị Cẩm Vân
• Người hướng dẫn: TS. Hoàng Tùng
• Trường học: Đại học Đà Nẵng
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Nghiên Cứu Việc Vận Dụng Chuẩn Mực Kế Toán – Trường Hợp Các Doanh Nghiệp Nhỏ Và Vừa Trên Địa Bàn Tỉnh Gia Lai
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ THỰC TIỄN VIỆC VẬN DỤNG CHUẨN MỰC KẾ TOÁN TRONG CÁC DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA
• 1.1. Chuẩn mực kế toán và vai trò đối với phát triển kinh tế đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.2. Chuẩn mực kế toán quốc tế
• 1.3. Chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế cho doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.4. Chuẩn mực kế toán Việt Nam
• 1.5. Lợi ích của việc vận dụng chuẩn mực kế toán trong doanh nghiệp
• 1.6. Đo lường sự vận dụng chuẩn mực kế toán
• 1.7. Các lý thuyết liên quan đến vận dụng chuẩn mực kế toán trong các doanh nghiệp
• 1.7.1. Lý thuyết tính hữu ích của thông tin và ra quyết định
• 1.7.2. Lý thuyết các bên liên quan
• 1.7.3. Lý thuyết văn hóa của Hosftedd và Gray
• 1.8. Tổng quan về doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.9. Khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.10. Nhu cầu sử dụng thông tin của doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.11. Tổng quan các nghiên cứu liên quan đến vận dụng chuẩn mực kế toán trong doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.11.1. Tổng quan các nghiên cứu trên thế giới
• 1.11.2. Tổng quan các nghiên cứu trong nước
• 1.12. Kết quả đạt được và những vấn đề tồn tại trong các nghiên cứu trước
• 1.13. Tóm tắt Chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mô hình nghiên cứu và phát triển giả thuyết nghiên cứu
• 2.2. Quy trình nghiên cứu
• 2.3. Giả thuyết nghiên cứu
• 2.4. Xây dựng mô hình nghiên cứu
• 2.5. Thiết kế đo lường các biến và chọn mẫu nghiên cứu
• 2.6. Chọn mẫu nghiên cứu và thu thập số liệu
• 2.7. Phương pháp xử lý số liệu
• 2.8. Tóm tắt Chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm các DNNVV trên địa bàn tỉnh Gia Lai
• 3.2. Tình hình chung các DNNVV trên địa bàn tỉnh Gia Lai
• 3.3. Đặc điểm của mẫu nghiên cứu
• 3.4. Tình hình vận dụng chuẩn mực kế toán trong các DNNVV trên địa bàn tỉnh Gia Lai. Đánh giá chung
• 3.5. Đánh giá tình hình vận dụng nhóm chuẩn mực kế toán phổ biến trong các DNNVV tại Gia Lai
• 3.6. Phân tích và đánh giá thang đo các nhân tố ảnh hưởng việc vận dụng chuẩn mực kế toán trong các DNNVV trên địa bàn tỉnh Gia Lai
• 3.6.1. Đánh giá độ tin cậy của thang đo
• 3.6.2. Phân tích nhân tố khám phá EFA
• 3.6.3. Phân tích hồi quy
• 3.6.4. Phân tích và bàn luận kết quả vận dụng chuẩn mực kế toán tại các DNNVV trên địa bàn tỉnh Gia Lai thông qua các nhân tố ảnh hưởng
• 3.6.4.1. Về tình hình vận dụng chuẩn mực kế toán
• 3.6.4.2. Về kết quả ảnh hưởng các nhân tố đến vận dụng chuẩn mực kế toán
• 3.7. Tóm tắt Chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 4.1. Kết luận liên quan đến việc vận dụng chuẩn mực kế toán và các nhân tố ảnh hưởng tại các doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn tỉnh Gia Lai
• 4.2. Kết luận liên quan đến việc vận dụng chuẩn mực kế toán tại các doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn tỉnh Gia Lai
• 4.3. Các kết luận liên quan đến nhân tố ảnh hưởng việc vận dụng chuẩn mực kế toán tại các DNNVV trên địa bàn tỉnh Gia Lai
• 4.4. Hàm ý chính sách liên quan đến vận dụng chuẩn mực kế toán trong các DNNVV
• 4.5. Hàm ý riêng ở tỉnh Gia Lai
• 4.6. Những hạn chế của luận án và hướng nghiên cứu tiếp theo
• 4.6.1. Những hạn chế của luận án
• 4.6.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo
• 4.7. Tóm tắt Chương 4
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về chuẩn mực kế toán

Chuẩn mực kế toán đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý tài chính của doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV). Việc áp dụng chuẩn mực kế toán giúp các DNNVV tại Gia Lai có thể minh bạch hóa thông tin tài chính, từ đó nâng cao khả năng cạnh tranh và thu hút đầu tư. Theo nghiên cứu, chuẩn mực kế toán Việt Nam đã được ban hành từ năm 1996 và đã trải qua nhiều lần cập nhật để phù hợp với thực tiễn. Tuy nhiên, việc vận dụng chuẩn mực này trong các DNNVV vẫn còn nhiều thách thức. Các doanh nghiệp thường gặp khó khăn trong việc hiểu và áp dụng các quy định, dẫn đến việc không đạt được hiệu quả tối ưu trong quản lý tài chính.

1.1. Vai trò của chuẩn mực kế toán

Chuẩn mực kế toán không chỉ là công cụ quản lý tài chính mà còn là cơ sở để các DNNVV thực hiện báo cáo tài chính chính xác. Việc áp dụng chuẩn mực giúp doanh nghiệp có thể đánh giá đúng tình hình tài chính, từ đó đưa ra các quyết định kinh doanh hợp lý. Theo pháp luật kế toán, các DNNVV cần tuân thủ các quy định để đảm bảo tính minh bạch và trách nhiệm trong quản lý tài chính. Điều này không chỉ giúp doanh nghiệp tự tin hơn trong việc giao dịch mà còn tạo niềm tin cho các nhà đầu tư và đối tác.

II. Tình hình doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Gia Lai

Tại Gia Lai, doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm tỷ lệ lớn trong tổng số doanh nghiệp. Theo số liệu từ Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam, có đến 96% doanh nghiệp tại Việt Nam là DNNVV, và Gia Lai không phải là ngoại lệ. Các DNNVV tại đây đóng góp đáng kể vào doanh thu doanh nghiệp và tạo ra nhiều việc làm cho người lao động. Tuy nhiên, các doanh nghiệp này thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn và công nghệ hiện đại, dẫn đến việc áp dụng chuẩn mực kế toán còn hạn chế.

2.1. Đặc điểm của DNNVV tại Gia Lai

Các DNNVV tại Gia Lai thường có quy mô nhỏ, vốn đầu tư hạn chế và công nghệ lạc hậu. Điều này ảnh hưởng đến khả năng áp dụng chuẩn mực kế toán một cách hiệu quả. Nhiều doanh nghiệp chưa nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng của việc tuân thủ các quy định kế toán, dẫn đến việc báo cáo tài chính không chính xác. Hơn nữa, sự thiếu hụt về đào tạo kế toán cũng là một trong những nguyên nhân chính khiến cho việc vận dụng chuẩn mực kế toán gặp khó khăn.

III. Phân tích tình hình vận dụng chuẩn mực kế toán

Việc vận dụng chuẩn mực kế toán trong các DNNVV tại Gia Lai hiện nay còn nhiều bất cập. Nghiên cứu cho thấy rằng chỉ một số ít doanh nghiệp thực hiện đầy đủ các quy định về kế toán. Hầu hết các doanh nghiệp chỉ áp dụng một phần nhỏ của chuẩn mực, dẫn đến việc thông tin tài chính không phản ánh đúng thực trạng. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến khả năng quản lý tài chính của doanh nghiệp mà còn làm giảm tính minh bạch trong hoạt động kinh doanh.

3.1. Đánh giá mức độ vận dụng

Mức độ vận dụng chuẩn mực kế toán trong các DNNVV tại Gia Lai được đánh giá là thấp. Nhiều doanh nghiệp chưa có hệ thống kế toán bài bản, dẫn đến việc không thể thực hiện báo cáo tài chính đúng hạn. Theo khảo sát, chỉ khoảng 30% doanh nghiệp cho biết họ thực hiện đầy đủ các quy định về kế toán. Điều này cho thấy cần có sự can thiệp từ các cơ quan chức năng để hỗ trợ các DNNVV trong việc áp dụng chuẩn mực kế toán một cách hiệu quả hơn.

IV. Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả vận dụng chuẩn mực kế toán

Để nâng cao hiệu quả vận dụng chuẩn mực kế toán trong các DNNVV tại Gia Lai, cần có một số giải pháp cụ thể. Đầu tiên, cần tăng cường đào tạo kế toán cho các doanh nghiệp, giúp họ hiểu rõ hơn về các quy định và lợi ích của việc áp dụng chuẩn mực. Thứ hai, các cơ quan chức năng cần có chính sách hỗ trợ, tạo điều kiện cho các DNNVV tiếp cận nguồn vốn và công nghệ hiện đại. Cuối cùng, cần xây dựng một hệ thống giám sát và đánh giá việc thực hiện chuẩn mực kế toán để đảm bảo tính minh bạch và trách nhiệm trong quản lý tài chính.

4.1. Tăng cường đào tạo và hỗ trợ

Việc tổ chức các khóa đào tạo về chuẩn mực kế toán cho các DNNVV là rất cần thiết. Các doanh nghiệp cần được trang bị kiến thức và kỹ năng để áp dụng chuẩn mực một cách hiệu quả. Bên cạnh đó, các cơ quan chức năng cũng cần có các chương trình hỗ trợ tài chính cho các doanh nghiệp trong việc đầu tư vào công nghệ và hệ thống kế toán hiện đại. Điều này sẽ giúp các DNNVV tại Gia Lai nâng cao khả năng cạnh tranh và phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu là khối liên minh Châu Âu, tiếp theo là Úc. Đến nay hơn 100 nước trên thế giới đã sử dụng IAS/IFRS. Tuy nhiên, một số nước hòa nhập với IAS/IFRS chậm hơn, lợi ích của việc vận dụng IAS/IFRS vẫn còn chưa rõ ràng. Sự toàn cầu hóa thị trường vốn đã tác động mạnh đến quá trình hội nhập quốc tế về chuẩn mực kế toán.

Nhằm đẩy mạnh quá trình hội nhập kế toán - vào năm 2001, Hội đồng chuẩn mực kế toán quốc tế (IASB) được thành lập dựa trên nền tảng của Ủy ban chuẩn mực kế toán quốc tế IASC nhưng với một cơ cấu tổ chức chặt chẽ và độc lập hơn. Mục tiêu của IASB là “hình thành một hệ thống chuẩn mực kế toán phục vụ cho lợi ích chung, chất lượng cao, dễ hiểu và có thể áp dụng trên toàn thế giới; và yêu cầu thông tin trên báo cáo tài chính phải rõ ràng, có thể so sánh nhằm giúp những người tham gia vào các thị trường vốn khác nhau trên thế giới cũng như các đối tượng sử dụng thông tin khác ra quyết định kinh tế” và “mang lại sự hội nhập giữa các hệ thống chuẩn mực quốc gia và IFRS”. Hệ thống chuẩn mực kế toán quốc tế không có sự bắt buộc mang tính hình luan an 10 thức về hình thức, như: biểu mẫu báo cáo thống nhất, hệ thống tài khoản kế toán thống nhất, hình thức sổ kế toán, mẫu các chứng từ thống nhất. Mặc dù đưa ra rất chi tiết các định nghĩa, nguyên tắc đo lường, cách trình bày và những thông tin bắt buộc phải trình bày trong các báo cáo tài chính nhưng IAS/IFRS không bắt buộc phải sử dụng chung các biểu mẫu báo cáo tài chính, hệ thống tài khoản.

IAS/IFRS có bộ khung khái niệm và tính thống nhất cao giữa các chuẩn mực. Như vậy, có thể thấy rằng việc ban hành các chuẩn mực kế toán quốc tế (IAS/IFRS) tạo ra một khung pháp lý có tính thống nhất về đo lường và công bố thông tin để các doanh nghiệp ở các quốc gia có thể xử lý và công bố thông tin theo cùng một chuẩn mực. Đó là cách thức để thông tin kế toán có tính so sánh và là nền tảng để gia tăng lợi ích cho người sử dụng. Đó cũng là cơ sở để khơi thông các dòng vốn đầu tư, các dòng buôn bán giữa các quốc gia trong bối cảnh hội nhập quốc tế [37].

Chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế cho doanh nghiệp nhỏ và vừa Hiện nay, các quốc gia trên thế giới có sự khác biệt rất lớn về trình độ và tốc độ phát triển, môi trường kinh doanh, môi trường pháp lí, đặc điểm văn hóa. Những khác biệt này gây ra không ít khó khăn cho quá trình thương mại và đầu tư quốc tế. Do đó, hệ thống kế toán các nước không giống nhau là điều tất yếu. Hệ thống kế toán các quốc gia khác nhau chủ yếu ở một số điểm như các tổ chức lập quy việc ban hành các quy định về kế toán, các nguyên tắc và phương pháp kế toán, mức độ chi tiết trong các quy định về kế toán, tính thống nhất và linh hoạt trong kế toán, vấn đề ghi nhận, trình bày và công bố thông tin trên báo cáo tài chính.

Các quy định kế toán cho các DNNVV cũng không ngoại lệ. Những năm gần đây, toàn cầu hóa hoạt động kinh tế và sự phát triển nhanh chóng của thị trường vốn làm nảy sinh nhu cầu về bộ chuẩn mực báo cáo tài chính được chấp nhận toàn cầu [111]. Do vậy, để rút ngắn sự khác biệt về quy định kế toán giữa các quốc gia nhằm tạo ra ngôn ngữ chung về thông tin kế toán, Ủy ban Chuẩn mực Kế toán quốc tế đã ban hành chuẩn mực kế toán quốc tế áp dụng cho doanh nghiệp nói chung (IAS/IFRS) và Chuẩn mực kế toán kế toán áp dụng cho DNNVV (IFRS for SMEs). luan an 11 Chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế (IFRS1) cho các DNNVV do hội đồng chuẩn mực kế toán quốc tế IASB soạn thảo và ban hành chính thức vào ngày 7/7/2009 và có hiệu lực từ năm 2010 sau một quá trình chuẩn bị kĩ lưỡng.

Tuy nhiên, để bộ chuẩn mực này đi vào thực tế là cả một tiến trình mà ở đó, các nhà kế toán chuyên nghiệp cùng các hiệp hội nghề nghiệp tranh luận để đi tới: có cần thiết ban hành một bộ chuẩn mực riêng hay không? Hay là dựa trên bộ chuẩn mực đầy đủ cho các DN lớn và ứng dụng cho các DNNVV? Nhận biết được những khó khăn mà các DNNVV gặp phải khi xây dựng báo cáo tài chính theo chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế IFRS, cũng như đối tượng sử dụng thông tin tài chính khác biệt của các DNNVV, Hội đồng chuẩn mực kế toán quốc tế đã nghiên cứu xây dựng bộ chuẩn mực kế toán dành cho các DNNVV. Để đi đến bộ chuẩn mực hiện nay, có thể điểm qua những cột mốc quan trọng trong quá trình xây dựng chuẩn mực. Năm 2000: IASB đã đưa ra báo cáo về tồn tại nhu cầu xây dựng chuẩn mực cho các DNNVV; Tháng 6 năm 2004, Hội đồng chuẩn mực kế toán Quốc tế (IASB) công bố tài liệu thảo luận “Những quan điểm chủ yếu về chuẩn mực kế toán áp dụng cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa” để lấy ý kiến của các tổ chức và chuyên gia kế toán trên toàn cầu. Tính đến tháng 9 năm 2004 đã có 121 ý kiến bằng văn bản của các tổ chức tài chính, kế toán, kiểm toán lớn liên quan đến vấn đề nghiên cứu, ban hành chuẩn mực kế toán áp dụng cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Hầu hết các ý kiến phản hồi đều cho thấy sự cần thiết ban hành một chuẩn mực kế toán riêng áp dụng cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Tuy nhiên, những vấn đề cụ thể thì chưa được đề xuất. Các thảo luận cơ bản quan tâm đến hai câu hỏi lớn: + Lĩnh vực nào cần đơn giản hóa trong đo lường và trình bày ở các DNNVV? + Những chủ đề gì trong hệ thống IFRS có thể bỏ qua khi xây dựng chuẩn mực cho các DNNVV khi các chủ đề đó không thường xuyên xảy ra. Nếu nó xảy ra thì có thể vận dụng chính sách kế toán phù hợp khi tham khảo IFRS không? Năm 2005 và 2006: IASB xây dựng bản câu hỏi để thu thập ý kiến về những vấn đề đơn giản hóa trong ghi nhận, đo lường và trình bày BCTC trong các 1 International Financial Reporting Standards luan an 12 DNNVV; Tháng 2 năm 2007, bản dự thảo chuẩn mực quốc tế về báo cáo tài chính áp dụng cho các đơn vị nhỏ và vừa được công bố để lấy ý kiến công luận.

Tháng 6 năm 2007, áp dụng thực nghiệm bản dự thảo chuẩn mực với sự tham gia của 116 doanh nghiệp nhỏ và vừa ở 20 nước trên thế giới. Tính đến 30 tháng 11 năm 2007 đã có 162 ý kiến phản hồi bằng văn bản của các tổ chức tài chính, kế toán, kiểm toán trên toàn cầu về bản dự thảo chuẩn mực. Bản dự thảo này đưa ra các nguyên tắc đơn giản hóa trong công tác kế toán, có quan tâm đến nhu cầu của người sử dụng BCTC của các DNNVV cũng như quan tâm giữa chi phí và lợi ích của thông tin kế toán mang lại. Có 5 vấn đề đơn giản hóa được đưa ra như sau: Một là, nhiều chủ đề trong IFRS sẽ không thể hiện trong chuẩn mực cho DNNVV vì nó không liên quan trong hoạt động ở các DNNVV, như lợi nhuận cơ bản trên mỗi cổ phiếu, BCTC giữa niên độ, báo cáo phân khúc.

Tuy nhiên, trong trường hợp phát sinh các sự kiện kinh tế đó thì yêu cầu sử dụng các qui định trong bộ chuẩn mực cho DN lớn. Hai là, với những lựa chọn chính sách kế toán, bản dự thảo chỉ bao gồm sự lựa chọn chuẩn mực đơn giản hơn, nhưng mở ra đề xuất là các DNNVV được phép chọn lựa các chính sách phức tạp hơn đã thể hiện trong IFRS. Ba là, đơn giản nhiều nguyên tắc trong việc ghi nhận và đo lường các yếu tố cơ bản như: tài sản, nợ phải trả, thu nhập và chi phí. Bốn là, vấn đề công bố thông tin ít hơn đáng kể.

Năm là, các chuẩn mực được viết rõ ràng hơn, dễ dịch ra các ngôn ngữ khác. Như vậy, việc hình thành chuẩn mực trình bày BCTC cho các DNNVV đánh dấu một mốc phát triển của khoa học kế toán. Bộ chuẩn mực gồm 230 trang được tổ chức theo từng chủ đề, mỗi chủ đề này được trình bày tách biệt thành một phần riêng và được chia thành 35 phần (sections) như thế, khác với bộ chuẩn mực cho doanh nghiệp có qui mô lớn là sự kết hợp của cả IAS và IFRS. Về nội dung, cơ bản IFRS for SEMs được soạn thảo trên cơ sở các chuẩn mực quốc tế (IAS/ IFRS), tuy nhiên có sự rút gọn, giảm bớt hoặc đơn giản hóa các quy định để phù hợp với đặc điểm hoạt động của các DNNVV, được thiết kế cho các công ty nhỏ, tập trung vào luan an 13 các nhu cầu của người cho vay, chủ nợ và người dùng khác mà mối quan tâm chính là thông tin về luồng tiền, thanh khoản và khả năng thanh toán, đồng thời giúp cân đối lợi ích – chi phí trong quá trình ban hành cũng như khi vận dụng.

Một số cách thức đơn giản hóa quy định của IAS/IFRS khi soạn thảo IFRS for SMEs được Ủy ban soạn thảo chuẩn mực giới thiệu như: lược bỏ những nội dung phức tạp không liên quan đến hoạt động của DNNVV, giảm sự lựa chọn về chính sách kế toán, đơn giản hóa một số nguyên tắc ghi nhận và đánh giá, đơn giản hóa yêu cầu trình bày và công bố thông tin, đơn giản hóa ngôn ngữ và cách thức diễn đạt. Các phần của bộ chuẩn mực này được chia thành các nhóm chủ đề lớn sau: - Phạm vi áp dụng của bộ chuẩn mực - Nguyên tắc chung cho việc trình bày và đo lường - Các phần cơ bản liên quan đến trình bày báo cáo tài chính - Các phần liên quan đến tài sản, nợ phải trả, công nợ - Các phần liên quan đến đầu tư và hợp nhất kinh doanh - Các phần liên quan đến các trường hợp đặc biệt Mặc dù có nhiều tranh luận về “có hay không” một bộ chuẩn mực cho các DNNVV, việc hình thành chuẩn mực này xuất phát từ những lý do cơ bản sau: - Làm tăng khả năng so sánh của thông tin từ BCTC trong quá trình ra quyết định của nhà đầu tư, người cho vay và các đối tượng khác.