CHƯƠNG 1 : LÝ LUẬN CHUNG VỀ NGHIỆP VỤ BẢO HIỂM TRÁCH NHIỆM DÂN SỰ CỦA CXCG. Nhu cầu và sự phát triển của bảo hiểm TNDS của CXCG. Kinh tế ngày cành phát triển, kéo theo sự gia tăng về số lượng xe cơ giới nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển đó. Nó là một sợi dây kết nối các mối quan hệ lưu thông hàng hóa giữa các vùng, giữa trong và ngoài nước tạo điều kiện phát triển kinh tế và phục vụ nhu cầu đi lại của nhân dân.
Tuy nhiên hoạt động của xe cơ giới được coi là một nguồn nguy hiểm cao độ, rất dễ gây tai nạn do số lượng xe dày đặc, đa dạng về chủng loại, bất cập về chất lượng. Hơn nữa, cơ sở hạ tầng giao thông chật hẹp, hệ thống đường xá ngày càng xuống cấp, việc tu sửa không kịp thời và còn nhiều hạn chế. Người dân điều khiển phương tiện không có ý thức chấp hành luật lệ gia thông nên đó cũng là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến các vụ tai nạn giao thông, gây thiệt hại lớn về người và của cho nhân dân, cộng đồng và gây mất trật tự an toàn xã hội. Ở nước ta, cũng như nhiều nước trên thế giới đều phải đối mặt với tình trạng tai nạn giao thông xảy ra ngày càng phức tạp và trầm trọng.
Nó gây ra những thiệt hại không nhỏ cho những chủ phương tiện và người thiệt hại. Do vậy, việc kiểm soát rủi ro và tài trợ rủi ro là việc cần thiết phải làm. Tuy nhiên biện pháp hữu hiệu nhất để khắc phục được những thiệt hại và nâng cao trách nhiệm của các chủ phương tiện là tham gia bảo hiểm. Sự tồn tại và phát triển của ngành bảo hiểm xe cơ giới không thể tách rời sự tồn tại và phát triển tất yếu của ngành bảo hiểm nói chung trong nền kinh tế xã hội, nhất là trong giai đoạn tăng trưởng kinh tế ở mức độ cao và ổn định.
Tuy nhiên cũng cần thấy các nhân tố trực tiếp, cụ thể khẳng định sự cần thiết của loại hình bảo hiểm này, đặc biệt là đối với Việt Nam. Sv: Vũ Thúy Nga Lớp: CQ49/03.02 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp 4 Học viện Tài chính 1. Tìm hiểu chung về TNDS trong các vụ tai nạn giao thông liên quan đến xe cơ giới. Pháp luật của các quốc gia đều thừa nhận và bảo vệ quyền lợi bất khả xâm phạm về tài sản, sức khỏe, tính mạng, nhân phẩm và uy tín của mọi công dân.
Vì vậy, pháp luật buộc mọi người phải có trách nhiệm chung là không được làm hại người khác cả về tinh thần lẫn vật chất. Nếu có hành vi vi phạm thì người bị thiệt hại được pháp luật bảo vệ có thể khiếu nại đòi bồi thường từ phía người gây thiệt hại. Xe cơ giới xếp vào nguồn gây nguy hiểm cao độ mà pháp luật quy định, do đó các chủ xe khó có thể tránh khỏi những sai sót làm ảnh hưởng đến tính mạng, sức khỏe, tài sản của người khác. Dĩ nhiên, lúc đó họ phải chịu trách nhiệm bồi thường với những sai sót đó mà ngay cả khi họ không có lỗi.
Vậy có thể hiểu TNDS của CXCG là phần trách nhiệm dân sự theo quy định của pháp luật, mà một người hay nhiều người là CXCG phải bồi thường hậu quả đã gây ra cho một người hay nhiều người hoặc đối tượng họ đảm nhận chuyên chở. Tuy nhiên cần lưu ý rằng, hậu quả của trách nhiệm hành chính, trách nhiệm hình sự do việc sử dụng xe cơ giới gây ra là không thể bảo hiểm. Các điều kiện phát sinh TNDS. Để giải quyết đúng đắn một vụ tai nạn giao thông, việc cần thiết đầu tiên phải làm là việc xác định rõ trách nhiệm bồi thường thiệt hại có phát sinh hay không.
Cũng giống như việc xác định trách nhiệm bồi thường thiệt hại khác, thông thường trách nhiệm bồi thường thiệt hại chỉ phát sinh khi có đủ bốn điều kiện sau: Sv: Vũ Thúy Nga Lớp: CQ49/03.02 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp 5 Học viện Tài chính a) Phải có thiệt hại: Đây là yếu tố quan trọng hàng đầu khi xem xét đến việc nghĩa vụ bồi thường có phát sinh hay không. Thông thường những thiệt hại được tính đến là những thiệt hại về mặt vật chất mà xe cơ giới gây ra. Biểu hiện cụ thể của thiệt hại vật chất là thiệt hại về tài sản, những chi phí phát sinh và thu nhập bị giảm sút hay bị mất do có thiệt hại về tính mạng, sức khỏe đưa đến. Thiệt hại được tính phải là những thiệt hại thực tế, thực sự đã xảy ra và có thể tính toán được.
b) Phải có hành vi gây thiệt hại trái pháp luật: Về nguyên tắc chung, bất cứ hành vi gây thệt hại nào về tính trạng, sức khỏe, tài sản…của người khác đều bị coi là hành vi trái pháp luật. Ở đây, hành vi gây thiệt hại trái pháp luật được hiểu là hành vi gây thiệt hại trái pháp luật được hiểu là hành vi gây tai nạn do không chấp hành hoặc chấp hành không đúng những quy định trong Luật giao thông đường bộ. c) Phải có mối quan hệ nhân quả giữa hành vi trái pháp luật và hiện tại: Mối quan hệ này được hiểu là thiệt hại xảy ra phải đúng với kết quả tất yếu của hành vi trái pháp luật khi tham gia giao thông, và ngược lại, hành vi trái pháp luật khi tham gia giao thông thực sự là nguyên nhân trực tiếp của thiệt hại xảy ra. Tuy nhiên, không loại trừ những trường hợp hành vi trái luật giao thông đường bộ không phải là nguyên nhân trực tiếp của thiệt hại nhưng có ý nghĩa quyết định đối với việc xảy ra thiệt hại thì cũng được coi là mối quan hệ nhân quả với thiệt hại.
d) Yếu tố lỗi của người gây thiệt hại: Đây là yếu tố rất quan trọng để xác định người gây thiệt hại có phải bồi thường hay không, phải bồi thường toàn bộ hay chỉ một phần của thiệt hại. Sau những vụ tai nạn giao thông đường bộ, mức độ lỗi của người gây tai nạn được đánh giá bằng việc xem xét, đo đạc hiện trường, kiểm tra phương Sv: Vũ Thúy Nga Lớp: CQ49/03.02 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp 6 Học viện Tài chính tiện và hỏi nhân chứng của cơ quan chức năng. Dù người gây tai nạn là cố ý hay vô ý thì họ đều có lỗi. Tuy nhiên người gây tai nạn có thể thoát trách nếu chứng minh được tai nạn xảy ra hoàn toàn do lỗi của nạn nhân.
Mặt khác, cần lưu ý rằng, thông thường TNDS của CXCG sẽ phát sinh khi người gây tai nạn có lỗi trong việc điều khiển xe. Nhưng có những trường hợp người gây tai nạn vẫn phải chịu trách nhiệm bồi thường ngay cả khi anh ta không có lỗi. Đó là những trường hợp tai nạn xảy ra do cấu tạo của máy móc, vật liệu, chẳng hạn như xảy ra tai nạn do nổ lốp của một xe ô tô mới đã được bơm đủ hơi. Sở dĩ có quy định này là bởi ô tô nói riêng và xe cơ giới nói chung được xếp vào nguồn nguy hiểm cao độ.
Người chịu trách nhiệm bồi thường theo pháp luật. Về nguyên tắc người chịu trách nhiệm dân sự trong các vụ tai nạn giao thông là chủ xe hoặc là người sở hữu giao cho quyền chiếm hữu và sử dụng xe. Có trường hợp chủ xe cũng chính là người trực tiếp điều khiển xe nhưng thực tế cũng có không ít những trường hợp người điều khiển xe không phải là chủ xe. Trong trường hợp này người điều khiển xe chỉ đóng vai trò là người làm công ăn lương theo hợp đồng thuê mướn, tuyển dụng của chủ xe.
Nếu xe cơ giới được chủ xe cho thuê thì người được giao quyền sử dụng và khai thác xe (người thuê xe) phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại cho việc sử dụng xe đó gây ra. Tuy nhiên, khi xem xét đến việc quy kết trách nhiệm bồi thường thuộc về ai, cần chú ý một số trường hợp sau đây: - Người lái xe (do chủ xe thuê mướn hoặc tuyển dụng) gây tai nạn khi anh ta sử dụng xe vào việc riêng: trường hợp này tòa án có thể phán quyết chủ xe phải bồi thường nhưng trong phạm vi của mình chủ xe được quyền đòi hỏi trách nhiệm của người lái xe. - Tai nạn xảy ra khi xe đang được giao cho người khác mượn: trường hợp này người mượn xe để sử dụng phải chịu trách nhiệm bồi thường. Nếu Sv: Vũ Thúy Nga Lớp: CQ49/03.02 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp 7 Học viện Tài chính chủ xe cho mượn cả lái xe của mình thì khi tai nạn xảy ra tòa vẫn phán quyết chủ xe chịu trách nhiệm bồi thường.
- Tai nạn xảy ra khi xe đang lưu hành không được sự đồng ý của chủ xe: trường hợp này nhìn chung người sử dụng xe không được phép của chủ xe phải chịu trách nhiệm bồi thường. - Tai nạn do người vị thành niên gây ra: họ không chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại vì không có đủ năng lực hành vi dân sự. Nếu người thành niên điều khiển xe gây tai nạn thì thông thường cha mẹ hoặc người giám hộ là những người chịu trách nhiệm bồi thường. Các loại bảo hiểm TNDS của CXCG.
Ngay từ khi ra đời, bảo hiểm TNDS của CXCG ra đời có tác dụng thiết thực giúp chủ xe trong việc bồi thường chủ động kịp thời cho nạn nhân khi phát sinh TNDS góp phần ổn định tài chính cho chủ phương tiện. Bởi trên thực tế, nhiều vụ tai nạn xảy ra mà chủ xe (lái xe) cũng đồng thời là nạn nhân. Ngoài việc bồi thường cho người bị hại, chủ xe còn phải gánh chịu hậu quả cho chính bản thân. Do vậy việc bồi thường cho nạn nhân sẽ không được đảm bảo, gây khó khăn cho bản thân và gia đình họ.
Bảo hiểm TNDS của CXCG ra đời giúp giảm bớt khó khăn về tài chính khi xảy ra tai nạn, đảm bảo quyền lợi chính đáng cho người bị nạn. Hiện nay, các sản phẩm bảo hiểm TNDS của CXCG bao gồm: - Bảo hiểm bắt buộc TNDS của CXCG đối với người thứ ba. - Bảo hiểm bắt buộc TNDS của CXCG đối với hành khách trên xe. - Bảo hiểm TNDS của chủ xe đối với hàng hóa vận chuyển trên xe.
Tuy nhiên, nghiệp vụ bảo hiểm bắt buộc TNDS của CXCG chỉ gồm bảo hiểm bắt buộc TNDS của CXCG đối với người thứ ba và hành khách trên xe.