Tính Chính Đáng Của Đảng Cộng Sản Việt Nam: Nghiên Cứu và Giải Pháp

Luận án tiến sĩ phân tích tính chính đáng của Đảng Cộng sản cầm quyền ở Việt Nam, khám phá các yếu tố lịch sử và chính trị liên quan.

• Tác giả: Nguyễn Văn Quang
• Người hướng dẫn: TS. Ngô Huy Đức
• Trường học: Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Chính trị học
• Đề tài: Tính Chính Đáng Của Đảng Cộng Sản Việt Nam: Nghiên Cứu và Giải Pháp
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN
• 1.1. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài
• 1.2. Các công trình nghiên cứu ở trong nước
• 1.3. Những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TÍNH CHÍNH ĐÁNG CHÍNH TRỊ, TÍNH CHÍNH ĐÁNG CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM CẦM QUYỀN
• 2.1. Lý luận về tính chính đáng chính trị
• 2.2. Khái niệm, cấu trúc tính chính đáng của Đảng Cộng sản Việt Nam cầm quyền
• 3. CHƯƠNG 3: PHÂN TÍCH TÍNH CHÍNH ĐÁNG CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN CẦM QUYỀN Ở VIỆT NAM
• 3.1. Phân tích tính chính đáng của Đảng Cộng sản Việt Nam cầm quyền thời kỳ trước năm 1975
• 3.2. Phân tích tính chính đáng trong cầm quyền của Đảng Cộng sản Việt Nam từ 1975 đến nay
• 3.3. Kinh nghiệm xây dựng tính chính đáng của một số đảng trên thế giới và những bài học tham khảo cho Đảng Cộng sản Việt Nam
• 4. CHƯƠNG 4: NHỮNG HẠN CHẾ VÀ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO TÍNH CHÍNH ĐÁNG CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN CẦM QUYỀN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 4.1. Những hạn chế trong duy trì tính chính đáng trong cầm quyền của Đảng Cộng sản Việt Nam hiện nay
• 4.2. Một số giải pháp cơ bản nhằm nâng cao tính chính đáng trong cầm quyền của Đảng Cộng sản Việt Nam hiện nay
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tính Chính Đáng Của Đảng Cộng Sản Việt Nam

Tính chính đáng của Đảng Cộng sản Việt Nam là một chủ đề quan trọng trong nghiên cứu chính trị học. Đảng đã khẳng định vai trò lãnh đạo của mình qua nhiều giai đoạn lịch sử, từ khi thành lập cho đến nay. Sự chính đáng này không chỉ dựa vào thành tựu trong việc giành độc lập dân tộc mà còn trong việc xây dựng chủ nghĩa xã hội. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện tại, việc củng cố tính chính đáng của Đảng là cần thiết để duy trì sự ổn định chính trị và lòng tin của nhân dân.

1.1. Khái Niệm Tính Chính Đáng Trong Chính Trị

Tính chính đáng trong chính trị được hiểu là sự chấp nhận của người dân đối với quyền lực của một tổ chức hay cá nhân. Đối với Đảng Cộng sản Việt Nam, tính chính đáng không chỉ đến từ quyền lực mà còn từ sự đồng hành với nhân dân trong các cuộc đấu tranh.

1.2. Vai Trò Của Đảng Cộng Sản Trong Lịch Sử Việt Nam

Đảng Cộng sản Việt Nam đã đóng vai trò quan trọng trong việc giành độc lập và xây dựng đất nước. Sự lãnh đạo của Đảng đã giúp nhân dân vượt qua nhiều khó khăn, từ đó củng cố tính chính đáng của Đảng trong lòng dân.

II. Những Thách Thức Đối Với Tính Chính Đáng Của Đảng Cộng Sản

Trong bối cảnh hiện nay, Đảng Cộng sản Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều thách thức làm giảm sút tính chính đáng. Tình trạng tham nhũng, lãng phí và sự xa rời quần chúng là những vấn đề nghiêm trọng. Những yếu tố này không chỉ ảnh hưởng đến lòng tin của nhân dân mà còn đe dọa sự ổn định chính trị.

2.1. Tình Trạng Tham Nhũng Trong Đảng

Tham nhũng là một trong những vấn đề nghiêm trọng nhất hiện nay, làm xói mòn lòng tin của nhân dân đối với Đảng. Việc xử lý tham nhũng cần phải được thực hiện một cách quyết liệt và minh bạch.

2.2. Sự Xa Rời Quần Chúng Của Đảng

Sự xa rời quần chúng có thể dẫn đến tình trạng mất lòng tin. Đảng cần phải tăng cường mối quan hệ với nhân dân, lắng nghe ý kiến và phản hồi kịp thời để củng cố tính chính đáng.

III. Giải Pháp Nâng Cao Tính Chính Đáng Của Đảng Cộng Sản

Để nâng cao tính chính đáng, Đảng Cộng sản Việt Nam cần thực hiện nhiều giải pháp đồng bộ. Việc cải cách hành chính, tăng cường minh bạch và trách nhiệm giải trình là những yếu tố quan trọng. Đồng thời, Đảng cũng cần chú trọng đến việc giáo dục chính trị cho cán bộ, đảng viên.

3.1. Cải Cách Hành Chính Để Tăng Cường Minh Bạch

Cải cách hành chính là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao tính chính đáng. Minh bạch trong quản lý nhà nước sẽ giúp nhân dân dễ dàng tiếp cận thông tin và giám sát hoạt động của Đảng.

3.2. Tăng Cường Giáo Dục Chính Trị Cho Cán Bộ

Giáo dục chính trị cho cán bộ, đảng viên là cần thiết để nâng cao nhận thức và trách nhiệm của họ đối với nhân dân. Điều này sẽ giúp củng cố tính chính đáng của Đảng trong mắt công chúng.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Từ Nghiên Cứu Tính Chính Đáng

Nghiên cứu về tính chính đáng của Đảng Cộng sản Việt Nam không chỉ mang tính lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn. Các giải pháp được đề xuất có thể được áp dụng để cải thiện tình hình hiện tại, từ đó nâng cao lòng tin của nhân dân.

4.1. Các Bài Học Từ Kinh Nghiệm Quốc Tế

Nghiên cứu kinh nghiệm của các đảng cầm quyền trên thế giới có thể giúp Đảng Cộng sản Việt Nam rút ra những bài học quý giá. Việc học hỏi từ các mô hình thành công sẽ giúp củng cố tính chính đáng.

4.2. Đánh Giá Kết Quả Thực Hiện Các Giải Pháp

Đánh giá kết quả thực hiện các giải pháp nâng cao tính chính đáng là cần thiết. Điều này không chỉ giúp Đảng điều chỉnh kịp thời mà còn tạo ra sự tin tưởng từ phía nhân dân.

V. Kết Luận Về Tính Chính Đáng Của Đảng Cộng Sản Việt Nam

Tính chính đáng của Đảng Cộng sản Việt Nam là một yếu tố quyết định đến sự ổn định chính trị và phát triển của đất nước. Việc củng cố tính chính đáng không chỉ là trách nhiệm của Đảng mà còn là yêu cầu của thời đại. Đảng cần phải không ngừng nỗ lực để duy trì và phát huy tính chính đáng trong cầm quyền.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Tính Chính Đáng

Tính chính đáng là yếu tố then chốt để duy trì sự ổn định và phát triển. Đảng cần nhận thức rõ điều này để có những hành động phù hợp.

5.2. Hướng Đi Tương Lai Của Đảng Cộng Sản

Hướng đi tương lai của Đảng Cộng sản Việt Nam cần phải gắn liền với việc nâng cao tính chính đáng. Điều này sẽ giúp Đảng giữ vững vai trò lãnh đạo trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Trong khoa học chính trị hiện đại, tính chính đáng chính trị (political legitimacy) được xem là cội nguồn chuyển hóa quyền lực cưỡng chế thuần túy thành quyền uy được thừa nhận tự nguyện. Như Ph. Ăngghen từng khẳng định luận điểm kinh điển về bản chất quyền lực: "Một quyền uy và một sự phục tùng nhất định đều do những điều kiện vật chất làm cho trở nên tất yếu đối với chúng ta." Luận án tiến sĩ chuyên ngành Chính trị học (mã số: 62 31 20 01) của tác giả Nguyễn Văn Quang, bảo vệ tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh năm 2014 dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Ngô Huy Đức và TS. Trịnh Thị Xuyến, mang tính tiên phong khi trực tiếp tiếp cận chủ đề "Tính chính đáng của Đảng Cộng sản cầm quyền ở Việt Nam". Đây là một chủ đề học thuật nhạy cảm, phức tạp nhưng mang tính cấp bách đặc biệt về lý luận và thực tiễn cầm quyền.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) được xác định rõ ràng: Trước công trình này, các công trình trong nước của GS.TS. Nguyễn Văn Huyên (2011), TS. Đặng Đình Tân (2009, 2011), hay TS. Phạm Thế Lực (2011) chủ yếu khảo sát phương thức lãnh đạo hoặc tiếp cận tính chính đáng một cách rời rạc, thường đồng nhất giản đơn giữa tính chính đáng chính trị với tính hợp hiến thuần túy. Ở phạm vi quốc tế, các công trình từ Max Weber (1984), Seymour Martin Lipset (1983) đến Carlyle Thayer (2009) chỉ phân tích tính chính đáng ở các thể chế dân chủ phương Tây hoặc đưa ra các lát cắt tình huống đơn lẻ. Thiếu vắng một khung phân tích hệ thống, nhất quán nhằm giải mã bản chất, cấu trúc và quy luật vận động của tính chính đáng đối với một đảng duy nhất cầm quyền trong giai đoạn chuyển đổi kinh tế - xã hội.

Để giải quyết khoảng trống học thuật trên, luận án xác lập hệ thống 4 câu hỏi nghiên cứu (Research Questions - RQ) và 4 giả thuyết khoa học (Hypotheses - H):

• RQ1: Cơ sở lý luận và cấu trúc chuẩn mực của tính chính đáng chính trị đối với đảng cầm quyền trong điều kiện một đảng duy nhất là gì?
  H1: Tính chính đáng của đảng cầm quyền không phải là hằng số bất biến do lịch sử tiền định hay Hiến pháp quy định thuần túy, mà là một cấu trúc động ba chiều gồm tính hợp pháp - thủ tục, tính chính đáng hệ tư tưởng - sứ mệnh lịch sử, và tính chính đáng hiệu năng thực thi.
• RQ2: Tính chính đáng của Đảng Cộng sản Việt Nam đã được xác lập, củng cố và biến đổi như thế nào qua các giai đoạn lịch sử từ năm 1945 đến nay?
  H2: Trọng tâm nền tảng tính chính đáng của Đảng có sự dịch chuyển tất yếu từ tính chính đáng lôi cuốn - lịch sử (giai đoạn kháng chiến 1945-1975) sang tính chính đáng hiệu năng - phát triển kinh tế và quản trị công (giai đoạn Đổi mới từ 1986 đến nay).
• RQ3: Những yếu tố nào đang tạo ra sự xói mòn và thách thức đối với tính chính đáng cầm quyền trong bối cảnh hiện nay?
  H3: Sự tha hóa quyền lực, tình trạng suy thoái tư tưởng chính trị, tham nhũng và nguy cơ xây dựng "tháp ngà quyền lực" biệt lập với nhân dân làm suy giảm nghiêm trọng niềm tin công chúng, tạo nên khủng hoảng tính chính đáng tiềm tàng.
• RQ4: Đâu là mô hình giải pháp khả thi để tái tạo và củng cố vững chắc tính chính đáng cầm quyền của Đảng trong giai đoạn mới?
  H4: Cơ chế "Đảng hóa thân vào Nhà nước" kết hợp với kiểm soát quyền lực, minh bạch hóa trách nhiệm giải trình và mở rộng dân chủ tham dự là giải pháp đột phá bảo đảm sự cầm quyền bền vững.

Khung lý thuyết của công trình tích hợp đa tầng giữa lý thuyết quyền uy của Max Weber (1984), lý thuyết khế ước xã hội (John Locke, J.J. Rousseau, Immanuel Kant), thuyết công lợi (Jeremy Bentham, Christopher Heath Wellman), lý thuyết tính chính đáng hiệu năng (S.M. Lipset) và phương pháp luận mác-xít. Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ tiến trình lịch sử cầm quyền từ năm 1945 đến năm 2014, với trọng tâm là thực tiễn Đổi mới, khảo cứu mở rộng kinh nghiệm quốc tế tại 8 quốc gia tư bản phát triển, Đảng Cộng sản Liên Xô (CPSU), Đảng Cộng sản Trung Quốc (CCP) và Đảng Hành động Nhân dân Singapore (PAP).

Literature Review và Positioning

Tổng quan tài liệu của luận án thực hiện sự tổng hợp quy mô lớn trên ba luồng học thuật chính:

Luồng thứ nhất nghiên cứu nền tảng lý thuyết phương Tây kinh điển và đương đại. Khởi nguồn từ Max Weber (1984) với mô hình phân loại quyền uy ba nhánh (truyền thống, lôi cuốn cá nhân và duy lý - pháp lý), các học giả đã phát triển các nhánh rẽ sâu sắc. Anthony M. Musonda (2006) tiếp cận từ góc độ triết học đạo đức, khẳng định mệnh lệnh chính trị chỉ có tính chính đáng bền vững khi bắt nguồn từ hệ quy tắc pháp lý công minh. Seymour Martin Lipset (1983) trong tác phẩm "Political Man: The Social Bases of Politics" tạo bước ngoặt khi chứng minh mối tương quan trực tiếp giữa hiệu năng phát triển kinh tế (GDP, phân phối của cải) với mức độ tích lũy tính chính đáng. Trong khi đó, Carl Schmitt (1932/1988) trong "Legality and Legitimacy" chỉ ra nghịch lý của tính hợp pháp tuyển cử: tỷ lệ 51% phiếu bầu đa số không thể tạo nên tính chính đáng đầy đủ nếu 49% dân số còn lại bất tuân dân sự; tính chính đáng đòi hỏi phải thuyết phục được thiểu số thông qua hiệu quả chính sách công. John H. Schaar (1981), Frederick M. Barnard (2001) và Fabienne Peter (2008) nhấn mạnh nguồn gốc tính chính đáng bắt buộc phải gắn liền với sự ủy quyền dân chủ (democratic consent) và phục vụ lợi ích công cộng (common good). Ngược lại, Thomas McCarthy (1975) và George Kateb (1979) phân tích sâu sắc cuộc khủng hoảng tính chính đáng (legitimation crisis) của chủ nghĩa tư bản hiện đại khi đối mặt với bất bình đẳng và thất nghiệp kéo dài.

Luồng thứ hai tập trung vào quan điểm Mác-xít và hiện thực xã hội chủ nghĩa. C. Mác và Ph. Ăngghen vạch trần bản chất áp bức giai cấp của nhà nước tư sản, nơi "Sự tồn tại của nhà nước và sự tồn tại của chế độ nô lệ gắn bó với nhau như hình với bóng." Karl Marx chỉ rõ: "Linh hồn chính trị của cách mạng là nguyện vọng của các giai cấp không có ảnh hưởng chính trị muốn thủ tiêu sự cô lập của mình với nhà nước và với quyền thống trị." Ph. Ăngghen trong tác phẩm "Chống Đuy-rinh" chỉ ra tính chính đáng lý tưởng của nhà nước vô sản: "Hành động đầu tiên, qua đó Nhà nước tỏ thật sự thể hiện là đại biểu của toàn thể xã hội - chiếm lấy các tư liệu sản xuất nhân danh xã hội - cũng đồng thời là hành động độc lập cuối cùng của nó với tư cách là Nhà nước... Việc cai quản người sẽ nhường chỗ cho việc quản lý vật và chỉ đạo quá trình sản xuất." Kế thừa nền tảng này, Antonio Gramsci bổ sung khái niệm quyền bá quyền văn hóa và tư tưởng (ideological hegemony), được tác giả Trần Hữu Quang (2008) vận dụng để khẳng định sự đồng thuận của xã hội dân sự chính là thước đo tính chính đáng nhà nước. Tại Việt Nam, GS. Cao Huy Thuần (2001) nhấn mạnh niềm tin là cội rễ quyền lực; GS.TS. Phạm Ngọc Quang (2008, 2013) luận giải tính tất yếu của hệ giá trị "độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội"; PGS.TS. Nguyễn Trọng Phúc (2006) và TS. Đặng Phong (2009) tái hiện quá trình chuyển biến tư duy cầm quyền qua các bước "phá rào" kinh tế.

Luồng thứ ba khảo sát các thách thức chính trị thực chứng. Nổi bật là nghiên cứu quốc tế của Carlyle Thayer (2009) với "Political Legitimacy of Vietnam’s One Party-State: Challenges and Responses", phân tích các phép thử thực tế đối với tính chính đáng của Việt Nam thông qua các sự kiện khai thác bauxite Tây Nguyên, tranh chấp đất đai và yêu cầu dân chủ hóa, từ đó chỉ ra áp lực chuyển dịch từ tính chính đáng lịch sử sang tính chính đáng hiệu năng và pháp lý.

Tranh luận học thuật cốt lõi diễn ra giữa hai trường phái: Trường phái Thể chế - Thủ tục (Schmitt, Musonda, Peter) tuyệt đối hóa quy trình tuyển cử đa đảng và tính hợp hiến hình thức; đối lập với Trường phái Hiệu năng - Công lợi (Lipset, Bentham, Wellman) coi kết quả phát triển kinh tế và nâng cao phúc lợi nhân dân là thước đo tối thượng.

Vị thế nghiên cứu (positioning) của luận án: Luận án bác bỏ quan điểm phiến diện của cả hai cực đoan trên. Bằng cách so sánh đối chiếu với công trình của Carlyle Thayer (2009) và mô hình hiện đại hóa của S.M. Lipset (1983), tác giả định vị nghiên cứu của mình như một hệ hình dung hòa khoa học: khẳng định tính chính đáng của Đảng Cộng sản Việt Nam khởi nguồn từ sự lựa chọn lịch sử khách quan của dân tộc, nhưng sự tồn tại vững bền của nó trong hiện tại và tương lai bắt buộc phải được tái tạo liên tục thông qua hiệu năng quản trị quốc gia và cơ chế kiểm soát quyền lực nghiêm ngặt.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mang lại bước tiến lý luận quan trọng bằng việc mở rộng và tái cấu trúc mô hình tam phân kinh điển của Max Weber vào thể chế chính trị một đảng cầm quyền. Tác giả chỉ ra rằng trong thể chế nhất nguyên xã hội chủ nghĩa, tính chính đáng không thể quy giản về một chiều kích duy nhất mà vận hành theo Mô hình Cấu trúc Tính chính đáng Đa chiều (Tri-dimensional Political Legitimacy Model), bao gồm:

1. Trụ cột Hợp pháp - Thể chế (Institutional Legality): Quyền lực được hiến định, luật hóa, vận hành theo quy tắc pháp quyền xã hội chủ nghĩa và nhận được sự ủy quyền dân chủ qua các cơ chế đại diện và tham dự.
2. Trụ cột Hệ tư tưởng - Lịch sử (Ideological & Historical Justification): Sự thừa nhận của đa số quần chúng đối với sứ mệnh giải phóng dân tộc, bảo vệ chủ quyền và ngọn cờ mục tiêu "dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh".
3. Trụ cột Hiệu năng - Công lợi (Performance & Utilitarian Legitimacy): Năng lực duy trì tăng trưởng kinh tế, phân phối công bằng xã hội, cung cấp dịch vụ công và giải quyết xung đột lợi ích một cách hiệu quả.

Hệ thống mệnh đề lý thuyết (Theoretical Propositions) được xác lập:

• Mệnh đề P1: Tính chính đáng lịch sử có xu hướng suy giảm biên tế theo thời gian khi khoảng cách thế hệ ngày càng nới rộng đối với biến cố cách mạng ban đầu.
• Mệnh đề P2: Tính chính đáng hiệu năng đóng vai trò bù đắp và củng cố niềm tin ngắn và trung hạn, nhưng có tính chất biến động nhạy cảm với các chu kỳ khủng hoảng kinh tế.
• Mệnh đề P3: Sự bền vững dài hạn của thể chế một đảng cầm quyền phụ thuộc vào năng lực thể chế hóa quyền lực (institutionalization) và khả năng "tự làm mới", ngăn chặn tha hóa quyền lực từ bên trong.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp ba dòng lý thuyết trụ cột: Lý thuyết Quyền uy Weberian, Lý thuyết Bá quyền Gramscian và Lý thuyết Lựa chọn Công cộng (Public Choice Theory).

Đóng góp khái niệm mang tính đột phá của luận án là chuẩn hóa thuật ngữ "Đảng hóa thân vào Nhà nước" (kế thừa và phát triển quan điểm của PGS.TS. Nguyễn Hữu Đổng và TS. Ngô Huy Đức). Thuật ngữ này được định nghĩa là phương thức cầm quyền khoa học, trong đó quyền lực lãnh đạo chính trị của Đảng được chuyển hóa một cách hợp hiến, hợp pháp vào trong bộ máy công quyền thông qua đội ngũ cán bộ đảng viên ưu tú giữ vị trí dân cử và công chức, triệt tiêu tình trạng "bao biện, làm thay" hoặc "đứng ngoài, đứng trên pháp luật".

Điều kiện biên (boundary conditions): Khung phân tích được thiết kế chuyên biệt cho các quốc gia trong giai đoạn quá độ lên chủ nghĩa xã hội, sở hữu nền văn hóa chính trị phương Đông coi trọng trật tự ổn định và sự đồng thuận cộng đồng.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án áp dụng thế giới quan triết học của Chủ nghĩa hiện thực phê phán (Critical Realism) phối hợp với phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử. Thiết kế nghiên cứu thuộc dạng Đa phương pháp định tính chuyên sâu (Qualitative Multi-method Research Design), kết hợp phân tích tiến trình lịch sử (Process Tracing) với phương pháp so sánh chính trị học (Comparative Politics).

Thiết kế nghiên cứu đa cấp độ (Multi-level Analysis) được triển khai qua ba tầng nấc:

1. Cấp độ vĩ mô: Thể chế chính trị quốc gia, hệ thống văn bản pháp quy và cương lĩnh chính trị của Đảng qua 11 kỳ Đại hội.
2. Cấp độ trung mô: Mối quan hệ tương tác giữa Đảng, Nhà nước và Mặt trận Tổ quốc cùng các tổ chức chính trị - xã hội.
3. Cấp độ vi mô: Mối liên hệ giữa tư cách, phẩm chất, đạo đức công vụ của từng cán bộ, đảng viên với thái độ và niềm tin chính trị của quần chúng nhân dân.

Quy trình nghiên cứu nghiêm ngặt

Quy trình thu thập và xử lý dữ liệu tuân thủ chuẩn mực học thuật cao:

• Tư liệu cấp ba (Primary Source Documents): 100% các Văn kiện Đại hội Đảng từ khóa I (1935) đến khóa XI (2011), các Nghị quyết của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, các bản Hiến pháp Việt Nam (1946, 1959, 1980, 1992, 2013) và hệ thống báo cáo tổng kết của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.
• Tư liệu thứ cấp (Secondary Literature): 162 công trình nghiên cứu khoa học, sách chuyên khảo, bài báo tạp chí chuyên ngành trong nước và quốc tế (Anh, Pháp, Đức, Nga, Trung Quốc).
• Phương pháp Tam giác đạc (Triangulation):
  • Data Triangulation: Đối chiếu số liệu phát triển kinh tế vĩ mô của Tổng cục Thống kê với các đánh giá của Ngân hàng Thế giới (WB) và các báo cáo chính trị của Đảng.
  • Theoretical Triangulation: Đối chiếu giải thích hiện tượng suy thoái quyền lực qua lăng kính của chủ nghĩa Mác - Lênin (tha hóa bản chất), lý thuyết khế ước Kantian (vi phạm sự ủy quyền) và lý thuyết lựa chọn công cộng (trục lợi chính sách).
  • Methodological Triangulation: Kết hợp phân tích nội dung định tính (Qualitative Content Analysis), phân tích lịch sử cụ thể và phân tích thể chế so sánh.

Dữ liệu và phân tích

Để kiểm tra tính vững chắc (robustness checks) của các luận điểm, tác giả đã tiến hành phân tích so sánh đối sánh chéo (Cross-case Qualitative Analysis) giữa Đảng Cộng sản Việt Nam với:

• Đảng Hành động Nhân dân Singapore (PAP): Mô hình xây dựng tính chính đáng dựa trên năng lực kỹ trị xuất sắc, hiệu quả kinh tế vượt bậc và kỷ luật phòng chống tham nhũng tuyệt đối.
• Đảng Cộng sản Liên Xô (CPSU): Bài học suy sụp tính chính đáng do quan liêu hóa, xơ cứng giáo điều tư tưởng và sự phản bội của tầng lớp thoái hóa quyền lực (Nomenklatura).
• Đảng Cộng sản Trung Quốc (CCP): Kinh nghiệm điều chỉnh lý luận và nâng cao năng lực chấp chính sau cải cách mở cửa.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Luận án rút ra 4 phát hiện mang tính quy luật và đột phá học thuật:

1. Quy luật chuyển dịch trọng tâm tính chính đáng theo giai đoạn phát triển:

   • Giai đoạn 1945-1975: Tính chính đáng đạt đỉnh cao dựa trên ngọn cờ độc lập dân tộc, sự hy sinh tiên phong và uy tín cá nhân tuyệt đối của Chủ tịch Hồ Chí Minh (tính chính đáng lịch sử - lôi cuốn).
   • Giai đoạn 1975-1986: Khủng hoảng kinh tế - xã hội trầm trọng do duy trì cơ chế tập trung quan liêu bao cấp đã làm xói mòn nghiêm trọng tính chính đáng hiệu năng, thúc đẩy phong trào "phá rào" kinh tế từ cơ sở trước thềm Đại hội VI.
   • Giai đoạn 1986-2014: Tính chính đáng được phục hồi và củng cố vững chắc nhờ thành tựu vượt bậc của công cuộc Đổi mới, đưa tăng trưởng GDP bình quân đạt gần 7%/năm, giải quyết việc làm và xóa đói giảm nghèo ấn tượng.

2. Cảnh báo về sự tha hóa quyền lực và hội chứng "Tháp ngà": Khi một đảng duy nhất cầm quyền liên tục trong thời gian dài, quyền lực có xu hướng tự tha hóa nếu thiếu vắng cơ chế kiểm soát độc lập. Luận án trích dẫn trực tiếp cảnh báo mang tính bước ngoặt từ Văn kiện Đại hội XI của Đảng: "Tình trạng suy thoái về chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống trong một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên và tình trạng tham nhũng, lãng phí, quan liêu, những tiêu cực và tệ nạn xã hội chưa được ngăn chặn, đẩy lùi mà còn tiếp tục diễn biến phức tạp, cùng với sự phân hóa giàu nghèo và sự yếu kém trong quản lý, điều hành của nhiều cấp, nhiều ngành làm giảm lòng tin của dân đối với Đảng và Nhà nước, đe dọa sự ổn định, phát triển của đất nước."

3. Phát hiện nghịch lý của tính chính đáng hiệu năng: Phát triển kinh tế là điều kiện tiên quyết nhưng không đủ để duy trì tính chính đáng dài hạn. Khi mức sống tăng lên, tầng lớp trung lưu hình thành đòi hỏi cao hơn về công bằng xã hội, bảo vệ môi trường, tính minh bạch và quyền tham gia chính trị. Nếu xuất hiện khoảng cách giàu nghèo gay gắt, các "cơn sóng ngầm bất mãn" sẽ bộc phát, làm triệt tiêu tính chính đáng từ bên trong.

4. Sự giải quyết mâu thuẫn giữa tính đơn nhất quyền lực và kiểm soát quyền lực: Luận án khẳng định thể chế một đảng cầm quyền hoàn toàn có thể và bắt buộc phải thiết lập cơ chế kiểm soát quyền lực hiệu quả thông qua "đa nguyên về phương thức nhưng nhất nguyên về bản chất" - nghĩa là phân định rành mạch chức năng lập pháp, hành pháp, tư pháp trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.

Implications đa chiều

• Đóng góp lý thuyết: Luận án bổ sung hoàn thiện hệ thống lý luận khoa học chính trị Mác-xít về Đảng cầm quyền, giải quyết thấu đáo mối quan hệ giữa tính hợp hiến (legality) và tính hợp lý - chính đáng (legitimacy).
• Đổi mới phương pháp luận: Thiết lập bộ khung tiêu chí đánh giá tính chính đáng gồm 5 chiều kích: (1) Tính hợp hiến - hợp pháp; (2) Mức độ đồng thuận và ủy quyền của nhân dân; (3) Tính khoa học của đường lối chính trị; (4) Hiệu lực quản trị của bộ máy nhà nước; (5) Phẩm chất đạo đức của đội ngũ cán bộ công quyền.
• Hàm ý chính sách và thực tiễn:
  • Tái cấu trúc thể chế: Thực hiện nhất thể hóa một số chức danh lãnh đạo Đảng và Nhà nước để tăng cường tính chịu trách nhiệm công khai trước nhân dân.
  • Đổi mới quy trình bầu cử: Nâng cao tính dân chủ thực chất, tăng tỷ lệ đại biểu chuyên trách trong Quốc hội và minh bạch hóa quy trình đề cử cán bộ.
  • Chỉnh đốn Đảng: Đưa cơ chế kiểm tra, giám sát quyền lực từ nhân dân và Mặt trận Tổ quốc vào quy chế bắt buộc, triệt tiêu triệt để tình trạng đặc quyền, đặc lợi.

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn thừa nhận các giới hạn nghiên cứu:

• Giới hạn dữ liệu: Do tính chất tài liệu tại thời điểm bảo vệ (2014), công trình chủ yếu dựa trên nguồn tư liệu văn kiện, chuyên khảo lịch sử và thống kê thứ cấp, chưa thực hiện được các cuộc điều tra xã hội học định lượng (surveys) trên quy mô toàn quốc về chỉ số niềm tin chính trị (Political Trust Index).
• Giới hạn phạm vi so sánh: Các trường hợp quốc tế (Singapore, Liên Xô, Trung Quốc) được khảo sát ở góc độ thể chế vĩ mô, chưa có điều kiện phân tích vi mô về cơ chế vận hành chính sách công chi tiết của từng nước.
• Giới hạn bối cảnh thời gian: Nghiên cứu dừng lại ở mốc năm 2014, chưa phản ánh đầy đủ tác động bùng nổ của mạng xã hội, truyền thông số và cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đến việc hình thành dư luận xã hội và tính chính đáng chính trị trong thập kỷ tiếp theo.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):

1. Thiết kế thang đo định lượng đa biến đo lường Chỉ số Tính chính đáng Chính trị (Quantitative Legitimacy Metric) ứng dụng kỹ thuật mô hình hóa phương trình cấu trúc (SEM).
2. Nghiên cứu tác động của mạng xã hội và không gian mạng đối với việc kiến tạo hoặc làm xói mòn tính chính đáng chính trị của Đảng cầm quyền.
3. Nghiên cứu so sánh đa quốc gia (Cross-national comparative analysis) giữa các nền chính trị Đông Á về mối tương quan giữa truyền thống văn hóa Nho giáo với tính chính đáng dựa trên thành quả.
4. Xây dựng mô hình cảnh báo sớm nguy cơ khủng hoảng niềm tin chính trị tại các đô thị lớn và vùng đồng bào thiểu số.

Tác động và ảnh hưởng

• Ảnh hưởng học thuật: Công trình đã xóa bỏ rào cản tâm lý "nhạy cảm", đặt nền móng phương pháp luận khoa học cho hàng loạt đề tài nghiên cứu sau đại học, chuyên đề đào tạo cao cấp lý luận chính trị và các bài báo khoa học về nâng cao năng lực cầm quyền của Đảng.
• Tác động chính sách: Cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp phục vụ việc soạn thảo các văn kiện Nghị quyết Trung ương 4 (khóa XI, XII, XIII) về xây dựng, chỉnh đốn Đảng, phòng chống suy thoái, "tự diễn biến", "tự chuyển hóa" và đẩy mạnh công cuộc phòng chống tham nhũng, tiêu cực.
• Lợi ích xã hội: Góp phần thúc đẩy việc xây dựng một nền hành chính công liêm chính, minh bạch, lấy sự hài lòng và mức độ tin tưởng của người dân làm thước đo đánh giá sự hoàn thành nhiệm vụ của bộ máy công quyền.
• Ý nghĩa quốc tế: Cung cấp một nghiên cứu trường hợp (case study) học thuật mẫu mực cho giới nghiên cứu chính trị quốc tế về cơ chế duy trì sự ổn định chính trị và hiện đại hóa thể chế tại các quốc gia do Đảng Cộng sản cầm quyền.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giảng viên Chính trị học: Tiếp cận hệ thống khái niệm chuẩn mực, khung lý thuyết phân tích tính chính đáng hoàn chỉnh và nguồn tài liệu tham khảo phong phú (162 danh mục).
• Cán bộ lãnh đạo, quản lý chiến lược: Nắm vững các quy luật chuyển hóa quyền lực, nhận diện sớm các nguy cơ gây xói mòn niềm tin quần chúng để chủ động hoạch định chính sách đúng đắn.
• Các nhà hoạch định chính sách lập pháp và hành pháp: Ứng dụng mô hình "Đảng hóa thân vào Nhà nước" để hoàn thiện thể chế phân công, phối hợp và kiểm soát quyền lực nhà nước.
• Giới nghiên cứu chính trị học quốc tế: Có nguồn dữ liệu học thuật chính thống, khách quan để đánh giá đúng đắn về vị thế cầm quyền và triển vọng phát triển của hệ thống chính trị Việt Nam.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng lý thuyết nào?
Trả lời: Đóng góp độc đáo nhất là việc mở rộng Lý thuyết Tam phân Quyền uy của Max Weber sang bối cảnh thể chế nhất nguyên xã hội chủ nghĩa. Luận án bác bỏ quan điểm cho rằng một đảng duy nhất cầm quyền chỉ dựa vào tính chính đáng lịch sử hoặc sự cưỡng chế; thay vào đó, tác giả chứng minh tính chính đáng phải được cấu thành đồng thời bởi ba trụ cột tương hỗ: Hợp pháp thể chế, Hệ tư tưởng định hướng và Hiệu năng quản trị thực tế.

2. Đột phá phương pháp luận của luận án khi so sánh với các nghiên cứu trước đây?
Trả lời: So với công trình của GS.TS. Nguyễn Văn Huyên (2011) chủ yếu nghiên cứu nội dung cầm quyền mang tính mô tả, và nghiên cứu của Carlyle Thayer (2009) chỉ dựa trên phân tích tình huống báo chí, luận án của Nguyễn Văn Quang đã thiết lập phương pháp tiếp cận cấu trúc - chức năng kết hợp phân tích lịch sử cụ thể, kiểm chứng chéo với bài học thành bại của ba mô hình quốc tế điển hình (Singapore, Liên Xô, Trung Quốc).

3. Phát hiện bất ngờ và có ý nghĩa cảnh báo sâu sắc nhất từ dữ liệu nghiên cứu là gì?
Trả lời: Đó là quy luật "suy giảm biên tế của tính chính đáng lịch sử". Thời gian cầm quyền càng dài, công lao trong quá khứ càng ít có khả năng bảo đảm sự tuân phục tự nguyện của các thế hệ trẻ nếu thiếu vắng tính chính đáng hiệu năng và sự trong sạch về đạo đức công quyền. Nguy cơ "tự xây tháp ngà" xa rời quần chúng là quy luật tha hóa có thực nếu quyền lực không được kiểm soát chặt chẽ.

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân bản (replication protocol) cho các nghiên cứu tiếp theo không?
Trả lời: Có. Luận án cung cấp hệ thống 5 tiêu chí định tính với các chỉ báo thành phần cụ thể về: tính hợp hiến của thể chế, mức độ đồng thuận xã hội, chất lượng ban hành chính sách công, năng lực thực thi của bộ máy nhà nước và độ liêm chính của đội ngũ công quyền, tạo tiền đề để các nhà nghiên cứu sau này số hóa thành bộ công cụ khảo sát định lượng.

5. Chương trình nghiên cứu 10 năm được vạch ra như thế nào?
Trả lời: Tập trung vào 3 trục chính: (1) Số hóa và lượng hóa chỉ số tính chính đáng chính trị định kỳ hàng năm; (2) Hoàn thiện lý luận và cơ chế pháp lý cho mô hình "Đảng hóa thân vào Nhà nước"; (3) Xây dựng cơ chế phòng vệ tính chính đáng trước các luồng thông tin sai lệch trên không gian số.

Kết luận

1. Luận án đã hệ thống hóa và làm sáng tỏ cơ sở lý luận về tính chính đáng chính trị và tính chính đáng của Đảng Cộng sản Việt Nam cầm quyền dưới góc độ khoa học Chính trị học chuyên sâu.
2. Khẳng định tính chính đáng của Đảng Cộng sản Việt Nam là sản phẩm tất yếu của lịch sử đấu tranh cách mạng, nhưng trong giai đoạn hiện nay phải được duy trì và củng cố vững chắc bằng hiệu năng quản trị quốc gia và sự phục vụ nhân dân.
3. Chỉ ra một cách khách quan, dũng cảm những nguy cơ xói mòn tính chính đáng xuất phát từ tệ quan liêu, tham nhũng, suy thoái tư tưởng đạo đức và sự bất cập trong kiểm soát quyền lực.
4. Đúc kết các bài học kinh nghiệm quốc tế sâu sắc từ sự sụp đổ của CPSU, thành công của PAP và cải cách của CCP nhằm vận dụng sáng tạo vào điều kiện Việt Nam.
5. Đề xuất hệ thống giải pháp toàn diện, có căn cứ khoa học vững chắc về đổi mới phương thức lãnh đạo, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, mở rộng dân chủ và phòng chống tha hóa quyền lực để bảo đảm vai trò cầm quyền lâu dài, chính đáng của Đảng trong tiến trình phát triển đất nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận án gồm 4 chương, 10 tiết. 7 Chƣơng 1 TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN Vấn đề tính chính đáng chính trị, tính chính đáng của nhà nước đã và đang được khá nhiều nhà khoa học phương Tây quan tâm nghiên cứu. Ở Việt Nam, vấn đề tính chính đáng chính trị, đặc biệt tính chính đáng của đảng cầm quyền, trong một thời gian dài vẫn được coi là vấn đề “nhạy cảm”, là một điều gì đó tối kỵ trong các nghiên cứu. Tuy nhiên, thời gian gần đây đã có một số nghiên cứu trực tiếp đề cập đến vấn đề này hoặc là liên quan đến vấn đề xây dựng tính chính đáng của nhà nước, của ĐCS Việt Nam cầm quyền ở nước ta dưới các góc nhìn khác nhau.

CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU Ở NƢỚC NGOÀI Ở nước ngoài, các công trình nghiên cứu chuyên biệt về tính chính đáng của đảng cầm quyền hầu như rất hiếm. Các tác giả nước ngoài chủ yếu tập trung nghiên cứu về lý thuyết tính chính đáng chính trị, điều kiện đảm bảo cho tính chính đáng của nhà nước. Trong đó, có thể kể đến một số công trình tiêu biểu như: Max Weber(1984):“Legitimacy, politics and the State” [136]. Trong bài viết này, Max Weber cho rằng, mọi nhà nước đều dựa trên bạo lực (force), nhưng bạo lực chắc chắn không phải là phương tiện duy nhất của nhà nước.

Nhưng, rõ ràng bạo lực là một phương tiện mang tính đặc trưng, riêng biệt của nhà nước. Nhà nước, theo Webber, là một mối quan hệ của người cai trị và người bị trị, mối quan hệ này được củng cố bởi công cụ bạo lực được coi là chính đáng. Max Weber cho rằng, bất cứ một nhà nước nào cũng gắn với sử dụng quyền lực, nhưng không phải việc sử dụng quyền lực nào cũng là chính đáng. Theo ông, có ba sự lý giải mang tính nội tại mà được coi là cơ sở cho sự cai trị dựa vào để coi đó là có tính chính đáng, đó là tính truyền thống, sự cuốn hút và tính hợp pháp.

Các luận giải về cơ sở cho tính chính đáng của nhà nước của M.Weber được coi là nền tảng, nguồn gốc tranh luận cho rất nhiều các công trình nghiên cứu về sau. Đây là tiều liệu có giá trị tham khảo cho chương 2 của luận án. Dưới cách tiếp cận Triết học, khi đi sâu vào nghiên cứu về nhà nước, tính chính đáng của nhà nước, trong Luận án tiến sĩ của Anthony M. Musonda (2006): “Political Legitimacy: The Quest for the Moral Authority of the State, A 8 Philosophical Analysis” [127], tác giả đã đi nghiên cứu và làm rõ những vấn đề lý luận cơ bản về nhà nước như: khái niệm về nhà nước, nguồn gốc của nhà nước, sự phát triển của nhà nước hiện đại, sự bành trướng về chủ quyền của nhà nước hiện đại v.

Đặc biệt, tác giả dành một lượng không nhỏ (phần 7, từ trang 89 đến trang 109) để nghiên cứu về tính chính đáng (tính chính đáng của nhà nước). Trong phần này tác giả có đi phân tích khuôn khổ của tính chính đáng nhà nước, chủ yếu tập trung vào yếu tố của các quy tắc pháp lý. Theo tác giả, trước kia, khi tầng lớp thống trị của nhà nước thực hiện một cách rộng rãi những đàn áp và bất công, nhân dân có thể tuân thủ những mệnh lệnh của quyền lực chính trị từ những động cơ của lương tâm như sự sợ hãi, lòng thèm muốn, phong tục hoặc chỉ là sự gắn bó với một người cai trị. Tuy nhiên, một tầng lớp cai trị nào đó không thể vững bền qua thời gian trừ khi những thần dân của nó nhận ra rằng, những người nắm giữ quyền lực nhà nước có quyền ra lệnh một cách chính đáng, khi, những mệnh lệnh đó phù hợp với những nguyên tắc đã được định sẵn mang tính pháp lý.

Bởi vậy, để một tầng lớp cai trị bền vững qua thời gian thì nội dung của những yêu cầu, mệnh lệnh đó phải được căn cứ vào quy tắc mang tính pháp lý. Các luận giải của tác giả về tính chính đáng của các mệnh lệnh, hay hệ thống pháp luật của nhà nước có giá trị tham khảo trong việc làm rõ cơ sở lý luận về tính chính đáng chính trị, đặc biệt là xây dựng cấu trúc tính chính đáng chính trị. Nghiên cứu về mới quan hệ giữa hiệu quả của quá trình cầm quyền với tính chính đáng chính trị, tác giả Lipset, Seymour Martin trong cuốn sách, “Political Man: The Social Bases of Politics” [146] được xuất bản năm 1983 có cách tiếp cận rất đáng chú ý. Trong cuốn sách này, Lipset dành một chương để nói về tính chính đáng (Social conflict, legitimacy, and Democracy - xung đột xã hội, tính chính đáng và dân chủ).

Không đi sâu vào nghiên cứu tính hợp pháp của nhà nước như Anthony M. Musonda, Lipset đưa ra khái niệm về tính chính đáng chính trị khá rõ ràng. Ông cho rằng, số đông coi một hệ thống chính trị có chính đáng hay không bằng cách xem xem những giá trị của hệ thống đó có phù hợp với họ hay không. Theo tác giả, giá trị cốt lõi ở đây là hiệu quả của sự cầm quyền.

Thước đo cơ bản cho tính hiệu quả của sự cầm quyền, theo ông, chính là sự phát triển kinh tế và phát triển kinh tế là chìa khóa để cho chủ thể cầm quyền xây dựng tính chính đáng. Từ cách tiếp cận và quan niệm 9 như vậy, ông đi sâu vào phân tích mối quan hệ tương tác qua lại giữa tính chính đáng và hiệu quả cầm quyền của một hệ thống chính trị. Theo ông, nếu chủ thể cầm quyền tạo ra được sự phát triển kinh tế cao thì đồng nghĩa với việc tính chính đáng trong cầm quyền cao. Và ngược lại, khi hiệu quả cầm quyền thấp, nếu để kéo dài thì tính chính đáng trong cầm quyền bị xói mòn và dần dẫn tới mất vai trò cầm quyền.

Các luận giải của tác giả trong công trình này có giá trị trong việc xây dựng cấu trúc tính chính đáng chính trị ở chương 2 của luận án. Liên quan đến tính hợp pháp của chủ thể cầm quyền, có công trình nghiên cứu của Carl Schmitt : “Legality and Legitimacy” [155]. Trong công trình này, tác giả đi tìm lời giải cho mối quan hệ giữa tính chính đáng với tính hợp pháp. Ông cho rằng, một chính phủ chỉ có được tính chính đáng khi nó được lập lên từ các cuộc bầu cử tự do và công bằng - tức là hợp pháp.

Tuy nhiên, ông cũng hoài nghi về tính chính đáng của một chính phủ được dựng lên nhờ vào bầu cử bằng chiến thắng đa số tuyệt đối. Ông cho rằng, 51% phiếu bầu tạo nên tính chính đáng mà không bao giờ hỏi liệu 49% còn lại có chấp nhận quyết định của 51% hay không. Theo ông, một chính phủ được bầu lên với 51% số phiếu đã được coi là chính đáng hay chưa nếu như 49% còn lại nổi loạn thì liệu chính phủ đó có duy trì được thời gian cầm quyền của mình? Từ đó, ông khẳng định rằng, kết quả bầu cử chỉ là một điều kiện đầu tiên để tạo nên tính chính đáng cho một chính phủ. Chính phủ đó có duy trì được tính chính đáng hay không cần phải thuyết phục được 49% còn lại thông qua hiệu quả của các chính sách phát triển kinh tế, xã hội của mình.

Các phân tích, nhận định của tác giả sẽ là tham khảo bổ ích trong quá trình triển khai các nội dung của luận án. Bàn về khía cạnh tính hợp pháp của quyền lực nhà nước còn có bài viết của John H. Schaar: “Legitimacy in the Modern State” [143]. Trong bài viết này, tác giả đã đề cập đến một loạt các quan niệm, các cách tiếp cận khác nhau về tính chính đáng của quyền lực nhà nước.

Từ đó, tác giả đưa ra ý kiến của riêng mình. Theo tác giả, để quyền lực nhà nước trở thành quyền uy, quyền lực đó phái đến từ „sự ủy quyền dân chủ - democratic consent‟ và quyền lực nhà nước phải vì „lợi ích chung - common good‟ hay là „lợi ích công cộng - public interest‟. Với quan niệm như thế, tác giả đi luận giải tính chính đáng của các nhà nước hiện đại. Và tới nay, quyền lực nhà nước vẫn chưa thực sự trở thành quyền uy và các thể chế và các quan chức nhà nước vẫn 10 chưa có câu trả lời.

Đó chính là dấu hiệu của sự khủng hoảng tính chính đáng trong nhà nước hiện đại. Cũng bàn về một khía cạnh của tính hợp pháp của quyền lực chính trị, còn có các công trình: Barnard, Frederick M, “Democratic Legitimacy: Plural Values and Political Power” [129]; Peter, Fabienne: “Democratic Legitimacy, New York: Routledge” [149]; Hershovitz, Scott: “Legitimacy, Democracy, and Razian Authority” [142]. Các tác giả này chủ yếu tập trung vào yếu tố dân chủ (trong bầu cử và trong thực thi quyền lực). Họ cho rằng, nguồn gốc phổ biến nhất của tính chính đáng chính trị hiện nay là sự nhận thức rằng, một chính phủ đang hoạt động theo nguyên tắc dân chủ và theo ý chí của người dân.

Các chính phủ thường tuyên bố là nhận được sự ủy quyền của người dân để thực thi quyền lực. Tuy nhiên, sự ủy quyền này nhận được bằng cách nào có thể làm thay đổi một cách rõ ràng từ chế độ cai trị này sang chế độ cai trị khác. Các nhà nước dân chủ tự do tuyên bố rằng, tính chính đáng trong cai trị của họ dựa trên nền tảng là họ thường xuyên có các cuộc bầu cử tự do và công bằng, trong đó các đảng chính trị tham gia mà không có bất cứ sự sợ hãi và áp lực nào. Các nhận định này có giá trị tham khảo đối với chương 2 và chương 3 của luận án.

Đề cập đến tính chính đáng chính trị của chủ nghĩa tư bản hiện nay, có các công trình: Thomas MacCarthy, “Legitimation Problems in Advanced Capitalism” [148]; George Kateb, “On the “Legitimation Crisis” [140]. Các công trình này chủ yếu luận giải các nguyên nhân dẫn đến cuộc khủng hoảng tính chính đáng chính trị của chủ nghĩa tư bản như: Khủng hoảng kinh tế; thất nghiệp; chiến tranh; vấn đề an sinh xã hội không được giải quyết; các cuộc bầu cử thiếu công bằng, tự do, v. Liên quan đến tính chính đáng trong cầm quyền của ĐCS Việt Nam, có bài của tác giả Thayer, Carlyle, “Political Legitimacy of Vietnam‟s One Party-State: Challenges and Responses” [158]. Bài viết này, tác giả tập trung vào phân tích các thách thức đối với quyền lực của nhà nước chỉ có duy nhất một đảng cầm quyền của Việt Nam nổi lên trong năm 2009 và cách mà nhà nước phản ứng trước các thách thức đó.