chương 1 và chương 2; 2. Bùi Thị Liễu, biên soạn chương 4; 3. Nguyễn Thành Viên, biên soạn chương 3; 4. Nguyễn Văn Ngọc, biên soạn chương 5; 5.
Đỗ Hoàng Long, biên soạn chương 5; Bóng rổ là môn thể thao đồng đội đòi hỏi người chơi vừa có kỹ thuật cá nhân tốt vừa có nhãn quan chiến thuật. Mặc dù nhóm tác giả đã cố gắng khái quát những kỹ thuật cơ bản, chiến thuật, các bài tập, luật thi đấu hiện hành nhằm phục vụ tốt nhất cho người học nhưng chắc chắn không tránh khỏi những khiếm khuyết. Các tác giả rất mong nhận được ý kiến đóng góp của những người có chuyên môn và các độc giả quan tâm để cuốn tài liệu được hoàn chỉnh hơn trong lần tái bản sau. Hà Nội, tháng 7 năm 2019 Chủ biên Ths.
Lê Tuấn 3 Downloaded by EBOOKBKMT VMTC (nguyenphihung1009@gmail.com) lOMoARcPSD|2935381 CHƢƠNG 1 SƠ LƢỢC LỊCH SỬ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN MÔN BÓNG RỔ Bóng rổ là một môn thể thao tập thể thì đấu đối kháng trực tiếp giữa hai đội (mỗi đội 5 người) trong thời gian 4 hiệp mỗi hiệp 10 phút, được tổ chức thi đấu trên sân có kích thước 28m x 15m. Mục đích của mỗi đội là ném bóng vào rổ đối phương và ngăn cản không cho đối phương ném bóng vào rổ của mình theo quy định của luật thi đấu. Kết quả cuối cùng của thi đấu bóng rổ rất đặc biệt: - Điểm số rất cao (trung bình: từ 80 - 85 điểm/trận). - Tần số thay đối tỷ số nhanh (trung bình cứ 24 giây thay đối tỷ số một lần).
- Không có tỷ số hoà, tức là không thể có quyết định mang tính chất thoả hiệp về trận đấu. Nguồn gốc môn bóng rổ Tháng 12 năm 1891, G.Nây Smit (sinh năm 1861), một giáo viên giáo dục thể chất của trường huấn luyện Spingphild tại bang Massachusets (Mỹ), khi tìm cách làm cho giờ học thể dục thêm sinh động, ông đã dựa theo những trò chơi với bóng được phát triển trước đây trong lịch sử: Trò chơi Pok -Tapok, ném bóng vào vòng tròn bằng đá được đính theo chiều thẳng đứng trên tường; trò chơi Ollamalituli - ném bóng cao su vào chiếc vòng làm bằng đá, để sáng tạo ra một trò chơi mới. Do có những nét mới lạ, sinh động và hấp dẫn nên chỉ sau một thời gian ngắn trò chơi này đã lan rộng trong toàn nước Mỹ và ngày nay đã phát triển thành một môn thể thao hấp dẫn lôi cuốn hàng chục triệu người trên hành tinh. Ban đầu để phù hợp với điều kiện phòng tập của mình, G.Nây Smit đã chọn quả bóng đá để có thể dễ dàng bắt, chuyền, nên ông đã đóng vào tay vịn ban công phòng tập thể thao một chiếc bảng và tại bảng ông buộc chiếc rổ dùng khi đi hái đào để làm đích cho học sinh ném vào.
Ban công phòng tập thể thao đó có chiều cao 3,05m vì thế ngày nay độ cao này tương ứng với khoảng cách từ mặt sân tới mép trên vành rổ. 4 Downloaded by EBOOKBKMT VMTC (nguyenphihung1009@gmail.com) lOMoARcPSD|2935381 James Naismith người đã khai sinh ra môn bóng rổ. Thời kỳ đầu, vì lớp tập thể dục của G.Nây Smit có 18 người nên ông chia ra làm hai đội, mỗi đội 9 người cả nam và nữ. Sau này, do thấy số người tham gia đông là điều kiện không cần thiết và chỉ làm rối trên sân nên bỏ người mỗi bên đã được giảm xuống 7 và sau đó là 5 người.
Bởi vì, bóng được ném vào rổ nên trò chơi mới mà G.Nây Smit sáng tạo ra có tên là “Basketball” – “Bóng rổ”.Nây Smit đã soạn thảo những điều luật thi đấu đầu tiên cho môn bóng rổ và dùng nó để tổ chức trận đấu. Năm 1892 ông đã cho xuất bản “Sách luật chơi bóng rổ” gồm 15 điều mà phần lớn những điều luật dưới hình thức này hay hình thức khác vẫn được tiếp tục sử dụng cho đến ngày nay. Sau khi tổ chức những trận bóng rổ đầu tiên không lâu, các điều luật đó đã có một số thay đổi. Một trong những nguyên nhân dẫn đến sự thay đổi là đưa thêm bảng để gắn rổ vào (1895).
Các bảng đã trở thành bộ phận bảo vệ rổ một cách độc đáo. Để ghi nhận công lao của G.Nây Smit, năm 1911 Trường Cao đẳng Springphild đã phong tặng ông danh hiệu danh dự kiện tướng giáo dục thể chất. Năm 1968 tại Trường Cao đẳng Springphild đã khánh thành bảo tàng G.Nây Smit - “Gian phòng vinh quang bóng rổ”. Điều đó thể hiện sự kính trọng con người đã phát minh cho thế giới một trò chơi tuyệt vời.
5 Downloaded by EBOOKBKMT VMTC (nguyenphihung1009@gmail. Sự phát triển môn bóng rổ 1. Sự phát triển môn bóng rổ trên thế giới Sự phát triển môn bóng rổ kéo theo sự thay đổi nhiều điều luật thi đấu, trang thiết bị, dụng cụ và trang phục thi đấu của vận động viên. Năm 1893 lần đầu tiên xuất hiện vòng rổ bằng sắt và có lưới Năm 1894 chu vi của bóng được tăng lên từ 76,2 - 81,3cm.
Năm 1895 đã áp dựng các quả ném phạt được thực hiện ở khoảng cách 4,572m. Năm 1896 quy định người chơi được quyền dẫn bóng trong mọi trường hợp. Giai đoạn thứ nhất: Giai đoạn thứ nhất của sự phát triển bóng rổ là từ 1891 đến 1918. Đây là giai đoạn hình thành một môn thể thao mới.
Từ chỗ được tạo ra để làm sinh động hơn đối với các giờ học thể dục, bóng rổ đã trở thành môn thể thao với tất cả các đặc điểm tiêu biểu của mình. Từ năm 1894, sau khi luật bóng rổ được chính thức ban hành và có những cuộc thi đấu, kỹ thuật và chiến thuật của bóng rổ được hình thành và phát triển rất nhanh. Đã bắt đầu xuất hiện chiến thuật tấn công và chiến thuật phòng thủ, xác định được chức năng vị trí của từng cầu thủ. Ở giai đoạn này bóng rổ đã được phát triển sang các nước phương đông như Nhật, Trung Quốc, Philippin rồi sang Châu Âu và Nam Mỹ.
Tại thế vận hội lần thứ 3 năm 1904 bóng rổ được tổ chức thi đấu biểu diễn. Năm 1913, ở Manila thủ đô Philippin giải bóng rổ Châu Á được tổ chức. Giai đoạn thứ 2: Từ 1919 - 1931 có đặc điểm tiêu biểu là các hiệp hội bóng rổ quốc gia của các nước được thành lập và bắt đầu có các cuộc thi đấu giao hữu quốc tế. Năm 1923 các cuộc thi đấu bóng rổ quốc tế đầu tiên của nữ được tổ chức ở Pháp giữa các đội Ý, Pháp và Tiệp Khắc.
Giai đoan thứ 3: Từ 1932 - 1947 đây là giai đoạn môn bóng rổ được phát triển rộng rãi trên thế giới. Sự kiện đáng ghi nhớ trong lịch sử bóng rổ là việc thành lập liên đoàn bóng rổ Quốc tế gọi tắt là FIBA (Federation Internationnal Basketball Amateur ) vào ngày 18-6-1932. Vào ngày đáng nhớ này các nhà lãnh đạo của liên đoàn 8 nước: Ý, Achentina, Hy Lạp, Latvia, Bồ Đào Nha, Rumani, Thụy Sỹ và Tiệp Khắc đã tham dự cuộc họp Quốc tế lần đầu tiên, đưa ra ý kiến thống nhất chung: Về việc thành lập Liên đoàn bóng rổ Quốc tế thông qua 6 Downloaded by EBOOKBKMT VMTC (nguyenphihung1009@gmail.com) lOMoARcPSD|2935381 những điều luật thi đấu. Năm 1935, uỷ ban Olympic Quốc tế đã đưa ra quyết định công nhận môn bóng rổ là môn thể thao có trong chương trình thi đấu của Thế vận hội.
Năm 1936, bóng rổ lần đầu tiên được đưa vào Thế vận hội lần thứ 11 tổ chức tại Beclin với 21 nước tham dự và đội tuyển Mỹ đã đoạt chức vô địch. Cũng tại đại hội Olympic lần này người có công sáng tạo ra môn bóng rổ là G.Nây Smit đã có mặt với tư cách là khách mời danh dự. Năm 1938 giải vô địch bóng rổ nữ Châu Âu đầu tiên được tổ chức tại Roma (Ý), đội nữ của Ý đoạt chức vô địch. Sau chiến tranh thế giới lần thứ 2, từ năm 1941 các đội bóng rổ của Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa bắt đầu tham dự thế vận hội Olympic và các giải thế giới.
Sự tham gia của các nước xã hội chủ nghĩa đã có ảnh hưởng to lớn đến sự phát triển bóng rổ ở Châu Âu cũng như trên toàn thế giới. Giai đoạn thứ 4: Từ năm 1948 - 1965 là giai đoạn mà kỹ chiến thuật bóng rổ có những bước tiến nhảy vọt. Liên đoàn bóng rổ thế giới FIBA với 50 nước thành viên lúc đó đã cóvị trí quan trọng và đã tổ chức nhiều giải thi đấu thế giới với quy mô lớn. Giai đoạn này, chiến thuật bóng rổ đã phát triển phong phú và đa dạng, kỹ thuật đã có độ khó và kết hợp liên hoàn động tác để đạt kết quả cao trong thi đầu.
Một tiến bộ đặc biệt là sự áp dụng: các động tác ném rổ bằng một tay, điều này gây khó khăn cho việc phòng thủ của đối phương. Trước kia trong một trận đấu thường mỗi đội chỉ ghi được từ 20 - 30 điểm thì sau khi xuất hiện kỹ thuật động tác ném rổ bằng một tay thì số điểm ghi được đã lên tới 50 - 60 điểm. Năm 1950, tại Ac-hen-ti-na giải bóng rổ nam thế giới đầu tiên được tổ chức và đội Achentina đã đoạt chức vô địch. Năm 1953, tại Chilê giải vô địch thế giới của nữ được tổ chức và đội Mỹ đã đoạt chức vô địch.
Các giải vô địch thế giới của nam và nữ được tổ chức thường xuyên 4 năm một lần. Từ năm 1950 trong thi đấu bóng rổ, tấn công đã chiếm ưu thế hơn phòng thủ. Điều đó có hai nguyên nhân: Sự phát triển kỹ - chiến thuật tấn công chiếm ưu thế hơn so với kỹ - chiến thuật phòng thủ và xuất hiện nhiều cầu thủ cao 7 Downloaded by EBOOKBKMT VMTC (nguyenphihung1009@gmail.com) lOMoARcPSD|2935381 trong các đội. Do luật thi đấu không hạn chế thời gian giữ bóng của từng cầu thủ đội có bóng.
Nên đội dẫn điểm thường giữ bóng hoặc dẫn bóng để kéo dài thời gian tấn công và điều này làm cho bóng rổ mất dần sự gay cấn sẵn có của mình, và nhịp độ thi đấu cũng bị giảm đáng kể. Để khuyến khích tấn công tích cực và hạn chế bớt ưu thế của từng cầu thủ có chiều cao thì luật 30 giây và 3 giây đã được bổ sung. Năm 1965, Liên đoàn bóng rổ Quốc tế tập hợp 122 Liên đoàn Quốc gia của các nước khác nhau trên thế giới. Giai đoạn phát triển tiếp theo của bóng rổ thế giới bắt đầu từ năm 1966 được thể hiện rõ ở sự khắc phục khủng hoảng và bắt đầu hưng thịnh của mình.
Năm 1972, bóng rổ nữ chính thức đưa vào thế vận hội Olympic.