Nghiên cứu tiến hóa trầm tích châu thổ ngầm sông Hậu trong Pleistocen muộn - Holocen

Nghiên cứu tiến hóa trầm tích châu thổ ngầm sông Hậu trong Pleistocen muộn và Holocen, cung cấp cái nhìn sâu sắc về địa chất và môi trường.

• Tác giả: Lưu Thị Thu Hà
• Người hướng dẫn: TS. Đinh Xuân Thành
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Khoáng vật học và Địa hóa học
• Đề tài: Tiến hóa trầm tích châu thổ ngầm sông Hậu
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 1.1. VỊ TRÍ VÙNG NGHIÊN CỨU
• 1.2. ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN
• 1.2.1. Đặc điểm khí hậu
• 1.2.2. Đặc điểm thủy văn
• 1.2.3. Đặc điểm hải văn
• 1.2.4. Đặc điểm địa hình - địa mạo
• 1.2.5. Đặc điểm địa chất
• 1.3. KINH TẾ - XÃ HỘI
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ TÀI LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. CƠ SỞ TÀI LIỆU
• 2.1.1. Nguồn tài liệu thu thập
• 2.1.2. Nguồn tài liệu trực tiếp nghiên cứu phục vụ đề tài
• 2.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.2.1. Phương pháp luận
• 2.2.2. Các phương pháp nghiên cứu
• 2.2.2.1. Phương pháp thu thập và tổng hợp tài liệu
• 2.2.2.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu trầm tích
• 2.2.2.3. Phương pháp địa chấn địa tầng
• 2.2.2.4. Phương pháp địa tầng phân tập
• 2.2.2.5. Phương pháp phân tích tướng trầm tích
• 3. CHƯƠNG 3: ĐẶC ĐIỂM ĐỊA TẦNG PHÂN TẬP CHÂU THỔ NGẦM SÔNG HẬU TRONG PLEISTOCEN MUỘN - HOLOCEN
• 3.1. ĐẶC ĐIỂM ĐỊA CHẤN ĐỊA TẦNG
• 3.1.1. Các bề mặt ranh giới chính
• 3.1.2. Các tập địa chấn
• 3.2. ĐẶC ĐIỂM TƯỚNG TRẦM TÍCH PLEISTOCEN MUỘN - HOLOCEN
• 3.2.1. Đặc điểm tướng trầm tích trong Pleistocen muộn
• 3.2.2. Đặc điểm tướng trầm tích trong Holocen
• 3.3. ĐẶC ĐIỂM ĐỊA TẦNG PHÂN TẬP
• 3.3.1. Miền hệ thống biển thấp (LST)
• 3.3.2. Miền hệ thống biển tiến (TST)
• 3.3.3. Miền hệ thống biển cao (HST)
• 4. CHƯƠNG 4: TIẾN HÓA TRẦM TÍCH CHÂU THỔ NGẦM SÔNG HẬU TRONG PLEISTOCEN MUỘN - HOLOCEN
• 4.1. DAO ĐỘNG MỰC NƯỚC BIỂN TRONG PLEISTOCEN MUỘN, PHẦN MUỘN - HOLOCEN
• 4.2. TIẾN HÓA TRẦM TÍCH TRONG PLEISTOCEN MUỘN, PHẦN MUỘN - HOLOCEN
• 4.2.1. Giai đoạn biển thoái Pleistocen muộn (Q13b ~ 36)
• 4.2.2. Giai đoạn biển tiến Plestocen muộn - Holocen giữa (Q13b-Q21-2 ~ 20)
• 4.2.3. Giai đoạn biển thoái cao Holocen giữa - muộn (Q22-3 ~ 8)
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tiến hóa trầm tích châu thổ ngầm sông Hậu

Tiến hóa trầm tích châu thổ ngầm sông Hậu là một lĩnh vực nghiên cứu quan trọng trong địa chất và môi trường. Vùng châu thổ này không chỉ có giá trị sinh thái mà còn đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế. Nghiên cứu về sự tiến hóa của trầm tích giúp hiểu rõ hơn về các quá trình tự nhiên và tác động của con người đến môi trường.

1.1. Đặc điểm địa chất và sinh thái châu thổ ngầm sông Hậu

Châu thổ ngầm sông Hậu có đặc điểm địa chất phong phú với nhiều loại trầm tích khác nhau. Hệ sinh thái nơi đây rất đa dạng, bao gồm các loài thực vật và động vật đặc trưng. Sự tương tác giữa các yếu tố tự nhiên và con người đã tạo ra một môi trường sống phong phú nhưng cũng đầy thách thức.

1.2. Vai trò của sông Hậu trong hệ thống châu thổ

Sông Hậu là một nhánh quan trọng của sông Mekong, đóng vai trò chính trong việc vận chuyển phù sa và nước. Sự thay đổi lưu lượng nước và phù sa từ thượng nguồn ảnh hưởng lớn đến quá trình phát triển của châu thổ ngầm. Nghiên cứu này giúp xác định các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của khu vực.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu tiến hóa trầm tích

Nghiên cứu tiến hóa trầm tích châu thổ ngầm sông Hậu đối mặt với nhiều thách thức. Sự biến đổi khí hậu, dâng cao mực nước biển và hoạt động của con người là những yếu tố chính ảnh hưởng đến quá trình này. Việc hiểu rõ các vấn đề này là cần thiết để đưa ra các giải pháp hiệu quả.

2.1. Tác động của biến đổi khí hậu đến châu thổ

Biến đổi khí hậu gây ra sự thay đổi đáng kể trong mực nước biển và thời tiết, ảnh hưởng đến sự phát triển của châu thổ. Các hiện tượng như xói lở bờ biển và ngập lụt ngày càng trở nên nghiêm trọng, đe dọa đến đời sống của người dân.

2.2. Ảnh hưởng của hoạt động con người đến trầm tích

Hoạt động xây dựng đập thủy điện và khai thác tài nguyên đã làm giảm lượng phù sa đến châu thổ. Điều này dẫn đến sự suy giảm chất lượng đất và ảnh hưởng đến hệ sinh thái. Cần có các biện pháp quản lý tài nguyên nước hiệu quả để bảo vệ môi trường.

III. Phương pháp nghiên cứu tiến hóa trầm tích châu thổ ngầm

Để nghiên cứu tiến hóa trầm tích châu thổ ngầm sông Hậu, nhiều phương pháp khoa học đã được áp dụng. Các phương pháp này giúp thu thập dữ liệu chính xác và đáng tin cậy về quá trình hình thành và phát triển của trầm tích.

3.1. Phương pháp thu thập và phân tích dữ liệu

Việc thu thập dữ liệu từ các mẫu trầm tích và phân tích hóa học là rất quan trọng. Các phương pháp địa chấn địa tầng cũng được sử dụng để xác định cấu trúc địa chất và sự phân bố của trầm tích.

3.2. Phương pháp mô hình hóa tiến hóa trầm tích

Mô hình hóa giúp dự đoán sự thay đổi của trầm tích trong tương lai. Các mô hình này dựa trên dữ liệu lịch sử và các yếu tố môi trường hiện tại để đưa ra các kịch bản phát triển khác nhau.

IV. Ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu tiến hóa trầm tích

Nghiên cứu tiến hóa trầm tích châu thổ ngầm sông Hậu không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có nhiều ứng dụng thực tiễn. Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng trong quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường.

4.1. Quy hoạch phát triển bền vững

Kết quả nghiên cứu giúp các nhà hoạch định chính sách đưa ra các quyết định đúng đắn trong quy hoạch phát triển bền vững cho khu vực châu thổ. Việc bảo vệ môi trường và tài nguyên nước là rất cần thiết để đảm bảo sự phát triển lâu dài.

4.2. Giảm thiểu tác động của thiên tai

Nghiên cứu cũng giúp xác định các khu vực dễ bị tổn thương trước thiên tai như lũ lụt và xói lở. Từ đó, có thể xây dựng các biện pháp phòng ngừa và ứng phó hiệu quả hơn.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu tiến hóa trầm tích châu thổ ngầm sông Hậu là một lĩnh vực quan trọng, cần được tiếp tục phát triển. Các kết quả nghiên cứu không chỉ giúp hiểu rõ hơn về quá trình tự nhiên mà còn hỗ trợ cho việc quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường.

5.1. Tương lai của nghiên cứu tiến hóa trầm tích

Trong tương lai, cần có nhiều nghiên cứu hơn nữa để làm rõ các yếu tố ảnh hưởng đến tiến hóa trầm tích. Việc áp dụng công nghệ mới trong nghiên cứu sẽ giúp nâng cao độ chính xác và hiệu quả.

5.2. Định hướng nghiên cứu tiếp theo

Cần tập trung vào việc nghiên cứu tác động của biến đổi khí hậu và hoạt động con người đến châu thổ. Các nghiên cứu liên ngành sẽ giúp đưa ra các giải pháp toàn diện hơn cho vấn đề này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Vùng đồng bằng ven biển châu thổ ngầm sông Hậu, thuộc hệ thống châu thổ sông Mekong, đang chịu tác động mạnh mẽ của các biến đổi tự nhiên và nhân tạo, đặc biệt là sự dâng cao mực nước biển toàn cầu và sự giảm sút phù sa do các đập thủy điện ở thượng nguồn. Theo ước tính, sông Hậu vận chuyển khoảng 30% tổng lượng nước và bùn cát của hệ thống Mekong, đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành và phát triển châu thổ ngầm. Tuy nhiên, các biến động về lưu lượng phù sa và mực nước biển đã làm thay đổi tiến trình phát triển trầm tích trong khu vực, gây ra các hiện tượng xói lở, ngập lụt và xâm nhập mặn, ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống và sản xuất nông nghiệp, thủy sản của người dân địa phương.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là làm sáng tỏ lịch sử tiến hóa trầm tích châu thổ ngầm sông Hậu trong giai đoạn Pleistocen muộn đến Holocen, đặc biệt trong mối quan hệ với sự dao động mực nước biển. Phạm vi nghiên cứu được giới hạn trong vùng châu thổ ngầm hiện đại của sông Hậu, từ mực thủy triều trung bình đến độ sâu khoảng 20-25m nước, kéo dài từ địa phận tỉnh Trà Vinh đến ranh giới giữa tỉnh Sóc Trăng và Bạc Liêu. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc dự báo xu thế phát triển châu thổ, hỗ trợ quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội bền vững và giảm thiểu các tai biến thiên nhiên trong khu vực.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu trầm tích và địa tầng phân tập hiện đại, bao gồm:

• Mô hình địa tầng phân tập Posamentier et al. (1988): phân chia trầm tích thành ba miền hệ thống trầm tích chính gồm miền hệ thống biển thấp (LST), miền hệ thống biển tiến (TST) và miền hệ thống biển cao (HST), giúp giải thích mối quan hệ giữa sự thay đổi mực nước biển và quá trình lắng đọng trầm tích.

• Lý thuyết địa chấn địa tầng: phân tích các đặc điểm phản xạ địa chấn như tính liên tục, biên độ, tần số để xác định các tập địa chấn, môi trường lắng đọng và đặc điểm địa tầng.

• Khái niệm trầm tích học: bao gồm các tham số thạch học như kích thước hạt trung bình (Md), hệ số chọn lọc (So), độ mài tròn (Ro), độ cầu (Sf), cùng các chỉ tiêu địa hóa môi trường (pH, Eh, Fe+2S/Corg, Kt) để xác định môi trường trầm tích và điều kiện cổ khí hậu.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: trầm tích biển, trầm tích sông-biển hỗn hợp, hệ tầng Holocen (Bình Đại, Hậu Giang, Cửu Long), và các bề mặt địa tầng như bề mặt ngập lụt cực đại (MFS), bề mặt biển thoái cực đại (MRS).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính bao gồm:

• 80 mẫu trầm tích tầng mặt thu thập tại vùng châu thổ ngầm sông Hậu.

• 50 mẫu từ 2 lỗ khoan bãi triều (LKST, LKTV).

• 3 tuyến địa chấn nông phân giải cao khảo sát khu vực tỉnh Trà Vinh và Sóc Trăng.

• Các tài liệu nghiên cứu trước đây về địa chất, địa mạo, trầm tích và thủy-thạch động lực.

Phương pháp phân tích gồm:

• Phân tích độ hạt bằng bộ rây và pipet để xác định thành phần hạt sạn, cát, bột, sét, tính toán các tham số Md, So, Sk.

• Phân tích thạch học bở rời dưới kính hiển vi phân cực để xác định thành phần khoáng vật vụn, độ mài tròn, độ cầu.

• Phân tích địa hóa môi trường đo các chỉ tiêu pH, Eh, Fe+2S/Corg, Kt nhằm phân biệt môi trường trầm tích lục địa, chuyển tiếp và biển.

• Phân tích địa chấn địa tầng để phân chia tập địa chấn, xác định các bề mặt bất chỉnh hợp, kiểu kết thúc phản xạ và môi trường lắng đọng.

• Phân tích địa tầng phân tập theo mô hình Posamentier để xác định các miền hệ thống trầm tích và mối quan hệ với dao động mực nước biển.

Thời gian nghiên cứu tập trung vào giai đoạn Pleistocen muộn đến Holocen, với phạm vi địa lý từ tỉnh Trà Vinh đến ranh giới tỉnh Sóc Trăng - Bạc Liêu, độ sâu từ 0 đến 25m nước.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm địa tầng phân tập: Ranh giới Pleistocen - Holocen được xác định ở độ sâu khoảng 20-25m, với trầm tích Pleistocen muộn có bề dày trung bình 40-50m, một số vị trí đạt tới 70-80m. Trầm tích Holocen phân bố chủ yếu trong hệ tầng Hậu Giang (8-10 nghìn năm BP) và hệ tầng Cửu Long (Holocen trên), với bề dày trầm tích biển hệ tầng Hậu Giang dao động từ 6,8m đến 13,7m.

2. Phân bố trầm tích và tướng trầm tích: Trầm tích biển chủ yếu là cát hạt mịn đến trung, màu xám vàng, xen kẽ bột sét và mùn thực vật, phân bố dưới dạng các giồng cát ven biển và bãi cát ngầm. Trầm tích sông-biển hỗn hợp có thành phần đồng nhất, chủ yếu là bột sét màu nâu xám, chứa vảy mica và mảnh vỏ sinh vật. Trầm tích sông-đầm lầy và biển-đầm lầy phân bố rải rác, với bề dày từ 3-20m tùy khu vực.

3. Mối quan hệ với dao động mực nước biển: Qua phân tích địa tầng phân tập và địa chấn địa tầng, các chu kỳ biển thoái và biển tiến được xác định rõ, tương ứng với các miền hệ thống trầm tích LST, TST và HST. Ví dụ, giai đoạn biển thoái Pleistocen muộn (khoảng 36 nghìn năm BP) tương ứng với miền LST, trong khi giai đoạn biển tiến Holocen giữa (khoảng 20 nghìn năm BP) tương ứng với miền TST.

4. Chế độ thủy động lực và môi trường trầm tích: Các tham số độ hạt (Md, So), thành phần khoáng vật và chỉ tiêu địa hóa môi trường cho thấy môi trường trầm tích biến đổi từ lục địa sang biển, với môi trường biển chiếm ưu thế trong Holocen trên. Độ chọn lọc trầm tích dao động từ tốt đến kém, phản ánh sự thay đổi năng lượng thủy động lực trong quá trình lắng đọng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của sự biến đổi trầm tích là do sự dao động mực nước biển tương đối trong giai đoạn Pleistocen muộn - Holocen, kết hợp với ảnh hưởng của các yếu tố cổ khí hậu và động lực thủy văn sông Mekong. So sánh với các nghiên cứu trong khu vực đồng bằng sông Cửu Long và các đồng bằng châu thổ khác cho thấy kết quả phù hợp với mô hình tiến hóa trầm tích do dao động mực nước biển chi phối.

Việc sử dụng kết hợp các phương pháp địa chấn địa tầng, phân tích thạch học và địa hóa môi trường đã giúp khôi phục lịch sử tiến hóa trầm tích một cách chi tiết và chính xác hơn. Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ phân bố độ hạt, bản đồ địa tầng phân tập và mặt cắt địa chấn minh họa các tập địa chấn và bề mặt bất chỉnh hợp, giúp trực quan hóa quá trình phát triển châu thổ ngầm.

Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc dự báo xu thế biến đổi châu thổ sông Hậu trước tác động của biến đổi khí hậu và các hoạt động thủy điện thượng nguồn, từ đó hỗ trợ công tác quy hoạch và quản lý tài nguyên bền vững.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường giám sát và nghiên cứu liên tục về biến động mực nước biển và trầm tích trong vùng châu thổ ngầm sông Hậu nhằm cập nhật dữ liệu kịp thời, phục vụ dự báo và quản lý tài nguyên. Thời gian thực hiện: liên tục, chủ thể: các viện nghiên cứu địa chất và thủy văn.

2. Phát triển hệ thống cảnh báo sớm các hiện tượng xói lở, ngập lụt và xâm nhập mặn dựa trên mô hình tiến hóa trầm tích và dao động mực nước biển, nhằm giảm thiểu thiệt hại cho nông nghiệp và dân cư. Thời gian: 2-3 năm, chủ thể: chính quyền địa phương phối hợp với các cơ quan khoa học.

3. Xây dựng quy hoạch sử dụng đất và phát triển kinh tế - xã hội phù hợp với đặc điểm tiến hóa trầm tích và biến động môi trường, ưu tiên bảo vệ các vùng bồi tụ và hạn chế khai thác quá mức phù sa. Thời gian: 5 năm, chủ thể: các sở ngành liên quan và chính quyền địa phương.

4. Khuyến khích áp dụng các biện pháp kỹ thuật bảo vệ bờ biển và cửa sông, như xây dựng đê chắn sóng, trồng rừng ngập mặn, nhằm giảm thiểu xói lở và duy trì cân bằng trầm tích. Thời gian: 3-5 năm, chủ thể: các cơ quan quản lý môi trường và địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà nghiên cứu địa chất và trầm tích học: luận văn cung cấp dữ liệu chi tiết về tiến hóa trầm tích và địa tầng phân tập, hỗ trợ nghiên cứu chuyên sâu về địa chất Đệ tứ và biến đổi môi trường ven biển.

2. Chuyên gia quy hoạch và quản lý tài nguyên ven biển: thông tin về lịch sử tiến hóa châu thổ và mối quan hệ với dao động mực nước biển giúp xây dựng các kế hoạch phát triển bền vững và phòng chống thiên tai.

3. Cơ quan quản lý môi trường và phát triển kinh tế địa phương: luận văn cung cấp cơ sở khoa học để đánh giá tác động của biến đổi khí hậu và hoạt động thủy điện, từ đó đề xuất các chính sách phù hợp.

4. Người làm công tác bảo vệ bờ biển và phòng chống thiên tai: các giải pháp kỹ thuật và phân tích tiến hóa trầm tích giúp thiết kế các biện pháp bảo vệ bờ biển hiệu quả, giảm thiểu thiệt hại do xói lở và ngập lụt.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao nghiên cứu tiến hóa trầm tích châu thổ ngầm sông Hậu lại quan trọng?
   Nghiên cứu giúp hiểu rõ quá trình hình thành và biến đổi châu thổ, dự báo xu hướng phát triển trong tương lai, từ đó hỗ trợ quản lý tài nguyên và giảm thiểu tác động thiên tai như xói lở, ngập lụt.

2. Phương pháp địa tầng phân tập được áp dụng như thế nào trong nghiên cứu này?
   Phương pháp này phân chia trầm tích thành các miền hệ thống dựa trên sự thay đổi mực nước biển, giúp xác định các giai đoạn biển thoái và biển tiến, từ đó khôi phục lịch sử tiến hóa trầm tích.

3. Các yếu tố nào ảnh hưởng chính đến tiến hóa trầm tích trong vùng nghiên cứu?
   Dao động mực nước biển tương đối, cổ khí hậu, chế độ thủy động lực sông Mekong và tác động của các hoạt động nhân tạo như xây dựng đập thủy điện thượng nguồn.

4. Làm thế nào để phân biệt trầm tích biển và trầm tích sông-biển hỗn hợp?
   Dựa vào thành phần khoáng vật, kích thước hạt, chỉ tiêu địa hóa môi trường và các đặc điểm cấu trúc trầm tích, trầm tích biển thường có pH > 7, độ chọn lọc tốt hơn, trong khi trầm tích sông-biển có đặc điểm chuyển tiếp.

5. Ứng dụng thực tiễn của kết quả nghiên cứu là gì?
   Kết quả hỗ trợ quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội bền vững, thiết kế các biện pháp bảo vệ bờ biển, cảnh báo sớm thiên tai và quản lý tài nguyên phù sa hiệu quả.

Kết luận

• Luận văn đã xác định rõ ranh giới Pleistocen - Holocen và đặc điểm địa tầng phân tập vùng châu thổ ngầm sông Hậu với bề dày trầm tích Pleistocen muộn trung bình 40-50m.
• Phân tích trầm tích và địa tầng cho thấy sự biến đổi môi trường trầm tích gắn liền với dao động mực nước biển trong giai đoạn Pleistocen muộn - Holocen.
• Mô hình địa tầng phân tập Posamentier được áp dụng hiệu quả để khôi phục lịch sử tiến hóa trầm tích và mối quan hệ với biến đổi mực nước biển.
• Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong dự báo xu thế phát triển châu thổ, hỗ trợ quy hoạch và giảm thiểu tác động thiên tai.
• Đề xuất các giải pháp giám sát, cảnh báo, quy hoạch và bảo vệ bờ biển nhằm phát triển bền vững vùng đồng bằng ven biển sông Hậu.

Tiếp theo, cần triển khai các nghiên cứu bổ sung về tác động của biến đổi khí hậu hiện đại và các hoạt động thủy điện, đồng thời áp dụng kết quả vào thực tiễn quản lý tài nguyên và phòng chống thiên tai. Mời các nhà khoa học, quản lý và chuyên gia quan tâm nghiên cứu sâu hơn và ứng dụng các kết quả này trong công tác phát triển bền vững vùng châu thổ sông Mekong.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ KHU VỰC NGHIÊN CỨU 1. VỊ TRÍ VÙNG NGHIÊN CỨU Sông Hậu là một trong hai phân lưu được tách ra khỏi sông Mekong trên lãnh thổ Camphuchia và còn được gọi là sông Bassac. Trên lãnh thổ Việt nam, sông Hậu chạy qua tỉnh An Giang, làm ranh giới tự nhiên giữa các tỉnh Đồng Tháp và Cần Thơ, Vĩnh Long và Cần Thơ, Hậu Giang và Vĩnh Long, Trà Vinh và Sóc Trăng. Sông Hậu đổ ra biển Đông qua cửa Tranh Đề và cửa Định An.

Tuy nhiên, trong luận văn thạc sĩ này, vùng nghiên cứu chỉ giới hạn trong phạm vi châu thổ ngầm của sông Hậu. Theo đặc điểm địa hình - địa mạo, Wright đã phân chia cấu trúc của châu thổ thành 3 phần: đồng bằng (delta plain), tiền châu thổ (delta front) và sườn châu thổ (prodelta). Khu vực rìa ngoài châu thổ (tiền và sườn châu thổ) là nơi diễn ra tương tác trực tiếp giữa lục địa và đại dương (hình 1.1) được gọi là châu thổ ngầm. Sơ đồ phân loại châu thổ theo địa hình - địa mạo (theo Wright) 3 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Vì vậy, giới hạn châu thổ ngầm hiện đại của sông Hậu theo chiều từ lục địa ra biển là bắt đầu từ mực thủy triều trung bình đến độ sâu khoảng 20 - 25m nước.

- Về địa hình: 1) Độ sâu từ 0m đến 2,5; 3m địa hình có dạng bằng phẳng (hình 1. 3), đây là phần tiền châu thổ; 2) Độ sâu 2,5 - 20; 22,5m nước địa hình có độ dốc lớn và độ sâu từ 20 đến 25m nước địa hình lại thoải dần trước khi chuyển sang địa hình tương đối bằng phẳng, đây là phần sườn châu thổ. - Về phân bố trầm tích tầng mặt: Trầm tích phân dị độ hạt theo độ sâu. Quy luật chung là gần bờ hạt thô, xa bờ hạt mịn.

Ở độ sâu khoảng 20m nước gần như đã kết thúc quá trình phân dị hiện đại, đây là ranh giới ngoài cùng của trường trầm tích hạt mịn nhất. Ngoài độ sâu này trầm tích lại thô dần lên, thậm chí xuất hiện các trường cát sạn, sạn cát. Như vậy, trường bùn như là một trục đối xứng về phân bố trầm tích theo độ hạt. Phía ngoài trường này là trường bùn cát, rồi đến cát bùn, đây chính là đới pha trộn giữa trường trầm tích hiện đại (Q23) và trầm tích cổ (Q21-2).

Ranh giới ngoài chấm dứt sự lan tỏa của vật liệu lục nguyên hiện đại chính là ranh giới ngoài của châu thổ ngầm. Hoàn toàn phù hợp với địa hình đáy biển. - Về đặc điểm địa chất: Ranh giới ngoài của châu thổ ngầm hiện đại cũng trùng với ranh giới tuổi Holocen muộn (Q23)/Holocen sớm - giữa (Q21-2) [3] Ranh giới phía Tây Nam của châu thổ ngầm sông Hậu hiện đại chính là đường kéo dài ra biển từ điểm ranh giới giữa tỉnh Sóc Trăng và Bạc Liêu. Khi gần tới đường ranh giới này vùng tiền châu thổ bị thu hẹp lại, địa hình có dạng thoải dần đều do các yếu tố động lực biển ưu thế hoàn toàn.

Qua thu thập, tổng hợp và đánh giá tài liệu đã nghiên cứu trước đây về mặt địa hình - địa mạo, địa chất tầng nông, trầm tích và thủy - thạch động lực cho thấy giới hạn của châu thổ ngầm hiện đại của sông Hậu theo chiều từ lục địa ra biển là bắt đầu từ mực thủy triều trung bình đến độ sâu khoảng 20 - 25m nước. Do vậy, vị trí vùng nghiên cứu được giới hạn trong vùng độ sâu 0 - 25m nước kéo dài từ địa phận tỉnh Trà Vinh tới đường ranh giới giữa tỉnh Sóc Trăng và Bạc Liêu (hình 1.2), được giới hạn bởi 7 điểm tọa độ như bảng 1.1 sau: 4 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Tọa độ giới hạn vị trí vùng nghiên cứu STT Điểm giới hạn Vĩ độ Bắc Kinh độ Đông 1 I 1060 32’ 90 35’ 2 II 1060 40’ 90 26’ 3 III 1060 28’ 90 15’ 4 IV 1060 07’ 90 06’ 5 V 1050 55’ 90 04’ 6 VI 1050 49’ 90 14’ 7 VII 1060 35’ 90 35’ Hình 1. Sơ đồ vị trí vùng nghiên cứu 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN 1. Đặc điểm khí hậu Vùng nghiên cứu có khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa cận xích đạo, không chịu ảnh hưởng của gió mùa cực đới, nhưng lại bị tác động mạnh mẽ của gió Đông Nam từ biển thổi vào. Nắng: Trà Vinh và Sóc Trăng là hai tỉnh nằm ở vĩ độ thấp của vùng nhiệt đới, mặt trời chiếu sáng quanh năm, nên ban ngày dài hơn ban đêm. Mùa khô kéo dài đến 6 - 7 tháng, ít mây nên rất dồi dào về ánh sáng.

Nhiệt độ: Nhiệt độ trung bình năm từ 26,0 đến 27,6OC, khá ổn định. Biên độ nhiệt trung bình giữa các thông số biến thiên từ 3 đến 5OC. Nhiệt độ cao nhất tuyệt đối vào tháng 4 (36,7OC); nhiệt độ thấp nhất tuyệt đối vào tháng 1 (18,5OC). Bức xạ: Lượng bức xạ ở khu vực lớn và ổn định.

Lượng bức xạ tổng cộng trung bình ngày lớn nhất vào tháng 3 (548 calo/cm2/ngày) và nhỏ nhất vào tháng 9 (397 calo/cm2/ngày). Với chế độ nắng, bức xạ, nhiệt này, cây trồng có thể phát triển quanh năm. Nông nghiệp có thể gieo trồng ba vụ lúa trong năm, nếu có điều kiện về đất và nước, chuyển dịch thời vụ ít có ảnh hưởng tới năng suất và sản lượng. Độ ẩm: do nằm trong khu vực gió mùa cận xích đạo và chịu ảnh hưởng trực tiếp của khí hậu biển nên vùng nghiên cứu có độ ẩm cao.

Sự chênh lệch độ ẩm qua các tháng không lớn. Độ ẩm trung bình tháng thay đổi từ 76,7% (tháng 2 - 4) đến 87,3% (tháng 7 - 9), sai biệt tối đa của độ ẩm trung bình giữa các tháng là 10,6%. Mưa: Vùng nghiên cứu được chia làm 2 mùa rõ rệt là mùa mưa và vùa khô. Mùa mưa từ tháng 5 đến tháng 10, mùa khô từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau.

Lượng mưa tập trung trong mùa mưa tới 85,6% tổng số lượng mưa cả năm, với số ngày mưa trung bình đạt từ 110-150 ngày. Ngoài ra, trong mùa mưa vùng nghiên cứu còn bị ảnh hưởng mạnh bởi những đợt lũ đã làm thay đổi đáng kể biến trình mực nước và thường gây ra lũ lớn. Còn mùa khô lại hầu như không mưa dẫn tới tình trạng thiếu nước cho sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt. Gió: theo số liệu của trạm quan trắc Côn Đảo, căn cứ vào các hoa gió và các bảng tần xuất, được tính trung bình từ chuỗi quan trắc dài ngày.

Chế độ gió ở đây 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] được phân thành hai mùa rõ rệt: mùa gió Đông Bắc và mùa gió Tây Nam. Mùa gió Đông Bắc bắt đầu từ tháng 11 đến tháng 3 năm sau. Mùa gió Tây Nam bắt đầu từ tháng 5 đến tháng 9. Mùa gió Đông Bắc chủ yếu thịnh hành hướng gió Đông Bắc (NE) và Đông (E).

Tần xuất hướng gió này theo các tháng dao động từ 66 - 86%. Mùa gió Tây Nam chủ yếu thịnh hành hướng gió Tây Nam (SW) và Tây (W), Tần xuất giữa các tháng dao động 42-85%. Tháng 4 và tháng 10 là hai tháng giao thời, hướng và tốc độ gió luôn thay đổi. Thời tiết đặc biệt: Bão và áp thấp nhiệt đới (ATNĐ) rất ít khi đổ bộ trực tiếp vào khu vực, mà chỉ ảnh hưởng khi có bão hoặc ATNĐ hoạt động ở Nam biển Đông hoặc đổ bộ vào khu vực miền Trung.

Khi có tình thế thời tiết trên, ở khu vực gió không mạnh nhưng có mưa lớn. Ở Nam biển Đông, bão và ATNĐ đều có khả năng xuất hiện vào tất cả các tháng trong năm, nhưng tập trung nhiều vào các tháng 9, 10, 11 và 12, các tháng 1, 2, 3, 4 và 5 khả năng xuất hiện nhỏ (<5%). Tần suất bão và ATNĐ ở phía Nam Biển Đông (1961-1980) (%) Tháng 6 7 8 9 10 11 12 Tần suất xuất hiện % 6,3 5,1 3,8 12,7 16,4 31,6 10,1 1. Đặc điểm thủy văn Vùng ven biển châu thổ sông Hậu thuộc hạ lưu lưu vực sông Mê Kông.

Khi chảy qua biên giới Việt Nam-Campuchia, dòng sông Mekong chia ra hai nhánh lớn là sông Tiền và sông Hậu, trong đó sông Tiền vận chuyển khoảng 70% lượng nước và bùn cát, sông Hậu vận chuyển khoảng 30% tổng lượng nước và bùn cát lơ lửng của cả hệ thống Mekong. Bên trong lãnh thổ Việt Nam nước giữa hai nhánh sông lớn được phân chia và điều hoà lại, một phần nước sông Tiền chảy sang sông Hậu qua nhánh sông Vàm Nao (thuộc địa phận tỉnh An Giang), do vậy trước khi chảy ra biển lượng nước trên sông Tiền và sông Hậu xấp xỉ như nhau, độ chênh lệch lưu lượng nước giữa hai nhánh sông lớn này không lớn, ít khi vượt quá 2%. Nhìn chung, mạng lưới sông, kênh, rạch phát triển mạnh mẽ, mật độ mạng lưới thuộc vào loại lớn nhất trên lãnh thổ nước ta, dao động từ 2 đến 4km/km2. 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

Đặc điểm hải văn a. Chế độ sóng: Sóng biển đóng một vai trò đặc biệt quan trọng trong các quá trình động lực ven bờ, đặc biệt là vận chuyển trầm tích. Nói chung vùng biển nghiên cứu, chế độ sóng phù hợp hoàn toàn với chế độ gió. Tháng 1 là tháng đặc trưng cho gió mùa Đông Bắc, sóng tập trung chủ yếu vào hướng Đông Bắc (chiếm 86,69%).

Độ cao sóng trong gió mùa Đông Bắc khá lớn. Tính trung bình có khoảng 6% số trường hợp quan trắc được độ cao sóng từ 2m trở lên (cấp V trở lên). Tháng 7 là tháng đặc trưng cho mùa gió Tây Nam, trường sóng tập trung vào các hướng Tây và Tây Nam chiếm 44,11% và 36,41% tổng số trường hợp tương ứng. Độ cao sóng cũng nhỏ hơn so với gió mùa Đông Bắc trong tháng 1.

Tháng 4 và tháng 10 là hai tháng đặc trưng cho thời kỳ chuyển tiếp giữa hai mùa gió nên có tần suất xuất hiện phân bố tương đối rộng theo tất cả các hướng. Chế độ thủy triều: Tính chất thuỷ triều ở vùng biển ven bờ đồng bằng sông Cửu Long nói chung và sông Hậu nói riêng thuộc loại hỗn hợp triều, thiên về bán nhật triều. Hầu hết số ngày trong tháng có hai lần nước lên và hai lần nước xuống với sự chênh lệch đáng kể của hai độ lớn triều trong ngày. Độ lớn triều trong kỳ nước cường có thể đạt tới trên dưới 3m.

Kỳ nước cường thường xảy ra vào thời kỳ trăng non và trăng tròn (tức là vào đầu tháng và giữa tháng âm lịch). Tốc độ thủy triều ở khu vực này lên xuống khá nhanh, có thể đạt 0,5-0,6 m/giờ. Biên độ triều lớn nhất quan sát được ở Vũng Tàu và có xu hướng giảm dần về phía mũi Trà Vinh.