Phân tích thực trạng sử dụng thuốc arv và thuốc prep tại phòng khám ngoại trú trung tâm y tế quận 4 tphcm năm 2020

Phân tích thực trạng sử dụng thuốc ARV và PrEP tại phòng khám ngoại trú quận 4 TPHCM năm 2020, cung cấp thông tin hữu ích cho cộng đồng.

• Tác giả: Cao Thị Thu Ngà
• Người hướng dẫn: PGS. Hà Văn Thúy
• Trường học: Trường Đại Học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Tổ Chức Và Quản Lý Dược
• Đề tài: Thực Trạng Sử Dụng Thuốc ARV Và PrEP Tại Quận 4, TPHCM
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 2. BỆNH AIDS VÀ CÁC THUỐC ĐIỀU TRỊ
• 2.1. Một số khái niệm
• 2.2. Tổng quan về thuốc điều trị HIV/AIDS
• 2.3. Phân loại thuốc ARV
• 2.4. Các phác đồ điều trị ARV cho người lớn
• 2.4.1. Phác đồ điều trị ARV bậc 1
• 2.4.2. Phác đồ điều trị ARV bậc 2
• 2.5. Tổng quan về dự phòng trước phơi nhiễm bằng thuốc PrEP
• 2.5.1. Tình hình triển khai PrEP tại Việt Nam
• 2.5.2. PrEP là gì
• 2.5.3. Lợi ích và hiệu quả của PrEP trong dự phòng lây nhiễm HIV
• 2.5.4. Đối tượng sử dụng PrEP
• 2.6. Một số quy định về điều trị HIV bằng thuốc ARV
• 2.6.1. Nguyên tắc kê đơn thuốc Kháng virus HIV trong điều trị ngoại trú
• 2.6.2. Các chỉ số kê đơn
• 3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng, thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Thời gian nghiên cứu
• 3.1.3. Địa điểm nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2.1. Biến số và chỉ số nghiên cứu
• 3.2.2. Thiết kế nghiên cứu
• 3.2.3. Phương pháp thu thập số liệu
• 3.2.4. Mẫu nghiên cứu
• 3.2.5. Xử lý và phân tích số liệu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Mô tả cơ cấu thuốc ARV và thuốc PrEP tại Phòng khám ngoại trú Trung tâm Y tế Quận 4, TPHCM năm 2020
• 4.1.1. Danh mục thuốc ARV và thuốc PrEP đã sử dụng theo tên biệt dược tại Phòng khám ngoại trú Trung tâm Y tế Quận 4
• 4.1.2. Danh mục thuốc theo nguồn cung ứng
• 4.1.3. Danh mục thuốc theo quy chế chuyên môn
• 4.1.4. Cơ cấu thuốc theo thành phần
• 4.1.5. Cơ cấu thuốc theo nguồn gốc sản xuất
• 4.2. Thực trạng kê đơn thuốc ARV cho bệnh nhân nhiễm HIV/AIDS tại Phòng khám ngoại trú Trung tâm Y tế Quận 4, TPHCM năm 2020
• 4.2.1. Phần thủ tục hành chính về kê đơn
• 4.2.2. Thông tin liên quan đến người kê đơn
• 4.2.3. Thông tin liên quan đến thuốc
• 4.2.4. Phác đồ sử dụng cho kê đơn thuốc ARV ngoại trú
• 4.2.5. Tình hình duy trì và thay đổi phác đồ của đơn thuốc nghiên cứu
• 4.2.5.1. Tỷ lệ đơn thuốc đổi phác đồ
• 4.2.5.2. Lý do thay đổi phác đồ
• 4.2.5.3. Các thuốc kê thêm ngoài phác đồ
• 4.2.5.4. Tỷ lệ đơn thuốc có BHYT
• 4.2.5.5. Các chỉ số kê đơn
• 4.3. Về cơ cấu thuốc ARV và thuốc PrEP đã sử dụng tại Phòng khám ngoại trú Trung tâm Y tế Quận 4 năm 2020
• 4.3.1. Cơ cấu thuốc theo số lượng sử dụng
• 4.3.2. Về nguồn cung ứng thuốc
• 4.3.3. Cơ cấu thuốc theo quy chế chuyên môn
• 4.3.4. Cơ cấu thuốc theo thành phần
• 4.3.5. Cơ cấu thuốc theo nguồn gốc sản xuất
• 4.4. Về thực trạng kê đơn thuốc ARV cho bệnh nhân nhiễm HIV/AIDS tại Phòng khám ngoại trú Trung tâm Y tế Quận 4 năm 2020
• 4.4.1. Phần hành chính
• 4.4.2. Phần của người kê đơn
• 4.4.3. Phần liên quan đến thuốc
• 4.4.4. Phác đồ sử dụng trong kê đơn thuốc ARV ngoại trú
• 4.4.5. Tình hình duy trì và thay đổi phác đồ của đơn thuốc nghiên cứu
• 4.4.5.1. Tỷ lệ đơn thuốc thay đổi phác đồ trong mẫu nghiên cứu
• 4.4.5.2. Lý do thay đổi phác đồ điều trị
• 4.4.5.3. Các thuốc kê ngoài phác đồ
• 4.4.5.4. Phân loại đơn thuốc theo thẻ BHYT
• 4.4.5.5. Các chỉ số kê đơn
• 4.5. Hạn chế của nghiên cứu
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ

Tóm tắt

I. Tổng quan về thực trạng sử dụng thuốc ARV và PrEP tại Quận 4

Tình hình sử dụng thuốc ARV và PrEP tại Quận 4, TPHCM đang trở thành một vấn đề quan trọng trong công tác phòng chống HIV/AIDS. Theo số liệu từ Trung tâm Y tế Quận 4, số lượng người nhiễm HIV đang gia tăng, đồng thời nhu cầu sử dụng thuốc ARV và PrEP cũng tăng theo. Việc hiểu rõ thực trạng này sẽ giúp các cơ quan chức năng có những biện pháp can thiệp kịp thời và hiệu quả.

1.1. Tình hình dịch HIV AIDS tại Quận 4 hiện nay

Quận 4 là một trong những khu vực có tỷ lệ nhiễm HIV cao tại TPHCM. Theo thống kê, số người nhiễm HIV mới trong năm 2020 đã tăng đáng kể, cho thấy sự cần thiết phải có các biện pháp can thiệp hiệu quả. Việc sử dụng thuốc ARV và PrEP là một trong những giải pháp quan trọng nhằm giảm thiểu lây nhiễm.

1.2. Vai trò của thuốc ARV và PrEP trong điều trị HIV

Thuốc ARV và PrEP đóng vai trò quan trọng trong việc điều trị và phòng ngừa HIV. ARV giúp giảm tải lượng virus trong cơ thể người nhiễm, trong khi PrEP giúp ngăn ngừa lây nhiễm cho những người có nguy cơ cao. Việc sử dụng đúng cách và hiệu quả các loại thuốc này sẽ góp phần giảm thiểu tỷ lệ lây nhiễm trong cộng đồng.

II. Những thách thức trong việc sử dụng thuốc ARV và PrEP tại Quận 4

Mặc dù việc sử dụng thuốc ARV và PrEP đã được triển khai, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải giải quyết. Các vấn đề như thiếu thông tin, tâm lý kỳ thị và khó khăn trong việc tiếp cận dịch vụ y tế đang cản trở người dân trong việc sử dụng thuốc.

2.1. Thiếu thông tin và nhận thức về thuốc ARV và PrEP

Nhiều người dân vẫn chưa hiểu rõ về lợi ích của thuốc ARV và PrEP. Việc thiếu thông tin này dẫn đến sự e ngại trong việc sử dụng thuốc, ảnh hưởng đến hiệu quả phòng chống HIV/AIDS.

2.2. Tâm lý kỳ thị và phân biệt đối xử

Tâm lý kỳ thị đối với người nhiễm HIV vẫn còn tồn tại trong xã hội. Điều này khiến nhiều người không dám tiếp cận dịch vụ y tế hoặc sử dụng thuốc ARV và PrEP, từ đó làm gia tăng nguy cơ lây nhiễm trong cộng đồng.

III. Phương pháp nâng cao hiệu quả sử dụng thuốc ARV và PrEP

Để nâng cao hiệu quả sử dụng thuốc ARV và PrEP, cần có những phương pháp can thiệp đồng bộ và hiệu quả. Các chương trình giáo dục sức khỏe, tư vấn và hỗ trợ tâm lý là rất cần thiết.

3.1. Tăng cường giáo dục sức khỏe cộng đồng

Các chương trình giáo dục sức khỏe cần được triển khai rộng rãi để nâng cao nhận thức của người dân về HIV/AIDS và lợi ích của thuốc ARV và PrEP. Việc này sẽ giúp giảm thiểu sự kỳ thị và khuyến khích người dân tham gia vào các chương trình điều trị.

3.2. Cung cấp dịch vụ tư vấn và hỗ trợ tâm lý

Cung cấp dịch vụ tư vấn và hỗ trợ tâm lý cho người nhiễm HIV và những người có nguy cơ cao là rất quan trọng. Điều này giúp họ cảm thấy an tâm hơn khi tiếp cận dịch vụ y tế và sử dụng thuốc ARV và PrEP.

IV. Kết quả nghiên cứu về thực trạng sử dụng thuốc ARV và PrEP

Nghiên cứu về thực trạng sử dụng thuốc ARV và PrEP tại Quận 4 cho thấy nhiều kết quả tích cực, nhưng cũng chỉ ra những vấn đề cần khắc phục. Việc phân tích dữ liệu từ các phòng khám ngoại trú sẽ giúp đưa ra những khuyến nghị hợp lý.

4.1. Đánh giá hiệu quả điều trị bằng thuốc ARV

Kết quả từ các nghiên cứu cho thấy thuốc ARV có hiệu quả cao trong việc giảm tải lượng virus ở người nhiễm HIV. Tuy nhiên, cần có sự theo dõi thường xuyên để đảm bảo hiệu quả điều trị.

4.2. Tình hình sử dụng thuốc PrEP trong cộng đồng

Số lượng người sử dụng thuốc PrEP đang gia tăng, nhưng vẫn còn nhiều người chưa biết đến hoặc chưa tiếp cận được. Cần có các biện pháp khuyến khích và hỗ trợ để tăng cường việc sử dụng PrEP trong cộng đồng.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho việc sử dụng thuốc ARV và PrEP

Việc sử dụng thuốc ARV và PrEP tại Quận 4, TPHCM cần được cải thiện để đạt được mục tiêu chấm dứt đại dịch HIV/AIDS. Các biện pháp can thiệp cần được triển khai đồng bộ và hiệu quả.

5.1. Đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng thuốc

Cần có các giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả sử dụng thuốc ARV và PrEP, bao gồm tăng cường giáo dục sức khỏe, cải thiện dịch vụ y tế và hỗ trợ tâm lý cho người dân.

5.2. Tương lai của công tác phòng chống HIV AIDS tại Quận 4

Với sự nỗ lực của các cơ quan chức năng và cộng đồng, hy vọng rằng tình hình HIV/AIDS tại Quận 4 sẽ được cải thiện, góp phần vào mục tiêu chấm dứt đại dịch HIV/AIDS vào năm 2030.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Dịch bệnh HIV/AIDS tiếp tục là một trong những thách thức y tế công cộng nghiêm trọng tại Việt Nam, tác động sâu sắc đến kinh tế và an sinh xã hội. Tính đến năm 2020, toàn quốc ghi nhận hàng chục ngàn trường hợp nhiễm mới và tử vong do các biến chứng liên quan đến suy giảm miễn dịch. Riêng tại Thành phố Hồ Chí Minh – đô thị có mật độ dân cư đông đúc với hơn 9 triệu người – năm 2020 đã ghi nhận 2.970 ca nhiễm HIV mới và 312 trường hợp tử vong, nâng tổng số người nhiễm HIV còn sống đang được quản lý lên khoảng 48.000 người. Thành phố đã thiết lập mạng lưới gồm 39 phòng khám ngoại trú để cung cấp dịch vụ điều trị thuốc kháng virus (ARV) cho hơn 42.000 bệnh nhân.

Trong bối cảnh nguồn viện trợ quốc tế cắt giảm mạnh mẽ và dịch bệnh có xu hướng gia tăng nhanh ở nhóm nam quan hệ tình dục đồng giới (MSM), việc chuyển dịch tài chính sang quỹ Bảo hiểm y tế (BHYT) cùng việc mở rộng chương trình điều trị dự phòng trước phơi nhiễm (PrEP) trở thành chiến lược sống còn. Phòng khám ngoại trú thuộc Khoa Tham vấn Hỗ trợ Cộng đồng – Trung tâm Y tế Quận 4 là một trong những đơn vị điều trị tuyến cơ sở trọng điểm, quản lý và chăm sóc cho hơn 1.700 bệnh nhân nhiễm HIV/AIDS.

Nghiên cứu được triển khai nhằm phân tích toàn diện thực trạng sử dụng thuốc ARV và thuốc PrEP tại cơ sở này trong năm 2020. Mục tiêu trọng tâm bao gồm việc mô tả cơ cấu thuốc tiêu thụ và phân tích thực hành kê đơn ngoại trú theo các quy định hiện hành của Bộ Y tế. Kết quả nghiên cứu mang lại giá trị thực tiễn to lớn trong việc cung cấp cơ sở dữ liệu khoa học giúp các nhà quản lý y tế lập kế hoạch dự trù ngân sách, tối ưu hóa danh mục thuốc và nâng cao độ an toàn, hiệu quả trong điều trị, hướng đến mục tiêu quốc gia khống chế tỷ lệ lây nhiễm HIV trong cộng đồng dưới mức 0,3%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng nền tảng lý thuyết về liệu pháp kháng retrovirus hoạt tính cao (HAART), đòi hỏi sự phối hợp tối thiểu 3 hoạt chất ARV thuộc các nhóm dược lý khác nhau nhằm ức chế tối đa sự nhân lên của virus, phục hồi chức năng miễn dịch và hạn chế nguy cơ đột biến kháng thuốc. Khung chuyên môn chính dựa trên Hướng dẫn điều trị và chăm sóc HIV/AIDS ban hành kèm theo Quyết định số 5456/QĐ-BYT năm 2019 của Bộ Y tế, xác định phác đồ kết hợp Tenofovir disoproxil fumarate, Lamivudine và Dolutegravir (TLD) là phác đồ ưu tiên bậc 1 cho người trưởng thành.

Bên cạnh đó, nghiên cứu tích hợp lý thuyết điều trị dự phòng trước phơi nhiễm (PrEP) bằng các thuốc chứa hoạt chất Tenofovir theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), với bằng chứng lâm sàng chứng minh hiệu quả ngăn ngừa lây nhiễm HIV đạt từ 96% đến 99% khi người bệnh tuân thủ dùng thuốc đều đặn. Việc đánh giá chất lượng kê đơn được đối chiếu với Bộ chỉ số kê đơn chuẩn của WHO (năm 1993) và khung pháp lý quốc gia về quản lý khám chữa bệnh ngoại trú, bao gồm Thông tư 52/2017/TT-BYT, Thông tư 18/2018/TT-BYT và Thông tư 28/2018/TT-BYT.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế mô tả cắt ngang, tiến hành hồi cứu số liệu sẵn có từ ngày 01/01/2020 đến ngày 31/12/2020 tại Phòng khám ngoại trú Trung tâm Y tế Quận 4. Dữ liệu được thu thập từ báo cáo thống kê dược định kỳ hàng tháng, hệ thống phần mềm quản lý bệnh án điện tử eClinica và các đơn thuốc ngoại trú thực tế.

Về cỡ mẫu nghiên cứu:

• Mục tiêu 1 khảo sát toàn bộ 14 khoản mục thuốc ARV và PrEP lưu hành trong năm 2020.
• Mục tiêu 2 xác định cỡ mẫu bệnh án dựa trên công thức ước lượng tỷ lệ cho quần thể xác định với mức giả định tỷ lệ nghiên cứu thăm dò là 10%, độ tin cậy 90% (tương ứng hệ số tin cậy 1,65) và độ sai lệch cho phép không quá 5%. Cỡ mẫu tính toán lý thuyết là 98 bệnh án; nghiên cứu đã chọn mẫu thực tế 100 bệnh án ngoại trú, tương ứng với toàn bộ 709 đơn thuốc và 1.058 lượt kê thuốc trong năm nghiên cứu.

Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên hệ thống được áp dụng trên tổng số 1.700 hồ sơ bệnh án thỏa mãn tiêu chuẩn lựa chọn. Với khoảng cách mẫu bước nhảy bằng 17, điểm bắt đầu ngẫu nhiên được chọn tại hồ sơ số 10. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê mô tả trên phần mềm Microsoft Excel 2010 nhằm đảm bảo tính định lượng, minh bạch và phản ánh khách quan cơ cấu phân bổ chi phí, tính hợp lý của phác đồ và mức độ tuân thủ quy chế chuyên môn trong thực tế lâm sàng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích cơ cấu thuốc cho thấy năm 2020, phòng khám đã sử dụng 12 loại thuốc ARV và PrEP chính với tổng giá trị tiêu thụ đạt trên 5,1 tỷ đồng. Thuốc Acriptega (phác đồ TLD: Tenofovir 300mg / Lamivudine 300mg / Dolutegravir 50mg) chiếm số lượng tiêu thụ cao nhất với 402.999 viên (chiếm 43,0% tổng lượng thuốc ARV). Đứng thứ hai là thuốc Lopinavir/Ritonavir 200/50mg dùng cho phác đồ bậc 2 với 195.320 viên (chiếm 21,0%). Thuốc dự phòng PrEP (Tenofovir/Emtricitabine 300/200mg) đạt sản lượng 75.811,5 viên.

Về cơ cấu nguồn cung ứng, nguồn Bảo hiểm y tế đóng vai trò chủ đạo, chi trả 63,7% tổng giá trị thuốc; Quỹ Toàn cầu chiếm 35,0%; dự án Pepfar cung ứng 100% thuốc PrEP (chiếm 5,8% tổng giá trị); trong khi nguồn ngân sách nhà nước chỉ còn chiếm 1,2%. Phân loại theo quy chế chuyên môn, thuốc thường chiếm 83,0% (10 loại) và thuốc kiểm soát đặc biệt chiếm 17,0% (2 loại). Thuốc dạng phối hợp đa thành phần chiếm tỷ lệ vượt trội 66,7% so với 33,3% thuốc đơn thành phần. Về xuất xứ, thuốc ngoại nhập chiếm tỷ trọng áp đảo lên đến 98,0% (chủ yếu từ Ấn Độ với 9/14 sản phẩm và Đức với 2 sản phẩm), trong khi thuốc sản xuất trong nước chỉ chiếm 2,0% giá trị.

Trong 709 đơn thuốc được khảo sát, 100% đơn thuốc thực hiện đúng mẫu, ghi đầy đủ họ tên, tuổi, giới tính và chẩn đoán bệnh. Phác đồ TLD bậc 1 chiếm tỷ lệ áp đảo với 73,8% (523 đơn), các phác đồ bậc 2 chiếm 16,5%. Đáng chú ý, tỷ lệ đơn thuốc ghi đầy đủ nồng độ/hàm lượng chỉ đạt 50,0%; tỷ lệ kê thuốc độc đúng quy chế đạt 75,8%; tình trạng chỉ định sai nguồn thuốc giữa viện trợ và BHYT chiếm 2,2%; và tỷ lệ đơn thuốc có sửa chữa nhưng có chữ ký xác nhận của bác sĩ đạt 2,4% (trên tổng số 4,1% đơn có chỉnh sửa).

Thảo luận kết quả

Sự chiếm ưu thế tuyệt đối của phác đồ TLD (73,8%) phản ánh sự chuyển đổi kịp thời và đồng bộ theo Quyết định 5456/QĐ-BYT. Thuốc Dolutegravir mang lại hiệu quả ức chế tải lượng virus vượt trội, giảm thiểu đáng kể các biến cố bất lợi trên hệ thần kinh trung ương so với Efavirenz trong các phác đồ TLE cũ. Tỷ trọng chi trả qua BHYT đạt 63,7% chứng minh tính hiệu quả của chiến lược chuyển giao tài chính y tế tại địa phương khi các nguồn viện trợ quốc tế đang bị thu hẹp.

Khi so sánh với các công trình nghiên cứu trước đây, tỷ lệ sử dụng phác đồ bậc 1 ưu tiên tại Quận 4 (73,8% TLD) tương đương với nghiên cứu của Đặng Thị Bích Hòa tại Quận Gò Vấp (69,1% dùng TLE) và Nguyễn Thị Quỳnh Hoa tại Hòa Bình (68,2% dùng TLE), nhưng có sự tiến bộ vượt bậc về chất lượng hoạt chất điều trị. Tuy nhiên, tồn tại 50,0% lượt kê thiếu thông tin hàm lượng và 8,8% đơn thuốc ghi thiếu địa chỉ chi tiết theo Thông tư 52/2017/TT-BYT. Tình trạng này có nét tương đồng với phát hiện của Phạm Thị Đông tại Bắc Kạn, xuất phát từ việc phần mềm khám bệnh điện tử tự động điền thông tin mặc định theo thẻ BHYT và chưa khóa các trường dữ liệu bắt buộc.

Dữ liệu cơ cấu thuốc và sự chuyển dịch kinh phí có thể được biểu diễn trực quan qua biểu đồ tròn (Pie chart) thể hiện tỷ trọng 63,7% nguồn BHYT so với các nguồn khác. Đồng thời, một biểu đồ cột chồng (Stacked Bar chart) có thể minh họa rõ nét tỷ lệ duy trì ổn định phác đồ TLD (65,9%) so với các nhóm phác đồ bậc 2, giúp các nhà quản lý nắm bắt trực quan bức tranh điều trị tại cơ sở.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Nâng cấp và chuẩn hóa phần mềm quản lý kê đơn điện tử: Thiết lập thuật toán kiểm tra bắt buộc đối với các trường thông tin nồng độ, hàm lượng và kiểm soát tự động nguồn thuốc (BHYT hay viện trợ), nhằm mục tiêu nâng tỷ lệ đơn thuốc đạt chuẩn thông tin lên 100% trước Quý 2/2023, do Tổ Công nghệ thông tin phối hợp cùng Khoa Dược Trung tâm Y tế Quận 4 chịu trách nhiệm thực hiện.
2. Tăng cường tập huấn quy chế kê đơn ngoại trú cho đội ngũ y tế: Tổ chức định kỳ các khóa bồi dưỡng chuyên môn về Thông tư 52/2017/TT-BYT và Thông tư 28/2018/TT-BYT, đảm bảo 100% đơn thuốc sửa chữa phải có chữ ký xác nhận của bác sĩ và 100% bệnh nhân được cập nhật địa chỉ cư trú chi tiết trong vòng 6 tháng tới, dưới sự giám sát của Hội đồng Thuốc và Điều trị.
3. Chủ động lập kế hoạch nhu cầu và thúc đẩy sử dụng thuốc trong nước: Hoàn thành việc lập dự trù nhu cầu thuốc ARV và PrEP trước ngày 10/3 hàng năm theo Thông tư 08/2018/TT-BYT; phối hợp với các nhà cung ứng nội địa nhằm nâng dần tỷ trọng thuốc sản xuất trong nước từ 2,0% hiện tại lên mức 10% đến 15% trong giai đoạn 2023 - 2025, do Ban Giám đốc và Trưởng Khoa Dược chỉ đạo.
4. Mở rộng tư vấn tuân thủ điều trị PrEP và ARV: Đẩy mạnh hoạt động tiếp cận cộng đồng nguy cơ cao (đặc biệt là nhóm MSM), hướng tới mục tiêu duy trì tỷ lệ ức chế tải lượng virus trên 95% ở người điều trị ARV và nâng tỷ lệ tuân thủ PrEP đạt trên 90% trong giai đoạn 2023 - 2024, do Khoa Tham vấn Hỗ trợ Cộng đồng chủ trì thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cán bộ quản lý y tế và nhà hoạch định chính sách dược: Khai thác dữ liệu thực tế về mô hình chuyển đổi tài chính y tế từ nguồn viện trợ quốc tế sang quỹ Bảo hiểm y tế (chiếm 63,7%) và quy trình lập kế hoạch dự trù mua sắm thuốc tập trung cấp quận/huyện.
• Bác sĩ lâm sàng tại các cơ sở điều trị HIV/AIDS: Tham khảo bằng chứng thực tế từ 709 đơn thuốc ngoại trú để tối ưu hóa việc kê đơn phác đồ TLD bậc 1 (chiếm 73,8%), kiểm soát biến cố bất lợi của thuốc và phòng ngừa các sai sót hành chính trong hồ sơ bệnh án.
• Dược sĩ bệnh viện và quản lý khoa Dược: Vận dụng phương pháp phân tích cơ cấu thuốc đơn thành phần so với đa thành phần (66,7%), kinh nghiệm quản lý 17,0% danh mục thuốc kiểm soát đặc biệt và tối ưu hóa quy trình bảo quản, cấp phát thuốc từ nhiều nguồn tài chính khác nhau.
• Học viên sau đại học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Tổ chức & Quản lý Dược: Sử dụng luận văn làm tài liệu mẫu mực về thiết kế nghiên cứu mô tả cắt ngang hồi cứu, áp dụng kỹ thuật chọn mẫu ngẫu nhiên hệ thống và bộ chỉ số kê đơn chuẩn của WHO trong đánh giá chất lượng sử dụng thuốc.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao phác đồ TLD (TDF/3TC/DTG) lại chiếm tỷ trọng kê đơn cao nhất (73,8%) tại phòng khám?

Phác đồ TLD chiếm ưu thế vượt trội với 523 đơn thuốc (73,8%) do chứa hoạt chất Dolutegravir (DTG 50mg) – thuốc ức chế men tích hợp thế hệ mới có khả năng ức chế virus mạnh, ít gây tác dụng phụ trên hệ thần kinh so với Efavirenz và có hàng rào kháng thuốc cao. Đây là phác đồ ưu tiên bậc 1 hàng đầu theo Quyết định 5456/QĐ-BYT năm 2019 của Bộ Y tế.

Việc chuyển đổi nguồn thuốc ARV sang quỹ Bảo hiểm y tế tại cơ sở đã đạt kết quả như thế nào?

Quá trình chuyển đổi tài chính diễn ra rất thành công khi nguồn Bảo hiểm y tế vươn lên chiếm tỷ trọng lớn nhất với 63,7% tổng giá trị thuốc tiêu thụ năm 2020, trong khi nguồn ngân sách nhà nước trực tiếp chỉ còn 1,2%. Điều này khẳng định tính tự chủ và bền vững của hệ thống y tế cơ sở trong bối cảnh các quỹ tài trợ quốc tế cắt giảm kinh phí.

Vai trò và thực trạng cung ứng thuốc dự phòng trước phơi nhiễm (PrEP) tại phòng khám ra sao?

Thuốc PrEP (Tenofovir/Emtricitabine 300/200mg) đạt mức tiêu thụ 75.811,5 viên trong năm 2020 và được tài trợ hoàn toàn từ dự án Pepfar (chiếm 5,8% tổng kinh phí). Chương trình PrEP cung cấp giải pháp dự phòng hiệu quả cao (đạt 96% đến 99%) cho các nhóm đối tượng có nguy cơ lây nhiễm cao, đặc biệt là nhóm quan hệ tình dục đồng giới tại địa bàn.

Những sai sót phổ biến nhất trong thực hành kê đơn ngoại trú được ghi nhận trong nghiên cứu là gì?

Nghiên cứu chỉ ra 50,0% lượt thuốc chưa ghi đầy đủ nồng độ/hàm lượng, 2,2% lượt kê sai nguồn thuốc giữa viện trợ và BHYT, và 8,8% đơn thuốc thiếu địa chỉ cư trú chi tiết của bệnh nhân. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ hạn chế tự động hóa của phần mềm kê đơn và thói quen ghi chép của bác sĩ.

Vì sao thuốc ARV sản xuất trong nước chỉ chiếm tỷ lệ 2,0% trong cơ cấu sử dụng tại phòng khám?

Thuốc nội địa chỉ chiếm 2,0% giá trị sử dụng do các doanh nghiệp dược trong nước năm 2020 chỉ cung ứng được một số thuốc đơn thành phần như Tenofovir 300mg hay Lamivudine 150mg. Trong khi đó, xu hướng điều trị hiện đại ưu tiên các dạng viên phối hợp 3 hoạt chất liều cố định (như TLD, Aluvia), buộc cơ sở phải nhập khẩu 98,0% từ Ấn Độ và Đức.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện cơ cấu sử dụng 12 loại thuốc ARV và PrEP tại Trung tâm Y tế Quận 4 năm 2020 với quy mô kinh phí tiêu thụ đạt trên 5,1 tỷ đồng.
• Khẳng định sự bắt nhịp hiệu quả với hướng dẫn điều trị quốc gia khi phác đồ TLD bậc 1 chiếm ưu thế áp đảo 73,8% và nguồn BHYT giữ vai trò chủ lực với 63,7% giá trị.
• Đánh giá chi tiết 709 đơn thuốc ngoại trú, ghi nhận 100% tuân thủ thủ tục hành chính chung nhưng chỉ ra 50,0% lượt kê thiếu thông tin nồng độ, hàm lượng.
• Chỉ rõ thực trạng phụ thuộc lớn vào nguồn thuốc ngoại nhập (chiếm 98,0%) và đề xuất mục tiêu gia tăng tỷ lệ sử dụng thuốc nội địa lên 10% đến 15% giai đoạn 2023 - 2025.
• Đóng góp luận cứ khoa học thực tiễn vững chắc giúp đơn vị chuẩn hóa phần mềm kê đơn điện tử trước năm 2024 và nâng cao chất lượng quản lý dược bệnh viện tuyến cơ sở.

Quý độc giả, cán bộ y tế và học viên chuyên ngành Dược có thể liên hệ tham khảo toàn văn luận văn để tiếp cận chi tiết các bảng biểu số liệu thống kê chuyên sâu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ HIV/AIDS là một trong những đại dịch nguy hiểm nhất của thế kỷ XX, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, tác động trực tiếp đến sự phát triển của nhiều quốc gia trên thế giới. Tại Việt Nam HIV/AIDS hiện là vấn đề quan trọng, là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây gánh nặng bệnh tật.000 người nhiễm mới và 2.000 trường hợp tử vong do HIV/AIDS, gây tác động rất lớn đến về sức khỏe, kinh tế - xã hội [31]. Hướng đến mục tiêu kết thúc AIDS vào năm 2030 của Liên hợp quốc, các biện pháp can thiệp theo chiến lược 90- 90- 90 theo khuyến cáo 2015 của WHO đang được triển khai tích cực tại Việt Nam. Theo đó, vào năm 2020, 90% người nhiễm HIV biết được tình trạng nhiễm HIV của họ, 90% người nhiễm HIV được điều trị bằng thuốc ARV và 90% người nhiễm HIV được điều trị ARV đạt tải lượng HIV dưới ngưỡng ức chế, khống chế tỷ lệ lây nhiễm HIV trong cộng đồng dưới 0,3% [16].

Tình hình dịch HIV/AIDS hiện nay có sự thay đổi về nhóm có hành vi nguy cơ cao lây nhiễm HIV. Nguy cơ lây nhiễm HIV qua quan hệ tình dục gia tăng, đặc biệt là trong nhóm người quan hệ tình dục đồng giới nam (MSM). Dự phòng trước phơi nhiễm HIV bằng thuốc ARV mà chúng ta quen gọi là PrEP là một chiến lược mới điều trị dự phòng trước phơi nhiễm HIV đối với những người chưa nhiễm HIV, biện pháp này có khả năng giảm nguy cơ lây nhiễm tới 90%. Hiện nay tại Việt Nam có hàng chục ngàn người đang sử dụng PrEP để dự phòng lây nhiễm HIV và số người sử dụng PrEP chắc chắn sẽ tăng nhanh trong thời gian tới [12].

Thành phố Hồ Chí Minh là một tỉnh dân cư tập trung đông với khoảng 9. 598 người, với 21 quận huyện, 312 phường, xã. Khu vực thành thị chiếm 82,5% trong tổng dân số. Năm 2020 toàn thành phố phát hiện 2.970 người nhiễm HIV mới, tử vong 312 người.

Hiện tại số nhiễm HIV còn sống là 48. Thành phố cũng đã có 39 phòng khám ngoại trú điều trị ARV cho 42. 1 Quận 4 là một quận trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh, hiện có 1 phòng khám ngoại trú (PKNT) thuộc khoa Tham Vấn Hỗ Trợ Cộng Đồng HIV/AIDS - Trung Tâm Y Tế Quận 4, điều trị cho hơn 1.700 người nhiễm HIV/AIDS. Được thành lập năm 1996, tại phòng khám ngoại trú, những người có HIV dễ dàng được điều trị bằng thuốc kháng virus (ARV); điều trị dự phòng trước và sau phơi nhiễm HIV, khám sức khỏe định kỳ; tư vấn tâm lý, xã hội, dinh dưỡng, phòng lây nhiễm HIV, kế hoạch hóa gia đình.

Với mong muốn tìm hiều về các hoạt động quản lý thuốc ARV và thuốc PrEP đã sử dụng cho bệnh nhân chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Phân tích thực trạng sử dụng thuốc ARV và Thuốc PrEP tại Phòng Khám ngoại trú Trung Tâm Y tế Quận 4, TPHCM năm 2020”. Nghiên cứu này gồm 2 mục tiêu: 1. Mô tả cơ cấu thuốc ARV và thuốc PrEP đã sử dụng tại phòng khám ngoại trú Trung tâm y tế Quận 4 năm 2020. Phân tích thực trạng kê đơn thuốc ARV cho bệnh nhân nhiễm HIV/AIDS tại Phòng khám ngoại trú Trung tâm y tế Quận 4 năm 2020.

Từ kết quả nghiên cứu, chúng tôi sẽ đưa ra những khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu quả, an toàn cho người sử dụng thuốc ARV, Thuốc PrEP để giúp công tác chăm sóc, điều trị bệnh nhân HIV/AIDS và dự phòng trước phơi nhiễm HIV ngày một tốt hơn, hiệu quả hơn. Bệnh AIDS và các thuốc điều trị 1. Một số khái niệm HIV: Là tên viết tắt tiếng Anh của từ Human Immuno-deficiency Virus, gây ra hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải ở người. HIV có thể lây truyền qua đường quan hệ tình dục, qua đường máu hoặc truyền từ mẹ sang con trong thời kỳ mang thai, sinh đẻ và cho con bú.

AIDS: Là tên viết tắt của cụm từ Acquired Immuno Deficiency Syndrom, là giai đoạn cuối của HIV gây tổn thương hệ thống miễn dịch của cơ thể, làm cho cơ thể không còn khả năng chống lại các tác nhân gây bệnh và dẫn đến chết người. Nhiễm trùng cơ hội: là những nhiễm trùng xảy ra nhân cơ hội có thể bị suy giảm miễn dịch do nhiễm HIV. Thuốc ARV: ARV là viết tắt của Antiretrovaral là một loại thuốc được chế ra nhằm làm giảm sự sinh sôi nảy nở của HIV trong cơ thể [28]. Tổng quan về thuốc điều trị HIV/AIDS Năm 2002, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đã ban hành Hướng dẫn điều trị HIV/AIDS đầu tiên, trong đó, khuyến cáo sử dụng phác đồ phối hợp 3 thuốc bao gồm 2 thuốc nhóm NRTI và 1 thuốc nhóm NNRTI (hoặc PI), hoặc 3 thuốc nhóm NRTI.

Phác đồ ưu tiên trong thời gian này là phác đồ có chứa AZT hoặc d4T. Tuy nhiên, đến năm 2010, Tổ chức Y tế thế giới đã khuyến cáo không sử dụng d4T trong phác đồ điều trị HIV/AIDS do gây ra những phản ứng có hại nghiêm trọng bao gồm nhiễm toan chuyển hóa lactic, rối loạn phân bố mỡ và bệnh lý thần kinh ngoại vi. Hiện nay, phác đồ điều trị ưu tiên là phác đồ có chứa TDF. Nhờ vậy có thể thấy, việc theo dõi, phát hiện, đánh giá và phòng tránh các phản ứng có hại liên quan tới thuốc ARV có vai trò quan trọng trong việc tăng cường hiệu quả điều trị, tiết kiệm chi phí, ngăn ngừa tình trạng kháng thuốc và góp phần cải thiện chất lượng cuộc sống của người bệnh [30].

Phân loại thuốc ARV Hiện nay trên thế giới có hơn 20 loại thuốc để điều trị nhiễm HIV. Các loại thuốc này có tên gọi chung là thuốc kháng retrovirus (Anti-retrovirus/ARV). Dựa vào cơ chế tác dụng, chúng được chia thành 5 nhóm khác nhau [30]. Theo khuyến cáo, nên sử dụng thuốc kết hợp hoặc dùng cùng lúc ít nhất 2 nhóm thuốc khác nhau.

Đích tác dụng của thuốc ARV lên chu trình nhân bản của HIV Phân loại các thuốc điều trị HIV/AIDS được tổng hợp trong bảng 1. Các thuốc này được sản xuất dưới dạng các hoạt chất đơn đôc hoặc phối hợp thuốc liều cố định bao gồm 2-3 loại thuốc trong một viên 4 Bảng 1. Phân loại thuốc điều trị HIV/AIDS Thuốc ức chế Thuốc ức chế Thuốc ức men sao chép Thuốc ức men sao chép Thuốc ức chế men chế hòa ngược Non – chế men tích ngược Protease (PI) màng / xâm nucleoside hợp (NRTI) nhập (NNRTI) Abacavir Delavirdine Amprenavir Maraviroc Raltegravir Didanosin Efavirenz Atazanavir Enfuvirtide Dolutegravir Emtricitabin Etravirine Cobisistat Elvitegravir Lamivudin Nevirapine Darunavir Stavudin Rilpivirine Fosamprenavir Tenofovir Amprenavir Indinavir Zalcitabin Lopinavir/ritonavir Nelfinavir Ritonavir Saquinavir Tipranavir Ghi chú: Các thuốc in nghiêng đậm đang được sử dụng trong chương trình phòng chống HIV/AIDS tại Việt nam 1. Các phác đồ điều trị ARV cho người lớn Phác đồ điều trị chuẩn hiện nay bao gồm ít nhất 3 thuốc ARV, thường được gọi là liệu pháp kháng retrovirus hoạt tính cao (Highly active antiretroviral therapy – HAART), có hiệu quả trong giảm tải lượng virus và cải thiện tình trạng lâm sàng.

Phác đồ này thường phối hợp 2 thuốc nhóm NRTI với 1 nhóm thuốc NNRTI hoặc nhóm PI [13]. Người nhiễm HIV cần điểu trị sớm nhất có thể, theo tiêu chí điều trị của quốc gia, để có hiệu quả cao nhất trong hồi phục miễn dịch và giảm lây truyền HIV trong cộng đồng [13]. Phác đồ điều trị ARV bậc 1 (theo quyết định 5456/QĐ-BYT năm 2019) Hiện nay theo hướng dẫn quản lý, điều trị, chăm sóc HIV/AIDS của Bộ y tế năm 2019, phác đồ TDF+3TC+DTG là phác đồ ưu tiên sử dụng cho người bắt đầu điều trị ARV [13]. Phác đồ điều trị ARV bậc 1 cho người trưởng thành Phác đồ đặc biệt Phác đồ ưu (Khi không dùng được Đối tượng Phác đồ thay thế tiên hoặc không có phác đồ ưu tiên hay thay thế) TDF+3TC(hoặc Người lớn bao FTC)+EFV 600mg TDF+3TC gồm cả phụ nữ TDF+3TC+EFV AZT+3TC+EFV 600mg (hoặc FTC)+ mang thai và trẻ 400 mg TDF+3TC (hoặc FTC)+ DTG từ 10 tuổi trở lên PI/r ABC+3TC+DTG Phác đồ điều trị ARV bậc 2 (theo quyết định 5456/QĐ-BYT năm 2019) Khi thất bại điều trị với phác đồ bậc 1, bệnh nhân sẽ được chuyển sang phác đồ bậc 2.

Điều trị bậc 2 nên sử dụng phối hợp 2 thuốc nhóm NRTI và 1 thuốc nhóm PI (kết hợp Ritonavir) [13]. Phác đồ ARV bậc 2 cho người trưởng thành Thất bại phác đồ Phác đồ bậc 2 ưu Đối tượng Phác đồ bậc 2 thay thế Bậc 1 tiên TDF+3TC(hoặc AZT+3TC+LPV/r AZT+3TC+DRV/r FTC)+DTG (hoăc ATV/r) Người lớn TDF+3TC(hoặc AZT+3TC+LPV/r và trẻ em FTC)+EFV AZT+3TC+DTG1 (Hoặc ATV/r hoặc 10 tuổi trở (hoặc NVP) DRV/DRV/r) lên TDF3+3TC (hoặc AZT+3TC+EFV TDF3+3TC ( hoặc FTC)+LPV/r (hoặc NVP) FTC)+DTG1 (Hoặc ATV/r hoặc DRV/r) 1. Tổng quan về dự phòng trước phơi nhiễm bằng thuốc PrEP Tình hình triển khai PrEP tại Việt Nam PrEP được đưa vào thí điểm tại TP Hồ Chí Minh và Hà Nội từ năm 2017. 6 Quyết định số 5866/QĐ -BYT do Bộ Y Tế phê duyệt kế hoạch triển khai Điều trị dự phòng trước phơi nhiễm giai đoạn 2018-2020.

PrEP được quy định tại Quyết định số 5456/QĐ-BYT ngày 20/11/2019 về Hướng dẫn điều trị và chăm sóc HIV/AIDS. Hiện Cục Phòng Chống HIV/AIDS - Bộ Y tế xây dựng kế hoạch Điều trị dự phòng trước phơi nhiễm bằng thuốc kháng virus HIV (PrEP) giai đoạn 2021- 2025 để giảm số người nhiễm mới, hướng tới chấm dứt đại dịch AIDS tại Việt nam vào năm 2030. PrEp là gì PrEP được viết tắt của cụm từ tiếng Anh Pre-Exposure Prophylaxis – có nghĩa là điều trị dự phòng trước phơi nhiễm HIV. Điều trị dự phòng trước phơi nhiễm với HIV (PrEP) là sử dụng thuốc ARV để dự phòng lây nhiễm HIV cho người chưa nhiễm HIV nhưng có hành vi nguy cơ nhiễm HIV cao.

PrEP có hiệu quả dự phòng nhiễm HIV đến 96-99% nếu tuân thủ điều trị tốt [14]. Có hai cách dùng PrEP: PrEP hàng ngày và PrEP tình huống. Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO) năm 2018, các thuốc ARV được dùng trong PrEP là các thuốc ARV có chứa Tenofovir disproxil fumarate (TDF): + Tenofovir/ Emtricitabine (TDF/FTC) 300/200mg + Tenofovir/ Lamivudine (TDF/3TC) 300/300mg + Tenofovir (TDF) 300mg 1. Lợi ích và hiệu quả của PrEP trong dự phòng lây nhiễm HIV Tổ Chức Y Tế Thế giới khuyến cáo sử dung PrEP (Có chứa TDF) như một biện pháp dự phòng bổ sung trong gói dự phòng tổng thể cho những người có nguy cơ lây nhiễm HIV cao.

Để chấm dứt đại dịch HIV/AIDS thì chỉ thực hiện các mục tiêu 90-90-90 là không đủ vì vẫn còn 10% người chưa được chẩn đoán HIV và 10% chưa được điều trị thì việc lây lan HIV trong cộng đồng vẫn còn. Việc triển 7 khai dịch vụ PrEP giúp khắc phục tình trạng này nhờ dự phòng được những trường hợp nhiễm HIV mới.