ĐẶT VẤN ĐỀ Facebook là mạng xã hội lớn và được sử dụng rộng rãi trên toàn thế giới. Internet phát triển mạnh mẽ tại Việt Nam nên Facebook tiếp cận người dân Việt Nam dễ dàng, đặc biệt là đối tượng sinh viên đại học. Mục đích của các mạng xã hội là làm cho người dùng dành nhiều thời gian truy cập hơn và Facebook cũng không ngoại lệ. Hiện nay, Facebook ra mắt thêm rất nhiều tính năng nhằm thu hút người dùng mới và giữ chân họ lâu hơn trên nền tảng.
Điều đó đồng nghĩa với việc chúng ta phải dành nhiều thời gian hơn cho các hoạt động trên Facebook và Facebook đang can thiệp vào đời sống của chúng ta ngày càng nhiều. Cuộc sống của chúng ta bị ảnh hưởng nghiêm trọng theo hướng tiêu cực nếu chúng ta bị nghiện Facebook. Chúng ta dành càng nhiều thời gian cho Facebook thì quỹ thời gian trong ngày của chúng ta càng giảm. Đối với sinh viên điều đó ảnh hưởng đến học tập, các hoạt động xã hội, các hoạt động đời sống khác.
Facebook cũng ảnh hưởng đến tâm trạng, cảm xúc, sự phát triển tâm lý của sinh viên. Hồ Thị Trúc Quỳnh chỉ ra rằng căng thẳng lo âu đống vai trò trung gian trong mối liên quan giữa sử dụng Facebook có vấn đề và trầm cảm ở sinh viên Đại học Huế [1]. Những ảnh hưởng Facebook nêu trên xảy ra khi chúng ta nghiện Facebook. Khái niệm “Nghiện Facebook” vẫn còn khá mới đối với sinh viên.
Sinh viên của Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TPHCM không nghĩ rằng mình đã “nghiện” mạng xã hội Facebook mặc dù đa số thừa nhận mình truy cập vào Facebook ngay trong lúc học tập. Tuy nhiên chỉ có 19% sinh viên truy cập liên tục từ 3-5 giờ và 10% sử dụng trên 5 giờ trong một ngày [2]. Còn tác giả Nguyễn Thị Phương Châm thì có nghiên cứu cho rằng sinh viên sử dụng Facebook mọi lúc mọi nơi, miễn là khi cảm thấy rảnh rỗi [3]. Từ nhu cầu cần có một thang đo về mức độ nghiện Facebook, Lê Thiên Chương đã đánh giá độ tin cậy và tính giá trị của công cụ đo lường nghiện Facebook bằng tiếng Việt, đó là thang đo mức độ nghiện Facebook của Bergen [4].
Đây là một thang đo lường phù hợp để phát hiện sàng lọc những sinh viên 1 có nguy cơ nghiện Facebook. Nghiện Facebook được các chuyên gia đề xuất là một chứng nghiện hành vi tiềm ẩn [5]. Những nghiên cứu về thực trạng nghiện Facebook của sinh viên đại học còn hạn chế, đặc biệt là đối với sinh viên Y Dược. Với những lý do trên chúng tôi đã tiến hành nghiên cứu “Thực trạng sử dụng Facebook của sinh viên Trường Đại học Y Dược, Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2022-2023 và một số yếu tố liên quan” với hai mục tiêu cụ thể sau: 1.
Mô tả thực trạng sử dụng Facebook của sinh viên Trường Đại học Y Dược, Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2022-2023. Xác định một số yếu tố liên quan đến tình trạng sử dụng Facebook của sinh viên Trường Đại học Y Dược, Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2022-2023. Khái niệm về nghiện Facebook 1. Sơ lược tổng quan về Facebook 1.
Lịch sử hình thành Facebook khởi đầu là phiên bản Hot or Not của Harvard, được gọi là Facemash. Ngày 28 tháng 10 năm 2003, Mark Zuckerberg ra mắt trang web Facesmash. Ngày 11 tháng 1 năm 2004, Mark đăng ký tên miền theFacebook.com và đến ngày 4 tháng 2 năm 2004, một trang web giống Friendster đã ra đời trong căn phòng trọ của Zuckerberg. Eduardo Saverin, Dustin Moscovitz, Andrew McCollum và Chris Hughes đã nhanh chóng tham gia cùng Zuckerberg để quảng bá trang web.
Trong vòng 24 giờ, 1.200 sinh viên đã đăng ký và trong tháng đầu tiên, một nửa số sinh viên của Harvard đã tham gia dịch vụ. Vào tháng 3 năm 2004, Facebook đã mở rộng sang Stanford, Columbia và Yale. Đến cuối năm 2005, hệ thống Facebook bao gồm hơn 2.000 trường đại học và hơn 25.000 trường trung học ở Mỹ, Anh, Mexico, Canada, Úc và các quốc gia khác [6]. Facebook du nhập vào Việt Nam những năm 2008-2009.
Tuy nhiên, kể từ khi Yahoo Blog 360 ngừng hoạt động vào tháng 7/2009, Facebook đã bất ngờ chiếm thị phần lớn tại Việt Nam. Dù ra mắt muộn và phải cạnh tranh với nhiều trang khác nhưng lượng người truy cập Facebook nhanh chóng tăng, từ 1,8 triệu vào cuối năm 2009 lên 2,9 triệu vào tháng 10/2010. Theo công ty nghiên cứu thị trường, Việt Nam được ghi nhận là quốc gia có lượng người dùng Facebook tăng nhanh nhất thế giới, với mức tăng 146% chỉ sau 6 tháng. Cụ thể hơn, có thời điểm lượng người dùng Facebook tại Việt Nam tăng nửa triệu chỉ trong hai tuần.
Tháng 10/2012, Facebook vượt Zing Me trở thành mạng xã hội số một Việt Nam (Facebook hiện có 8,5 triệu người dùng so với 8,2 triệu của Zing Me). Còn hiện tại, Facebook tiếp tục có thêm thành viên nhưng Zing Me có vẻ đang chững lại [6]. Không thể phủ nhận sự phổ biến mạnh mẽ của mạng xã hội Facebook nhờ tính thiết thực và những chức năng vượt trội của nó. Một trong những đặc điểm nổi bật của Facebook là tính lan tỏa và khả năng tương tác với người dùng.
3 Hiện nay, Facebook đóng vai trò quan trọng trong đời sống của người Việt Nam, đặc biệt là giới học sinh, sinh viên, tác động không nhỏ đến các tương tác xã hội của người dùng. Sơ lược đặc điểm của Facebook Đơn giản, dễ sử dụng Chỉ cần một chiếc điện thoại hay máy vi tính có thể truy cập internet là có thể đăng ký và tham gia Facebook một cách dễ dàng và nhanh chóng. Tất cả thông tin và hướng dẫn trên trang Facebook của bạn đã được Việt hóa nên không khó để bạn khởi tạo trang Facebook cá nhân của mình. Sau khi đã đăng ký và tạo một số thông tin cá nhân người dùng có thể bắt đầu sử dụng các tính năng của Facebook như kết bạn, đăng ảnh, chia sẻ tin tức nổi bật.
và có thể tùy chỉnh cho trang cá nhân của mình. Khả năng kết nối phong phú Khi thấy một bài viết thú vị, người dùng có thế ngay lập tức chia sẻ thông tin vừa đọc cho bạn bè bằng mục chia sẻ trên Facebook, không chỉ thông tin mà hình ảnh hay video hay bất kỳ thứ gì xuất hiện trên Facebook đều có thể chia sẻ cho nhau, ngoài ra người dùng còn có thể gắn thẻ bạn bè của mình ở bình luận để thảo luận về bài viết hoặc các đề tài mà có chung sự quan tâm. Hiện nay, Facebook như là một công cụ liên lạc thay thế hữu ích và dần trở thành công cụ liên lạc chính của nhiều người đặc biệt là học sinh sinh viên. Facebook đưa con người lại gần nhau hơn, không phân biệt khoảng cách, tuổi tác, nghề nghiệp hay mức độ quen biết vì chỉ cần một cú nhấp là người dùng có thể trở thành bạn bè của nhau.
Không những thế người dùng có thể tham gia các hội nhóm có cùng sở thích hay có đặc điểm chung. Đối với sinh viên, các hội nhóm được ưa chuộng, ví dụ như là: cùng nhau học tiếng anh, nhóm lớp, tìm trọ sinh viên, việc làm sinh viên, … Nhiều ứng dụng, trò chơi điện tử, video ngắn đa dạng Hiện nay những trò chơi điện tử trên internet đã dần biết mất thì các trò chơi điện tử trên Facebook là sự lựa chọn khá tốt. Ở đây có hàng trăm trò chơi miễn phí để lựa chọn. Đồng thời người dùng còn có thể chơi cùng bạn bè.
Ngoài ra, Facebook cũng kết nối với những ứng dụng để tăng thêm trải nghiệm của 4 người dùng, ví dụ như là ứng dụng hẹn hò, ứng dụng tìm việc làm, …Và điểm nổi bật gần đây là nền tảng xuất hiện những video ngắn đa dạng chủ đề, những video này mang tính giải trí cao và luôn khơi dậy tính hiếu kỳ của người dùng. Đây là những kênh giải trí tiện lợi cho người dùng nhưng cũng là lý do lãng phí nhiều thời gian hơn vào các hoạt động. Kinh doanh, mua sắm trực tuyến. Hiện nay, Facebook là một miếng mồi béo bở đối với những người nhanh nhạy trong các lĩnh vực về công nghệ, internet và đặc biệt là giới trẻ.
Người ta có thể sử dụng nền tảng Facebook như một thị trường trực tuyến để mua bán và trao đổi đủ loại hàng hóa bởi sự nhanh chóng và tiện dụng. Ngoài ra, nhiều người còn nắm bắt được thời cơ kinh doanh các dịch vụ Facebook như tăng lượt theo dõi, tăng lượt thích, …, bán các hội nhóm, các trang Facebook có lượt tương tác cao, …Facebook là một nền tảng tiềm năng và là bước đầu cho những ai có mong muốn kiếm tiền trực tuyến. Thể hiện bản thân, sống ảo Người dùng có thể tự do thể hiện cá tính của mình qua những bài đăng hay những thông tin trên trang cá nhân của mình, cho người khác thấy những đặc điểm nổi bật của bạn thân mình, để gây ấn tượng mạnh đối với những người xung quanh. Vì là mọi người có thể thoải mái sáng tạo trang cá nhân của mình nên việc kiểm soát sự minh bạch rất là khó khăn.
Nhiều người thể hiện cuộc sống của mình trên Facebook khác xa với thực tế nhằm tạo những niềm vui qua những lượt tương tác, lượt thích, lượt bình luận, … hiện tượng này được gọi là sống ảo. Khái niệm nghiện Facebook Khái niệm “nghiện Facebook” ban đầu được đồng nhất với định nghĩa nghiện internet và sau là “nghiện mạng xã hội”, sau này qua các nghiên cứu và trao đổi giữa Andreassen và Griffiths, khái niệm mới được đặt ra áp dụng cho những cá nhân tham gia vào việc sử dụng Facebook quá mức, bắt buộc nhằm mục đích thay đổi tâm trạng với kết quả tiêu cực. Nói cách khác, một người nghiện Facebook có thể chủ quan cảm thấy mất kiểm soát trong khi tiếp tục sử dụng Facebook quá mức bất chấp những tác động bất lợi của nó đối với cuộc 5 sống của cá nhân đó. Tuy nhiên, việc sử dụng quá mức có thể không được coi là gây nghiện trừ khi nó bắt buộc; ví dụ, một người có thể dành nhiều giờ trên Facebook vì mục đích công việc mà không bị nghiện [7, 8].
Các thang đo mức độ nghiện Facebook 1. Các thang đo hiện đang được sử dụng Thang đo triệu chứng nghiện Facebook (FASS) được nghiên cứu phát triển và xác nhận là thang đo gồm 15 mục được điều chỉnh theo các danh mục nội dung trong thang đo mức độ nghiện Internet của Young (1998). Thang đo có ba phần. Phần đầu tiên nhằm mục đích nắm bắt thông tin nhân khẩu học của người trả lời.