CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TRÁI PHIẾU DOANH NGHIỆP VÀ THỊ TRƯỜNG TRÁI PHIẾU DOANH NGHIỆP 1. Tổng quan về thị trường vốn 1. Khái niệm về thị trường vốn Trong lịch sử hình thành của thị trường tài chính thì thị trường tiền tệ được hình thành trước bởi ban đầu do kinh tế chưa phát triển nên nhu cầu vốn và nhu cầu tiết kiệm chưa nhiều, chủ yếu mang tính ngắn hạn. Sau khi phát triển, nhu cầu của nền kinh tế về nguồn vốn dài hạn cho đầu tư xuất hiện thì thị trường vốn ra đời.
Khác với thị trường tiền tệ, thị trường vốn cung cấp vốn cho các khoản đầu tư dài hạn của chính phủ, doanh nghiệp và hộ gia đình. Do thời gian luân chuyển vốn dài hạn hơn so với thị trường tiền tệ nên công cụ trên thị trường vốn có độ rủi ro cao và tất nhiên mức lợi tức cũng sẽ cao hơn. Thị trường vốn còn được gọi là thị trường vốn dài hạn, là một bộ phận quan trọng của thị trường tài chính, hoạt động nhằm huy động những nguồn vốn trong xã hội, tập trung thành những nguồn vốn lớn tài trợ dài hạn cho các doanh nghiệp và chính phủ nhằm mục đích phát triển sản xuất, tăng trưởng kinh tế hay cho các dự án đầu tư. Vai trò của thị trường vốn - Vai trò tập trung và tích tụ vốn cho đầu tư vốn cho đầu tư: Thị trường vốn có một ý nghĩa vô cùng quan trọng trong sự phát triển kinh tế của mỗi đất nước, đây là một kênh bổ sung vốn rất hiệu quả và nhanh chóng cho các nhà đầu tư và các doanh nghiệp.
Thông qua việc phát hành và mua bán các loại chứng khoán, các khoản vốn nhỏ lẻ tồn tại trong dân cư được các tổ chức kinh tế huy động nhằm đáp ứng các nhu cầu về vốn khác, cụ thể, các doanh nghiệp phát hành trái phiếu để huy động vốn, chính phủ và các địa phương phát hành trái phiếu chính phủ và trái phiếu chính quyền địa phương để bù đắp thiếu hụt ngân sách hoặc đầu tư xây dựng các dự án lớn. Nếu đem so sánh với các phưng thức huy động vốn khác thì thị trường vốn có thể huy động một cách đa dạng hơn, rộng rãi hơn và linh hoạt hơn khá nhiều, đáp ứng được các nhu cầu khác nhau. 17 - Thị trường vốn góp phần tạo lập cơ chế đầu tư hợp lý, thúc đẩy quá trình sử dụng vốn một cách hợp lý: Thị trường vốn là kênh huy động vốn theo tín hiệu cơ chế thị trường, có vai trò điều hoà các khoản vốn từ nơi thừa đến các nơi thiếu, từ chỗ kém sử dụng hiệu quả đến chỗ sử dụng hiệu quả hơn. - Thu hút vốn đầu tư nước ngoài: Thông qua việc phát hành cổ phiếu, trái phiếu, các doanh nghiệp, chính phủ có thể thu hút một lượng vốn đầu tư gián tiếp từ nước ngoài.
Các dòng FDI không chỉ mang lại vốn mà còn có vai trò thúc đẩy thị trường tài chính phát triển theo hướng nâng cao hoạt động, mở rộng quy mô. - Thị trường vốn tác động đến tăng trưởng tới nền kinh tế của đất nước: Vốn được huy động từ rất nhiều nguồn khác nhau, trong đó có thị trường vốn. Khi nguồn vốn đầu tư tăng thì khối lượng sản phẩm sản xuất ra cũng tăng, từ đó làm tăng tổng thu nhập quốc dân, làm GDP tăng lên từ đó làm cho nền kinh tế tăng trưởng. Tuy nhiên khi nguồn vốn đầu tư tăng đến một mức nào đó mà các yếu tố về lao động, tài nguyên, hay chính sách tài khoá tỏ ra kém hiệu quả thì cũng không khiến nền kinh tế đó tăng trưởng thêm được.
- Thị trường vốn làm đa dạng hoá các cơ hội đầu tư cho các chủ đầu tư: Trước kia khi chưa có thị trường vốn thì các nhà đầu tư thường không có nhiều cơ hội đầu tư, nhất là những người có quy mô đầu tư nhỏ và lẻ tẻ. Khi thị trường vốn ra đời đã tạo ra nhiều cơ hội cho các nhà đầu tư, số doanh nghiệp được niêm yết tăng lên, các hoạt động mua bán cổ phiếu trái phiếu diễn ra sôi động, các nhà đầu tư dễ dàng bỏ túi thêm các cơ hội khi tham gia đầu tư. - Thị trường vốn tạo điều kiện để thực hiện các chính sách kinh tế vi mô, chính sách tài chính và chính sách tiền tệ: Thị trường vốn có một ý nghĩa rất quan trọng trong sự phát triển kinh tế của các nước có nền kinh tế thị trường. Thị trường vốn hoạt động theo tín hiệu thị trường, chính vì vậy nó giúp chính phủ và các tổ chức tài chính điều tiết vốn cho nền kinh tế.
Thị trường vốn xuất hiện làm thị trường tài chính ổn định hơn, ít biến động, tạo điều kiện để Chính phủ thực hiện các chính sách kinh tế vi mô, chính sách tài chính và chính sách tiền tệ nhằm bình ổn giá cả, ổn định thị trường tài chính và phục vụ cho nhu cầu phát triển kinh tế của đất nước. Chức năng của thị trường vốn - Huy động tiết kiệm: Thị trường vốn là nguồn quan trọng để huy động tiền tiết kiệm nhàn rỗi từ nền kinh tế. nó huy động vốn từ người dân để đầu tư thêm vào các kênh sản xuất của nền kinh tế. Theo đó, thị trường vốn kích hoạt các nguồn lực tài chính lý tưởng và đặt chúng vào các khoản đầu tư thích hợp.
- Tạo vốn: Thị trường vốn góp phần trong việc hình thành vốn. Thông qua việc huy động các nguồn lực lý tưởng, nó sẽ tạo ra các khoản tiết kiệm. Các khoản tiết kiệm được huy động này để sử dụng cho các phân khúc khác nhau như nông nghiệp, công nghiệp. Điều này giúp gia tăng sự hình thành vốn.
- Cung cấp cách thức đầu tư: Thị trường vốn làm tăng các nguồn lực trong khoảng thời gian dài. Do đó, nó đem lại một cách thức đầu tư cho những người muốn đầu tư trong thời gian dài, cung cấp tỷ lệ lợi suất sinh lời hợp lý cho các nhà đầu tư. - Tăng tốc độ tăng trưởng và phát triển kinh tế: Thị trường vốn tăng cường sản xuất và năng suất trong nền kinh tế quốc gia vì thị trường này khiến các quỹ có thể được tiếp cận trong thời gian dài, các yêu cầu tài chính của các nhà kinh doanh sẽ được đáp ứng. Nó cũng giúp ích trong việc nghiên cứu và phát triển, từ đó tăng sản lượng và năng suất trong nền kinh tế bằng cách tạo công ăn việc làm và phát triển cơ sở hạ tầng.
- Cung cấp dịch vụ: Thị trường vốn cung cấp rất nhiều loại hình dịch vụ. Nó bao gồm các khoản vay dài hạn và trung hạn cho ngành, dịch vụ bao tiêu, tư vấn, tài chính xuất khẩu. - Đặt ra quy định thích hợp của quỹ: Thị trường vốn không chỉ giúp huy động vốn, nó cũng giúp phân bổ hợp lý các nguồn tài nguyên. Thị trường này có thể quy định về các nguồn tài nguyên để nó có thể trực tiếp gây quỹ một các định tính.
Tổng quan về trái phiếu 1. Khái niệm Có rất nhiều các khái niệm khác nhau khi nói về khái niệm trái phiếu: - “Trái phiếu là chứng chỉ hoặc bút toán ghi sổ, xác nhận các quyền lợi và lợi ích hợp pháp của người sở hữu (Trái chủ) đối với một phần vốn 19 nợ của các tổ chức phát hành, gồm: Chính phủ, chính quyền địa phương và doanh nghiệp”. - “Trái phiếu là một chứng nhận nghĩa vụ nợ của người phát hành trả cho người sở hữu trái phiếu đối với một khoản tiền cụ thể (mệnh giá của trái phiếu), trong một thời gian xác định và với một lợi tức quy định. Người phát hành có thể là doanh nghiệp (trái phiếu trong trường hợp này gọi là trái phiếu doanh nghiệp), một tổ chức chính quyền như Kho bạc nhà nước (gọi là trái phiếu kho bạc), chính quyền (gọi là công trái hoặc trái phiếu chính phủ)”.
- “Trái phiếu là một loại chứng khoán quy định nghĩa vụ của người phát hành (người vay tiền) phải trả cho người giữ chứng khoán (người cho vay) một khoản tiền xác định, thường là trong những khoản thời gian cụ thể, và hoàn trả khoản cho vay ban đầu khi nó đáo hạn. Phát hành trái phiếu là đi vay vốn”. - “Trái phiếu về bản chất là một khoản vay có kỳ hạn, trong đó người mua trái phiếu (Trái chủ) cho bên phát hành trái phiếu vay”. - “Trái phiếu là một công cụ nợ do các cơ quan công quyền, các công ty đang hoạt động phát hành nhằm huy động vốn trên thị trường, trong đó các trái chủ được cam kết sẽ thanh toán cả gốc và lãi trong một thời hạn nhất định”.
- Theo luật chứng khoán Việt Nam (có hiệu lực từ ngày 1/1/2007): “Trái phiếu là loại chứng khoán xác nhận xác nhận quyền và lợi ích hợp pháp của người sở hữu đối với một phần vốn nợ của tổ chức phát hành”. Tóm lại, có thể hiểu trái phiếu là một công cụ nợ do Chính phủ, chính quyền địa phương hoặc doanh nghiệp phát hành nhằm huy động vốn trên thị trường, với cam kết sẽ thanh toán cả gốc và lãi trong một khoản thời gian xác định. Đặc điểm • Trái phiếu có những đặc điểm cơ bản sau: - Chủ thể phát hành: Chính phủ, chính quyền địa phương, doanh nghiệp. - Trái chủ là người cho chủ thể phát hành vay tiền và là chủ nợ của tổ chức phát hành trái phiếu.
20 - Thu nhập của trái phiếu là tiền lãi vì bản chất của trái phiếu là một khoản nợ có đảm bảo bằng các tài sản cầm cố, thế chấp hoặc bằng chính uy tín của chủ thể phát hành trái phiếu. - Trái phiếu là một dạng chứng khoán nợ nên khi công ty bị giải thể hoặc phá sản thì trái chủ sẽ được thanh toán gốc và lãi trước sau đố mới đến các cổ đông. • Ngoài ra trái phiếu còn có những đặc trưng riêng: - Mệnh giá của trái phiếu (Face value, Par value): là số tiền được ghi trên bề mặt tờ trái phiếu. Giá trị này được coi như là số vốn gốc mà tổ chức phát hành phải hoàn trả cho trái chủ khi trái phiếu đến hạn phải thanh toán.
Nghị định 144/CP và Luật chứng khoán Việt Nam quy định mệnh giá trái phiếu phát hành ra công chúng Việt nam là 100,000đ và bội số của 100,000đ. Còn ở Mỹ mệnh giá trái phiếu thường là 1000USD. Công thức tính: mệnh giá trái phiếu = Số vốn huy động / Số trái phiếu phát hành - Thời hạn của trái phiếu (Maturity): là khoảng thời gian phát hành cho đến ngày trái phiếu đáo hạn. Tại thời điểm đáo hạn, tổ chức phát hành phải hoàn trả lại khoản vốn gốc cho trái chủ.