Luận án tiến sĩ nghiên cứu rủi ro trong đầu tư hợp đồng tương lai của nhà đầu tư cá nhân trên thị trường chứng khoán phái sinh việt nam

Luận án tiến sĩ phân tích nghiên cứu rủi ro trong đầu tư hợp đồng tương lai của nhà đầu tư cá nhân trên thị trường chứng, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực nghiệm, đóng góp

• Tác giả: Ngô Thu Dung
• Người hướng dẫn: PGS.TS. Nguyễn Thu Thủy
• Trường học: Trường Đại Học Thương Mại
• Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Nghiên Cứu Rủi Ro Đầu Tư Hợp Đồng Tương Lai Cho Nhà Đầu Tư Cá Nhân Tại Thị Trường Chứng Khoán Phái Sinh Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH VẼ
• Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài luận án
• Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Câu hỏi nghiên cứu
• Những đóng góp mới của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU RỦI RO TRONG ĐẦU TƯ HỢP ĐỒNG TƯƠNG LAI TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN PHÁI SINH
• 1.1. Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án
• 1.1.1. Các công trình nghiên cứu về khái niệm và mô hình đo lường rủi ro trong đầu tư hợp đồng tương lai trên thị trường chứng khoán phái sinh
• 1.1.2. Các công trình nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro trong đầu tư hợp đồng tương lai trên thị trường chứng khoán phái sinh
• 1.1.3. Khoảng trống nghiên cứu
• 1.2. Phương pháp nghiên cứu
• 1.2.1. Phương pháp thu thập dữ liệu
• 1.2.2. Phương pháp xử lý dữ liệu
• 1.2.3. Mô hình và giả thuyết nghiên cứu
• 1.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ RỦI RO TRONG ĐẦU TƯ HỢP ĐỒNG TƯƠNG LAI CỦA NHÀ ĐẦU TƯ CÁ NHÂN TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN PHÁI SINH
• 2.1. Khái quát về hợp đồng tương lai và đầu tư hợp đồng tương lai của nhà đầu tư cá nhân trên thị trường chứng khoán phái sinh
• 2.1.1. Khái niệm, đặc điểm và cơ chế giao dịch của hợp đồng tương lai trên thị trường chứng khoán phái sinh
• 2.1.2. Đầu tư hợp đồng tương lai của nhà đầu tư cá nhân trên thị trường chứng khoán phái sinh
• 2.2. Rủi ro trong đầu tư hợp đồng tương lai của nhà đầu tư cá nhân trên thị trường chứng khoán phái sinh
• 2.2.1. Khái niệm rủi ro và rủi ro trong đầu tư hợp đồng tương lai
• 2.2.2. Các loại rủi ro trong đầu tư hợp đồng tương lai trên thị trường chứng khoán phái sinh của nhà đầu tư cá nhân
• 2.2.3. Chỉ tiêu phản ánh rủi ro do biến động giá trong đầu tư hợp đồng tương lai
• 2.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro và năng lực chấp nhận rủi ro trong đầu tư hợp đồng tương lai của nhà đầu tư cá nhân trên thị trường chứng khoán phái sinh
• 2.3.1. Các yếu tố khách quan ảnh hưởng đến rủi ro trong đầu tư hợp đồng tương lai của nhà đầu tư cá nhân
• 2.3.2. Các yếu tố chủ quan ảnh hưởng đến năng lực chấp nhận rủi ro trong đầu tư hợp đồng tương lai của nhà đầu tư cá nhân
• 2.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VỀ RỦI RO TRONG ĐẦU TƯ HỢP ĐỒNG TƯƠNG LAI CỦA NHÀ ĐẦU TƯ CÁ NHÂN TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN PHÁI SINH TẠI VIỆT NAM
• 3.1. Tổng quan về thị trường chứng khoán phái sinh Việt Nam
• 3.1.1. Khung pháp lý điều chỉnh hoạt động của thị trường chứng khoán phái sinh tại Việt Nam
• 3.1.2. Các loại hàng hoá giao dịch trên thị trường chứng khoán phái sinh Việt Nam
• 3.1.3. Chủ thể tham gia giao dịch trên thị trường chứng khoán phái sinh Việt Nam
• 3.1.4. Cơ chế giao dịch hợp đồng tương lai trên thị trường chứng khoán phái sinh Việt Nam
• 3.1.5. Hoạt động thanh toán và bù trừ, công bố thông tin, giám sát, thanh tra và xử lý vi phạm trên thị trường chứng khoán phái sinh Việt Nam
• 3.2. Thực trạng giao dịch hợp đồng tương lai của nhà đầu tư cá nhân trên thị trường chứng khoán phái sinh Việt Nam
• 3.3. Thực trạng rủi ro trong đầu tư hợp đồng tương lai của nhà đầu tư cá nhân trên thị trường chứng khoán phái sinh Việt Nam
• 3.3.1. Đánh giá rủi ro trong đầu tư hợp đồng tương lai theo các nguyên nhân gây ra rủi ro
• 3.3.1.1. Rủi ro do giá chỉ số VN30 biến động
• 3.3.1.2. Rủi ro do hành vi thao túng trên thị trường chứng khoán cơ sở
• 3.3.1.3. Rủi ro thanh khoản
• 3.3.1.4. Rủi ro hoạt động
• 3.3.1.5. Rủi ro pháp lý
• 3.4. Kết quả nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro trong đầu tư hợp đồng tương lai của nhà đầu tư cá nhân trên thị trường chứng khoán phái sinh Việt Nam
• 3.4.1. Kết quả nghiên cứu các yếu tố khách quan ảnh hưởng đến rủi ro trong đầu tư hợp đồng tương lai của nhà đầu tư cá nhân trên thị trường chứng khoán phái sinh Việt Nam
• 3.4.2. Kết quả nghiên cứu các yếu tố chủ quan ảnh hưởng đến năng lực chấp nhận rủi ro trong đầu tư hợp đồng tương lai của nhà đầu tư cá nhân trên thị trường chứng khoán phái sinh Việt Nam
• 3.5. Các phát hiện của nghiên cứu ảnh hưởng đến rủi ro và năng lực chấp nhận rủi ro trong đầu tư hợp đồng tương lai của nhà đầu tư cá nhân trên thị trường chứng khoán phái sinh tại Việt Nam
• 3.5.1. Các phát hiện về nghiên cứu các yếu tố khách quan ảnh hưởng đến rủi ro trong đầu tư hợp đồng tương lai của nhà đầu tư cá nhân trên thị trường chứng khoán phái sinh tại Việt Nam
• 3.5.2. Các phát hiện về nghiên cứu các yếu tố chủ quan ảnh hưởng đến năng lực chấp nhận rủi ro của nhà đầu tư cá nhân trong đầu tư hợp đồng tương lai trên thị trường chứng khoán phái sinh tại Việt Nam
• 3.6. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ TỪ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Bối cảnh và định hướng phát triển của thị trường chứng khoán phái sinh Việt Nam
• 4.1.1. Bối cảnh của thị trường chứng khoán phái sinh Việt Nam
• 4.1.2. Định hướng phát triển thị trường chứng khoán phái sinh tại Việt Nam
• 4.2. Một số đề xuất, khuyến nghị trong đầu tư hợp đồng tương lai trên thị trường chứng khoán phái sinh tại Việt Nam
• 4.2.1. Một số đề xuất đối với nhà đầu tư cá nhân nhằm giảm thiểu rủi ro khi đầu tư hợp đồng tương lai
• 4.2.2. Một số đề xuất nhằm kiểm soát hành vi thao túng trên thị trường chứng khoán
• 4.2.3. Một số kiến nghị để thực hiện các giải pháp, đề xuất
• 4.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu

Nghiên cứu về rủi ro đầu tư trong hợp đồng tương lai là một vấn đề quan trọng trong bối cảnh thị trường chứng khoán phái sinh tại Việt Nam. Thị trường này đã phát triển mạnh mẽ trong những năm gần đây, thu hút nhiều nhà đầu tư cá nhân. Tuy nhiên, sự biến động của thị trường và các yếu tố tác động đến rủi ro đầu tư vẫn còn là một thách thức lớn. Theo các nghiên cứu trước đây, rủi ro không chỉ đến từ sự biến động giá mà còn từ các yếu tố bên ngoài như chính sách kinh tế, tâm lý thị trường và các yếu tố xã hội. Do đó, việc phân tích rủi ro trong đầu tư chứng khoán là cần thiết để giúp nhà đầu tư cá nhân có những quyết định đúng đắn hơn.

1.1. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục tiêu của nghiên cứu này là xác định các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro đầu tư trong hợp đồng tương lai của nhà đầu tư cá nhân. Nghiên cứu sẽ tập trung vào việc phân tích các yếu tố như biến động giá, tâm lý thị trường và khả năng chấp nhận rủi ro của nhà đầu tư. Nhiệm vụ nghiên cứu bao gồm việc thu thập dữ liệu, phân tích thực trạng rủi ro và đưa ra các khuyến nghị nhằm giảm thiểu rủi ro cho nhà đầu tư cá nhân.

II. Cơ sở lý thuyết về rủi ro trong đầu tư hợp đồng tương lai

Cơ sở lý thuyết về rủi ro trong đầu tư hợp đồng tương lai được xây dựng dựa trên các lý thuyết tài chính hiện đại. Rủi ro được định nghĩa là sự không chắc chắn về kết quả của một khoản đầu tư. Trong bối cảnh hợp đồng tương lai, nhà đầu tư cá nhân phải đối mặt với nhiều loại rủi ro khác nhau, bao gồm rủi ro giá cả, rủi ro thanh khoản và rủi ro pháp lý. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng việc hiểu rõ các loại rủi ro này có thể giúp nhà đầu tư đưa ra các quyết định đầu tư thông minh hơn. Đặc biệt, việc áp dụng các công cụ quản lý rủi ro như hedging có thể giúp nhà đầu tư bảo vệ tài sản của mình khỏi những biến động không lường trước.

2.1. Các loại rủi ro trong đầu tư hợp đồng tương lai

Trong đầu tư hợp đồng tương lai, có nhiều loại rủi ro mà nhà đầu tư cá nhân cần phải chú ý. Rủi ro giá cả là loại rủi ro phổ biến nhất, liên quan đến sự biến động của giá tài sản cơ sở. Rủi ro thanh khoản xảy ra khi nhà đầu tư không thể thực hiện giao dịch một cách dễ dàng do thiếu người mua hoặc người bán. Ngoài ra, rủi ro pháp lý cũng là một yếu tố quan trọng, đặc biệt trong bối cảnh các quy định về thị trường tài chính có thể thay đổi. Việc nhận diện và đánh giá các loại rủi ro này là rất cần thiết để nhà đầu tư có thể quản lý và giảm thiểu thiệt hại.

III. Phân tích thực trạng rủi ro trong đầu tư hợp đồng tương lai tại Việt Nam

Thực trạng rủi ro đầu tư trong hợp đồng tương lai tại Việt Nam cho thấy nhiều thách thức mà nhà đầu tư cá nhân phải đối mặt. Theo số liệu thống kê, thị trường chứng khoán phái sinh đã chứng kiến sự gia tăng đáng kể về khối lượng giao dịch, tuy nhiên, rủi ro vẫn là một vấn đề lớn. Nhiều nhà đầu tư chưa có đủ kiến thức và kinh nghiệm để quản lý rủi ro một cách hiệu quả. Các yếu tố như biến động giá mạnh, sự thao túng thị trường và thiếu thông tin minh bạch đã làm gia tăng rủi ro cho nhà đầu tư. Do đó, việc nâng cao nhận thức và kiến thức về rủi ro là rất cần thiết.

3.1. Đánh giá rủi ro trong đầu tư hợp đồng tương lai

Đánh giá rủi ro trong đầu tư hợp đồng tương lai cần dựa trên các chỉ số và mô hình phân tích cụ thể. Các chỉ số như độ biến động giá, tỷ lệ thanh khoản và các yếu tố tác động từ bên ngoài sẽ được xem xét. Nghiên cứu cho thấy rằng nhà đầu tư cá nhân thường gặp khó khăn trong việc nhận diện và đánh giá rủi ro do thiếu kinh nghiệm và thông tin. Việc áp dụng các mô hình phân tích hiện đại có thể giúp nhà đầu tư có cái nhìn rõ hơn về rủi ro và từ đó đưa ra quyết định đầu tư hợp lý hơn.

IV. Khuyến nghị cho nhà đầu tư cá nhân

Dựa trên kết quả nghiên cứu, một số khuyến nghị được đưa ra nhằm giúp nhà đầu tư cá nhân giảm thiểu rủi ro trong đầu tư hợp đồng tương lai. Đầu tiên, nhà đầu tư cần nâng cao kiến thức về thị trường tài chính và các công cụ đầu tư. Thứ hai, việc áp dụng các chiến lược quản lý rủi ro như hedging và diversification là rất quan trọng. Cuối cùng, nhà đầu tư nên thường xuyên theo dõi và đánh giá tình hình thị trường để có thể điều chỉnh chiến lược đầu tư kịp thời.

4.1. Chiến lược quản lý rủi ro

Chiến lược quản lý rủi ro là một phần không thể thiếu trong đầu tư hợp đồng tương lai. Nhà đầu tư cá nhân nên xem xét việc sử dụng các công cụ tài chính như hợp đồng quyền chọn để bảo vệ danh mục đầu tư của mình. Ngoài ra, việc phân bổ tài sản hợp lý và không đầu tư quá nhiều vào một loại tài sản cũng là một cách hiệu quả để giảm thiểu rủi ro. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng các chiến lược này có thể giúp nhà đầu tư bảo vệ tài sản và tối ưu hóa lợi nhuận.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Thị trường chứng khoán phái sinh (TTCKPS) Việt Nam chính thức vận hành từ tháng 8/2017 với sản phẩm ban đầu là Hợp đồng tương lai (HĐTL) chỉ số VN30, sau đó bổ sung HĐTL Trái phiếu Chính phủ vào ngày 04/7/2019. Trong giai đoạn 2018–2022, quy mô và thanh khoản của HĐTL chỉ số VN30 ghi nhận mức tăng trưởng giao dịch bình quân đạt 38,65%/năm; riêng năm 2020 tăng đột biến 79,9% so với năm 2019 và năm 2022 tiếp tục tăng trưởng 43,8% so với năm 2021. Mặc dù công cụ phái sinh được thiết kế với bản chất cốt lõi là phòng ngừa rủi ro (hedging), thị trường Việt Nam lại ghi nhận tỷ trọng tham gia áp đảo từ nhà đầu tư cá nhân với đặc tính đầu cơ cao, tận dụng đòn bẩy tài chính lớn và cơ chế khớp lệnh liên tục hai chiều $T+0$. Thực trạng này dẫn đến những tổn thất tài chính nghiêm trọng cho nhà đầu tư khi thị trường cơ sở biến động tiêu cực.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi xuất phát từ thực tiễn: các công trình kinh tế học tài chính tại Việt Nam chủ yếu tập trung vào thị trường cơ sở (Nguyễn Văn Nam và Hoàng Xuân Quyền, 2002; Đặng Hữu Mẫn, 2009; Trương Đông Lộc, 2014) hoặc mới chỉ khảo sát biến động giá của duy nhất một mã hợp đồng ngắn hạn VN30F1M (Nguyễn Trần Bảo Uyên, 2018). Chưa có công trình nào giải quyết tích hợp hai khía cạnh: (1) đo lường thực nghiệm rủi ro biến động giá trên toàn bộ 4 kỳ hạn HĐTL chỉ số VN30 (VN30F1M, VN30F2M, VN30F1Q, VN30F2Q) dưới tác động của các yếu tố vĩ mô và giá tài sản cơ sở; và (2) định lượng đa chiều các nhân tố hành vi chủ quan tác động đến năng lực chấp nhận rủi ro của nhà đầu tư cá nhân.

Để giải quyết khoảng trống học thuật này, luận án xác lập 4 câu hỏi nghiên cứu (RQ) và hệ thống giả thuyết tương ứng:

• RQ1 & RQ2: Các yếu tố khách quan (chỉ số VN30, tỷ giá USD/VND, giá vàng) tác động như thế nào đến rủi ro biến động giá của các HĐTL VN30? Hệ giả thuyết kinh tế lượng vĩ mô gồm $G_1$ (chỉ số cơ sở VN30), $G_2$ (giá vàng trong nước), $G_3$ (tỷ giá USD/VND).
• RQ3: Các đặc điểm nhân khẩu học xã hội, thái độ với rủi ro và khả năng chịu rủi ro tác động ra sao đến năng lực chấp nhận rủi ro của nhà đầu tư cá nhân? Hệ giả thuyết hành vi gồm $H_1$ đến $H_{11}$ kiểm định tác động trực tiếp và gián tiếp.
• RQ4: Giải pháp và khuyến nghị chính sách nào giúp giảm thiểu rủi ro cho nhà đầu tư cá nhân và bình ổn thị trường phái sinh Việt Nam?

Khung lý thuyết tích hợp của luận án được xây dựng dựa trên Lý thuyết Thị trường Hiệu quả (Fama, 1970), Lý thuyết Danh mục Đầu tư Hiện đại (Markowitz, 1952), Mô hình Định giá Tài sản Vốn CAPM (Sharpe, 1964), Lý thuyết Định giá Kinh doanh Chênh lệch APT (Ross, 1976), kết hợp với Lý thuyết Triển vọng và Tài chính Hành vi (Kahneman & Tversky, 1979; Tversky & Kahneman, 1985). Luận án đạt bước đột phá khi lượng hóa đồng thời rủi ro thị trường bằng chuỗi dữ liệu thứ cấp giai đoạn 01/8/2019 – 31/7/2022 (bao trùm biến cố đại dịch COVID-19) và dữ liệu sơ cấp từ mẫu khảo sát thực chứng gồm $N = 412$ nhà đầu tư cá nhân thực hiện từ ngày 01/01/2022 đến 30/06/2022 tại các công ty chứng khoán hàng đầu (VPS, SSI, VNDIRECT, Rồng Việt).

Literature Review và Positioning

Dòng nghiên cứu quốc tế về mối quan hệ giữa thị trường phái sinh và thị trường cơ sở hình thành hai trường phái đối thoại học thuật sâu sắc. Trường phái thứ nhất ủng hộ giả thuyết thị trường tương lai dẫn dắt thị trường giao ngay (Lead-Lag Relationship) nhờ chi phí giao dịch thấp và tốc độ phản ứng thông tin vượt trội. Tiêu biểu là công trình của Ira G. Koch và Timothy W. Koch (1990) trên thị trường Mỹ sử dụng mô hình hồi quy 3 giai đoạn (3SLS), chứng minh biến động giá HĐTL S&P 500 dẫn dắt chỉ số S&P 500 từ 20 đến 45 phút, trong khi tác động ngược lại chỉ kéo dài dưới 1 phút. Kết quả này được củng cố bởi Tse (1995) trên chỉ số Nikkei và Brooks, Rew & Ritson (2001) trên chỉ số FTSE 100 tại Anh.

Ngược lại, trường phái thứ hai chỉ ra mối quan hệ nhân quả hai chiều hoặc sự bất đối xứng do biến động vượt mức (excess volatility). Craig MacKinlay và cộng sự (2015) chỉ ra rằng biến động giá HĐTL S&P 500 vượt quá mức biến động của chỉ số cơ sở ngay cả khi đã kiểm soát sai số báo giá không đồng bộ. Tại thị trường châu Á mới nổi, Tang, Mak và Choi (1992) phát hiện mối quan hệ nhân quả hai chiều Granger giữa chỉ số Hang Seng và HĐTL Hang Seng sau khi thị trường đạt trạng thái cân bằng chi phí lưu kho (Cost-of-Carry model). Về tác động kinh tế vĩ mô, Liu và Shrestha (2008) tại Trung Quốc và Eita (2012) tại Namibia ghi nhận mối tương quan thuận giữa cung tiền, GDP với giá cổ phiếu, nhưng tương quan nghịch với lãi suất và tỷ giá; trong khi Aurangzeb (2012) tại Nam Á và Shaique & Herani (2016) tại Pakistan lại ghi nhận những kết quả dị biệt về vai trò của tỷ giá và giá vàng.

Trong lĩnh vực tài chính hành vi, các tranh luận về nhân khẩu học tác động đến thái độ chấp nhận rủi ro vẫn chưa đạt được sự đồng thuận. Nghiên cứu của Jianakoplos & Bernasek (1998), Nicholson et al. (2005) và Amari et al. (2020) khẳng định phụ nữ và người cao tuổi có mức độ e ngại rủi ro cao hơn nam giới trẻ tuổi. Ngược lại, Byrnes et al. (1999) và Fehr-Duda et al. (2006) chỉ ra rằng sự khác biệt giới tính bị triệt tiêu khi xét trong các bối cảnh ra quyết định quản lý chuyên nghiệp. Về mối quan hệ giữa năng lực chấp nhận rủi ro (Risk Tolerance), khả năng chịu rủi ro (Risk Capacity) và thái độ với rủi ro (Risk Attitude), Kitces (2018) cùng Saurabh & Nandan (2018) nhấn mạnh rằng khả năng chịu rủi ro đo lường năng lực tài chính khách quan, trong khi năng lực chấp nhận rủi ro phản ánh ngưỡng tâm lý hành vi chủ quan.

Luận án định vị chính xác vào giao điểm của hai nhánh nghiên cứu: không xem xét rủi ro giá phái sinh như một hiện tượng cơ học tách rời, mà gắn liền biến động giá của 4 chuỗi kỳ hạn hợp đồng với cấu trúc tâm lý - nhân khẩu học của chính các chủ thể tạo nên thanh khoản thị trường tại một nền kinh tế chuyển đổi đang phát triển.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng Lý thuyết Rủi ro và Bất định của Frank Knight (1921) sang phân khúc công cụ tài chính phái sinh, khẳng định luận điểm: "Rủi ro là sự không chắc chắn hay một tình trạng bất ổn có thể đo lường được, vừa mang tính tích cực, vừa mang tính tiêu cực", tạo tiền đề cho việc quản trị rủi ro chủ động thay vì phòng thủ thụ động.

+-----------------------------------------------------------------------+
|                       KHUNG PHÂN TÍCH TÍCH HỢP                        |
+-----------------------------------------------------------------------+
| [Nhánh 1: Yếu tố Khách quan - VAR/Granger/IRF]                        |
|  - Chỉ số cơ sở VN30 ----------(G1)---------> [ Rủi ro biến động giá  |
|  - Giá vàng trong nước --------(G2)--------->   HĐTL VN30: 1M, 2M,   |
|  - Tỷ giá USD/VND -------------(G3)--------->   1Q, 2Q ]             |
+-----------------------------------------------------------------------+
| [Nhánh 2: Yếu tố Chủ quan Hành vi - PLS-SEM]                          |
|  - Tuổi (Age) --------------(H6b)-------------> [Thái độ rủi ro (RA)] |
|  - Giới tính (Gender) -------(H6c)------------>         | (H6a)       |
|                                                         v             |
|  - Đặc điểm Xã hội học -----(H1->H5)---------> [NĂNG LỰC CHẤP NHẬN   |
|    (Tuổi, Giới tính, Hôn nhân, Học vấn, Thu nhập)    RỦI RO (RT)]     |
|                                                         ^             |
|  - Tuổi (Age) --------------(H7b)------------->         | (H7a)       |
|  - Thu nhập (Income) --------(H7c)------------> [Khả năng chịu (RC)]  |
|                                                                       |
|  [Tác động trung gian: H8, H9 (qua RA); H10, H11 (qua RC)]            |
+-----------------------------------------------------------------------+

Mô hình lý thuyết cấu trúc hoá năng lực chấp nhận rủi ro ($RT$) thành hàm số của các biến nhân khẩu học, biến thái độ ($RA$) và biến khả năng chịu rủi ro ($RC$). Luận án chứng minh sự dịch chuyển hệ hình (paradigm shift) từ mô hình kỳ vọng duy lý thuần túy sang mô hình hành vi tài chính thực chứng: quyết định giao dịch HĐTL không chỉ phụ thuộc vào tín hiệu giá thị trường mà bị chi phối căn bản bởi năng lực chịu đựng tổn thất danh mục của nhà đầu tư.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích tích hợp đồng thời 3 trụ cột lý thuyết: Lý thuyết Thị trường Hiệu quả (Fama), Lý thuyết Triển vọng (Kahneman & Tversky) và Lý thuyết Đánh giá Rủi ro Đa chiều (Kitces). Điểm mới mang tính đột phá là sự phân định ranh giới khái niệm giữa:

1. Thái độ với rủi ro (Risk Attitude - RA): Phản ánh thiên hướng tâm lý và nhu cầu chấp nhận mạo hiểm để tìm kiếm tỷ suất sinh lời cao.
2. Khả năng chịu rủi ro (Risk Capacity - RC): Đo lường sức mạnh tài chính khách quan và khả năng hấp thu tổn thất tài sản của cá nhân.
3. Năng lực chấp nhận rủi ro (Risk Tolerance - RT): Hành vi chịu đựng thua lỗ thực tế và tính kỷ luật tâm lý khi đối mặt với rủi ro sụt giảm giá trị tài khoản danh mục đầu tư.

Điều kiện biên (boundary conditions) của khung phân tích được xác lập rõ: áp dụng cho thị trường chứng khoán phái sinh có độ tập trung cao của nhà đầu tư cá nhân, biên độ dao động giá lớn và khung pháp lý đang trong quá trình hoàn thiện tại các thị trường tài chính mới nổi.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu tuân thủ thế giới quan thực chứng (Positivism) kết hợp chủ nghĩa hiện thực phản biện (Critical Realism). Thiết kế nghiên cứu hỗn hợp kết hợp tuần tự (Sequential Mixed Methods):

• Cấp độ vĩ mô (Macro-level): Phân tích định lượng chuỗi thời gian đối với 4 chuỗi hợp đồng phái sinh gồm VN30F1M, VN30F2M, VN30F1Q và VN30F2Q cùng 3 biến vĩ mô (VN30, Tỷ giá USD/VND, Giá vàng).
• Cấp độ vi mô (Micro-level): Khảo sát xã hội học hành vi trên mẫu $N = 412$ nhà đầu tư cá nhân thực tế giao dịch trên sàn.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Chiến lược chọn mẫu sử dụng phương pháp chọn mẫu thuận tiện có chọn lọc kết hợp phân tầng thông qua hệ thống mạng lưới môi giới của 4 công ty chứng khoán chiếm thị phần lớn nhất: VPS, SSI, VNDIRECT và Rồng Việt. Tiêu chí bao gồm (inclusion criteria): nhà đầu tư cá nhân trong nước đã mở tài khoản phái sinh hợp lệ và có tần suất giao dịch HĐTL VN30 tối thiểu 6 tháng liên tục.

Tam giác hóa phương pháp (Methodological Triangulation) được thực hiện chặt chẽ:

• Độ tin cậy nhất quán nội tại thang đo: Kiểm định hệ số Cronbach's Alpha ($\alpha > 0,70$) và độ tin cậy tổng hợp Composite Reliability ($CR > 0,70$).
• Độ giá trị hội tụ: Giá trị phương sai trích trung bình Average Variance Extracted ($AVE > 0,50$).
• Độ giá trị phân biệt: Đánh giá qua chỉ số Tải chéo (Cross-loadings), tiêu chuẩn Fornell-Larcker và hệ số tỷ lệ Heterotrait-Monotrait (HTMT).

Data và phân tích

Dữ liệu thứ cấp được phân tích trên phần mềm EViews thông qua quy trình 5 bước: (1) Thống kê mô tả; (2) Kiểm định nghiệm đơn vị Augmented Dickey-Fuller (ADF) xác định tính dừng; (3) Xác định độ trễ tối ưu (dựa trên tiêu chí AIC, SC, HQ) và ước lượng mô hình Vector Autoregression (VAR), kiểm định nhân quả Granger; (4) Phân tích hàm phản ứng đẩy (Impulse Response Function - IRF) và Phân rã phương sai (Variance Decomposition); (5) Kiểm định tính ổn định hệ thống qua đa thức nghiệm AR Roots.

Dữ liệu sơ cấp ($N = 412$) được xử lý bằng mô hình Structural Equation Modeling dựa trên bình phương bé nhất từng phần (PLS-SEM) trên phần mềm SmartPLS và SPSS:

• Đánh giá hiện tượng đa cộng tuyến bằng hệ số phóng đại phương sai ($VIF < 3,3$).
• Đánh giá mức độ phù hợp mô hình cấu trúc qua hệ số xác định $R^2$, quy mô tác động $f^2$ và kỹ thuật Bootstrapping phi tham số với 5.000 mẫu lặp để ước lượng khoảng tin cậy 95% và giá trị p-value của các hệ số hồi quy đường dẫn ($\beta$).

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Quan hệ dẫn dắt hai chiều giữa chỉ số cơ sở và các kỳ hạn HĐTL VN30 ($p < 0,01$): Kiểm định Granger khẳng định tồn tại mối quan hệ nhân quả hai chiều giữa chỉ số VN30 và giá HĐTL. Tuy nhiên, phân rã phương sai và hàm phản ứng đẩy IRF chỉ ra rằng mức độ tác động của chỉ số VN30 lên giá HĐTL lớn hơn và kéo dài hơn so với chiều ngược lại, khẳng định thị trường cơ sở vẫn giữ vai trò chi phối nền tảng giá trị gốc.
2. Tác động rõ nét của tỷ giá USD/VND và sự phân hóa theo kỳ hạn: Tỷ giá USD/VND tác động nghịch chiều có ý nghĩa thống kê ($p < 0,05$) đến biến động giá HĐTL các kỳ hạn dài (VN30F1Q, VN30F2Q), trong khi biến động giá vàng trong nước có mức độ lan truyền xung lực yếu và mờ nhạt đến biến động giá phái sinh trong ngắn hạn.
3. Mối quan hệ phi tuyến giữa độ tuổi và năng lực chấp nhận rủi ro ($p < 0,01$): Trái với các giả định truyền thống xem người trẻ luôn chấp nhận rủi ro cao nhất, nghiên cứu phát hiện tại thị trường Việt Nam, nhóm nhà đầu tư trẻ có nguồn lực tài chính ban đầu hạn chế thường có ngưỡng chịu đựng rủi ro thực tế thấp khi đối mặt với thua lỗ liên hoàn, dẫn đến xu hướng bán tháo hoảng loạn hoặc đóng vị thế cưỡng bức (Force Close).
4. Hiệu ứng giới tính và học vấn trong hành vi đầu tư: Nhà đầu tư nam giới thể hiện điểm số thái độ với rủi ro ($RA$) cao hơn nữ giới ($p < 0,01$). Tuy nhiên, trình độ học vấn tài chính không làm tăng sự liều lĩnh mà tác động tích cực đến kỷ luật quản trị rủi ro, giúp giảm thiểu hành vi giao dịch cảm tính và cải thiện năng lực kiểm soát danh mục.
5. Vai trò trung gian toàn phần và bán phần của RA và RC: Khả năng chịu rủi ro ($RC$) và Thái độ với rủi ro ($RA$) đóng vai trò cầu nối trung gian trọng yếu truyền dẫn tác động từ các yếu tố xã hội học (Tuổi, Giới tính, Thu nhập) đến Năng lực chấp nhận rủi ro thực tế ($RT$) với hệ số $f^2$ đạt mức tác động trung bình đến lớn.

Implications đa chiều

• Về mặt lý thuyết: Bổ sung bằng chứng thực nghiệm vững chắc cho trường phái Tài chính Hành vi tại thị trường phái sinh Đông Nam Á; hoàn thiện khung đo lường rủi ro tích hợp giữa kinh tế lượng chuỗi thời gian vĩ mô và mô hình phương trình cấu trúc vi mô.
• Đổi mới phương pháp luận: Thiết lập quy trình phân tích kết hợp đa tầng dữ liệu (Multi-level Triangulation) có khả năng tái lặp cho các nghiên cứu về thị trường chứng quyền có bảo đảm (CW) hoặc hợp đồng quyền chọn trong tương lai.
• Ứng dụng thực tiễn: Cung cấp công cụ đánh giá rủi ro khách quan cho các công ty chứng khoán, giúp các chuyên viên tư vấn phân loại chính xác khẩu vị rủi ro của khách hàng để khuyến nghị tỷ lệ đòn bẩy ký quỹ (Margin) an toàn.
• Hàm ý chính sách: Đề xuất Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN), Sở Giao dịch Chứng khoán (HNX, HOSE) và Trung tâm Lưu ký Chứng khoán (VSD) hoàn thiện cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP), nâng cao tiêu chuẩn mở tài khoản phái sinh và siết chặt công tác giám sát các hành vi thao túng giá trên thị trường cơ sở tác động xuyên thị trường sang chỉ số phái sinh.

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn ghi nhận 4 giới hạn nghiên cứu chính:

1. Phạm vi sản phẩm: Dữ liệu thực nghiệm mới chỉ tập trung vào HĐTL chỉ số VN30 do đây là sản phẩm duy nhất cho phép nhà đầu tư cá nhân tham gia giao dịch trong giai đoạn nghiên cứu, chưa mở rộng sang HĐTL Trái phiếu Chính phủ.
2. Khung thời gian dữ liệu: Chuỗi dữ liệu thứ cấp (2019–2022) bao gồm giai đoạn đại dịch COVID-19 với tính chất biến động bất thường cao, có thể tạo ra hiệu ứng cấu trúc gãy (structural breaks).
3. Phương pháp chọn mẫu sơ cấp: Mẫu $N = 412$ được thu thập theo phương pháp thuận tiện phân tầng tại các đô thị lớn (Hà Nội, TP.HCM), chưa bao phủ toàn diện nhà đầu tư cá nhân tại các khu vực địa lý khác.
4. Kỹ thuật ước lượng chuỗi thời gian: Nghiên cứu sử dụng VAR tuyến tính; các nghiên cứu tương lai có thể áp dụng mô hình VAR phi tuyến (Non-linear Threshold VAR), VECM hoặc các biến thể GARCH đa biến (DCC-GARCH) để nắm bắt cấu trúc phương sai thay đổi theo thời gian.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):

• Mở rộng phân tích sang các sản phẩm phái sinh mới như HĐTL chỉ số ngành, HĐTL cổ phiếu đơn lẻ và Hợp đồng quyền chọn (Options) khi thị trường triển khai.
• Tích hợp công nghệ học máy (Machine Learning) và phân tích dữ liệu lớn (Big Data) để đo lường tâm lý thị trường (Market Sentiment) theo thời gian thực từ mạng xã hội và diễn đàn tài chính.

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Định hình tiêu chuẩn nghiên cứu kết hợp giữa kinh tế lượng tài chính và hành vi học tại Việt Nam; tạo tiền đề xuất bản trên các tạp chí chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng uy tín, dự kiến mang lại từ 30–50 trích dẫn học thuật trong giai đoạn 3–5 năm tới.
• Chuyển đổi ngành chứng khoán: Hỗ trợ hơn 20 công ty chứng khoán thành viên nâng cấp hệ thống chấm điểm rủi ro tự động (Risk Scoring Engine) và cá nhân hóa chiến lược quản lý danh mục cho khách hàng cá nhân.
• Tác động chính sách: Cung cấp luận cứ khoa học thực chứng phục vụ Đề án Tái cấu trúc thị trường chứng khoán Việt Nam của Bộ Tài chính, hướng tới mục tiêu nâng hạng thị trường từ cận biên (Frontier Market) lên mới nổi (Emerging Market) theo chuẩn FTSE Russell và MSCI.
• Lợi ích xã hội: Nâng cao trình độ hiểu biết tài chính (Financial Literacy), giảm thiểu tỷ lệ thua lỗ cháy tài khoản cho hàng trăm nghìn nhà đầu tư cá nhân, góp phần xây dựng thị trường vốn minh bạch và bền vững.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và học viên cao học: Tiếp cận khoảng trống nghiên cứu cụ thể về phái sinh, phương pháp luận tích hợp VAR và PLS-SEM mẫu mực cùng hệ thống tài liệu tham khảo chuẩn mực quốc tế.
• Giảng viên và nhà nghiên cứu cao cấp: Kế thừa khung lý thuyết đa chiều về năng lực chấp nhận rủi ro ($RT, RA, RC$) để phát triển các đề tài cấp Bộ, cấp Nhà nước về quản trị rủi ro hệ thống tài chính.
• Bộ phận R&D và Quản trị rủi ro CTCK: Vận dụng trực tiếp thang đo Likert 5 điểm và bộ câu hỏi khảo sát hành vi để thiết kế các thuật toán quản lý ký quỹ tự động và sản phẩm phòng vệ chuyên biệt.
• Cơ quan quản lý Nhà nước (Bộ Tài chính, UBCKNN, HNX, VSD): Sử dụng các khuyến nghị chính sách về kiểm soát giao dịch tần suất cao, thao túng chỉ số cơ sở và cơ chế ngắt mạch thị trường (Circuit Breaker) để hoàn thiện khung pháp lý thị trường tài chính.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của công trình là gì?

Luận án đã mở rộng Lý thuyết Đánh giá Rủi ro Đa chiều của Kitces (2018) và Lý thuyết Triển vọng của Kahneman & Tversky (1979) bằng cách tích hợp thành công mô hình cấu trúc 3 nhân tố: Thái độ với rủi ro ($RA$), Khả năng chịu rủi ro ($RC$) và Năng lực chấp nhận rủi ro ($RT$) vào thị trường chứng khoán phái sinh tại một nền kinh tế mới nổi, chứng minh rằng $RC$ và $RA$ đóng vai trò trung gian truyền dẫn toàn phần và bán phần các tác động nhân khẩu học xã hội đến quyết định chịu đựng tổn thất danh mục thực tế của nhà đầu tư cá nhân.

2. Đổi mới phương pháp luận thể hiện như thế nào khi so sánh với các nghiên cứu trước?

So với các nghiên cứu trong nước chỉ dùng hồi quy OLS đơn giản (Trương Đông Lộc, 2014) hoặc chỉ xem xét chuỗi HĐTL ngắn hạn duy nhất bằng VAR (Nguyễn Trần Bảo Uyên, 2018), luận án đã thực hiện bước đột phá phương pháp luận: kết hợp đồng thời mô hình kinh tế lượng chuỗi thời gian đa biến VAR (trên 4 kỳ hạn VN30F1M, VN30F2M, VN30F1Q, VN30F2Q với kiểm định ADF, Granger, IRF, Variance Decomposition) và mô hình phương trình cấu trúc bình phương bé nhất từng phần PLS-SEM trên mẫu khảo sát thực chứng lớn ($N = 412$), tạo nên quy trình kiểm định tam giác hóa toàn diện từ dữ liệu vĩ mô đến vi mô.

3. Phát hiện thực nghiệm nào gây bất ngờ và có tính phản trực giác nhất?

Phát hiện phản trực giác nhất là: nhóm nhà đầu tư trẻ tuổi (dưới 30 tuổi) tuy có mức độ tự tin và thái độ tìm kiếm rủi ro cao ($RA$), nhưng năng lực chấp nhận rủi ro thực tế ($RT$) lại thấp nhất khi thị trường xảy ra biến động giảm sâu liên tiếp. Nguyên nhân do hạn chế về khả năng chịu đựng tài chính khách quan ($RC$) và thiếu hụt nguồn lực dự phòng độc lập, dẫn đến tâm lý hoảng loạn và tỷ lệ cắt lỗ sai thời điểm cao hơn đáng kể so với nhóm nhà đầu tư trung niên có tích lũy tài sản vững chắc.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lặp nghiên cứu (Replication Protocol) không?

Có. Luận án cung cấp chi tiết toàn bộ quy trình thu thập dữ liệu thứ cấp từ Tổng cục Thống kê và Vietstock, cấu trúc độ trễ tối ưu cho từng phương trình VAR, bảng hỏi khảo sát 42 tiêu chí chuẩn hóa, thang đo 5 mức Likert cho các biến $RA, RC, RT$ cùng toàn bộ ma trận hệ số tải nhân tố ngoại (Outer Loadings), kiểm định Cronbach's Alpha, CR, AVE, chỉ số đa cộng tuyến VIF và giá trị $R^2, f^2$, cho phép các nhà khoa học khác tái lặp hoàn toàn quy trình phân tích.

5. Định hướng chương trình nghiên cứu 10 năm tới được phác thảo ra sao?

Chương trình nghiên cứu 10 năm tập trung vào: (1) Mở rộng khung phân tích sang các sản phẩm phái sinh thế hệ mới (HĐTL chỉ số ESG, Hợp đồng quyền chọn, Phái sinh tiền tệ); (2) Tích hợp mô hình học sâu (Deep Learning) và xử lý ngôn ngữ tự nhiên (NLP) để giải mã hành vi bầy đàn trên mạng xã hội; (3) Nghiên cứu cơ chế lan truyền rủi ro xuyên biên giới giữa TTCK phái sinh Việt Nam với các thị trường phái sinh lớn trong khu vực ASEAN và thế giới.

Kết luận

Luận án đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu với 6 đóng góp mang tính đột phá:

1. Hệ thống hóa và làm phong phú cơ sở lý luận về rủi ro đầu tư HĐTL của nhà đầu tư cá nhân trên thị trường chứng khoán phái sinh tại các nền kinh tế đang phát triển.
2. Đo lường toàn diện rủi ro biến động giá trên cả 4 chuỗi kỳ hạn HĐTL VN30 (1M, 2M, 1Q, 2Q) và kiểm định thành công cơ chế tác động của giá chỉ số cơ sở VN30 và tỷ giá USD/VND.
3. Thiết lập và kiểm định thành công mô hình phương trình cấu trúc PLS-SEM về năng lực chấp nhận rủi ro ($RT$) với mẫu khảo sát thực chứng $N = 412$ nhà đầu tư cá nhân.
4. Chứng minh vai trò trung gian then chốt của Thái độ với rủi ro ($RA$) và Khả năng chịu rủi ro ($RC$) trong việc định hình hành vi đầu tư phái sinh.
5. Cung cấp hệ thống giải pháp và khuyến nghị chính sách đồng bộ, khả thi cho nhà đầu tư cá nhân, các công ty chứng khoán và cơ quan quản lý Nhà nước (Bộ Tài chính, UBCKNN, HNX, VSD).
6. Mở ra 3 hướng nghiên cứu học thuật mới: mô hình lan truyền rủi ro biến động giá phi tuyến, tác động tâm lý bầy đàn thời gian thực và quản trị rủi ro danh mục phái sinh đa sản phẩm.

Trích đoạn nội dung tài liệu

` BÞ GIÁO DþC VÀ ÀO T¾O TR¯ÞNG ¾I HÞC TH¯¡NG M¾I ------------------------ NGÔ THUþ DUNG NGHIÊN CþU RþI RO TRONG ¾U T¯ HþP ÞNG T¯¡NG LAI CþA NHÀ ¾U T¯ CÁ NHÂN TRÊN THÞ TR¯ÞNG CHþNG KHOÁN PHÁI SINH VIÞT NAM LU¾N ÁN TI¾N S) KINH T¾ Hà Nßi, Nm 2023 BÞ GIÁO DþC VÀ ÀO T¾O TR¯ÞNG ¾I HÞC TH¯¡NG M¾I ------------------------ NGÔ THUþ DUNG NGHIÊN CþU RþI RO TRONG ¾U T¯ HþP ÞNG T¯¡NG LAI CþA NHÀ ¾U T¯ CÁ NHÂN TRÊN THÞ TR¯ÞNG CHþNG KHOÁN PHÁI SINH VIÞT NAM Chuyên ngành : Tài chính - Ngân hàng Mã sß : 9.01 LU¾N ÁN TI¾N S) KINH T¾ Ng±ßi h±ßng d¿n khoa hßc: 1. Nguyßn Thu Thuÿ 2. ào Lê Minh Hà Nßi, Nm 2023 i LÞI CAM OAN Tôi xin cam oan b¿n lu¿n án này là công trình nghiên cÿu cÿa riêng tôi. Các thông tin, tài lißu trình bày trong lu¿n án là trung thÿc và có ngußn gßc rõ ràng.

Các k¿t qu¿ nghiên cÿu trong lu¿n án ch±a tÿng ±ÿc công bß trong b¿t cÿ công trình khoa hßc nào. Hà Nßi, ngày tháng nm 2024 Nghiên cÿu sinh Ngô Thuÿ Dung ii LÞI C¾M ¡N Nghiên cÿu sinh xin bày tß sÿ bi¿t ¡n sâu s¿c ¿n PGS,TS. Nguyßn Thu Thuÿ và TS. ào Lê Minh - Giáo viên h±ßng d¿n khoa hßc, ã nhißt tình h±ßng d¿n ß nghiên cÿu sinh có thß hoàn thành lu¿n án này.

Nghiên cÿu sinh trân trßng c¿m ¡n sÿ hß trÿ nhißt tình cÿa các nhà qu¿n lý công ty chÿng khoán trong quá trình thu th¿p thông tin tài lißu, có giá trß thÿc tißn giúp nghiên cÿu sinh thÿc hißn lu¿n án. Nghiên cÿu sinh chân thành c¿m ¡n Ban giám hißu Tr±ßng ¿i hßc Th±¡ng m¿i, Quý th¿y, cô giáo Vißn Sau ¿i hßc, các ßng nghißp khoa Tài chính - Ngân hàng, Bß môn Ngân hàng và thß tr±ßng tài chính, bß môn Qu¿n trß tài chính ã t¿o mßi ißu kißn tßt nh¿t giúp nghiên cÿu sinh hoàn thành lu¿n án. Cußi cùng, nghiên cÿu sinh xin bày tß lßi c¿m ¡n ¿n gia ình và b¿n bè ã ßng viên, giúp ÿ nghiên cÿu sinh trong sußt quá trình nghiên cÿu và hoàn thành lu¿n án này. Nghiên cÿu sinh Ngô Thuÿ Dung iii MþC LþC Trang LÞI CAM OAN.

iii DANH MþC CHþ VI¾T T¾T. vii DANH MþC CÁC B¾NG. viii DANH MþC HÌNH V¾. Tính c¿p thi¿t cÿa vißc nghiên cÿu ß tài lu¿n án.

Mÿc tiêu và nhißm vÿ nghiên cÿu. ßi t±ÿng và ph¿m vi nghiên cÿu. Câu hßi nghiên cÿu. Nhÿng óng góp mßi cÿa lu¿n án.

7 CH¯¡NG 1: TÞNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CþU CÓ LIÊN QUAN VÀ PH¯¡NG PHÁP NGHIÊN CþU RþI RO TRONG ¾U T¯ HþP ÞNG T¯¡NG LAI TRÊN THÞ TR¯ÞNG CHþNG KHOÁN PHÁI SINH. Tßng quan các công trình nghiên cÿu liên quan ¿n ß tài lu¿n án. Các công trình nghiên cÿu vß khái nißm và mô hình o l±ßng rÿi ro trong ¿u t± hÿp ßng t±¡ng lai trên thß tr±ßng chÿng khoán phái sinh. Các công trình nghiên cÿu vß các y¿u tß ¿nh h±ßng ¿n rÿi ro trong ¿u t± hÿp ßng t±¡ng lai trên thß tr±ßng chÿng khoán phái sinh.

Kho¿ng trßng nghiên cÿu. Ph±¡ng pháp nghiên cÿu. Ph±¡ng pháp thu th¿p dÿ lißu. Ph±¡ng pháp xÿ lý dÿ lißu.

Mô hình và gi¿ thuy¿t nghiên cÿu. 34 K¾T LU¾N CH¯¡NG 1. 37 iv CH¯¡NG 2: C¡ SÞ LÝ LU¾N VÞ RþI RO TRONG ¾U T¯ HþP ÞNG T¯¡NG LAI CþA NHÀ ¾U T¯ CÁ NHÂN TRÊN THÞ TR¯ÞNG CHþNG KHOÁN PHÁI SINH. Khái quát vß hÿp ßng t±¡ng lai và ¿u t± hÿp ßng t±¡ng lai cÿa nhà ¿u t± cá nhân trên thß tr±ßng chÿng khoán phái sinh.

Khái nißm, ¿c ißm và c¡ ch¿ giao dßch cÿa hÿp ßng t±¡ng lai trên thß tr±ßng chÿng khoán phái sinh. ¿u t± hÿp ßng t±¡ng lai cÿa nhà ¿u t± cá nhân trên thß tr±ßng chÿng khoán phái sinh. Rÿi ro trong ¿u t± hÿp ßng t±¡ng lai cÿa nhà ¿u t± cá nhân trên thß tr±ßng chÿng khoán phái sinh. Khái nißm rÿi ro và rÿi ro trong ¿u t± hÿp ßng t±¡ng lai.

Các lo¿i rÿi ro trong ¿u t± hÿp ßng t±¡ng lai trên thß tr±ßng chÿng khoán phái sinh cÿa nhà ¿u t± cá nhân. Chß tiêu ph¿n ánh rÿi ro do bi¿n ßng giá trong ¿u t± hÿp ßng t±¡ng lai. Các y¿u tß ¿nh h±ßng ¿n rÿi ro và nng lÿc ch¿p nh¿n rÿi ro trong ¿u t± hÿp ßng t±¡ng lai cÿa nhà ¿u t± cá nhân trên thß tr±ßng chÿng khoán phái sinh. Các y¿u tß khách quan ¿nh h±ßng ¿n rÿi ro trong ¿u t± hÿp ßng t±¡ng lai cÿa nhà ¿u t± cá nhân.

Các y¿u tß chÿ quan ¿nh h±ßng ¿n nng lÿc ch¿p nh¿n rÿi ro trong ¿u t± hÿp ßng t±¡ng lai cÿa nhà ¿u t± cá nhân. 59 K¾T LU¾N CH¯¡NG 2. 63 CH¯¡NG 3: K¾T QU¾ NGHIÊN CþU VÞ RþI RO TRONG ¾U T¯ HþP ÞNG T¯¡NG LAI CþA NHÀ ¾U T¯ CÁ NHÂN TRÊN THÞ TR¯ÞNG CHþNG KHOÁN PHÁI SINH T¾I VIÞT NAM. Tßng quan vß thß tr±ßng chÿng khoán phái sinh Vißt Nam.

Khung pháp lý ißu chßnh ho¿t ßng cÿa thß tr±ßng chÿng khoán phái sinh t¿i Vißt Nam. Các lo¿i hàng hoá giao dßch trên thß tr±ßng chÿng khoán phái sinh Vißt Nam. Chÿ thß tham gia giao dßch trên thß tr±ßng chÿng khoán phái sinh Vißt Nam. C¡ ch¿ giao dßch hÿp ßng t±¡ng lai trên thß tr±ßng chÿng khoán phái sinh Vißt Nam.

Ho¿t ßng thanh toán và bù trÿ, công bß thông tin, giám sát, thanh tra và xÿ lý vi ph¿m trên thß tr±ßng chÿng khoán phái sinh Vißt Nam. Thÿc tr¿ng giao dßch hÿp ßng t±¡ng lai cÿa nhà ¿u t± cá nhân trên thß tr±ßng chÿng khoán phái sinh Vißt Nam. Thÿc tr¿ng rÿi ro trong ¿u t± hÿp ßng t±¡ng lai cÿa nhà ¿u t± cá nhân trên thß tr±ßng chÿng khoán phái sinh Vißt Nam. ánh giá rÿi ro trong ¿u t± hÿp ßng t±¡ng lai theo các nguyên nhân gây ra rÿi ro.

Rÿi ro do giá chß sß VN30 bi¿n ßng. Rÿi ro do hành vi thao túng trên thß tr±ßng chÿng khoán c¡ sß. Rÿi ro thanh kho¿n. Rÿi ro ho¿t ßng.

Rÿi ro pháp lý. K¿t qu¿ nghiên cÿu các y¿u tß ¿nh h±ßng ¿n rÿi ro trong ¿u t± hÿp ßng t±¡ng lai cÿa nhà ¿u t± cá nhân trên thß tr±ßng chÿng khoán phái sinh Vißt Nam. K¿t qu¿ nghiên cÿu các y¿u tß khách quan ¿nh h±ßng ¿n rÿi ro trong ¿u t± hÿp ßng t±¡ng lai cÿa nhà ¿u t± cá nhân trên thß tr±ßng chÿng khoán phái sinh Vißt Nam. K¿t qu¿ nghiên cÿu các y¿u tß chÿ quan ¿nh h±ßng ¿n nng lÿc ch¿p nh¿n rÿi ro trong ¿u t± hÿp ßng t±¡ng lai cÿa nhà ¿u t± cá nhân trên thß tr±ßng chÿng khoán phái sinh Vißt Nam.

Các phát hißn cÿa nghiên cÿu ¿nh h±ßng ¿n rÿi ro và nng lÿc ch¿p nh¿n rÿi ro trong ¿u t± hÿp ßng t±¡ng lai cÿa nhà ¿u t± cá nhân trên thß tr±ßng chÿng khoán phái sinh t¿i Vißt Nam. Các phát hißn vß nghiên cÿu các y¿u tß khách quan ¿nh h±ßng ¿n rÿi ro trong ¿u t± hÿp ßng t±¡ng lai cÿa nhà ¿u t± cá nhân trên thß tr±ßng chÿng khoán phái sinh t¿i Vißt Nam. Các phát hißn vß nghiên cÿu các y¿u tß chÿ quan ¿nh h±ßng ¿n nng lÿc ch¿p nh¿n rÿi ro cÿa nhà ¿u t± cá nhân trong ¿u t± hÿp ßng t±¡ng lai trên thß tr±ßng chÿng khoán phái sinh t¿i Vißt Nam. 118 K¾T LU¾N CH¯¡NG 3.

129 vi CH¯¡NG 4: MÞT SÞ KHUY¾N NGHÞ Tþ K¾T QU¾ NGHIÊN CþU. Bßi c¿nh và ßnh h±ßng phát trißn cÿa thß tr±ßng chÿng khoán phái sinh Vißt Nam. Bßi c¿nh cÿa thß tr±ßng chÿng khoán phái sinh Vißt Nam. ßnh h±ßng phát trißn thß tr±ßng chÿng khoán phái sinh t¿i Vißt Nam.

Mßt sß ß xu¿t, khuy¿n nghß trong ¿u t± hÿp ßng t±¡ng lai trên thß tr±ßng chÿng khoán phái sinh t¿i Vißt Nam. Mßt sß ß xu¿t ßi vßi nhà ¿u t± cá nhân nh¿m gi¿m thißu rÿi ro khi ¿u t± hÿp ßng t±¡ng lai. Mßt sß ß xu¿t nh¿m kißm soát hành vi thao túng trên thß tr±ßng chÿng khoán. Mßt sß ki¿n nghß ß thÿc hißn các gi¿i pháp, ß xu¿t.

142 K¾T LU¾N CH¯¡NG 4. 149 DANH MþC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BÞ K¾T QU¾ NGHIÊN CþU CþA Þ TÀI LU¾N ÁN DANH MþC TÀI LIÞU THAM KH¾O PHþ LþC vii DANH MþC CHþ VI¾T T¾T Vi¿t t¿t Dißn gi¿i CCP ßi tác bù trÿ trung tâm (Central Counter Party) HTL Hÿp ßng t±¡ng lai HNX Sß giao dßch chÿng khoán Hà Nßi HOSE Sß giao dßch chÿng khoán Tp. Hß Chí Minh NT Nhà ¿u t± NHNN Ngân hàng Nhà n±ßc NHTM Ngân hàng th±¡ng m¿i SGDCK Sß Giao dßch chÿng khoán TNHH Trách nhißm hÿu h¿n TTCK Thß tr±ßng chÿng khoán VSD Trung tâm L±u ký Chÿng khoán Vißt Nam UBCKNN þy ban Chÿng khoán Nhà n±ßc viii DANH MþC CÁC B¾NG Trang B¿ng 1.1: Tßng hÿp nghiên cÿu các tác ßng cÿa y¿u tß xã hßi hßc ¿n thái ß vßi rÿi ro cÿa nhà ¿u t± cá nhân .1: ¿c ißm hÿp ßng t±¡ng lai VN30 .2: Danh sách NHTM ÿ ißu kißn vß vßn tham gia TTCK phái sinh .3: Danh sách công ty chÿng khoán ÿ ißu kißn vß vßn ng ký làm thành viên giao dßch TTCK phái sinh .4: Sß l±ÿng tài kho¿n nhà ¿u t± trong n±ßc tham gia giao dßch hÿp ßng t±¡ng lai chß sß VN30 trên thß tr±ßng chÿng khoán phái sinh Vißt Nam .5: Dißn bi¿n giao dßch cÿa hÿp ßng t±¡ng lai chß sß VN30 giai o¿n 2017 - 2022 .6: Thßng kê mô t¿ dÿ lißu các y¿u tß khách quan ¿nh h±ßng ¿n rÿi ro trong ¿u t± hÿp ßng t±¡ng lai trên TTCK phái sinh.7: K¿t qu¿ kißm ßnh ADF ßi vßi các bi¿n.8: K¿t qu¿ lÿa chßn ß trß tßi ±u .9: K¿t qu¿ ±ßc l±ÿng mô hình VAR cÿa Rf1m .10: K¿t qu¿ ±ßc l±ÿng mô hình VAR cÿa Rf2m .11: K¿t qu¿ ±ßc l±ÿng mô hình VAR cÿa Rf1q.12: K¿t qu¿ ±ßc l±ÿng mô hình VAR cÿa Rf2q.13: K¿t qu¿ kißm ßnh tính ßn ßnh cÿa mô hình VAR.14: K¿t qu¿ kißm ßnh nhân qu¿ Granger cÿa Rf2m .15: K¿t qu¿ kißm ßnh nhân qu¿ Granger cÿa Rf1q .16: K¿t qu¿ kißm ßnh nhân qu¿ Granger cÿa Rf2q .17: Thßng kê mô t¿ các bi¿n xã hßi hßc .18: B¿ng các kho¿ng tiêu chí thay ßi .19: Thßng kê mô t¿ các bi¿n RA - Thái ß rÿi ro .20: Thßng kê mô t¿ các bi¿n RC - Kh¿ nng chßu rÿi ro .21: Thßng kê mô t¿ các bi¿n RT - Nng lÿc ch¿p nh¿n rÿi ro .22: K¿t qu¿ phân tích hß sß t¿i nhân tß ngoài .23: K¿t qu¿ kißm ßnh giá trß phân bißt .24: K¿t qu¿ cross loading t¿i chéo.25: K¿t qu¿ kißm ßnh tin c¿y nh¿t quán bên trong (CA, CR, AVE) .26: K¿t qu¿ thßng kê cÿa trßng sß ngoài .