Chương 1: MỘT SO VAN DE LÝ LUẬN VE BẢO HIẾM XÃ HỘI VÀ BẢO HIẾM XA HỘI TU NGUYEN O VIỆT NAM Chương 2: THỰC TRẠNG THAM GIA BẢO HIẾM XÃ HỘI TỰ NGUYEN CUA NGƯỜI LAO ĐỘNG GIAI DOAN 2017 - 2021 Chương 3: CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP VÀ KIÊN NGHỊ MỞ RỘNG DOI TƯỢNG THAM GIA BẢO HIEM XA HỘI TỰ NGUYEN TREN DIA BAN QUAN LE CHAN. Em xin trân trọng cảm ơn giảng viên hướng dẫn TS. Phan Anh Tuan va Ban Giám đốc cùng các phòng chuyên môn nghiệp vụ tại cơ quan Bảo hiểm xã hội quận Lê Chân, TP. Hải Phòng đã giúp đỡ em trong quá trình thực tập.
Trong quá trình thực tập, mặc dù đã cô gang nhưng chắc chắn không thể tránh khỏi những 3 khiêm khuyết, rât mong được các thây, cô giáo chỉ bảo, hướng dẫn, đê em hoàn thiện hơn về kiên thức và nâng cao von hiệu biệt của ban thân minh. Sinh viên Đào Duy Tùng 4 CHUONG 1: MOT SO VAN DE LÝ LUẬN VE BẢO HIEM XÃ HOI VÀ BAO HIEM XA HOI TU NGUYEN O VIET NAM 1. NHUNG VAN DE LY LUẬN CƠ BAN VE BHXH 1. Sự cần thiết khách quan của BHXH Bảo hiểm xã hội ra đời là kết quả của một quá trình đấu tranh lâu dài giữa giai cấp công nhân làm thuê với giới chủ tư bản.
Kết quả này đã được các nước trên thế giới ghi nhận và đều cố gắng xây dựng cho mình một hệ thống BHXH phù hợp. Qua nhiều năm nghiên cứu về BHXH, giáo sư Henri Kliller thuộc trường đại học Sol ray của Bỉ đã khăng định rằng nguồn gốc của BHXH xuất phát từ những vấn đề kinh tế, chính trị xã hội sau đây: Cuộc cách mạng công nghiệp đã tạo điều kiện cho chủ nghĩa tư bản ra đời và ngày càng lớn mạnh. Xã hội tư bản chủ nghĩa là hiện thân của quan hệ tư hữu về tư liệu sản xuất và sản xuất hàng hóa đã ra đời. Kinh tế hàng hóa đã buộc các chủ tư bản phải thuê mướn lao động.
Sản xuất hàng hóa càng phát triển thì nhu cầu thuê mướn ngày cảng tăng lên và đội ngũ những người gia nhập đội quan làm thuê ngày càng đông. Vì vậy giai cấp công nhân cũng đã ra đời từ cuộc cách mạng công nghiệp. Khi nền kinh tế hàng hóa phát triển, việc thuê mướn nhân công trở nên phổ biến. Giai cấp công nhân là giai cấp làm thuê cho giới chủ.
Lúc đầu giới chủ cam kết trả tiền lương, tiền công. Người lao động bị bóc lột tàn bạo và bị đối xử không công bằng. Giờ làm việc của họ thường bị kéo dài và cường độ lao động cao nhưng tiền công được trả rất thấp. Hiện tượng ốm đau, tai nạn lao động xảy ra phô biến.
Và với tiền công được trả đó họ không thê đảm bảo cuộc sống của bản thân cũng như gia đình mình. Thêm vào đó, Nhà nước cũng như giới chủ không hề quan tâm hay giúp đỡ họ. Đứng trước tình hình đó, giai cấp công nhân đã liên kết lại với nhau để tương trợ, giúp đỡ lẫn nhau, lập ra các quỹ cứu trợ người ốm, người bị tai nạn; lập các tô chức tương tế và vận động mọi người tham gia; đấu tranh với giới chủ như: đòi tăng lương giảm giờ làm; thành lập các tổ chức công đoàn va mặc du sau này là đấu tranh có tổ chức nhưng đã bị giới chủ đàn áp thậm tệ. Giai cấp công nhân không đòi được quyền lợi mà còn bị tôn that nặng nề.
Mau thuẫn giữa giới chủ và thợ ngày càng trầm trọng và sâu sắc. Các cuộc đấu trang của giai cấp công nhân diễn ra ngày càng rộng lớn và có tác động nhiều mặt đến đời sống kinh tế xã hội. Do vậy, Nhà nước đã phải đứng ra can thiệp và điều hòa mâu thuẫn. Sự can thiệp này buộc cả giới chủ và giới thợ phải đóng góp một khoản tiền nhất định hàng tháng cho người làm thuê.
Nhận thức được lợi ích của việc này nên cả giới chủ và thợ đều tham gia. Ngoài nguồn đóng góp của giới chủ, thợ dé hình thành 5 quỹ còn có sự tham gia đóng góp bổ sung từ ngân sách Nhà nước khi cần thiết. Nguồn quỹ này nhằm đảm bảo đời sống cho người lao động khi không may gặp phải những biến có bat lợi. Chính nhờ những mối quan hệ ràng buộc đó mà rủi ro, bất lợi của người lao động được dàn trải, cuộc sống của người lao động và gia đình họ ngày càng được đảm bảo ồn định.
Giới chủ cũng thấy minh có lợi và được bảo vệ, sản xuất kinh doanh diễn ra bình thường, tránh được những xáo trộn không cần thiết. Vì vậy, nguồn quỹ tiền tệ tập trung được thiết lập ngày càng lớn và nhanh chóng. Khả năng giải quyết các phát sinh lớn của quỹ ngày càng đảm bảo. Đó chính là nguồn gốc sự ra đời của bảo hiểm xã hội.
Khái niệm, bản chất BHXH 1. Khái nệm Khái niệm BHXH có thể được tiếp cận dưới nhiều góc độ khác nhau. Xét theo một vai phương diện đáng chú ý, ta có những định nghĩa về BHXH như sau: - Dưới góc độ chính sách, “BHXH là một chính sách xã hội, nhằm giải quyết chế độ xã hội, liên quan đến một tầng lớp đông dao NLD và bảo vệ sự phát triển kinh tế - xã hội, sự 6n định chính tri quốc gia”. - Dưới góc độ quản lý, “BHXH là công cụ quản ly của Nhà nước dé điều chỉnh mối quan hệ kinh tế giữa NLD, NSDLD va Nhà nước; thực hiện quá trình phân phối và phân phối lại thu nhập giữa các thành viên trong xã hội”.
- Dưới góc độ tài chính, “BHXH được định nghĩa là quá trình thành lập va sử dụng quỹ tiền tệ dự trữ của cộng đồng những NLD, có sự bảo trợ của Nhà nước, nhằm san sẻ rủi ro, bảo đảm thu nhập cho họ và gia đình trong những trường hợp cần thiết theo quy định của pháp luật”. - Dưới góc độ pháp luật, “BHXH là một chế độ pháp lý quy định đối tượng, điều kiện, mức độ dam bảo vật chất và các dich vụ cần thiết bảo vệ NLD và gia đình họ trong các trường hợp bảo hiểm được Nhà nước xác định”. - Dưới góc độ kiến thức bách khoa, “BHXH là sự thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập cho người lao động khi họ bị mất hoặc giảm thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, tàn tật, thất nghiệp, tudi gia, tu tuất, dựa trên cơ sở một quỹ tài chính do sự đóng góp của các bên tham gia BHXH có sự bảo hộ của Nhà nước theo pháp luật nhằm đảm bảo an toàn đời sống cho người lao động và gia đình họ, đồng thời góp phần đảm bảo an toàn xã hội”. - Khái niệm về BHXH được khái quát một cách cao nhất, đầy đủ nhất khi có Luật BHXH (Quốc hội, 2014), đó là: "Bảo hiểm xã hội là sự bao dam thay thé hoặc bù đắp một phan thu nhập của người lao động khi họ bị giảm hoặc mat thu nhập 6 do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, thất nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết, trên cơ sở đóng vào quỹ bảo biểm xã hội".
Bản chất của BHXH Có thể hiểu BHXH chính là quá trình tổ chức sử dụng một quỹ tiền tệ tập trung được tồn tích dan, do sự đóng góp của NLD và người sử dụng lao động, dưới sự quản lý, điều tiết của Nhà nước dé đảm bảo phan thu nhập thoả mãn những nhu cầu sinh sống thiết yếu của NLD khi họ gặp những biến cé làm giảm hoặc mat thu nhập theo lao động. Ban chất của BHXH duoc thê hiện ở những nội dung chủ yếu như dưới sau đây : BHXH là nhu cầu khách quan, đa dạng và phức tạp của xã hội nhất là trong xã hội mà sản xuất hàng hoá hoạt động theo cơ chế thị trường, mối quan hệ thuê mướn lao động phát triển ở một mức nào đấy. Kinh tế càng phát triển thì BHXH càng đa dạng và hoàn thiện, có thể nói BHXH là nhu cầu cần thiết để đảm bảo các tiêu chuẩn hay giá trị cho cuộc sống tối thiêu. BHXH xuất hiện mối quan hệ 3 bên đó là bên tham gia BHXH, bên BHXH và bên được BHXH.
Trong đó: Bên tham gia BHXH là người tham gia đóng góp vào quỹ BHXH cho bản thân hoặc cho người khác hưởng. Theo quy định của pháp luật, bên tham gia BHXH thường là người lao động, người sử dụng lao động, và trong một vài trường hợp là Nhà nước. Bên BHXH thông thường là cơ quan chuyên trách do Nhà nước lập ra và bảo trợ, tổ chức thực hiện và quản lí từ trung ương đến địa phương. Bên được BHXH là NLD và thân nhân của họ khi có đủ các điều kiện ràng buộc cần thiết để được hưởng chế độ BHXH.
Những rủi ro xảy ra trong BHXH có thể là rủi ro ngẫu nhiên trái với ý muốn chủ quan của con người như ốm đau, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp. hoặc là những trường hợp không hoàn ngẫu nhiên như tuổi già, thai sản. Những rủi ro do người tham gia mang yếu tô chủ quan, có ý. sẽ không được tính là rủi ro của BHXH.
Phan thu nhập của NLD bị giảm hoặc bị mắt đi khi gặp phải sự có, rủi ro sẽ bu đắp hoặc thay thé từ một nguồn quỹ tiền tệ tập trung được tồn tích lại. Nguồn quỹ này đo bên tham gia bảo hiểm đóng góp là chủ yếu, ngoài ra còn được sự hỗ trợ từ phía Nhà nước. Mục tiêu của BHXH là nhằm thoả mãn những nhu cầu thiết yêu của NLD trong trường hợp bị giảm hoặc bị mất thu nhập, mất việc làm dé đảm bảo nhu cầu sinh sông thiệt yêu của họ, chăm sóc sức khoẻ va chong lại bệnh tật. 7 Như vậy BHXH không phải là loại hình bảo hiểm cá nhân hay cá nhân tự bảo hiểm mà nó là sự bảo hiểm đặt trong những mối quan hệ nhất định trong cộng đồng, BHXH không thé tách khỏi một chế độ chính trị nhất định và phải dựa trên nền kinh tế cụ thé.
Vai trò của BHXH Vai trò của BHXH đối với người lao động và người sử dụng lao động a. Đối với người lao động: Bảo hiểm xã hội có vai trò ôn định thu nhập cho người lao động và gia đình họ. Đây là chức năng cơ bản nhất của BHXH, nó quyết định nhiệm vụ, tính chất và cả cơ chế tô chức hoạt động của BHXH. Khi tham gia BHXH, người lao động phải trích một khoản phí nộp vào quỹ BHXH hàng tháng.