Thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội ở TP. Quy Nhơn, Bình Định

Đánh giá thực trạng thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội tại TP Quy Nhơn tỉnh Bình Định cùng những giải pháp nâng cao tỷ lệ bao phủ hiệu quả.

• Tác giả: Trần Ngọc Phong
• Người hướng dẫn: PGS.TS. Trương Hồ Hải
• Trường học: Học viện Báo chí và Tuyên truyền
• Chuyên ngành: Quản lý xã hội
• Đề tài: Thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội ở thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định hiện nay
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về bảo hiểm xã hội ở thành phố Quy Nhơn tỉnh Bình Định

Bảo hiểm xã hội giữ vai trò trụ cột trong hệ thống an sinh. Thành phố Quy Nhơn là trung tâm kinh tế của tỉnh Bình Định. Quy mô lực lượng lao động tại địa phương liên tục gia tăng. Việc tổ chức thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội tại đây mang ý nghĩa chiến lược. Công tác này bảo đảm quyền lợi hợp pháp cho người lao động. Nó thúc đẩy trật tự an toàn xã hội và ổn định kinh tế địa phương. Cơ quan bảo hiểm xã hội thành phố đã nỗ lực mở rộng diện bao phủ. Tỷ lệ người dân tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc và tự nguyện đều có bước tiến rõ rệt. Nhận thức của các doanh nghiệp về nghĩa vụ trích nộp quỹ bảo hiểm dần nâng cao. Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật được triển khai đồng bộ và thống nhất. Địa phương chú trọng lồng ghép mục tiêu an sinh vào kế hoạch phát triển kinh tế hàng năm. Các tiêu chí đánh giá bao gồm mức độ bao phủ tiềm năng và tỷ lệ tham gia thực tế. Đây là nền tảng vững chắc để xây dựng mạng lưới an sinh toàn diện tại Quy Nhơn.

1.1. Khung pháp lý và cơ chế vận hành chính sách tại địa phương

Cơ chế quản lý bảo hiểm xã hội tại thành phố Quy Nhơn tuân thủ Luật Bảo hiểm xã hội và các văn bản hướng dẫn thi hành. Ủy ban nhân dân thành phố phối hợp chặt chẽ với cơ quan Bảo hiểm xã hội tỉnh Bình Định. Các cơ quan ban ngành ban hành chỉ thị nhằm cụ thể hóa chỉ tiêu phát triển đối tượng. Công tác phân cấp quản lý được thực hiện minh bạch giữa các cấp chính quyền. Hệ thống dữ liệu lao động được chuẩn hóa từng bước. Mọi quy trình thu nộp và giải quyết chế độ đều có văn bản quy định cụ thể. Điều này bảo đảm quyền lợi chính đáng cho người tham gia.

1.2. Mức độ bao phủ và đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội

Độ bao phủ bảo hiểm xã hội tại Quy Nhơn phản ánh hiệu quả mở rộng diện an sinh. Đối tượng tham gia gồm lao động thuộc diện bắt buộc trong các cơ quan, doanh nghiệp và người tham gia tự nguyện. Tỷ lệ bao phủ theo pháp luật liên tục tăng trưởng qua các năm. Số lượng lao động phi chính thức tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện cũng có nhiều chuyển biến tích cực. Cơ quan quản lý định kỳ rà soát nguồn lao động tiềm năng từ các phường, xã. Việc mở rộng diện bao phủ giúp giảm tải gánh nặng ngân sách cho các chính sách trợ cấp xã hội.

II. Thực trạng bảo hiểm xã hội tại thành phố Quy Nhơn tỉnh Bình Định

Thực tiễn áp dụng chính sách tại thành phố Quy Nhơn ghi nhận nhiều kết quả khả quan. Hơn 88% doanh nghiệp trên địa bàn đã hoàn thành nghĩa vụ bảo hiểm xã hội cho người lao động. Công tác chi trả chế độ ốm đau, thai sản, dưỡng sức diễn ra nhanh chóng và chính xác. Đội ngũ cán bộ bảo hiểm xã hội thực hiện thẩm định hồ sơ nghiêm túc. Tuy nhiên, tình hình vẫn còn tồn tại một số hạn chế nhất định. Hiện tượng chậm đóng, nợ đọng bảo hiểm xã hội vẫn xuất hiện ở một số doanh nghiệp nhỏ và vừa. Một số đơn vị tìm cách lách luật, khai báo giảm mức lương đóng bảo hiểm của nhân sự. Công tác phát triển bảo hiểm xã hội tự nguyện trong khu vực lao động tự do chưa tương xứng với tiềm năng. Hoạt động thanh tra liên ngành đã xử lý nhiều trường hợp vi phạm. Dù vậy, chế tài xử phạt hành chính đối với hành vi trốn đóng bảo hiểm đôi khi chưa đủ sức răn đe. Nhận thức của một bộ phận người lao động về quyền lợi lâu dài còn mơ hồ.

2.1. Công tác thu nộp và thanh tra xử lý vi phạm nghĩa vụ đóng quỹ

Số lượng các cuộc thanh tra chuyên ngành và liên ngành tại Quy Nhơn có xu hướng tăng đều qua các năm. Cơ quan chức năng tập trung kiểm tra việc chấp hành pháp luật tại các đơn vị sử dụng lao động. Nhiều khoản nợ đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội và chi sai quy định đã được thu hồi kịp thời. Các đoàn thanh tra kiên quyết yêu cầu doanh nghiệp khắc phục sai phạm ngay trong thời hiệu làm việc. Hoạt động kiểm tra giúp chấn chỉnh kỷ cương và nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật của người sử dụng lao động.

2.2. Khó khăn trong quản lý đối tượng và phát triển mạng lưới tự nguyện

Thành phố Quy Nhơn đối mặt với rào cản lớn khi mở rộng bảo hiểm xã hội tự nguyện. Phần lớn lao động tự do có thu nhập không ổn định và thiếu tích lũy tài chính. Kênh tiếp cận thông tin an sinh tại vùng ven biển, xã đảo còn hạn chế. Nhiều người lao động chưa hiểu rõ lợi ích của chế độ hưu trí khi về già. Sự phối hợp giữa chính quyền phường, xã và đại lý thu đôi lúc thiếu đồng bộ. Tình trạng rút bảo hiểm xã hội một lần có chiều hướng gia tăng, gây ảnh hưởng xấu tới lưới an sinh dài hạn.

III. Giải pháp cho bảo hiểm xã hội ở thành phố Quy Nhơn tỉnh Bình Định

Để hoàn thiện công tác an sinh, thành phố Quy Nhơn cần thực hiện đồng bộ nhiều nhóm giải pháp. Trước hết, công tác truyền thông chính sách cần đổi mới mạnh mẽ về cả nội dung và hình thức. Cơ quan chức năng nên tận dụng nền tảng mạng xã hội và mạng lưới truyền thanh cơ sở để phổ biến luật. Thứ hai, việc ứng dụng công nghệ thông tin vào quản lý hồ sơ và giao dịch điện tử cần được đẩy mạnh. Việc rút ngắn thời gian xử lý thủ tục sẽ tạo thuận lợi tối đa cho người dân. Thứ ba, cơ quan quản lý cần xây dựng bộ chỉ số đánh giá mức độ hài lòng của doanh nghiệp và người lao động. Thứ tư, tăng cường kiểm tra, giám sát liên ngành để kịp thời ngăn chặn tình trạng trốn đóng bảo hiểm. Công đoàn cơ sở phải phát huy vai trò đại diện bảo vệ quyền lợi chính đáng cho người lao động. Các chính sách hỗ trợ đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện cần được mở rộng để thu hút lao động phi chính thức.

3.1. Đổi mới hình thức truyền thông và nâng cao chất lượng dịch vụ

Cơ quan Bảo hiểm xã hội thành phố cần đa dạng hóa các kênh thông tin tiếp cận người dân. Việc tuyên truyền nên hướng trọng tâm vào nhóm lao động khu vực phi chính thức và hộ kinh doanh cá thể. Đội ngũ tuyên truyền viên cần giải thích rõ ràng về quyền lợi hưu trí và bảo hiểm y tế đi kèm. Bên cạnh đó, việc xây dựng bộ chỉ số đo lường sự hài lòng của tổ chức, công dân là rất cần thiết. Tác phong phục vụ của cán bộ chuyên môn phải chuyên nghiệp, thân thiện và giải quyết vướng mắc kịp thời.

3.2. Đẩy mạnh chuyển đổi số và tăng cường chế tài thanh tra liên ngành

Quy Nhơn cần ứng dụng triệt để công nghệ thông tin trong quản lý thu và chi trả chế độ. Việc cài đặt và sử dụng ứng dụng VssID giúp người lao động tự giám sát quá trình đóng nộp của doanh nghiệp. Song song đó, công tác thanh tra liên ngành giữa cơ quan Bảo hiểm xã hội, Công an và Lao động - Thương binh và Xã hội cần duy trì thường xuyên. Mọi hành vi cố tình trốn đóng, nợ đọng kéo dài phải bị xử lý nghiêm minh theo quy định pháp luật hình sự và hành chính để tăng tính răn đe.

IV. Kết luận về bảo hiểm xã hội ở thành phố Quy Nhơn tỉnh Bình Định

Thực hiện chính sách an sinh xã hội là nhiệm vụ trọng tâm trong chiến lược phát triển bền vững của thành phố Quy Nhơn. Những kết quả đạt được khẳng định sự nỗ lực lớn của cấp ủy, chính quyền và cơ quan chuyên trách. Tỷ lệ bao phủ bảo hiểm xã hội ngày càng tăng đã củng cố niềm tin của nhân dân vào đường lối an sinh của Đảng và Nhà nước. Tuy nhiên, mục tiêu bao phủ toàn dân đòi hỏi sự kiên trì và quyết tâm chính trị cao hơn nữa. Địa phương cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa các ban ngành, đoàn thể. Mỗi doanh nghiệp cần xác định rõ trách nhiệm xã hội và đạo đức kinh doanh trong việc bảo vệ quyền lợi người lao động. Người dân cũng cần chủ động trang bị kiến thức pháp luật để tự bảo vệ mình. Khi các giải pháp được triển khai đồng bộ, hệ thống an sinh tại Quy Nhơn sẽ ngày càng vững mạnh, góp phần xây dựng thành phố văn minh, giàu đẹp.

4.1. Bài học kinh nghiệm trong công tác quản lý an sinh xã hội đô thị

Thực tiễn tại Quy Nhơn cho thấy sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị là nhân tố quyết định thành công. Khi các cấp ủy đảng và chính quyền địa phương coi chỉ tiêu phát triển bảo hiểm là nhiệm vụ kinh tế - xã hội quan trọng, hiệu quả tổ chức sẽ nâng lên rõ rệt. Bài học về sự minh bạch, công khai trong thu chi quỹ bảo hiểm giúp gia tăng lòng tin của người dân. Ngoài ra, việc chủ động đối thoại trực tiếp với các doanh nghiệp giúp tháo gỡ kịp thời các điểm nghẽn trong khâu thu nộp.

4.2. Tầm nhìn hướng tới mục tiêu bảo hiểm xã hội toàn dân bền vững

Hướng tới tương lai, thành phố Quy Nhơn đặt mục tiêu phấn đấu đạt tỷ lệ bao phủ bảo hiểm xã hội toàn dân. Việc mở rộng lưới an sinh gắn liền với chính sách giảm nghèo bền vững và nâng cao chất lượng cuộc sống cho cư dân đô thị. Thành phố sẽ tiếp tục ưu tiên nguồn lực hỗ trợ các nhóm đối tượng yếu thế tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện. Xây dựng một hệ thống an sinh linh hoạt, đa tầng và hiện đại là chìa khóa bảo đảm sự thịnh vượng lâu dài cho Quy Nhơn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH BẢO HIỂM XÃ HỘI 1. THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH BẢO HIỂM XÃ HỘI 1. Khái niệm thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội Thực hiện chính sách BHXH thuộc lĩnh vực chính sách công, do đó việc tổ chức thực hiện cần phải tuân thủ theo đúng quy trình của thực hiện chính sách công. Việc thông qua của một chính sách sẽ quyết định đến chính sách đó có được chuyển đến cơ quan hành chính, tiếp đến là huy động được các nguồn tài lực, nhân lực nhằm triển khai việc thực hiện.

Quy trình này là rất quan trọng bởi qua đó chính sách công mới thực sự mang lại tác động tới toàn xã hội và mọi người dân từ đó đạt được các mục tiêu mà nhà nước đã lên kế hoạch ban đầu. Mặt khác nó cũng có thể dẫn tới những ảnh hưởng ngoài mong muốn ngoài phân tích ban đầu. Chính sách công chỉ mang lại giá trị khi nó được triển khai và thực hiện hoá trong đời sống xã hội. Với tư cách là công cụ vĩ mô theo hoạch định của quản lý nhà nước, việc thực hiện chính sách công đóng vai trò tất yếu khách quan để duy trì sự tồn tại của bản thân chính sách đó và tiếp đến là đạt được mục tiêu cuối cùng chính sách theo đuổi.

Như vậy có thể kết luận: thực hiện chính sách là đựa ra và áp dụng toàn bộ quá trình hoạt động của các chủ thể theo các cách thức phù hợp khác nhau nhằm đạt được mục tiêu mà nội dung chính sách công đã đề ra một cách hiệu quả. Chính sách về bảo hiểm luôn xác định cụ thể mục đích, đối tượng và mức phí tham gia cũng như cách thức tham gia để hình thành quỹ bảo hiểm và quản lý quỹ. Bên cạnh đó, văn bản chính phủ quy định rõ điều kiện trợ cấp cho từng loại chế độ, mức và thời gian trợ cấp…của chính sách BHXH. Việc luật hoá quy trình triển khai BHXH một cách cụ thể giúp đảm bảo tính thống 6 nhất, công bằng và nghiêm minh trong hệ thống và từ đó có thể thanh tra, kiểm tra việc thực hiện chính sách minh bạch, rõ ràng.

Thêm vào đó, điều kiện cơ sở vật chất và nhân lực cũng đóng vai trò quan trọng làm căn cứ cho việc đảm bảo thực hiện chính sách BHXH đúng nguyên tắc, đảm bảo công bằng và tránh việc bộ máy hành chính lĩnh vực BHXH hoạt động cồng kềnh, gây lãng phí của cải và sức lao động. Từ đó, có thể khái quát về thực hiện chính sách BHXH như sau: Thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội là quá trình các chủ thể tham gia trong lĩnh vực bảo hiểm xã hội hoạt động theo nhiều phương thức khác nhau nhằm thực tiễn hoá nội dung của chính sách BHXH và đem lại hiệu quả thực tế. Các chủ thể bao gồm Cơ quan quản lý nhà nước về BHXH và đội ngũ cán bộ công chức tại cơ quan đó; người sử dụng lao động; người lao động. Đặc điểm của thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội Thực hiện chính sách BHXH có những đặc trưng cơ bản như sau: Thứ nhất, việc thực hiện chính sách BHXH đối với NLĐ trong độ tuổi lao động và sau khi hết tuổi lao động: NLĐ sau khi tham gia vào hệ thống BHXH, người lao động sẽ được BHXH trợ cấp cho đến khi chết.

Trong khi còn làm việc, quyền lợi của NLĐ khi bị rủi ro, bệnh tật vẫn được bảo đảm. Nữ lao động được hưởng chế độ thai sản khi sinh đẻ, bị tai nạn lao động được hưởng tiền trợ cấp tai nạn lao động, nếu thôi việc thì được hưởng lương hưu, khi chết được tiền lo đám ma và gia đình được hưởng chế độ tử tuất…Đây chính là một trong những đặc thù riêng của việc thực hiện chính sách BHXH mà không có loại hình bảo hiểm nào có được. Thứ hai, các rủi ro trong xã hội và điều kiện kiện của bảo hiểm cho NLĐ khi thực hiện chính sách BHXH đều có liên quan đến mức thu nhập củaNLĐ. Đó có thể là bao gồm những sự kiện, rủi ro trong xã hội như: tai nạn lao động, mất sức, bệnh nghề nghiệp, thai sản, thất nghiệp, nghỉ hưu, chết…Chính những sự kiện, rủi ro trên làm cho NLĐ có thể bị giảm hay mất 7 khả năng lao động hoặc khả năng lao động không được sử dụng, từ đó NLĐ bị giảm hoặc mất nguồn thu nhập.

Vì những rủi ro trên NLĐ cần phải có khoản thu nhập khác phụ thêm để ổn định cuộc sống của NLĐ và khoản bù đắp này có được là từ các chính sách trợ cấp BHXH. Đây là đặc điểm cơ bản của thực hiện chính sách BHXH. Thứ ba, kể từ khi tham gia chính sách BHXH, người lao động có quyền được hưởng các khoản trợ cấp từ BHXH, nhưng để những quyền lợi này trở thành hiện thực chỉ khi NLĐ đã đóng góp và thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ của BHXH. Người sử dụng lao động cần phải nâng cao trách nhiệm đóng góp BHXH cho người lao động.

Thứ tư, các quỹ BHXH cơ bản được hình thành từ nguồn thu của các bên tham gia BHXH: là Nhà nước, NSDLĐ, NLĐNLĐ. Ngoài ra nguồn hình thành quỹ BHXH còn có các nguồn thu nhập khác: các khoản lợi nhuận có được từ hình thức đầu tư phần tiền nhàn rỗi của quỹ BHXH (chỉ đầu tư khi có tính an toàn cao); tiền phạt khi nộp BHXH chậm của các đơn vị, doanh nghiệp theo qui định của nhà nước và một số nguồn thu nhập hợp pháp khác có được. Thứ năm, chính sách BHXH được thực hiện trong khuôn khổ của pháp luật đã qui định. Vai trò của thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội Một là, việc tổ chức thực hiện các chính sách BHXH nhằm cân bằng và ổn đinh lại cuộc sống cho NLĐ, giúp đỡ NLĐ trong cuộc sống khi gặp các rủi ro như: bệnh tật, tai nạn lao động, mất việc.từ đó có thể nhanh chóng lấy lại trạng thái sức khỏe, cũng như sớm có công việc trở lại….

Chính sách BHXH được thực hiện theo cách thức: NLĐ khi có thu nhập, có sức khỏe sẽ trích một khoản thu nhập của mình vào quỹ BHXH. Quỹ BHXH này sẽ có trách nhiệm khi NLĐ có những rủi ro hay sự kiện bảo hiểm như: gặp tai nạn, mắc bệnh tật, thai sản, thời gian không làm việc, lúc quá 8 tuổi lao động có thể tiếp tục ổn định cuộc sống cho chính NLĐ và gia đình của họ. Do vậy, thực hiện chính sách BHXH luôn yêu cầu NLĐ nêu cao tinh thần trách nhiệm, nghĩa vụ của mỗi người đối với chính bản thân mình, cũng như trách nhiệm của mình với cộng đồng và xã hội. Hành động theo phương châm “mình vì mọi người, mọi người vì mình” qua các quyền và nghĩa vụ mà pháp luật qui định.

Ngoài ra, thực hiện chính sách BHXH biểu hiện sự gắn kết trách nhiệm, nghĩa vụ giữa các thành viên trong cộng đồng và giữa các thế hệ nối tiếp nhau trong một đất nước, từ đó sẽ tạo thành một khối đoàn kết thống nhất với nhau về quyền lợi trong một xã hội phát triển bền vững và ổn định. Chính sách BHXH cũng chỉ ra NSDLĐ cũng cần phải có trách nhiệm đóng góp BHXH cho NLĐ. Mới đầu theo nhận thức, việc đóng góp BHXH cho NLĐ có thể sẽ làm giảm bớt một phần lợi nhuận của doanh nghiệp. Nhưng trên thực tế, việc đóng góp BHXH đó đã một phần dịch chuyển trách nhiệm với người lao động khi có vấn đề về rủi ro cho xã hội.

Trách nhiệm này được điều chỉnh trên phạm vi của toàn cộng đồng- xã hội, từ đó góp phần nào cho NSDLĐ gỡ bỏ bớt những vướng mắc, khó khăn về nguồn lực lao động cho đơn vị, doanh nghiệp để ổn định sản xuất. Ở Việt Nam hiện nay, có rất ít lượng NLĐ có thu nhập cao, chủ yếu là lượng NLĐ có thu nhập mức bình quân chiếm đa số. Do vậy chính sách điều tiết nguồn thu nhập mang tính xã hội là rất thiết thực. Hiện nay thực tế có thể thấy rõ, nhiều các công ty hoạt động trong các nghành nghề: may mặc, chế biến thủy sản, điện tử, chế biến lâm sản, nông sản…thường là các doanh nghiệp sử dụng nhiều công nhân.

Cần quan tâm hơn là các công ty có sử dụng nhiều lao động nữ lại càng cần coi trọng thực hiện chính sách BHXH, để ổn định, duy trì nguồn lao động của công ty mình. Trong việc thực hiện chính sách BHXH, Chính phủ ta đã tổ chức, triển khai xây dựng nhiều chế độ, chính sách BHXH. Kiểm tra, giám sát việc thực 9 hiện chính sách BHXH, qua đó quyền và nghĩa vụ của NLĐ tham gia đóng góp BHXH được thực hiện tốt nhất. Nhà nước sẽ đứng ra giữ vai trò quản lý cho BHXH, bảo đảm về quỹ BHXH chứ không chi từ ngân sách quốc gia cho lĩnh vực này.

Ngoài ra, chính sách BHXH, còn là một phần trọng tâm của chính sách an sinh xã hội, giúp phần nào Nhà nước điều tiết mối tương quan giữa chính sách kinh tế và chính sách an sinh xã hội trên diện điều tiết vĩ mô, đảm bảo cho nền kinh tế phát triển, quá trình ổn định xã hội qua từng thời kỳ. Hai là, chính sách BHXH được thực hiện tốt, đặc biệt là chế độ hưu trí, sẽ góp phần phần ổn định cuộc sống của NLĐ khi mất sức khỏe lao động hoặc hết tuổi lao động. Luật BHXH qui định: NLĐ đóng góp BHXH từ 20 năm tham gia trở lên khi hết tuổi lao động hoặc mất sức khỏe lao động thì được hưởng chế độ hưu trí hoặc được hưởng trợ cấp hàng tháng. Với khoản trợ cấp BHXH và lương hưu, người sức khỏe yếu, người cao tuổi sẽ có thêm thu nhập, qua đó bảo đảm ổn định cuộc sống.

Hiện nay, cả nước ta đang có khoảng gần 2,6 triệu người hết tuổi lao động được hưởng trợ cấp BHXH và lương hưu hàng tháng từ quỹ BHXH với số tiền hàng ngàn tỉ đồng/tháng. Trong những năm vừa qua, kể từ thời điểm chính sách BHXH được triển khai, cùng với nền kinh tế phát triển, mức trợ cấp BHXH và chế độ hưu trí cũng luôn được điều chỉnh sao cho hợp lý với mức sinh hoạt chung của người dân toàn cộng đồng. Vào những năm thay đổi mức lương tối thiểu hay thay đổi giả cả, Chính phủ ta đều có những sự điều chỉnh một cách hợp lý về mức trợ cấp xã hội hay mức lương của chế độ hưu trí.