Luận văn Thạc sĩ: Thực hành quyền công tố trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu Thực hành quyền công tố trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự luận văn thạc sĩ luật học, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn

Chuyên ngành

Luật hình sự

Người đăng

Ẩn danh

Thể loại

Luận văn thạc sĩ luật học

2006

108
0
0

Phí lưu trữ

35 Point

Tóm tắt

I. Tổng quan lý luận về thực hành quyền công tố sơ thẩm

Luận văn thạc sĩ luật học về thực hành quyền công tố trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự là một công trình nghiên cứu chuyên sâu, tập trung vào nền tảng lý luận và thực tiễn của một trong những chức năng cốt lõi của Viện Kiểm sát (VKS). Hoạt động này không chỉ là một quyền năng nhà nước mà còn là công cụ pháp lý sắc bén để bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa, đấu tranh phòng chống tội phạm. Theo tinh thần của Nghị quyết 08-NQ/TW, việc nâng cao chất lượng công tố của Kiểm sát viên (KSV) tại phiên tòa được xác định là nhiệm vụ trọng tâm. Luận văn đi sâu phân tích khái niệm, nội dung và phạm vi của quyền công tố, làm rõ vai trò của VKS trong hệ thống tư pháp hình sự. Việc nghiên cứu các vấn đề này nhằm xác định rõ vị trí, quyền hạn và trách nhiệm của người tiến hành tố tụng, đặc biệt trong bối cảnh cải cách tư pháp, coi tranh tụng tại phiên tòa là khâu đột phá. Thực hành quyền công tố xuyên suốt quá trình tố tụng, từ khởi tố đến khi bản án có hiệu lực, nhưng thể hiện tập trung và quyết định nhất tại giai đoạn xét xử sơ thẩm. Đây là lúc KSV nhân danh Nhà nước thực hiện việc buộc tội, bảo vệ cáo trạng và tham gia tranh luận để làm sáng tỏ sự thật khách quan của vụ án. Nội dung nghiên cứu không chỉ dừng lại ở các quy định pháp luật mà còn liên hệ mật thiết với thực tiễn, chỉ ra những điểm tương đồng và khác biệt giữa các quan điểm học thuật, từ đó xây dựng một cái nhìn toàn diện và khoa học về chức năng đặc thù này.

1.1. Khái niệm và bản chất của quyền công tố hình sự

Khái niệm quyền công tố là vấn đề trung tâm và còn nhiều quan điểm tranh luận. Luận văn tổng hợp các trường phái lý luận chính: có quan điểm đồng nhất quyền công tố với hoạt động kiểm sát, quan điểm khác lại thu hẹp nó chỉ trong việc truy tố và buộc tội tại tòa. Tuy nhiên, cách tiếp cận khoa học nhất xác định quyền công tố là quyền của Nhà nước trong việc truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người phạm tội. Quyền này được Nhà nước giao cho một cơ quan duy nhất là Viện kiểm sát nhân dân thực hiện. Bản chất của nó là hoạt động mang tính quyền lực nhà nước, nhân danh lợi ích công để đưa tội phạm ra xét xử, đảm bảo mọi hành vi phạm tội đều bị xử lý, không để lọt tội phạm và không làm oan người vô tội. Đây là hoạt động pháp lý đặc thù, chỉ tồn tại trong lĩnh vực tố tụng hình sự.

1.2. Phân biệt thực hành quyền công tố và kiểm sát tư pháp

Thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp là hai chức năng riêng biệt nhưng có mối quan hệ biện chứng của VKS. Thực hành quyền công tố là việc KSV trực tiếp sử dụng các quyền năng tố tụng để buộc tội, như ra quyết định khởi tố, phê chuẩn lệnh bắt, ra cáo trạng, luận tội. Trong khi đó, kiểm sát hoạt động tư pháp là việc VKS giám sát sự tuân thủ pháp luật của các cơ quan, người tiến hành tố tụng và người tham gia tố tụng khác. Hoạt động kiểm sát tạo tiền đề, điều kiện để việc thực hành quyền công tố được chính xác, khách quan. Ngược lại, thực hành tốt quyền công tố giúp phát hiện những vi phạm trong hoạt động tư pháp để kịp thời kiến nghị, kháng nghị. Mối quan hệ này đảm bảo tính toàn diện, chặt chẽ trong việc giải quyết vụ án hình sự.

1.3. Vai trò trung tâm của Viện kiểm sát trong xét xử sơ thẩm

Trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự, Viện kiểm sát giữ vai trò trung tâm của bên buộc tội. KSV là chủ thể chính thực hiện việc bảo vệ cáo trạng – văn bản pháp lý kết tinh kết quả điều tra. Vai trò này thể hiện qua các hoạt động tố tụng cụ thể tại phiên tòa: công bố bản cáo trạng, tham gia xét hỏi để kiểm tra chứng cứ, trình bày luận tội, và đặc biệt là tham gia tranh tụng tại phiên tòa. Thông qua các hoạt động này, KSV không chỉ thực hiện chức năng buộc tội mà còn góp phần quan trọng cùng Hội đồng xét xử (HĐXX) làm rõ sự thật khách quan, toàn diện của vụ án, đảm bảo phán quyết của Tòa án là đúng người, đúng tội, đúng pháp luật.

II. Thách thức trong thực hành quyền công tố tại phiên tòa

Thực tiễn thực hành quyền công tố trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự vẫn còn bộc lộ nhiều hạn chế và thách thức. Nghị quyết 49-NQ/TW về chiến lược cải cách tư pháp đã chỉ rõ yêu cầu đổi mới tổ chức phiên tòa theo hướng nâng cao chất lượng tranh tụng. Tuy nhiên, quá trình triển khai gặp không ít vướng mắc. Một trong những thách thức lớn nhất đến từ chính hệ thống quy định của Bộ luật Tố tụng Hình sự (BLTTHS) thời kỳ trước. Một số quy định chưa thực sự tạo điều kiện cho Kiểm sát viên phát huy vai trò chủ động trong việc chứng minh tội phạm. Gánh nặng xét hỏi vẫn còn đặt nặng lên vai Hội đồng xét xử, khiến vai trò của KSV đôi khi trở nên mờ nhạt. Bên cạnh đó, năng lực và kỹ năng của một bộ phận KSV chưa đáp ứng được yêu cầu của một phiên tòa tranh tụng thực sự. Nhiều KSV còn giữ thói quen làm việc theo mô hình thẩm vấn, thụ động trong đối đáp, chưa chuẩn bị kỹ lưỡng các phương án tranh luận. Điều này làm giảm sức thuyết phục của lời luận tội và ảnh hưởng đến chất lượng chung của hoạt động công tố. Cuối cùng, nhận thức về nguyên tắc bình đẳng giữa bên buộc tội và bên gỡ tội chưa thực sự sâu sắc, đôi khi dẫn đến tình trạng KSV lạm dụng vị thế công quyền, làm ảnh hưởng đến không khí dân chủ, công khai của phiên tòa. Việc nhận diện và phân tích các thách thức này là cơ sở quan trọng để đề ra giải pháp khắc phục.

2.1. Hạn chế trong quy định pháp luật tố tụng hình sự cũ

Nghiên cứu chỉ ra rằng các quy định của BLTTHS 2003 về trình tự xét hỏi tại phiên tòa (§iều 207) vẫn đặt trách nhiệm chính lên HĐXX. KSV và người bào chữa tham gia hỏi sau, làm cho quá trình chứng minh bị phân mảnh và thiếu tính chủ động từ bên buộc tội. Quy định về việc KSV trình bày “ý kiến bổ sung” sau khi đọc bản cáo trạng (§iều 206) cũng gây ra cách hiểu không thống nhất, có thể dẫn đến việc thay đổi nội dung buộc tội mà bị cáo không được thông báo trước. Những “điểm nghẽn” pháp lý này đã phần nào hạn chế vai trò của Viện kiểm sát và làm giảm hiệu quả của nguyên tắc tranh tụng.

2.2. Bất cập trong hoạt động của Kiểm sát viên tại tòa

Thực tiễn cho thấy một số Kiểm sát viên chưa nhận thức đầy đủ vai trò, quyền hạn của mình, dẫn đến thái độ chủ quan, chưa tích cực tham gia làm sáng tỏ vụ án. Kỹ năng xét hỏi còn yếu, nhiều câu hỏi chỉ mang tính xác nhận lại nội dung hồ sơ thay vì đi sâu vào các tình tiết mâu thuẫn. Phần luận tội đôi khi chỉ là bản sao của cáo trạng, thiếu sự phân tích, đánh giá các chứng cứ được kiểm tra tại phiên tòa. Đặc biệt, trong phần tranh luận, không ít KSV tỏ ra lúng túng khi đối đáp với các lập luận sắc bén của luật sư, hoặc có thái độ coi nhẹ, không tranh luận đến cùng, làm ảnh hưởng đến việc tìm ra sự thật khách quan.

2.3. Vấn đề tranh tụng và bảo đảm nguyên tắc bình đẳng

Mặc dù nguyên tắc bình đẳng trong tranh tụng tại phiên tòa đã được ghi nhận tại Điều 19 BLTTHS, thực tế vẫn tồn tại tâm lý “trọng cung hơn trọng chứng” và vị thế của KSV thường được xem là “bên trên”. Điều này thể hiện qua cách bố trí chỗ ngồi tại phiên tòa kiểu cũ, qua thái độ và ngôn ngữ sử dụng. Sự bất bình đẳng này làm cho bên bào chữa gặp khó khăn trong việc trình bày chứng cứ gỡ tội. Để cải cách tư pháp thành công, việc bảo đảm sự bình đẳng thực chất giữa KSV và luật sư là yêu cầu bắt buộc, tạo điều kiện cho một cuộc tranh luận dân chủ, công bằng, nơi sự thật được làm sáng tỏ dựa trên chứng cứ.

III. Phương pháp nâng cao vai trò KSV thực hành quyền công tố

Để nâng cao chất lượng thực hành quyền công tố trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự, việc trang bị cho Kiểm sát viên những phương pháp và kỹ năng nghiệp vụ chuyên sâu là yêu cầu cấp thiết. Hoạt động của KSV tại phiên tòa không phải là một chuỗi các hành vi tố tụng rời rạc, mà là một quá trình thống nhất, logic, từ khi chuẩn bị xét xử đến khi kết thúc tranh luận. Giai đoạn chuẩn bị có ý nghĩa quyết định, đòi hỏi KSV phải nghiên cứu kỹ lưỡng hồ sơ, dự kiến các tình huống có thể phát sinh, xây dựng kế hoạch xét hỏi chi tiết và dự thảo luận tội một cách khoa học. Kỹ năng đọc bản cáo trạng không chỉ là việc công bố một văn bản pháp lý, mà còn là nghệ thuật trình bày để HĐXX và những người tham dự nắm bắt được bản chất vụ án. Trong phần xét hỏi, KSV cần chuyển từ vai trò thụ động sang chủ động, sử dụng hệ thống câu hỏi thông minh để kiểm tra, xác thực chứng cứ và làm bộc lộ các mâu thuẫn. Cuối cùng, bản luận tội phải là một tác phẩm hùng biện pháp lý, kết hợp chặt chẽ giữa phân tích chứng cứ và viện dẫn pháp luật, có sức thuyết phục cao, định hướng cho HĐXX ra một phán quyết công minh. Việc áp dụng đồng bộ các phương pháp này sẽ giúp KSV khẳng định được vai trò, vị thế của mình tại phiên tòa.

3.1. Kỹ năng chuẩn bị và công bố bản cáo trạng tại tòa

Trước phiên tòa, KSV phải nắm chắc hồ sơ, hệ thống hóa chứng cứ buộc tội và gỡ tội, vạch ra kế hoạch xét hỏi, dự kiến các luận điểm bào chữa của luật sư để chuẩn bị phương án đối đáp. Bản cáo trạng khi được công bố phải rõ ràng, mạch lạc, nhấn mạnh vào các yếu tố cấu thành tội phạm. Việc trình bày cần có sức biểu cảm, thể hiện sự trang nghiêm và quyền uy của cơ quan công tố, tạo ấn tượng ban đầu mạnh mẽ về quan điểm buộc tội của Viện kiểm sát. Đây là bước khởi đầu quan trọng, định hình toàn bộ diễn biến của quá trình xét xử sau đó.

3.2. Nghệ thuật xét hỏi nhằm làm sáng tỏ sự thật vụ án

KSV phải là người chủ động trong phần xét hỏi. Thay vì để Hội đồng xét xử thực hiện toàn bộ, KSV cần tích cực đặt câu hỏi để làm rõ hành vi phạm tội, mục đích, động cơ, và các tình tiết liên quan. Hệ thống câu hỏi phải logic, đi từ tổng quan đến chi tiết, kết hợp câu hỏi đóng và câu hỏi mở. Nghệ thuật xét hỏi còn thể hiện ở việc biết lắng nghe câu trả lời, phát hiện mâu thuẫn trong lời khai của bị cáo, người làm chứng để tiếp tục xoáy sâu, buộc các đối tượng phải thừa nhận sự thật. Mục tiêu của xét hỏi là củng cố vững chắc hơn các chứng cứ đã có trong hồ sơ.

3.3. Xây dựng bản luận tội thuyết phục và có căn cứ pháp lý

Bản luận tội là đỉnh cao của hoạt động thực hành quyền công tố tại phiên tòa. Nội dung luận tội phải dựa trên kết quả thẩm tra công khai tại tòa, phân tích, đánh giá toàn diện các chứng cứ, ý kiến của người bào chữa và những người tham gia tố tụng khác. Lập luận phải chặt chẽ, logic, viện dẫn chính xác các điều khoản của Bộ luật Hình sự. KSV phải chỉ rõ hành vi của bị cáo đã thỏa mãn các dấu hiệu của cấu thành tội phạm nào, phân tích các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ. Lời văn phải sắc bén nhưng khách quan, thể hiện quan điểm của Nhà nước về việc xử lý tội phạm, vừa có tính răn đe, vừa có tính giáo dục, thuyết phục.

IV. Bí quyết tranh luận hiệu quả trong tố tụng hình sự

Tranh luận là “linh hồn” của một phiên tòa dân chủ, là khâu đột phá của cải cách tư pháp và là nơi thể hiện rõ nhất bản lĩnh, trí tuệ của Kiểm sát viên. Hoạt động thực hành quyền công tố trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự chỉ thực sự hiệu quả khi KSV làm chủ được quá trình tranh luận. Bí quyết của tranh luận hiệu quả không nằm ở việc áp đặt quan điểm, mà ở việc sử dụng lập luận và chứng cứ để thuyết phục. KSV phải luôn giữ thái độ bình tĩnh, tự tin, tôn trọng đối phương nhưng kiên quyết bảo vệ quan điểm đúng đắn của Viện kiểm sát. Nền tảng của tranh luận là sự am hiểu sâu sắc pháp luật, nắm vững tình tiết vụ án và kỹ năng hùng biện. KSV cần lắng nghe kỹ lưỡng các luận điểm của người bào chữa, nhanh chóng xác định đâu là điểm mấu chốt, đâu là ngụy biện để tập trung phản bác. Việc sử dụng chứng cứ một cách linh hoạt, trích dẫn lời khai ngay tại tòa để chỉ ra mâu thuẫn sẽ tạo ra sức nặng cho lời đối đáp. Đồng thời, việc tuân thủ tuyệt đối nguyên tắc bình đẳng, tranh luận một cách văn minh, không công kích cá nhân sẽ góp phần nâng cao uy tín của cơ quan công tố và đảm bảo cho phiên tòa diễn ra một cách khách quan, công bằng.

4.1. Kỹ năng đối đáp sắc bén với luật sư và người bào chữa

Đối đáp không phải là cãi vã. KSV cần tập trung vào các luận điểm pháp lý và tình tiết khách quan mà luật sư đưa ra. Cần phân loại các luận điểm: luận điểm nào đúng cần ghi nhận, luận điểm nào sai cần bác bỏ bằng chứng cứ và lập luận pháp lý. Kỹ năng phản ứng nhanh, tư duy logic và khả năng hệ thống hóa vấn đề là cực kỳ quan trọng. KSV phải chỉ ra được những điểm yếu, những mâu thuẫn trong lập luận của phía bào chữa, từ đó khẳng định tính có căn cứ của bản cáo trạng và lời luận tội.

4.2. Nguyên tắc bảo đảm sự bình đẳng trong tranh tụng

KSV phải là người đi đầu trong việc tôn trọng nguyên tắc bình đẳng. Điều này thể hiện qua việc lắng nghe đầy đủ, không cắt lời người bào chữa một cách vô cớ, và đối đáp trên tinh thần xây dựng. KSV tham gia tranh tụng tại phiên tòa với tư cách là một bên trong quan hệ tố tụng, bình đẳng với bên bào chữa trước Hội đồng xét xử. Việc từ bỏ tư duy quyền lực, thực sự coi luật sư là đối tác trong quá trình tìm kiếm sự thật sẽ giúp phiên tòa dân chủ hơn và phán quyết của Tòa án khách quan hơn.

4.3. Sử dụng chứng cứ để củng cố lập luận buộc tội

Lời nói trong tranh luận phải đi đôi với chứng cứ. Khi phản bác một luận điểm, KSV cần ngay lập tức viện dẫn chứng cứ tương ứng có trong hồ sơ đã được thẩm tra tại tòa (lời khai, biên bản khám nghiệm, kết luận giám định...). Việc trích dẫn bút lục cụ thể, trình chiếu vật chứng (nếu có thể) sẽ tăng sức thuyết phục lên nhiều lần. Chứng cứ là vũ khí sắc bén nhất của KSV trong tranh luận, biến các lập luận từ trừu tượng thành hữu hình, không thể chối cãi, giúp HĐXX có cơ sở vững chắc để đưa ra phán quyết cuối cùng.

V. Phân tích thực trạng thực hành quyền công tố tại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ đã tiến hành phân tích, đánh giá sâu sắc thực trạng thực hành quyền công tố trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự tại Việt Nam trong những năm qua. Nhìn chung, công tác này đã đạt được nhiều kết quả tích cực. Chất lượng công tố của Viện kiểm sát các cấp từng bước được nâng lên. Đa số Kiểm sát viên đã thể hiện được vai trò chủ động, tích cực, góp phần quan trọng vào việc giải quyết các vụ án, khắc phục tình trạng oan sai, bỏ lọt tội phạm. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu, hoạt động này vẫn còn tồn tại không ít hạn chế. Qua phân tích các vụ án cụ thể, luận văn chỉ ra rằng chất lượng tranh tụng tại nhiều phiên tòa còn hình thức. KSV chưa thực sự thoát khỏi vai trò của một công chức tố tụng trong mô hình thẩm vấn. Các bản luận tội đôi khi còn sơ sài, chưa phân tích sâu sắc các tình tiết của vụ án. Nguyên nhân của những hạn chế này mang tính hệ thống, bao gồm cả những bất cập trong quy định của pháp luật tố tụng, trình độ chuyên môn, kỹ năng nghiệp vụ của KSV và cả những yếu tố thuộc về cơ chế phối hợp giữa các cơ quan tiến hành tố tụng. Việc nhìn thẳng vào thực trạng này là điều kiện tiên quyết để tìm ra các giải pháp cải thiện hiệu quả.

5.1. Đánh giá kết quả đạt được trong công tác công tố

Trong những năm qua, ngành Kiểm sát đã có nhiều nỗ lực trong việc nâng cao chất lượng thực hành quyền công tố. Tỷ lệ các vụ án VKS truy tố mà Tòa án tuyên không phạm tội ở mức thấp và có xu hướng giảm. Vai trò của KSV tại phiên tòa ngày càng được đề cao, đặc biệt sau khi có các nghị quyết của Đảng về cải cách tư pháp. Nhiều KSV đã thể hiện được bản lĩnh, trình độ, tham gia xét hỏi và tranh luận có chất lượng, góp phần bảo vệ thành công cáo trạng, đảm bảo việc xử lý tội phạm nghiêm minh, đúng pháp luật.

5.2. Những tồn tại vướng mắc từ các vụ án hình sự cụ thể

Bên cạnh thành tựu, vẫn còn những vụ án mà chất lượng thực hành quyền công tố chưa cao. Một số vụ án bị Tòa án trả hồ sơ để điều tra bổ sung nhiều lần do chứng cứ yếu. Tại phiên tòa, có trường hợp KSV không đối đáp được các lập luận của luật sư, hoặc rút một phần hay toàn bộ quyết định truy tố do không đủ căn cứ. Những trường hợp này, dù không nhiều, đã ảnh hưởng không nhỏ đến uy tín của Viện kiểm sát và cho thấy sự cần thiết phải tiếp tục nâng cao chất lượng công tác này.

5.3. Nguyên nhân của hạn chế trong hoạt động xét xử sơ thẩm

Các hạn chế trong thực hành quyền công tố xuất phát từ nhiều nguyên nhân. Về mặt khách quan, một số quy định của BLTTHS chưa rõ ràng, chưa đề cao đúng mức vai trò của KSV trong tranh tụng. Về mặt chủ quan, một bộ phận KSV còn hạn chế về năng lực, kỹ năng, ngại va chạm, chưa đầu tư thời gian nghiên cứu sâu hồ sơ. Áp lực công việc lớn, số lượng vụ án nhiều cũng là một yếu tố ảnh hưởng. Ngoài ra, sự phối hợp giữa Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án đôi khi chưa thực sự nhịp nhàng, chặt chẽ, dẫn đến những thiếu sót trong quá trình giải quyết vụ án.

VI. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về thực hành quyền công tố

Trên cơ sở phân tích lý luận và thực trạng, luận văn đã đề xuất một hệ thống các giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao chất lượng thực hành quyền công tố trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự. Trọng tâm của các giải pháp này là hoàn thiện thể chế pháp luật, coi đây là nền tảng để đổi mới hoạt động công tố. Cần tiếp tục sửa đổi, bổ sung Bộ luật Tố tụng Hình sự theo hướng tăng cường vai trò, trách nhiệm của Kiểm sát viên trong việc chứng minh tội phạm và tranh tụng tại phiên tòa. Song song với việc hoàn thiện pháp luật, yếu tố con người giữ vai trò quyết định. Cần đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao năng lực chuyên môn, kỹ năng nghiệp vụ và bản lĩnh chính trị cho đội ngũ KSV. Các chương trình đào tạo cần tập trung vào kỹ năng thực hành, tổ chức các phiên tòa giả định để KSV rèn luyện kỹ năng xét hỏi, tranh luận. Đồng thời, cần tăng cường các biện pháp tổ chức, chỉ đạo điều hành trong ngành Kiểm sát, đảm bảo sự giám sát chặt chẽ và hướng dẫn kịp thời đối với hoạt động của KSV. Các giải pháp này cần được thực hiện trong tổng thể chiến lược cải cách tư pháp của Đảng và Nhà nước, hướng tới xây dựng một nền tư pháp trong sạch, vững mạnh, dân chủ, nghiêm minh.

6.1. Kiến nghị sửa đổi bổ sung Bộ luật Tố tụng Hình sự

Luận văn kiến nghị sửa đổi quy định về trình tự xét hỏi, theo đó KSV và bên bào chữa sẽ là người thực hiện việc xét hỏi chính, Hội đồng xét xử giữ vai trò điều khiển và hỏi bổ sung khi cần thiết. Cần quy định rõ KSV có quyền hay không trong việc đề nghị mức hình phạt cụ thể trong phần luận tội để áp dụng thống nhất. Ngoài ra, cần có các quy định cụ thể hơn về cơ chế đảm bảo quyền bình đẳng của các bên trong tranh tụng tại phiên tòa, từ việc thu thập, tiếp cận chứng cứ đến trình tự phát biểu, đối đáp.

6.2. Đề xuất nâng cao năng lực chuyên môn cho Kiểm sát viên

Cần thường xuyên tổ chức các lớp tập huấn chuyên sâu về kỹ năng thực hành quyền công tố, đặc biệt là kỹ năng tranh tụng. Nội dung đào tạo phải cập nhật các vấn đề mới của tội phạm học, khoa học điều tra và tâm lý học tư pháp. Cần xây dựng bộ tiêu chí đánh giá chất lượng KSV tại phiên tòa một cách khoa học, khách quan, lấy chất lượng tranh tụng làm một trong những thước đo quan trọng. Đồng thời, cần có chính sách đãi ngộ hợp lý để thu hút và giữ chân những KSV giỏi.

6.3. Định hướng cải cách tư pháp và tương lai của công tố

Hoạt động công tố phải đặt trong dòng chảy chung của cải cách tư pháp theo tinh thần Nghị quyết 49-NQ/TW. Tương lai của ngành Kiểm sát là xây dựng mô hình công tố mạnh, chủ động, chuyên nghiệp. Điều này đòi hỏi phải xác định rõ hơn nữa chức năng, nhiệm vụ của Viện kiểm sát, tách bạch rõ ràng hơn giữa hoạt động công tố và hoạt động kiểm sát tư pháp trong một số lĩnh vực. Hướng tới một phiên tòa mà ở đó phán quyết được căn cứ chủ yếu vào kết quả tranh tụng, vai trò của KSV sẽ ngày càng trở nên quan trọng, đòi hỏi sự nỗ lực không ngừng của toàn ngành.

04/10/2025
Thực hành quyền công tố trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự luận văn thạc sĩ luật học

Trích đoạn nội dung tài liệu

Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Tr-êng ®¹i häc luËt tp. Hå chÝ minh Bïi v¨n h-ng Thùc hµnh quyÒn c«ng tè Trong xÐt xö s¬ thÈm vô ¸n h×nh sù Chuyªn ngµnh: LuËt h×nh sù M· sè : 60.40 LuËn v¨n th¹c sÜ luËt häc Ng-êi h-íng dÉn khoa häc: PGS. Hå ChÝ Minh, n¨m 2006 1 Nh÷ng ch÷ viÕt t¾t trong luËn v¨n - BLHS Bé luËt h×nh sù - BLTTHSBé luËt Tè tông h×nh sù - H§XX Héi ®ång xÐt xö - KSV KiÓm s¸t viªn - TAND Toµ ¸n nh©n d©n - VKS ViÖn kiÓm s¸t - VKSND ViÖn kiÓm s¸t nh©n d©n PhÇn më §ÇU 1. TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi Hoµn thiÖn BLTTHS, n©ng cao chÊt l-îng ho¹t ®éng cña c¸c c¬ quan t-ph¸p lµ mét trong nh÷ng nhiÖm vô träng t©m cña §¶ng ta trong giai ®o¹n hiÖn nay.

Trong ®ã, viÖc n©ng cao chÊt l-îng ho¹t ®éng cña VKSND c¸c cÊp ®-îc NghÞ quyÕt 08-NQ/TW ngµy 02-01-2002 cña Bé ChÝnh trÞ vÒ mét sè nhiÖm vô trong t©m c«ng t¸c t- ph¸p trong thêi gian tíi x²c ®Þnh: “ViÖn kiÓm s²t nh©n d©n c¸c cÊp thùc hiÖn tèt chøc n¨ng c«ng tè vµ kiÓm s¸t viÖc tu©n theo ph¸p luËt trong ho¹t ®éng t- ph¸p. Ho¹t ®éng c«ng tè ph¶i ®-îc thùc hiÖn ngay tõ khi khëi tè vô ¸n vµ trong suèt qu¸ tr×nh tè tông nh»m b¶o ®¶m kh«ng bá lät téi ph¹m vµ ng-êi ph¹m téi, kh«ng lµm oan ng-êi v« téi … N©ng cao chÊt l-îng c«ng tè cña KSV t¹i phiªn toµ, b¶o ®¶m tranh tông d©n chñ víi LuËt s-, ngêi b¯o chöa v¯ nhöng ngêi tham gia tè tóng kh²c”. Trªn tinh thÇn ®ã, BLTTHS n¨m 2003 ®· cã nh÷ng söa ®æi, bæ sung theo h-íng quy ®Þnh râ h¬n vÒ nguyªn t¾c, tr×nh tù, thñ tôc tè tông còng nh-vÒ chøc n¨ng, nhiÖm vô vµ quyÒn h¹n cña VKS trong tè tông h×nh sù víi môc ®Ých: VKS thùc hµnh quyÒn c«ng tè vµ kiÓm s¸t viÖc tu©n theo ph¸p luËt trong 2 tè tông h×nh sù nh»m b¶o ®¶m mäi hµnh vi ph¹m téi ®Òu ph¶i ®-îc xö lý kÞp thêi; viÖc khëi tè, ®iÒu tra, truy tè, xÐt xö, thi hµnh ¸n ®óng ng-êi, ®óng téi, ®óng ph¸p luËt, kh«ng ®Ó lät téi ph¹m vµ ng-êi ph¹m téi, kh«ng lµm oan ng-êi v« téi (§iÒu 23). Víi quy ®Þnh cã tÝnh nguyªn t¾c nh- vËy, cã thÓ x¸c ®Þnh vai trß cña VKS cã mét ý nghÜa xuyªn suèt vµ rÊt quan träng trong c¸c giai ®o¹n tè tông h×nh sù vµ gãp phÇn vµo ho¹t ®éng ®Êu tranh chèng téi ph¹m mét c¸ch cã hiÖu qu¶ cña c¸c c¬ quan t- ph¸p.

Trong nh÷ng n¨m qua, chÊt l-îng c«ng t¸c thùc hµnh quyÒn c«ng tè vµ kiÓm s¸t c¸c ho¹t ®éng t- ph¸p trong tè tông h×nh sù cña VKS ®· ®-îc n©ng lªn tõng b-íc. Víi vai trß chñ ®éng, tÝch cùc cña ®a sè KSV cña VKS c¸c cÊp trong qu¸ tr×nh gi¶i quyÕt vô ¸n, do ®ã ®· kh¾c phôc ®-îc t×nh tr¹ng bá lät téi ph¹m vµ ng-êi ph¹m téi, còng nh- viÖc kh«ng lµm oan ng-êi v« téi. Tuy nhiªn, ®ã míi chØ lµ nh÷ng kÕt qu¶ ®¹t ®-îc b-íc ®Çu cña VKS nãi riªng vµ cña c¸c c¬ quan t- ph¸p nãi chung trong c«ng cuéc c¶i c¸ch t- ph¸p cña §¶ng ta trong giai ®o¹n hiÖn nay. Thùc tiÔn, ho¹t ®éng thùc hµnh quyÒn c«ng tè vµ kiÓm s¸t c¸c ho¹t ®éng t- ph¸p trong tè tông h×nh sù vÉn cßn béc lé nhiÒu h¹n chÕ, bÊt cËp nhÊt ®Þnh ë tÊt c¶ c¸c giai ®o¹n tè tông, trong ®ã cã ho¹t ®éng thùc hµnh quyÒn c«ng tè trong xÐt xö s¬ thÈm vô ¸n h×nh sù - ho¹t ®éng trung t©m vµ cã tÝnh quyÕt ®Þnh cña VKS.

Mét sè KSV thùc hµnh quyÒn c«ng tè t¹i phiªn toµ vÉn cßn ch-a nhËn thøc ®óng ®¾n vÒ vai trß nhiÖm vô, quyÒn h¹n cña m×nh trong qu¸ tr×nh gi¶i quyÕt vô ¸n, do ®ã cßn chñ quan, ch-a chñ ®éng, tÝch cùc tham gia vµo viÖc lµm s¸ng tá sù thËt kh¸ch quan cña vô ¸n. Bªn c¹nh ®ã, mét sè quy ®Þnh cña ph¸p luËt tè tông h×nh sù hiÖn hµnh kh«ng thùc sù t¹o cho KSV cã ®-îc vai trß chñ ®éng trong viÖc chøng minh téi ph¹m vµ ng-êi ph¹m téi nªn ®· ¶nh h-ëng kh«ng nhá tíi chÊt l-îng c«ng t¸c thùc hµnh quyÒn c«ng tè cña VKS, c¸c vô ¸n cã bÞ c¸o bÞ Toµ ¸n tuyªn kh«ng ph¹m téi hµng n¨m vÉn cßn x¶y ra. Tr-íc thùc tr¹ng trªn, NghÞ quyÕt 49-NQ/TW, ngµy 02-6-2005 cña Bé ChÝnh trÞ vÒ chiÕn l-îc c¶i c¸ch t- ph¸p ®Õn n¨m 2020 ®· x¸c ®Þnh c¸c nhiÖm 3 vó: “Sím ho¯n thiÖn hÖ thèng ph¸p luËt liªn quan ®Õn lÜnh vùc t- ph¸p phï hîp víi môc tiªu cña chiÕn l-îc x©y dùng vµ hoµn thiÖn hÖ thèng ph¸p luËt. Coi träng viÖc hoµn thiÖn chÝnh s¸ch h×nh sù vµ tè tông t- ph¸p … §æi míi viÖc tæ chøc phiªn toµ xÐt xö, x¸c ®Þnh râ h¬n vÞ trÝ, quyÒn h¹n, tr¸ch nhiÖm cña ng-êi tiÕn hµnh tè tông vµ ng-êi tham gia tè tông theo h-íng b¶o ®¶m tÝnh c«ng khai, d©n chñ, nghiªm minh; n©ng cao chÊt l-îng tranh tông t¹i c¸c phiªn toµ xÐt xö, coi ®©y lµ kh©u ®ét ph¸ cña ho¹t ®éng t- ph¸p”.

Tõ nh÷ng lý do trªn, ®Ó n©ng cao chÊt l-îng thùc hµnh quyÒn c«ng tè cña VKS trong tè tông h×nh sù nãi chung vµ trong xÐt xö s¬ thÈm vô ¸n h×nh sù nãi riªng gãp phÇn hiÖu qu¶ vµo qu¸ tr×nh ®Êu tranh chèng téi ph¹m cña c¸c c¬ quan t- ph¸p, cho thÊy viÖc nghiªn cøu lµm râ vÒ mÆt lý luËn còng nh-thùc tr¹ng ho¹t ®éng thùc hµnh quyÒn c«ng tè trong xÐt xö s¬ thÈm vô ¸n h×nh sù lµ mét yªu cÇu cÇn thiÕt. T×nh h×nh nghiªn cøu Thêi gian qua, vÊn ®Ò quyÒn c«ng tè vµ thùc hµnh quyÒn c«ng tè trong tè tông h×nh sù ®-îc nhiÒu nhµ khoa häc LuËt còng nh- nh÷ng ng-êi lµm c«ng t¸c thùc tiÔn quan t©m nghiªn cøu hoÆc ®Ò cËp trªn c¸c ph-¬ng diÖn kh¸c nhau nh: LuËn v¨n Th³c sü LuËt hãc n¨m 1998 “Mét sè vÊn ®Ò lý luËn v¯ thøc tiÔn vÒ quyÒn c«ng tè cða ViÖn kiÓm s²t nh©n d©n trong tè tóng h×nh sø” cña t¸c gi¶ NguyÔn Xu©n Thanh; LuËn v¨n Th³c sü LuËt hãc n¨m 2005 “Thøc h¯nh quyÒn c«ng tè theo Bé luËt tè tóng h×nh sø n¨m 2003” cða t²c gi° Phan Vñ Trang; §Ò t¯i khoa hãc cÊp Bé n¨m 1999 “Nhöng vÊn ®Ò lý luËn vÒ quyÒn c«ng tè vµ thùc tiÔn ho¹t ®éng c«ng tè ViÖt Nam tõ n¨m 1945 ®Õn nay” do TS. Lª H÷u ThÓ lµm chñ nhiÖm. §¸ng chó ý lµ chuyªn kh¶o “Thøc h¯nh quyÒn c«ng tè v¯ kiÓm s²t c²c ho³t ®éng t ph²p trong giai ®o³n ®iÒu tra” (n¨m 2005) cña TS.

Bªn c¹nh ®ã, cßn nhiÒu bµi viÕt, bµi nghiªn cøu cña c¸c t¸c gi¶ vµ c¸c nhµ nghiªn cøu trªn nh÷ng t¹p chÝ khoa häc vÒ vÊn ®Ò quyÒn c«ng tè vµ thùc hµnh quyÒn c«ng tè. Tuy nhiªn, cã t¸c gi¶ ®i s©u nghiªn 4 cøu vÒ quyÒn c«ng tè vµ thùc hµnh quyÒn c«ng tè; song còng cã t¸c gi¶ chØ ®Ò cËp tíi nh÷ng vÊn ®Ò nµy mét c¸ch kh¸i qu¸t trong ph¹m vi bµi viÕt cña m×nh ®Ó nghiªn cøu vÊn ®Ò tè tông h×nh sù kh¸c cã liªn quan. Cho ®Õn nay, ch-a cã mét c«ng tr×nh chuyªn kh¶o nµo nghiªn cøu s©u vÒ ho¹t ®éng thùc hµnh quyÒn c«ng tè trong xÐt xö s¬ thÈm vô ¸n h×nh sù, nªn ch-a ®-a ra ®-îc nh÷ng gi¶i ph¸p cô thÓ nh»m hoµn thiÖn ph¸p luËt tè tông h×nh sù vµ n©ng cao chÊt l-îng thùc hµnh quyÒn c«ng tè trong xÐt xö s¬ thÈm vô ¸n h×nh sù. Tõ nh÷ng lý do trªn, tiÕp thu kÕt qu¶ nghiªn cøu cña c¸c t¸c gi¶ ®i tr-íc, kÕt hîp víi kinh nghiÖm thùc tiÔn cña m×nh trong qu¸ tr×nh c«ng t¸c nghiÖp vô, chuyªn m«n t¹i ngµnh KiÓm s¸t, t¸c gi¶ m¹nh d¹n lùa chän §Ò t¯i: “Thùc hµnh quyÒn c«ng tè trong xÐt xö s¬ thÈm vô ¸n h×nh sù” cho luËn v¨n Th¹c sÜ LuËt häc cña m×nh.

Môc ®Ých, nhiÖm vô nghiªn cøu - Môc ®Ých nghiªn cøu: Trªn c¬ së nghiªn cøu mét sè vÊn ®Ò lý luËn vÒ quyÒn c«ng tè vµ thùc hµnh quyÒn c«ng tè trong tè tông h×nh sù, thùc tr¹ng ho¹t ®éng thùc hµnh quyÒn c«ng tè trong xÐt xö s¬ thÈm vô ¸n h×nh sù nh»m ®-a ra c¸c gi¶i ph¸p n©ng cao chÊt l-îng thùc hµnh quyÒn c«ng tè trong xÐt xö s¬ thÈm vô ¸n h×nh sù. - NhiÖm vô nghiªn cøu: Tõ môc ®Ých nghiªn cøu nªu trªn, luËn v¨n cã nhiÖm vô nghiªn cøu lµ: ph©n tÝch nh÷ng quan ®iÓm lý luËn chung vÒ quyÒn c«ng tè vµ thùc hµnh quyÒn c«ng tè trong tè tông h×nh sù, th«ng qua ®ã x©y dùng quan ®iÓm khoa häc vÒ quyÒn c«ng tè vµ thùc hµnh quyÒn c«ng tè; lµm râ nh÷ng ho¹t ®éng thùc hµnh quyÒn c«ng tè trong xÐt xö s¬ thÈm vô ¸n h×nh sù; ®¸nh gi¸ thùc tr¹ng còng nh- nh÷ng bÊt cËp, h¹n chÕ trong thùc hµnh quyÒn c«ng tè cña VKS trong xÐt xö s¬ thÈm vô ¸n h×nh sù, t×m ra c¸c nguyªn nh©n cña nh÷ng bÊt cËp vµ h¹n chÕ ®ã, ®-a ra c¸c gi¶i ph¸p nh»m n©ng cao chÊt l-îng thùc hµnh quyÒn c«ng tè trong xÐt xö s¬ thÈm vô ¸n h×nh sù. C¬ së ph-¬ng ph¸p luËn vµ ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu 5 - LuËn v¨n ®-îc thùc hiÖn trªn c¬ së ph-¬ng ph¸p luËn Duy vËt biÖn chøng, Duy vËt lÞch sö vµ c¸c quan ®iÓm cña §¶ng, Nhµ n-íc ta vÒ c¶i c¸ch bé m¸y nhµ n-íc vµ c¶i c¸ch t- ph¸p trong giai ®o¹n hiÖn nay. - C¸c ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu ®-îc sö dông lµ ph-¬ng ph¸p thèng kª, ph-¬ng ph¸p ph©n tÝch, tæng hîp, ph-¬ng ph¸p so s¸nh, kh¶o s¸t thùc tiÔn vµ tham kh¶o chuyªn gia.

ý nghÜa cña viÖc nghiªn cøu: LuËn v¨n lµm râ nh÷ng vÊn ®Ò lý luËn vµ thùc tiÔn thùc hµnh quyÒn c«ng tè trong xÐt xö s¬ thÈm vô ¸n h×nh sù. Trªn c¬ së ®ã, ®-a ra c¸c gi¶i ph¸p hoµn thiÖn c¸c quy ®Þnh cña BLTTHS vÒ thùc hµnh quyÒn c«ng tè trong xÐt xö s¬ thÈm vô ¸n h×nh sù vµ n©ng cao chÊt l-îng thùc hµnh quyÒn c«ng tè cña VKS trong giai ®o¹n xÐt xö s¬ thÈm vô ¸n h×nh sù. Bªn c¹nh ®ã, LuËn v¨n cã thÓ ®-îc dïng lµm tµi liÖu tham kh¶o phôc vô cho c«ng t¸c nghiªn cøu, häc tËp còng nh- phôc vô cho nh÷ng ho¹t ®éng chuyªn m«n, nghiÖp vô liªn quan tíi vÊn ®Ò thùc hµnh quyÒn c«ng tè trong tè tông h×nh sù cña VKSND. C¬ cÊu cña LuËn v¨n: Ngoµi PhÇn më ®Çu vµ KÕt luËn, LuËn v¨n gåm cã 2 ch-¬ng: Ch-¬ng 1: Mét sè vÊn ®Ò lý luËn chung vÒ quyÒn c«ng tè vµ thùc hµnh quyÒn c«ng tè trong tè tông h×nh sù.

Ch-¬ng 2: Thùc tr¹ng vµ gi¶i ph¸p n©ng cao chÊt l-îng thùc hµnh quyÒn c«ng tè trong xÐt xö s¬ thÈm vô ¸n h×nh sù. 6 Ch-¬ng 1 MéT Sè VÊN §Ò Lý LUËN CHUNG VÒ QUYÒN C¤NG Tè Vµ THùC HµNH QUYÒN C¤NG Tè TRONG Tè TôNG H×NH Sù 1. QuyÒn c«ng tè trong tè tông h×nh sù 1.

Nội dung được bảo vệ bản quyền — Tải xuống đầy đủ