Luận Án Tiến Sĩ Luật Học: Thủ Tục Giải Quyết Vụ Việc Hạn Chế Cạnh Tranh Ở Việt Nam Hiện Nay

Luận án tiến sĩ luật học phân tích thủ tục giải quyết vụ việc hạn chế cạnh tranh tại Việt Nam, đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật hiệu quả.

• Chuyên ngành: Luật học
• Đề tài: Thủ Tục Giải Quyết Vụ Việc Hạn Chế Cạnh Tranh Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ

Tóm tắt

I. Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý thuyết nghiên cứu

Chương này tập trung vào việc tổng hợp và phân tích các nghiên cứu liên quan đến thủ tục giải quyết vụ việc hạn chế cạnh tranh tại Việt Nam. Các nghiên cứu trước đây chủ yếu tập trung vào khái niệm, bản chất pháp lý và vai trò của thủ tục này. Tuy nhiên, vẫn còn thiếu sự đánh giá toàn diện về các đặc trưng pháp lý và so sánh chi tiết với các thủ tục tố tụng khác như dân sự, hành chính và hình sự.

1.1. Các nghiên cứu lý luận về thủ tục giải quyết vụ việc hạn chế cạnh tranh

Các nghiên cứu về khái niệm, bản chất pháp lý và vai trò của thủ tục giải quyết vụ việc hạn chế cạnh tranh đã được đề cập ở nhiều mức độ khác nhau. Các công trình như 'Bình luận khoa học Luật Cạnh tranh' của TS. Đinh Thị Mỹ Loan và 'Giáo trình Luật Cạnh tranh' của Tăng Văn Nghĩa đã đưa ra các khái niệm cơ bản về vụ việc cạnh tranh và thủ tục giải quyết. Tuy nhiên, các nghiên cứu này chưa đưa ra được một khái niệm cụ thể và chính xác về vụ việc hạn chế cạnh tranh và thủ tục giải quyết liên quan.

1.2. Bản chất pháp lý của thủ tục giải quyết vụ việc hạn chế cạnh tranh

Phạm Duy Nghĩa trong 'Chuyên khảo Luật kinh tế' cho rằng thủ tục giải quyết vụ việc hạn chế cạnh tranh là một loại thủ tục tố tụng đặc biệt, có tính tranh tụng cao và pha trộn giữa thủ tục tố tụng dân sự, hành chính và hình sự. Tuy nhiên, các nghiên cứu này mới chỉ mang tính gợi mở và chưa có sự đánh giá toàn diện về bản chất pháp lý của thủ tục này.

II. Những vấn đề lý luận về thủ tục giải quyết vụ việc hạn chế cạnh tranh

Chương này đi sâu vào phân tích các vấn đề lý luận liên quan đến thủ tục giải quyết vụ việc hạn chế cạnh tranh, bao gồm các khái niệm, đặc trưng pháp lý và nguyên tắc cơ bản của thủ tục này. Nội dung cơ bản của pháp luật về thủ tục giải quyết cũng được đề cập, nhấn mạnh vào các giai đoạn tố tụng và sự tham gia của các chủ thể có thẩm quyền.

2.1. Khái niệm và đặc trưng pháp lý của thủ tục giải quyết vụ việc hạn chế cạnh tranh

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng thủ tục giải quyết vụ việc hạn chế cạnh tranh là một quy trình tố tụng đặc biệt, liên quan đến việc điều tra và xử lý các hành vi vi phạm quy định của luật cạnh tranh. Các đặc trưng pháp lý của thủ tục này bao gồm tính tranh tụng cao và sự pha trộn giữa các thủ tục tố tụng khác nhau.

2.2. Nguyên tắc cơ bản của thủ tục giải quyết vụ việc hạn chế cạnh tranh

Các nguyên tắc cơ bản của thủ tục giải quyết vụ việc hạn chế cạnh tranh bao gồm tính công khai, minh bạch và sự tham gia của các chủ thể có thẩm quyền. Các nguyên tắc này nhằm đảm bảo tính hiệu quả và công bằng trong quá trình giải quyết vụ việc.

III. Thực trạng pháp luật về thủ tục giải quyết vụ việc hạn chế cạnh tranh và thực tiễn áp dụng ở Việt Nam hiện nay

Chương này phân tích thực trạng các quy định pháp luật về thủ tục giải quyết vụ việc hạn chế cạnh tranh tại Việt Nam, bao gồm các giai đoạn từ tiếp nhận thông tin, điều tra, xử lý đến giải quyết khiếu nại. Thực tiễn áp dụng pháp luật cũng được đánh giá, chỉ ra những hạn chế và bất cập trong quá trình thực thi.

3.1. Thực trạng các quy định pháp luật về thủ tục giải quyết vụ việc hạn chế cạnh tranh

Các quy định pháp luật về thủ tục giải quyết vụ việc hạn chế cạnh tranh tại Việt Nam hiện nay còn nhiều hạn chế, đặc biệt là trong việc điều tra và xử lý các vụ việc. Số lượng vụ việc được điều tra và xử lý còn thấp, phản ánh sự kém hiệu quả của luật cạnh tranh.

3.2. Thực tiễn áp dụng pháp luật về thủ tục giải quyết vụ việc hạn chế cạnh tranh

Thực tiễn áp dụng pháp luật cho thấy nhiều bất cập trong quá trình giải quyết vụ việc, đặc biệt là trong việc áp dụng các biện pháp ngăn chặn hành chính và giải quyết khiếu nại. Các cơ quan có thẩm quyền còn thiếu kinh nghiệm và nguồn lực để thực thi hiệu quả pháp luật cạnh tranh.

IV. Các giải pháp hoàn thiện và nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về thủ tục giải quyết vụ việc hạn chế cạnh tranh ở Việt Nam hiện nay

Chương này đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện và nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về thủ tục giải quyết vụ việc hạn chế cạnh tranh tại Việt Nam. Các giải pháp bao gồm việc hoàn thiện quy trình tố tụng, tăng cường năng lực của các cơ quan có thẩm quyền và học hỏi kinh nghiệm từ các quốc gia có nền pháp luật cạnh tranh phát triển.

4.1. Định hướng hoàn thiện pháp luật về thủ tục giải quyết vụ việc hạn chế cạnh tranh

Để hoàn thiện pháp luật về thủ tục giải quyết vụ việc hạn chế cạnh tranh, cần xây dựng một quy trình tố tụng hợp lý, minh bạch và hiệu quả. Các quy định pháp luật cần được cập nhật và điều chỉnh phù hợp với thực tiễn kinh tế - xã hội của Việt Nam.

4.2. Các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật

Các giải pháp cụ thể bao gồm tăng cường năng lực của các cơ quan có thẩm quyền, đào tạo nguồn nhân lực chuyên sâu về luật cạnh tranh, và học hỏi kinh nghiệm từ các quốc gia có nền pháp luật cạnh tranh phát triển như Hoa Kỳ, Anh, và Nhật Bản.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý thuyết nghiên cứu - Chương 2: Những vấn đề lý luận về thủ tục giải quyết vụ việc hạn chế cạnh tranh - Chương 3: Thực trạng pháp luật về thủ tục giải quyết vụ việc hạn chế cạnh tranh và thực tiễn áp dụng ở Việt Nam hiện nay - Chương 4: Các giải pháp hoàn thiện và nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về thủ tục giải quyết vụ việc hạn chế cạnh tranh ở Việt Nam hiện nay. 6 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Các nghiên cứu lý luận về thủ tục giải quyết vụ việc hạn chế cạnh tranh - Tình hình nghiên cứu về khái niệm, bản chất và các đặc trƣng pháp lý, vai trò của thủ tục giải quyết vụ việc HCCT Các nghiên cứu về khái niệm, bản chất pháp lý và vai trò của thủ tục giải quyết vụ việc HCCT đã đƣợc các công trình nghiên cứu trong và ngoài nƣớc đề cập ở những mức độ khác nhau.

Cụ thể là: Về khái niệm vụ việc HCCT và khái niệm thủ tục giải quyết vụ việc HCCT, tính đến thời điểm hiện nay, mặc dù chƣa có bất kỳ công trình nghiên cứu nào đƣa ra khái niệm cụ thể và chính xác về vụ việc HCCT và thủ tục giải quyết vụ việc HCCT, tuy nhiên, có một số công trình nghiên cứu đã đƣa ra khái niệm về VVCT nhƣ: Bài viết “Một số quy định về TTCT theo Luật Cạnh tranh Việt Nam” của các tác giả Nguyễn Nhƣ Phát và Lê Anh Tuấn trên Tạp chí Nhà nƣớc và Pháp luật, số 213, 1/2006; Chuyên khảo “Bình luận khoa học Luật Cạnh tranh” của TS. Đinh Thị Mỹ Loan, Nxb Chính trị Quốc gia, 2005; “Giáo trình Luật Cạnh tranh” của tác giả Tăng Văn Nghĩa, NXB Giáo dục, 2009; Chuyên khảo “Pháp luật cạnh tranh tại Việt Nam” của các tác giả Lê Danh Vĩnh, Hoàng Xuân Bắc và Nguyễn Ngọc Sơn, NXB Tƣ pháp, 2006…Về cơ bản, các công trình này đều thống nhất cho rằng: VVCT là vụ việc có dấu hiệu vi phạm quy định của Luật Cạnh tranh bị cơ quan Nhà nƣớc có thẩm quyền điều tra, xử lý theo quy định của pháp luật. Đinh Thị Mỹ Loan trong Bình luận khoa học Luật Cạnh tranh thì cho rằng: TTCT là hoạt động của cơ quan, tổ chức, cá nhân theo trình tự, thủ tục giải quyết, xử lý VVCT theo quy định của Luật Cạnh tranh. Đặc biệt, các tác giả Nguyễn Nhƣ Phát và Lê Anh Tuấn trong bài viết “Một số quy định về TTCT theo Luật Cạnh tranh Việt Nam” còn chỉ ra các đặc trƣng pháp lý cơ bản của TTCT: Nếu xét về thẩm quyền vụ việc, TTCT là tố tụng liên quan đến VVCT; xét về chủ thể tham gia tố tụng, TTCT là hoạt động của cơ quan hành chính – tƣ pháp, là một trình tự, thủ tục hành chính đặc thù.

Về bản chất pháp lý của thủ tục giải quyết vụ việc HCCT, trong số các công trình nghiên cứu về TTCT, một số nghiên cứu đã đƣa ra nhận định ở những mức độ khác nhau về bản chất pháp lý của TTCT. Phạm Duy Nghĩa trong “Chuyên 7 khảo Luật kinh tế” cho rằng TTCT là loại thủ tục tố tụng đặc biệt có tính tranh tụng cao, có sự pha trộn giữa thủ tục tố tụng dân sự với thủ tục tố tụng hành chính và tố tụng hình sự. Quan điểm này còn có thể tìm thấy trong một số công trình nghiên cứu khác nhƣ “Giáo trình Luật Cạnh tranh” của tác giả Tăng Văn Nghĩa NXB Giáo dục, 2009; Sách tham khảo “Bình luận khoa học Luật Cạnh tranh” của TS. Đinh Thị Mỹ Loan, Nxb Chính trị Quốc gia, 2005; Bài viết “Những vấn đề lý luận cơ bản của Luật Cạnh tranh” của các tác giả Dƣơng Đăng Huệ, Nguyễn Hữu Huyên trên Tạp chí Nhà nƣớc và Pháp luật số 9/2004.

Tuy nhiên, những nghiên cứu này mới chỉ có tính chất gợi mở cho những nghiên cứu tiếp theo vì chƣa có đƣợc một sự đánh giá toàn diện về bản chất pháp lý, các đặc trƣng pháp lý của thủ tục giải quyết vụ việc HCCT, chƣa có sự so sánh chi tiết với các thủ tục tố tụng khác nhƣ tố tụng dân sự, hành chính, hình sự trong từng giai đoạn tố tụng cụ thể. Về vai trò của thủ tục giải quyết vụ việc HCCT và sự cần thiết phải thiết lập được một quy trình tố tụng hiệu quả để đảm bảo thực thi pháp luật cạnh tranh, nội dung này đƣợc rất nhiều các công trình nghiên cứu khác nhau cùng đề cập tới, trong đó tiêu biểu nhƣ: Chuyên khảo “Cạnh tranh và xây dựng pháp luật cạnh tranh ở Việt Nam hiện nay” của các tác giả Nguyễn Nhƣ Phát, Trần Đình Hảo (đồng chủ biên), Nxb Công an Nhân dân, 2001; Sách tham khảo “Tiến tới xây dựng pháp luật cạnh tranh trong điều kiện chuyển sang nền kinh tế thị trường ở Việt Nam” của các tác giả Nguyễn Nhƣ Phát, Bùi Nguyên Khánh, Nxb Công an Nhân dân, 2001; Bài viết “Ngày xuân mơ tới xã hội cạnh tranh” của tác giả Phạm Duy Nghĩa đăng trên Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, số 5/2003; Bài viết “Những vấn đề lý luận cơ bản của Luật Cạnh tranh” của các tác giả Dƣơng Đăng Huệ, Nguyễn Hữu Huyên đăng trên Tạp chí Nhà nƣớc và Pháp luật số 9/2004; Bài viết “Điều tra, xử lý VVCT” của tác giả Nguyễn Hữu Huyên đăng trên Tạp chí Luật học số 6/2006; Sách tham khảo “Luật Cạnh tranh của Pháp và EU” của tác giả Nguyễn Hữu Huyên, NXB Tƣ pháp, 2004; Sách tham khảo “Các vấn đề pháp lý và thể chế về cạnh tranh và kiểm soát độc quyền kinh doanh” của Viện nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ƣơng (CIEM), Nxb Giao thông Vận tải, 2002; Chuyên khảo “Pháp luật cạnh tranh tại Việt Nam” của các tác giả Lê Danh Vĩnh, Hoàng Xuân Bắc và Nguyễn Ngọc Sơn, NXB Tƣ pháp, 2006; Office of fair trading (OFT), Competition law guideline, 2004, UK; Xuezheng Wang, Competition Law and Policy in China, OECD Document, 2001; Dahuan Tong, Administrative Monopoly is Corruption; Christopher L.Sagers, Antitrust – Examples & Explanations, Wolters Kluwer, 2011… Các công trình này đều chi ra tầm quan trọng và sự cần thiết phải xây dựng đƣợc một cơ chế pháp lý 8 minh bạch, nhanh chóng và hiệu quả để đảm bảo thực thi pháp luật cạnh tranh, đặc biệt là ở các quốc gia chuyển đổi nhƣ Trung Quốc hay Việt Nam. - Tình hình nghiên cứu lý luận về các chủ thể thực hiện và tham gia vào thủ tục giải quyết vụ việc HCCT Hiện tại, không có công trình nghiên cứu trong nƣớc nào nghiên cứu chuyên sâu về các chủ thể thực hiện và tham gia thủ tục giải quyết vụ việc HCCT, tuy nhiên có khá nhiều công trình nghiên cứu đề cập tới các chủ thể tiến hành và tham gia TTCT hoặc các chủ thể tham gia giải quyết VVCT. Về nội dung này, tác giả Đinh Thị Mỹ Loan trong cuốn “Bình luận khoa học Luật Cạnh tranh” và tác giả Tăng Văn Nghĩa trong “Giáo trình Luật Cạnh tranh” đều thống nhất cho rằng, ở Việt Nam hiện nay, cơ quan tiến hành TTCT gồm có: Cục QLCT và HĐCT, ngƣời tiến hành TTCT gồm có: Thành viên HĐCT; Thủ trƣởng cơ quan QLCT; Điều tra viên và Thƣ ký PĐT, ngƣời tham gia TTCT gồm có: Bên khiếu nại; bên bị điều tra; luật sƣ; ngƣời làm chứng; ngƣời giám định; ngƣời phiên dịch; ngƣời có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan.

Trong số các chủ thể thực hiện và tham gia vào thủ tục giải quyết vụ việc cạnh tranh, có rất nhiều công trình nghiên cứu trong và ngoài nƣớc dành sự quan tâm đặc biệt tới loại chủ thể là cơ quan tiến hành TTCT. Các công trình nghiên cứu này chủ yếu tập trung phân tích, đánh giá về bản chất pháp lý của cơ quan QLCT, cách thức tổ chức và thẩm quyền hoạt động của loại cơ quan này. Có thể liệt kê ra rất nhiều các công trình nghiên cứu về vấn đề này nhƣ: Bài viết “Về pháp luật cạnh tranh và kiểm soát độc quyền” của tác giả Phạm Duy Nghĩa đăng trên Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, số 5/2001; “Chuyên khảo Luật kinh tế” của tác giả Phạm Duy Nghĩa, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, 2004; Bài viết “Những thách thức pháp lý đặt ra đối với việc thực thi nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan QLCT ở nước ta hiện nay” của tác giả Bùi Nguyên Khánh đăng trên Tạp chí Nhà nƣớc và pháp luật, số 9, năm 2004; Bài viết “HĐCT trong pháp luật Cộng hoà Pháp và đề xuất một mô hình thích hợp cho Việt Nam” của tác giả Nguyễn Hữu Huyên trên Tạp chí Thông tin Khoa học Pháp lý, Viện KHPL - Bộ Tƣ pháp số tháng 5/2004; Bài viết “Các cơ quan có thẩm quyền áp dụng Luật Cạnh tranh” của các tác giả Dƣơng Đăng Huệ, Nguyễn Hữu Huyên trên Tạp chí Dân chủ và Pháp luật số 9/2006; Bài viết “Mô hình cơ quan QLCT của Việt Nam” của các tác giả Dƣơng Đăng Huệ, Nguyễn Hữu Huyên trên Tạp chí Nghiên cứu lập pháp số 1/2004; Bài viết “Cơ quan QLCT ở Việt Nam – Những bất cập và phương hướng hoàn thiện” của tác giả Trƣơng Hồng Quang trên Tạp chí Nghiên cứu Lập pháp, số 6, 3/2011; Luận án Tiến sỹ luật học “Pháp luật về kiểm soát độc quyền và chống cạnh tranh không lành mạnh ở Việt 9 Nam” của tác giả Đặng Vũ Huân, Đại học Luật Hà Nội, 2002; Kỷ yếu tọa đàm “Bản chất pháp lí và các yêu cầu cơ bản đối với cơ quan QLCT - Bài học cho Việt Nam” của Cục QLCT - Bộ Công Thƣơng, Tọa đàm thƣờng kỳ tháng 5.2009; Sách chuyên khảo “Chính sách và thực tiễn pháp luật cạnh tranh của Cộng hòa Pháp”, tập 1, của tác giả Dominique Brault do Nhà pháp luật Việt Pháp dịch trong khuôn khổ dự án hợp tác Việt – Pháp “Hỗ trợ Việt Nam hội nhập kinh tế quốc tế”, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2005; Chuyên khảo “Ảnh hưởng của truyền thống pháp luật Pháp tới pháp luật Việt Nam” do GS. Arnaud De Raulin - GS.

Jean - Paul Pastorel - PGS. Trịnh Quốc Toản - PGS. Nguyễn Hoàng Anh đồng chủ biên, Nxb ĐHQGHN, 2016; Office of fair trading (OFT), Competition law guideline, 2004, UK; C. Douglas Floyd, Antitrust Liability for the Anticompetitive Effects of Government Action Induced by Fraud, 69 Antitrust L.Sagers, Antitrust – Examples & Explanations, Wolters Kluwer, 2011… và đặc biệt là Báo cáo mô hình cơ quan QLCT - Kinh nghiệm quốc tế và bài học cho Việt Nam, trong hồ sơ Dự án Luật Cạnh tranh (sửa đổi) năm 2017 của Bộ Công Thƣơng.