Hoàn Thiện Pháp Luật Việt Nam: Thủ Tục Giải Quyết Vụ Việc Dân Sự Theo Định Hướng Cải Cách Tư Pháp

Bài viết phân tích đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường về hoàn thiện pháp luật Việt Nam trong thủ tục giải quyết vụ việc dân sự theo hướng cải cách tư pháp.

• Tác giả: Nguyễn Công Bình
• Người hướng dẫn: TS. Trần Anh Tuấn
• Trường học: Trường Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Pháp luật tố tụng dân sự
• Đề tài: Hoàn thiện pháp luật Việt Nam về thủ tục giải quyết vụ việc dân sự theo định hướng cải cách tư pháp
• Loại tài liệu: đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Tình hình nghiên cứu đề tài
• 1.3. Đối tượng nghiên cứu và mục đích nghiên cứu
• 1.4. Nhu cầu kinh tế xã hội, địa chỉ áp dụng
• 1.5. Phạm vi nghiên cứu
• 2. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cải cách tư pháp và những yêu cầu của việc hoàn thiện pháp luật Việt Nam về thủ tục giải quyết vụ việc dân sự theo định hướng cải cách tư pháp
• 2.2. Thực trạng pháp luật Việt Nam về thủ tục giải quyết vụ việc dân sự
• 2.3. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về thủ tục giải quyết vụ việc dân sự theo yêu cầu cải cách tư pháp
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu đề tài
• Danh mục tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Pháp luật Việt Nam và cải cách tư pháp

Pháp luật Việt Nam hiện hành về thủ tục giải quyết vụ việc dân sự đã có những bước tiến đáng kể, đặc biệt với việc ban hành Bộ luật Tố tụng dân sự (BLTTDS) năm 2004. Tuy nhiên, nhiều quy định vẫn còn thiếu cụ thể, dẫn đến việc áp dụng không thống nhất giữa các Tòa án. Cải cách tư pháp theo Nghị quyết 49-NQ/TW đặt ra yêu cầu hoàn thiện pháp luật theo hướng dân chủ, bình đẳng, công khai, minh bạch, và bảo đảm quyền tiếp cận công lý của người dân. Việc nghiên cứu hoàn thiện pháp luật về thủ tục giải quyết vụ việc dân sự là cần thiết để đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp.

1.1. Định hướng cải cách tư pháp

Cải cách tư pháp được xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Đảng và Nhà nước. Nghị quyết 08-NQ/TƯ và Nghị quyết 49-NQ/TW nhấn mạnh việc cải cách mạnh mẽ các thủ tục tố tụng tư pháp, đảm bảo tính dân chủ, công khai, minh bạch. Điều này đòi hỏi hệ thống pháp luật Việt Nam phải được hoàn thiện để phù hợp với yêu cầu của công cuộc cải cách, đặc biệt trong lĩnh vực giải quyết tranh chấp dân sự.

1.2. Yêu cầu hoàn thiện pháp luật

Hoàn thiện pháp luật về thủ tục giải quyết vụ việc dân sự cần đáp ứng các yêu cầu như tính linh hoạt, mềm dẻo, và hiệu quả. Các quy định hiện hành cần được rà soát để phát hiện những bất cập, đặc biệt trong việc bảo đảm quyền tranh tụng của các đương sự. Việc xây dựng thủ tục tố tụng dân sự rút gọn cũng là một trong những giải pháp quan trọng để đáp ứng yêu cầu cải cách.

II. Thực trạng pháp luật về thủ tục giải quyết vụ việc dân sự

Thực trạng pháp luật Việt Nam về thủ tục giải quyết vụ việc dân sự cho thấy nhiều bất cập trong việc áp dụng các quy định hiện hành. Các quy định về thủ tục thụ lý, chuẩn bị xét xử, và hoà giải còn thiếu tính linh hoạt, dẫn đến việc kéo dài thời gian giải quyết vụ việc. Cải cách thủ tục tư pháp đòi hỏi phải xem xét lại các quy định này để đảm bảo tính hiệu quả và công bằng trong quá trình tố tụng.

2.1. Bất cập trong quy định hiện hành

Các quy định về thủ tục tố tụng dân sự hiện nay còn nhiều điểm chưa rõ ràng, dẫn đến việc áp dụng không thống nhất. Ví dụ, quy định về thủ tục hoà giải tại Tòa án còn cứng nhắc, không khuyến khích được việc giải quyết tranh chấp thông qua thương lượng. Điều này làm giảm hiệu quả của quá trình tố tụng và gây khó khăn cho các đương sự.

2.2. Thực tiễn áp dụng

Thực tiễn áp dụng các quy định của BLTTDS tại các Tòa án cho thấy nhiều vướng mắc, đặc biệt trong việc bảo đảm quyền tranh tụng của các đương sự. Việc thiếu cơ chế rút gọn trong thủ tục tố tụng cũng làm tăng gánh nặng cho hệ thống tư pháp, dẫn đến việc giải quyết vụ việc kéo dài và không hiệu quả.

III. Giải pháp hoàn thiện pháp luật

Để hoàn thiện pháp luật về thủ tục giải quyết vụ việc dân sự, cần có những giải pháp cụ thể như xây dựng thủ tục tố tụng rút gọn, đơn giản hóa các quy định về thủ tục hoà giải, và bảo đảm quyền tranh tụng của các đương sự. Cải cách hệ thống tư pháp cũng đòi hỏi phải cân nhắc kỹ lưỡng để đảm bảo sự hài hòa giữa việc khuyến khích hoà giải và quyền tiếp cận công lý.

3.1. Xây dựng thủ tục rút gọn

Việc xây dựng thủ tục tố tụng dân sự rút gọn là một trong những giải pháp quan trọng để đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp. Thủ tục này cần được áp dụng đối với những vụ việc đơn giản, giúp giảm thiểu thời gian và chi phí cho các đương sự, đồng thời giảm tải cho hệ thống tư pháp.

3.2. Đơn giản hóa thủ tục hoà giải

Các quy định về thủ tục hoà giải cần được đơn giản hóa để khuyến khích các bên đương sự giải quyết tranh chấp thông qua thương lượng. Đồng thời, cần xây dựng cơ chế hỗ trợ từ phía Tòa án để công nhận kết quả hoà giải, đảm bảo tính hiệu quả và công bằng trong quá trình tố tụng.

Nội dung chính

Nghiên cứu: Hoàn thiện pháp luật Việt Nam về thủ tục giải quyết vụ việc dân sự theo định hướng cải cách tư pháp

---

Tóm tắt nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường “Hoàn thiện pháp luật Việt Nam về thủ tục giải quyết vụ việc dân sự theo định hướng cải cách tư pháp” do TS. Trần Anh Tuấn làm chủ nhiệm, ThS. Nguyễn Thị Thu Hà làm thư ký, được thực hiện bởi nhóm tác giả thuộc Trường Đại học Luật Hà Nội, Tòa án nhân dân Tối cao và Tòa án nhân dân TP. Hà Nội.

• Câu hỏi nghiên cứu cốt lõi: Làm thế nào để hoàn thiện các quy định của Bộ luật Tố tụng Dân sự (BLTTDS) về thủ tục giải quyết vụ việc dân sự nhằm khắc phục những bất cập thực tiễn, đáp ứng toàn diện các tiêu chí dân chủ, công khai, minh bạch, nhanh chóng và bảo đảm quyền tiếp cận công lý của công dân theo tinh thần Nghị quyết 48-NQ/TW và Nghị quyết 49-NQ/TW của Bộ Chính trị?
• Phương pháp tiếp cận: Nghiên cứu kết hợp giữa phương pháp luận duy vật biện chứng, phân tích quy phạm pháp luật thực định, khảo sát – thống kê xã hội học tư pháp tại hệ thống Tòa án và phương pháp luật học so sánh với các nền tư pháp phát triển (Pháp, Nga, Trung Quốc, Úc, Đài Loan).
• Phát hiện quan trọng: Báo cáo chỉ ra 5 nhóm điểm nghẽn chính trong BLTTDS hiện hành: sự thiếu vắng nguyên tắc tranh tụng độc lập; các rào cản hạn chế quyền tiếp cận công lý; cơ chế chứng cứ bất cập gây kéo dài thời gian xét xử; sự vắng bóng của thủ tục rút gọn; và thủ tục hòa giải thiếu cơ chế công nhận hiệu lực thi hành.
• Hàm ý thực tiễn: Công trình cung cấp hệ thống giải pháp lập pháp cụ thể, trực tiếp phục vụ việc sửa đổi, bổ sung BLTTDS, nâng cao chất lượng xét xử và hoàn thiện giáo trình đào tạo luật học tại Việt Nam.

---

Bối cảnh và tầm quan trọng

Hiện trạng thực thi pháp luật tố tụng dân sự

Sự ra đời của Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2004 (có hiệu lực từ 01/01/2005) là một dấu mốc đột phá, thống nhất các quy định rải rác từ ba Pháp lệnh tố tụng trước đó (Pháp lệnh giải quyết các vụ án dân sự 1989, kinh tế 1994 và lao động 1996). Tuy nhiên, sau 5 năm áp dụng thực tiễn, nhiều điều khoản bộc lộ tính chất thiếu cụ thể, gây ra sự thiếu thống nhất trong nhận thức và áp dụng pháp luật giữa các cấp Tòa án.

Khoảng trống nghiên cứu được nhận diện

Trước thời điểm đề tài thực hiện, các công trình khoa học trong nước chủ yếu chỉ tập trung giải quyết các khía cạnh đơn lẻ, mang tính chuyên ngành hẹp (như giải quyết việc dân sự, tranh chấp kinh doanh thương mại hoặc trọng tài). Hoàn toàn thiếu vắng một công trình nghiên cứu tổng thể, có tính hệ thống về toàn bộ chuỗi thủ tục tố tụng giải quyết vụ việc dân sự dưới lăng kính của chiến lược cải cách tư pháp toàn diện.

Tính cấp thiết và tính thời điểm

Nghị quyết số 08-NQ/TW (2002), Nghị quyết số 48-NQ/TW và đặc biệt là Nghị quyết số 49-NQ/TW (2005) của Bộ Chính trị về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 đã đặt ra yêu cầu cấp bách:

• Đổi mới thủ tục tư pháp theo hướng dân chủ, bình đẳng, công khai, minh bạch;
• Lấy việc nâng cao chất lượng tranh tụng tại phiên tòa làm khâu đột phá;
• Đơn giản hóa thủ tục, xây dựng cơ chế xét xử rút gọn;
• Tạo điều kiện thuận lợi nhất để người dân tiếp cận công lý.

Đề tài ra đời đúng vào giai đoạn bản lề chuẩn bị sửa đổi, bổ sung BLTTDS, đóng vai trò là cơ sở khoa học và thực tiễn vững chắc cho quá trình lập pháp.

---

Phương pháp luận và cách tiếp cận nghiên cứu

Báo cáo nghiên cứu khoa học được xây dựng trên một thiết kế nghiên cứu đa tầng, bảo đảm tính khách quan, tính khoa học và độ tin cậy cao:

• Thiết kế nghiên cứu liên ngành: Đề tài kết hợp nghiên cứu lý luận pháp lý chuyên sâu với nghiên cứu thực nghiệm xã hội học pháp luật, quy tụ đội ngũ chuyên gia gồm giảng viên đại học đầu ngành và các Thẩm phán, chuyên viên cao cấp trực tiếp tham gia công tác xét xử tại TAND Tối cao, TAND TP. Hà Nội.
• Phương pháp thu thập dữ liệu:
  1. Khảo sát thực chứng: Thu thập bảng hỏi, phiếu điều tra xã hội học từ đội ngũ cán bộ tư pháp, Thẩm phán, Luật sư tại nhiều địa phương về những điểm nghẽn của BLTTDS.
  2. Thống kê án văn: Sử dụng nguồn số liệu thống kê xét xử chính thức của Tòa án nhân dân Tối cao giai đoạn 2001–2006, đặc biệt là thống kê các bản án sơ thẩm bị cấp phúc thẩm hủy hoặc sửa do lỗi tố tụng và phát sinh chứng cứ mới.
• Kỹ thuật phân tích:
  • Phương pháp chuẩn mực pháp lý (Legal Normative Analysis): Rà soát các quy chuẩn lập pháp hiện hành đối chiếu với các Nghị quyết của Đảng về cải cách tư pháp.
  • Phương pháp so sánh luật học (Comparative Law): Đối chiếu mô hình tố tụng thẩm vấn (Civil Law) truyền thống của Việt Nam với các yếu tố tranh tụng (Common Law) và quy chế tố tụng giản đơn của các quốc gia trên thế giới.
• Độ giá trị và tin cậy: Tính khách quan được bảo đảm nhờ sự dung hòa giữa góc nhìn của cơ quan xét xử (Thẩm phán) và góc nhìn học thuật phê phán (Giảng viên, Nhà nghiên cứu), bảo đảm tính ứng dụng cao cho chính sách công.

---

Phát hiện nghiên cứu chính

Báo cáo đã làm rõ những mâu thuẫn nội tại và bất cập sâu sắc của pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam qua 4 nhóm phát hiện cốt lõi:

1. Xung đột giữa mô hình tố tụng và sự thiếu vắng nguyên tắc tranh tụng

Mặc dù BLTTDS 2004 đã tiếp thu nhiều yếu tố tiến bộ, nhưng nguyên tắc tranh tụng vẫn chưa được ghi nhận chính thức như một nguyên tắc cơ bản. Phiên tòa sơ thẩm dân sự vẫn mang nặng dấu ấn của phiên tòa hình sự (đặt phần xét hỏi lên trước phần tranh luận). Sự tham gia của người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự vẫn bị ràng buộc bởi cơ chế "xin - cho" (phải được Tòa án chấp nhận theo Khoản 1 Điều 63).

2. Các rào cản ngăn trở quyền tiếp cận công lý của công dân

• Bắt buộc hòa giải tiền tố tụng: Việc áp dụng quy định buộc 100% tranh chấp đất đai phải qua hòa giải tại UBND cấp xã (kể cả tranh chấp thừa kế nhà đất, chia tài sản ly hôn, hợp đồng chuyển nhượng) đã gây tốn kém, kéo dài thời gian và khiến nhiều đương sự bị mất quyền khởi kiện do hết thời hiệu.
• Hạn chế quyền thay đổi, bổ sung yêu cầu: Điều 218 BLTTDS quy định đương sự không được thay đổi yêu cầu vượt quá phạm vi đơn khởi kiện ban đầu, dẫn đến việc tước đoạt quyền tự định đoạt của đương sự.
• Bất cập trong việc trả lại đơn kiện và đình chỉ: Pháp luật không phân định rõ giữa căn cứ chấm dứt vĩnh viễn quyền khởi kiện và căn cứ tạm gián đoạn quyền khởi kiện, khiến Tòa án dễ dàng tước bỏ quyền khởi kiện lại của người dân (Điều 168, Điều 193).
• Rào cản tài chính trong biện pháp khẩn cấp tạm thời (BPKCTT): Bắt buộc thực hiện biện pháp bảo đảm tài chính cứng nhắc đối với người nghèo khi yêu cầu áp dụng BPKCTT đã tạo kẽ hở cho bên có nghĩa vụ tẩu tán tài sản.

3. Khiếm khuyết nghiêm trọng trong quy định về chứng cứ

BLTTDS không quy định thời hạn chốt cung cấp chứng cứ và nghĩa vụ trao đổi chứng cứ trực tiếp giữa các bên (Discovery). Điều này dẫn đến tình trạng đương sự "giấu chứng cứ", cố tình chỉ xuất trình tại phiên tòa phúc thẩm để làm bất ngờ đối phương. Đây là nguyên nhân trực tiếp làm tỷ lệ bản án sơ thẩm bị cấp trên tuyên hủy hoặc sửa chữa tăng cao.

4. Thiếu vắng thủ tục rút gọn và tính kém linh hoạt của hệ thống

Hệ thống tư pháp dân sự áp dụng cùng một quy trình tố tụng cồng kềnh cho cả những vụ án phức tạp lẫn các vụ án giá trị nhỏ, chứng cứ rõ ràng. Pháp luật thiếu vắng thủ tục rút gọn (Summary Procedure) và chưa có cơ chế chuyển hóa linh hoạt từ "việc dân sự" sang "vụ án dân sự" khi phát sinh tranh chấp.

---

Đóng góp khoa học và hàm ý chính sách

Lĩnh vực	Nội dung đóng góp cụ thể
Đóng góp lý luận	• Xác lập luận cứ khoa học về sự dung hòa giữa tố tụng thẩm vấn và tố tụng tranh tụng trong bối cảnh văn hóa nông nghiệp lúa nước Việt Nam. • Làm sáng tỏ nội hàm lý luận của "Quyền tiếp cận công lý" và "Kinh tế học tư pháp" trong giải quyết việc dân sự.
Đột phá lập pháp	• Kiến nghị đưa nguyên tắc tranh tụng thành nguyên tắc độc lập của BLTTDS. • Đề xuất quy trình thiết lập Thủ tục rút gọn do một Thẩm phán giải quyết, xét xử một cấp đối với tranh chấp nhỏ. • Đề xuất cơ chế chế tài tài chính đối với hành vi chậm cung cấp chứng cứ hoặc lạm dụng quyền kháng cáo.
Đổi mới quy trình	• Xây dựng cơ chế chuyển tiếp trực tiếp từ việc dân sự sang vụ án dân sự mà không cần đình chỉ trả đơn để khởi kiện lại. • Trao thẩm quyền cho Tòa án ra quyết định công nhận kết quả hòa giải thành ngoài tố tụng (Hòa giải cơ sở).

---

Đối tượng thụ hưởng và giá trị ứng dụng

• Cơ quan lập pháp & Ban soạn thảo luật: Cung cấp nguồn tài liệu tham khảo trực tiếp phục vụ các dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của BLTTDS 2011 và Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015.
• Thẩm phán, Thư ký Tòa án và Kiểm sát viên: Cung cấp góc nhìn thực chứng để xử lý các vướng mắc tố tụng phức tạp như: giải quyết đơn khởi kiện của người được ủy quyền, áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời, điều hành phiên tòa theo hướng mở rộng tranh luận.
• Giới Luật sư và Người bảo vệ quyền lợi đương sự: Nắm bắt sâu sắc cơ chế bảo vệ quyền tranh tụng, kỹ năng thu thập, chứng minh và bảo đảm quyền tiếp cận công lý cho thân chủ.
• Cơ sở đào tạo & Nghiên cứu luật học: Bổ sung luận cứ, số liệu thực tiễn để chỉnh lý, hoàn thiện giáo trình môn học Luật Tố tụng Dân sự tại Đại học Luật Hà Nội và các viện nghiên cứu chuyên ngành.

---

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Đề tài đưa ra giải pháp đột phá nào để giải quyết vấn đề "giấu chứng cứ"?

Báo cáo kiến nghị ấn định thời hạn giao nộp chứng cứ trước khi mở phiên tòa sơ thẩm. Nếu đương sự xuất trình chứng cứ muộn mà không có lý do chính đáng:

1. Sẽ bị phạt tiền;
2. Phải bồi thường toàn bộ tổn thất và chi phí phát sinh do kéo dài vụ án;
3. Tòa cấp phúc thẩm hủy án sơ thẩm để xét xử lại từ đầu và buộc bên có lỗi chịu toàn bộ chi phí tố tụng.

2. Vì sao việc bắt buộc hòa giải cơ sở đối với tranh chấp đất đai lại bị coi là rào cản tiếp cận công lý?

Vì thực tế dẫn đến tình trạng 100% vụ việc đất đai (kể cả ly hôn, thừa kế có yếu tố đất đai) đều phải qua UBND xã, gây tốn kém thời gian đi lại cho đương sự ở xa, đồng thời làm tăng nguy cơ đương sự bị hết thời hiệu khởi kiện tại Tòa án do thời gian hòa giải kéo dài quá hạn.

3. Thủ tục rút gọn theo đề xuất của nhóm nghiên cứu gồm những đặc điểm gì?

Thủ tục rút gọn được đề xuất áp dụng cho các tranh chấp có chứng cứ rõ ràng, giá trị tài sản nhỏ hoặc có sự thỏa thuận của các bên; vụ án do một Thẩm phán giải quyết; quyết định có hiệu lực thi hành ngay nếu không bị phản kháng trong một thời hạn nhất định.

4. Báo cáo đề xuất giải quyết thế nào đối với trường hợp việc dân sự phát sinh tranh chấp?

Thay vì đình chỉ để đương sự khởi kiện lại từ đầu, đề tài kiến nghị cho phép Thẩm phán yêu cầu đương sự nộp bổ sung tiền tạm ứng án phí và ra quyết định chuyển hóa trực tiếp sang thủ tục giải quyết vụ án dân sự để tiếp tục xét xử.

5. Đề tài đề xuất thay đổi gì đối với tư cách người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự?

Kiến nghị bãi bỏ quy định "phải được Tòa án chấp nhận" (xóa bỏ cơ chế xin - cho), khẳng định tư cách này phát sinh từ sự ủy quyền hợp pháp của đương sự, đồng thời mở rộng quyền thu thập chứng cứ độc lập của họ.

---

Kết luận

Đề tài nghiên cứu khoa học "Hoàn thiện pháp luật Việt Nam về thủ tục giải quyết vụ việc dân sự theo định hướng cải cách tư pháp" của Trường Đại học Luật Hà Nội là một công trình khoa học có giá trị lý luận và tính ứng dụng thực tiễn vượt trội. Bằng việc kết hợp hài hòa giữa truyền thống văn hóa dân tộc và thành tựu tố tụng quốc tế, công trình đã đề xuất một hệ thống giải pháp lập pháp toàn diện, vừa mở rộng tính dân chủ, tranh tụng, vừa bảo đảm tính mềm dẻo, hiệu quả của nền tư pháp. Các kết quả nghiên cứu này chính là tiền đề học thuật nền tảng định hình nên diện mạo hiện đại của pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam trong thời kỳ hội nhập sâu rộng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CẤP TRƯỜNG HOAN THIÊN PHAP LUẬT VIET NAM VỀ THỦ TITUC GIAI QUYẾT VỤ VIỆC DÂN SU THEO ĐỊNH HUONG CAI CACH TƯ PHÁP CHU NHIEM DE TAI: TS. TRAN ANH TUAN THU KY DE TAI: ThS. NGUYEN THI THU HA TRUNG TAM THONG TIN THU VIEN TRUONG ĐẠI HOC LUAT HÀ NOI PHÒNG ĐỌC HÀ NỘI - 2010 CB WIRES) DANH SÁCH NHUNG NGƯỜI THUC HIỆN STT Họ và tên Noi cong tac Nội dung ok viet TS. NGUYEN CONG BÌNH GVC Truong Dai hoc Luat Chuyén dé 1 Ha Noi ThS.

NGUYEN HUYEN CƯỜNG Tham phan TAND Thanh Chuyén dé 10 phố Hà Nội TS. NGUYEN VĂN CƯỜNG Tham phán, Phó viện Chuyén dé 9 trưởng Viện khoa học xét xử TANDTC ThS. NGUYEN VIỆT CƯỜNG Nguyên Chánh tòa lao Chuyén dé 11 động TANDTC ThS. NGUYEN TRIEU DUONG Giảng viên Trường Đại Chuyén dé 7 học Luật Hà Nội ThS.

NGUYEN THI THU HA Giảng viên Trường Đại Chuyén dé 3 học Luật Hà Nội ThS. PHAN THU HA Chuyên viên Viện khoa Chuyén dé 9 học xét xử TANDTC TS. BUI TH] HUYEN Giảng viên Trường Đại Chuyén dé 8 học Luật Hà Nội ThS. NGUYEN THI BiCH LAN Tham phán TAND Thành Chuyén dé 5 phố Hà Nội 10.

TRAN PHUONG THAO Giảng viên Trường Đại Chuyén dé 6 học Luật Hà Nội 11. TRAN ANH TUAN GVC Trường Đại học Luật Chuyén dé 1, 4 Hà Nội va 12. MỤC LUC Tổng thuật kết quả nghiên cứu dé tài Pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam trước yêu cầu cải cách tư pháp 51 Thủ tục tố tụng dân sự với việc bảo đảm quyền bảo vệ của đương sự 7l trong tố tụng dân sự Thủ tục tố tụng dân sự và việc bảo đảm quyền tham gia tranh tụng của 81 đương sự Thủ tục tố tụng dân sự giản đơn theo pháp luật một số nước trên thế 91 giới và việc xây dựng thủ tục tố tụng dân sự rút gọn ở Việt Nam Thủ tục khởi kiện, thu lý vụ việc dân sự theo quy định của BLTTDS và 116 những vấn đề đặt ra trong thực tiễn áp dụng Lập hồ sơ vụ án dan sự, chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án dân sự và những 125 kiến nghị Thủ tục hoà giải vụ việc dân sự theo quy định của BLTTDS và những 139 van dé đặt ra trong thực tiễn thi hành Thủ tục phiên toà sơ thẩm dân sự với yêu cầu bảo đảm quyền tranh 151 tụng của các đương sự 10. Thực tiễn thực hiện các quy định của BLTTDS về thủ tục tố tụng trong 166 viéc giải quyết các vụ án dân sự, hôn nhân và gia đình 11.

Thực tiễn thực hiện các quy định của BLTTDS về thủ tục tố tụng trong 180 việc giải quyết các tranh chấp kinh doanh thương mại IZ. Thực tiễn thực hiện các quy định của BLTTDS về thủ tục tố tụng trong 191 việc giải quyết các tranh chấp lao động và phương hướng hoàn thiện pháp luật 13. Đánh giá kết quả điều tra, khảo sát về trực trạng pháp luật Việt Nam về 200 thủ tục giải quyết vụ việc dân sự 14 Danh mục tài liệu tham khảo 215 BANG CHU VIET TAT BLDS Bộ luật Dan sự BLTTDS Bộ luật Tố tụng dân sự BLLD Bộ luật Lao động HĐXX Hội đồng xét xử LHN & GD Luật Hôn nhân và gia đình LTCTAND Luật Tổ chức Tòa án nhân dân LTCVKSND Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân LLS Luật Luật sư PLTTGQCVADS Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các vụ án dân sự PLTTGQCVAKT Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các vụ án kinh tế PLTTGQCTCLD Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các tranh chấp lao động PLTTTM Pháp lệnh Trọng tài thương mại TAND Tòa án nhân dân TANDTC Tòa án nhân dân tối cao TTDS Tố tụng dân sự VKS Viện kiểm sát VKSNDTC Viện kiêm sát nhân dân tôi cao TONG THUẬT KET QUA NGHIÊN COU ĐỀ TÀI HOAN THIỆN PHÁP LUAT VIỆT NAM VỀ THỦ TỤC GIAI QUYẾT VỤ VIỆC DÂN SU THEO ĐỊNH HƯỚNG CAI CACH TƯ PHÁP 1. PHAN MỞ DAU 1.

Tinh cấp thiết của dé tai Bộ luật tố tụng dân sự được Quốc hội khóa XI, kỳ họp thứ V thông qua ngày 15/6/2004 và bắt đầu có hiệu lực thi hành từ 01/01/2005. BLTTDS đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho việc bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, cơ quan, tổ chức. Tuy nhiên, nhiều quy định của BLTTDS về thủ tục TTDS còn thiếu cụ thể, dẫn tới việc hiểu và áp dụng không thống nhất giữa các Toà án, một số quy định về thủ tục tố tụng khi áp dụng trong thực tiễn có thể gây kéo dài thời gian giải quyết vụ việc, không đáp ứng được yêu cầu vẻ tính kịp thời, nhanh chóng và có hiệu quả trong việc giải quyết các tranh chấp. Trong khi đó, Nghị quyết 48-NQ/TW ngày 24/5/2005 của Bộ Chính trị về Chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2010 và Nghị quyết 49-NQ/TW ngày 02/6/2005 của Bộ chính trị về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 đặt ra yêu cầu phải tiếp tục hoàn thiện thủ tục TTDS theo hướng dân chủ, bình đăng, công khai, minh bạch, chặt chẽ, bảo đảm người dân thuận lợi trong việc tiếp cận công lý.

Vì vậy, việc nghiên cứu dé tài “HOÀN THIỆN PHÁP LUAT VIỆT NAM VE THỦ TỤC GIẢI QUYET VỤ VIỆC DÂN SỰ THEO ĐỊNH HƯỚNG CẢI CÁCH TƯ PHÁP” là vấn đề hết sức cần thiết. Việc nghiên cứu đề tài thành công không những nâng cao nhận thức lý luận về thủ tục giải quyết vụ việc dân sự, góp phần hoàn thiện các quy định của BLTTDS về thủ tục giải quyết vụ việc dân sự, đáp ứng yêu cầu của công cuộc cải cách tư pháp mà còn cung cấp thêm nguồn tài liệu cho việc giảng dạy và nghiên cứu khoa học pháp lý. Tình hình nghiên cứu đề tài Trong thời gian vừa qua, sau khi BLTTDS có hiệu lực pháp luật, đã có một số công trình nghiên cứu về các quy định của BLTTDS về thủ tục TTDS như dé tài nghiên cứu khoa học cấp trường “Viéc dân sự và thủ tục giải quyết việc dán sự tại TAND; Hội thảo khoa học “Hoàn thiện BLTTDS đáp ứng yêu cấu giải quyết tranh chấp trong kinh doanh” do Viện Nhà nước và pháp luật phối hợp với Viện KAS - Cộng hòa liên bang Đức tổ chức và một số bài viết đăng trên các tạp chí, luận văn cao học. Những công trình nghiên cứu này bước dau đã thu được những kết quả nhất định, đã giúp các cơ quan hữu quan tháo gỡ được một số vướng mắc về thủ tục giải quyết vụ việc dân sự tại TAND.

Tuy nhiên, cho đến nay, chưa có một công trình nào nghiên cứu một cách tổng thể về việc hoàn thiện các quy định của BLTTDS về thủ tục TTDS theo định hướng cải cách tư pháp. Đối tượng nghiên cứu và mục đích nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu là định hướng cải cách tư pháp của Đảng và Nhà nước ta; các quy định của pháp luật TTDS Việt Nam hiện hành về thủ tục giải quyết vụ việc dân sự và thực tiễn áp dụng chúng tại các Tòa án Việt Nam trong những năm gần đây. Ngoài ra, việc nghiên cứu cũng được tiến hành đối với một số quy định của pháp luật TTDS nước ngoài về thủ tục giải quyết vụ việc dân sự nhằm làm rõ thêm cơ sở của việc hoàn thiện pháp luật về thủ tục giải quyết vụ việc dân sự ở Việt Nam. Mục dich của việc nghiên cứu dé tài là làm rõ được các yêu cầu của việc hoàn thiện pháp luật Việt Nam về thủ tục giải quyết vụ việc dân sự theo định hướng cải cách tư pháp, đánh giá đúng thực trạng các quy định của pháp luật TTDS về thủ tục giải quyết vụ việc dân sự và việc áp dụng chúng trong thực tiễn xét xử của Tòa án.

Từ đó, đề xuất giải pháp cụ thể để hoàn thiện pháp luật TTDS về thủ tục giải quyết vụ việc dân sự theo định hướng cải cách tư pháp. Nhu cầu kinh tế xã hội, địa chỉ áp dụng Kết quả của việc nghiên cứu để tài có giá trị sau: - Góp phần làm rõ các quy định của BLTTDS về thủ tục giải quyết vụ việc dân sự, tháo gỡ được những vướng mắc trong thực tiễn xét xử hiện nay về thủ tục giải quyết vụ việc dân sự; đóng góp ý kiến cho việc hoàn thiện pháp luật về thủ tục giải quyết vụ việc dân sự theo định hướng cải cách tư pháp, nhất là cho việc sửa đổi, bỗ sung BLTTDS trong thời điểm hiện nay. - Làm căn cứ để hoàn thiện giáo trình Luật TTDS của Trường Đại học Luật Hà Nội, bé sung tư liệu tham khảo cho việc giảng dạy, học tập và nghiên cứu khoa học pháp lý. Phạm vi nghiên cứu Trong giới hạn về thời gian và cấp độ của đề tài, việc nghiên cứu chỉ tập trung vào những vấn đề chủ yếu sau: - Định hướng cải cách tư pháp và những yêu cầu đối với việc hoàn thiện pháp luật TTDS Việt Nam.

- Các quy định của BLTTDS Việt Nam về thủ tục giải quyết các vụ việc dân sự và những vấn đề liên quan trực tiếp đến thủ tục giải quyết vụ việc dân sự. - Thực tiễn áp dụng các quy định của BLTTDS về thủ tục giải quyết các vụ việc dân sự tại một số Toà án. Đề tài không đi sâu nghiên cứu về thủ tục giải quyết việc dân sự vì vấn đề này đã được giải quyết trong một dé tài nghiên cứu chuyên sâu trước đó. Ngoài ra, dé tài cũng không di sâu nghiên cứu về thủ tục phúc thẩm, giám đốc thẩm, tái thâm dân sự mà chỉ nghiên cứu làm rõ các khía cạnh có liên quan đến hoàn thiện pháp luật về thủ tục giải quyết vụ việc dân sự theo định hướng cải cách tư pháp như cơ chế chuyển hoá giữa việc dân sự và vụ án dân sự, cơ chế kháng án đối với các vụ việc được giải quyết theo thủ tục TTDS rút gọn, cơ chế giải quyết khiếu nại đối với 4 ban án, quyết định dân sự đã có hiệu lực pháp luật.Những van dé cụ thể về thủ tục phúc thấm, giám đốc thâm, tái thâm dân sự sẽ được tiếp tục nghiên cứu trong các công trình chuyên sâu khác khi có điều kiện.

Nội dung nghiên cứu 1.