Khóa luận tốt nghiệp hành vi cạnh tranh không lành mạnh liên quan đến tên miền một số vấn đề lý luận và thực tiễn

Khóa luận tốt nghiệp phân tích hành vi cạnh tranh không lành mạnh liên quan đến tên miền, đưa ra vấn đề lý luận và thực tiễn cần quan tâm.

• Tác giả: Nguyen Thi Bich Trang
• Người hướng dẫn: PGS. Vuong Thanh Thuy
• Trường học: Trường Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Sở hữu trí tuệ
• Đề tài: Hành vi cạnh tranh không lành mạnh liên quan đến tên miền: Lý luận và thực tiễn
• Loại tài liệu: khoá luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN VÀ XÁC NHẬN CỦA GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN
• DANH MỤC KÍ HIỆU HOẶC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• LỜI MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài
• 0.2. Tình hình nghiên cứu
• 0.3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của việc nghiên cứu
• 0.4. Mục đích nghiên cứu
• 0.5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.6. Phương pháp nghiên cứu
• 0.7. Kết cấu của khoá luận
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HÀNH VI CẠNH TRANH KHÔNG LÀNH MẠNH LIÊN QUAN ĐẾN TÊN MIỀN
• 1.1. Khái quát chung về tên miền
• 1.1.1. Khái niệm tên miền
• 1.2. Đặc điểm của tên miền
• 1.3. Mối quan hệ giữa tên miền và một số đối tượng khác của sở hữu trí tuệ
• 1.4. Khái quát chung về hành vi cạnh tranh không lành mạnh liên quan đến tên miền
• 1.4.1. Khái niệm hành vi cạnh tranh không lành mạnh liên quan đến tên miền
• 1.4.2. Đặc điểm của hành vi cạnh tranh không lành mạnh liên quan đến tên miền
• 1.4.3. Khái quát pháp luật điều chỉnh về hành vi cạnh tranh không lành mạnh liên quan đến tên miền
• 1.4.3.1. Pháp luật quốc tế về hành vi cạnh tranh không lành mạnh liên quan đến tên miền
• 1.4.3.2. Lịch sử pháp luật Việt Nam quy định về hành vi cạnh tranh không lành mạnh liên quan đến tên miền
• 1.4.3.3. Pháp luật cạnh tranh
• 1.4.3.4. Pháp luật sở hữu trí tuệ
• 1.4.3.5. Pháp luật công nghệ thông tin
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VIỆT NAM HIỆN HÀNH VỀ HÀNH VI CẠNH TRANH KHÔNG LÀNH MẠNH LIÊN QUAN ĐẾN TÊN MIỀN
• 2.1. Quy định của pháp luật về việc xác định hành vi cạnh tranh không lành mạnh liên quan đến tên miền
• 2.1.1. Yếu tố chủ thể
• 2.1.2. Yếu tố về đối tượng
• 2.1.3. Yếu tố về mục đích sử dụng
• 2.2. Quy định của pháp luật Việt Nam về cơ chế xử lý hành vi cạnh tranh
• 2.2.1. Biện pháp thương lượng, hòa giải
• 2.2.2. Biện pháp xử phạt hành chính
• 2.2.3. Thông qua trọng tài
• 2.2.4. Khởi kiện tại Tòa án
• 2.3. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VÀ MỘT SỐ ĐỀ XUẤT KIẾN NGHỊ NHẰM HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT, NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ HÀNH VI CẠNH TRANH KHÔNG LÀNH MẠNH LIÊN QUAN ĐẾN TÊN MIỀN
• 3.1. Thực tiễn áp dụng pháp luật về hành vi cạnh tranh không lành mạnh liên quan đến tên miền
• 3.2. Thực tiễn xác định và xử lý hành vi cạnh tranh không lành mạnh
• 3.3. Nguyên nhân dẫn đến những hạn chế, bất cập trong quá trình áp dụng pháp luật về hành vi cạnh tranh không lành mạnh liên quan đến tên miền
• 3.4. Một số đề xuất kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về hành vi cạnh tranh không lành mạnh liên quan đến tên miền

Tóm tắt

I. Hành vi cạnh tranh không lành mạnh liên quan đến tên miền Lý luận và thực tiễn

Hành vi cạnh tranh không lành mạnh liên quan đến tên miền là một vấn đề phức tạp trong bối cảnh phát triển công nghệ và thương mại điện tử hiện nay. Tên miền không chỉ là địa chỉ IP mà còn là công cụ quảng bá thương hiệu, sản phẩm của doanh nghiệp. Việc lợi dụng tên miền để thực hiện hành vi cạnh tranh không lành mạnh đã trở nên phổ biến, gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng và ảnh hưởng đến quyền lợi của các chủ thể sở hữu hợp pháp. Pháp luật cạnh tranh và pháp luật sở hữu trí tuệ đã có những quy định để điều chỉnh vấn đề này, nhưng thực tiễn áp dụng vẫn còn nhiều hạn chế.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của tên miền

Tên miền là địa chỉ định danh trên Internet, giúp người dùng dễ dàng truy cập vào các website. Theo WIPO, tên miền là dạng thân thiện của địa chỉ Internet. Tại Việt Nam, VNNIC định nghĩa tên miền là tên của các máy chủ trên mạng Internet, tương ứng với một địa chỉ IP. Tên miền không chỉ có vai trò kỹ thuật mà còn trở thành công cụ kinh doanh quan trọng, giúp doanh nghiệp quảng bá thương hiệu và sản phẩm.

1.2. Hành vi cạnh tranh không lành mạnh liên quan đến tên miền

Hành vi cạnh tranh không lành mạnh liên quan đến tên miền thường bao gồm việc đăng ký hoặc sử dụng tên miền trùng hoặc tương tự với nhãn hiệu, tên thương mại của doanh nghiệp khác nhằm gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng. Các vụ tranh chấp như Lafarge.vn, samsungmobile.vn, và ebay.vn là ví dụ điển hình. Pháp luật cạnh tranh và pháp luật sở hữu trí tuệ đã có quy định để xử lý các hành vi này, nhưng thực tiễn áp dụng vẫn còn nhiều bất cập.

II. Thực trạng pháp luật Việt Nam về hành vi cạnh tranh không lành mạnh liên quan đến tên miền

Pháp luật Việt Nam hiện hành đã có những quy định cụ thể về hành vi cạnh tranh không lành mạnh liên quan đến tên miền. Tuy nhiên, các quy định này còn phân tán trong nhiều văn bản pháp luật khác nhau như Luật Cạnh tranh, Luật Sở hữu trí tuệ, và Luật Công nghệ thông tin. Điều này gây khó khăn trong việc xác định và xử lý các hành vi vi phạm. Thực tiễn tên miền cho thấy, việc áp dụng pháp luật còn nhiều hạn chế, đặc biệt là trong việc xử lý các tranh chấp phức tạp.

2.1. Quy định pháp luật về xác định hành vi cạnh tranh không lành mạnh

Pháp luật Việt Nam quy định các yếu tố để xác định hành vi cạnh tranh không lành mạnh liên quan đến tên miền, bao gồm yếu tố chủ thể, đối tượng, và mục đích sử dụng. Tuy nhiên, các quy định này còn chưa rõ ràng, dẫn đến khó khăn trong việc áp dụng trên thực tế. Ví dụ, việc xác định mục đích sử dụng tên miền có gây nhầm lẫn hay không vẫn là vấn đề gây tranh cãi.

2.2. Cơ chế xử lý hành vi cạnh tranh không lành mạnh

Pháp luật Việt Nam hiện hành quy định các biện pháp xử lý hành vi cạnh tranh không lành mạnh liên quan đến tên miền, bao gồm thương lượng, hòa giải, xử phạt hành chính, và khởi kiện tại tòa án. Tuy nhiên, hiệu quả của các biện pháp này còn hạn chế do thiếu sự đồng bộ trong quy định và thực tiễn áp dụng. Cần có sự hoàn thiện pháp luật để nâng cao hiệu quả xử lý các hành vi vi phạm.

III. Thực tiễn áp dụng pháp luật và đề xuất hoàn thiện

Thực tiễn áp dụng pháp luật về hành vi cạnh tranh không lành mạnh liên quan đến tên miền tại Việt Nam cho thấy nhiều hạn chế và bất cập. Các vụ tranh chấp tên miền thường kéo dài và phức tạp do thiếu quy định cụ thể và đồng bộ. Để nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật, cần có những đề xuất hoàn thiện quy định pháp luật, đặc biệt là trong việc xác định và xử lý các hành vi vi phạm.

3.1. Nguyên nhân hạn chế trong áp dụng pháp luật

Nguyên nhân chính dẫn đến hạn chế trong thực tiễn áp dụng pháp luật là sự phân tán quy định trong nhiều văn bản pháp luật khác nhau. Ngoài ra, việc thiếu quy định cụ thể về tiêu chí xác định hành vi cạnh tranh không lành mạnh liên quan đến tên miền cũng gây khó khăn trong thực tiễn. Cần có sự thống nhất và đồng bộ trong quy định pháp luật để giải quyết vấn đề này.

3.2. Đề xuất hoàn thiện pháp luật

Để nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật, cần hoàn thiện các quy định về hành vi cạnh tranh không lành mạnh liên quan đến tên miền. Cụ thể, cần xây dựng các tiêu chí rõ ràng để xác định hành vi vi phạm, đồng thời tăng cường cơ chế xử lý và giám sát việc thực thi pháp luật. Ngoài ra, cần tham khảo kinh nghiệm quốc tế, đặc biệt là UDRP của ICANN, để hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong xu thế toàn cầu hóa và chuyển đổi số, Internet đã trở thành môi trường thiết yếu phục vụ hoạt động quảng bá, thương mại điện tử và phát triển kinh tế của doanh nghiệp. Tên miền từ vai trò ban đầu là một chuỗi ký tự định danh địa chỉ giao thức mạng (IP) đã phát triển thành công cụ nhận diện thương mại quan trọng. Dù chưa được định danh là một đối tượng sở hữu công nghiệp độc lập trong Luật Sở hữu trí tuệ, tên miền lại có mối quan hệ gắn bó mật thiết với các chỉ dẫn thương mại đã được bảo hộ như nhãn hiệu, tên thương mại và chỉ dẫn địa lý.

Thực tế phát triển kinh tế số dẫn đến sự gia tăng của các hành vi đăng ký, chiếm giữ hoặc sử dụng tên miền trùng/tương tự gây nhầm lẫn với các đối tượng sở hữu công nghiệp đã được bảo hộ nhằm mục đích cạnh tranh không lành mạnh. Các vụ việc tranh chấp điển hình trên thực tế liên quan đến tên miền như Lafarge.vn, samsungmobile.vn, olay.vn, ebay.vn hay heineken.vn cho thấy thiệt hại về uy tín, danh tiếng và thị phần của các chủ thể quyền sở hữu công nghiệp, đồng thời gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng.

Trước tình trạng các quy định pháp luật điều chỉnh hành vi này còn nằm rải rác trong nhiều hệ thống văn bản quy phạm pháp luật khác nhau (pháp luật cạnh tranh, pháp luật sở hữu trí tuệ, pháp luật công nghệ thông tin), đề tài khóa luận tập trung giải quyết các nhiệm vụ và xác định phạm vi nghiên cứu cụ thể:

1. Mục tiêu nghiên cứu: Làm rõ cơ sở lý luận về hành vi cạnh tranh không lành mạnh liên quan đến tên miền; phân tích hệ thống quy phạm pháp luật Việt Nam hiện hành về tiêu chí nhận diện và cơ chế xử lý; đánh giá thực tiễn áp dụng và đề xuất các giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật nhằm nâng cao hiệu quả thực thi.
2. Đối tượng nghiên cứu: Hành vi cạnh tranh không lành mạnh liên quan đến tên miền dưới góc độ lý luận, thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng tại Việt Nam.
3. Phạm vi nghiên cứu:
   • Phạm vi đối tượng: Tập trung vào tên miền quốc gia Việt Nam mã cấp cao .vn. Các tranh chấp liên quan đến tên miền quốc tế thuộc phạm vi điều chỉnh của Tổ chức Quản lý Tên miền và Số hiệu Mạng Thế giới (ICANN) theo Chính sách Giải quyết Tranh chấp Tên miền Thống nhất (UDRP) chỉ được sử dụng với mục đích so sánh, đối chiếu làm cơ sở khoa học.
   • Phạm vi thời gian và nội dung: Khảo sát các quy định pháp luật hiện hành và các văn bản sửa đổi, bổ sung đến năm 2023–2024.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận được xây dựng dựa trên hệ thống cơ sở pháp lý quốc tế, pháp luật thực định Việt Nam và các phương pháp nghiên cứu chuyên ngành luật học:

Khung pháp lý và cơ sở lý luận

• Pháp luật quốc tế: Điều 10bis Công ước Paris 1883 về bảo hộ sở hữu công nghiệp; Điều 8 Phụ lục 1C Hiệp định TRIPs (1994); Chính sách UDRP (Uniform Domain-Name Dispute-Resolution Policy) do ICANN và WIPO ban hành năm 1999.
• Pháp luật Việt Nam:
  • Luật Sở hữu trí tuệ số 50/2005/QH11 (sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 07/2022/QH15, đặc biệt là điểm d khoản 1 Điều 130).
  • Luật Cạnh tranh năm 2004 và Luật Cạnh tranh năm 2018 (Điều 45).
  • Luật Công nghệ thông tin năm 2006 (Điều 68, Điều 76).
  • Nghị định số 99/2013/NĐ-CP, Nghị định số 72/2013/NĐ-CP, Nghị định số 65/2023/NĐ-CP.
  • Thông tư số 11/2015/TT-BKHCN, Thông tư số 24/2015/TT-BTTTT, Thông tư số 21/2021/TT-BTTTT và Thông tư số 23/2023/TT-BKHCN.
• Định nghĩa kỹ thuật: Tiêu chuẩn kỹ thuật RFC 1034 và RFC 1123 về cấu trúc tên miền theo bảng mã ASCII và tên miền đa ngữ (IDN).

Phương pháp nghiên cứu

• Phương pháp phân tích: Sử dụng để mổ xẻ các điều khoản luật, tiêu chí cấu thành hành vi vi phạm, các yếu tố về chủ thể, đối tượng, mục đích sử dụng và các chế tài xử lý.
• Phương pháp tổng hợp: Hệ thống hóa các công trình nghiên cứu khoa học, bài báo chuyên ngành và quy phạm pháp luật phân tán giữa các ngành luật.
• Phương pháp so sánh, đối chiếu: Đánh giá sự tương đồng và khác biệt giữa tên miền và các đối tượng sở hữu công nghiệp (nhãn hiệu, tên thương mại, chỉ dẫn địa lý); đối chiếu quy định pháp luật Việt Nam với chuẩn mực quốc tế trong chính sách UDRP của ICANN.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Những vấn đề lý luận về hành vi cạnh tranh không lành mạnh liên quan đến tên miền

Chương 1 làm rõ bản chất kỹ thuật và giá trị thương mại của tên miền trong kỷ nguyên kinh tế số, đồng thời xác lập mối quan hệ giữa tên miền và các đối tượng sở hữu công nghiệp.

• Đặc điểm pháp lý của tên miền:
  1. Phải thông qua thủ tục đăng ký: Không xác lập tự động như quyền tác giả hay nhãn hiệu nổi tiếng mà phải đăng ký tại cơ quan quản lý (tại Việt Nam là Trung tâm Internet Việt Nam - VNNIC).
  2. Tính duy nhất trên hệ thống toàn cầu: Xác lập theo nguyên tắc "đăng ký trước, cấp phát trước" (first come, first served). Tuy nhiên, tính duy nhất này mang tính tương đối về mặt kỹ thuật do chỉ xét trên chuỗi ký tự đầy đủ (ví dụ: osram.com.vn và osram.vn có thể được cấp cho hai chủ thể khác nhau nếu không có cơ chế đối soát).
  3. Không bị giới hạn bởi phạm vi lãnh thổ và ngành nghề: Khác với nhãn hiệu bị giới hạn theo nhóm sản phẩm/dịch vụ đăng ký và phạm vi quốc gia, tên miền có thể truy cập toàn cầu và sử dụng cho mọi lĩnh vực hợp pháp.
  4. Là công cụ quảng bá và tài sản có giá trị thương mại: Trở thành chỉ dẫn định hướng khách hàng trong môi trường điện tử.
• Mối liên hệ giữa tên miền và đối tượng sở hữu công nghiệp: Nhãn hiệu, tên thương mại, chỉ dẫn địa lý thường được kết hợp cấu thành tên miền để tạo độ nhận diện. Việc đăng ký tên miền trùng hoặc tương tự với các đối tượng sở hữu công nghiệp đã được bảo hộ dễ dẫn đến hành vi lợi dụng uy tín, chiếm đoạt cơ hội kinh doanh.
• Bản chất hành vi cạnh tranh không lành mạnh liên quan đến tên miền: Theo quy định tại điểm d khoản 1 Điều 130 Luật Sở hữu trí tuệ, đây là hành vi chiếm hữu, sử dụng tên miền trùng hoặc tương tự gây nhầm lẫn với nhãn hiệu, tên thương mại, chỉ dẫn địa lý của người khác mà mình không có quyền sử dụng, với dụng ý xấu nhằm thu lợi bất chính.
• Pháp luật quốc tế và tiến trình lập pháp tại Việt Nam:
  • Quốc tế: Phân tích cơ chế UDRP của ICANN áp dụng cho tên miền quốc tế cấp cao (gTLDs) với 5 bước xử lý tranh chấp thông qua Hội đồng hành chính.
  • Việt Nam: Quá trình chuyển dịch quy phạm từ Luật Cạnh tranh 2004 (Điều 39, 40) sang Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (sửa đổi 2022) và Luật Công nghệ thông tin 2006, nhằm phân định thẩm quyền và tránh sự chồng chéo.

Tiêu chí	Đối tượng Sở hữu công nghiệp (Nhãn hiệu)	Tên miền (Domain Name)
Cơ chế xác lập	Đăng ký theo phân nhóm hàng hóa/dịch vụ (hoặc nổi tiếng)	Đăng ký theo nguyên tắc nộp đơn trước (First come, first served)
Phạm vi bảo hộ	Giới hạn theo lãnh thổ quốc gia và lĩnh vực đăng ký	Không giới hạn ngành nghề kinh doanh, truy cập toàn cầu
Cơ quan quản lý	Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ)	Trung tâm Internet Việt Nam - VNNIC (Bộ TT&TT)
Bản chất pháp lý	Quyền tài sản vô hình thuộc quyền sở hữu trí tuệ	Địa chỉ định danh Internet, tài nguyên thông tin

---

Chương 2: Thực trạng pháp luật Việt Nam hiện hành về hành vi cạnh tranh không lành mạnh liên quan đến tên miền

Chương 2 đi sâu phân tích các yếu tố cấu thành hành vi vi phạm và các cơ chế tài phán, xử lý theo pháp luật Việt Nam.

1. Tiêu chí xác định hành vi cạnh tranh không lành mạnh liên quan đến tên miền

Căn cứ Điều 130 Luật Sở hữu trí tuệ và hướng dẫn tại Điều 16, Điều 19 Thông tư số 11/2015/TT-BKHCN, hành vi vi phạm phải thỏa mãn đồng thời 3 yếu tố:

1. Yếu tố chủ thể: Bên bị yêu cầu xử lý không có quyền hoặc lợi ích hợp pháp đối với nhãn hiệu, tên thương mại hoặc chỉ dẫn địa lý tương ứng.
2. Yếu tố đối tượng: Đối tượng bị xâm hại là các nhãn hiệu, tên thương mại, chỉ dẫn địa lý đã được sử dụng rộng rãi, ổn định trong hoạt động kinh doanh hợp pháp tại Việt Nam và được người tiêu dùng biết đến danh tiếng, uy tín. Văn bản ghi nhận hai quan điểm thực tiễn về mức độ "biết đến" (chỉ cần một bộ phận người tiêu dùng biết đến, hoặc phải là mức độ nhận biết rộng rãi trên thị trường).
3. Yếu tố mục đích sử dụng: Chủ thể đăng ký, chiếm giữ, sử dụng tên miền với dụng ý xấu, bao gồm:
   • Sử dụng tên miền trùng/tương tự để quảng cáo, giới thiệu sản phẩm, cung ứng dịch vụ trùng hoặc liên quan nhằm trục lợi hoặc làm suy giảm uy tín của chủ thể quyền.
   • Chiếm giữ tên miền nhưng không sử dụng, nhằm mục đích bán lại, cho thuê kiếm lời hoặc gây cản trở chủ sở hữu quyền đăng ký tên miền tương ứng.

2. Cơ chế xử lý hành vi vi phạm theo pháp luật Việt Nam

Khóa luận phân tích các phương thức giải quyết tranh chấp và xử lý hành vi cạnh tranh không lành mạnh liên quan đến tên miền .vn theo quy định của Luật Công nghệ thông tin 2006, Luật Sở hữu trí tuệ và các văn bản liên quan:

• Biện pháp thương lượng, hòa giải: Căn cứ khoản 1 Điều 76 Luật Công nghệ thông tin 2006. Đây là thủ tục mang tính chất dân sự, tự nguyện, linh hoạt và bảo mật cao. Khi hòa giải thành, biên bản được lập và gửi tới Nhà đăng ký tên miền hoặc VNNIC để thực hiện chuyển giao hoặc thu hồi tên miền.
• Biện pháp xử phạt hành chính:
  • Áp dụng khi thương lượng không thành hoặc các bên lựa chọn cơ quan quản lý nhà nước.
  • Thẩm quyền: Thanh tra Bộ Khoa học và Công nghệ, Thanh tra Bộ Thông tin và Truyền thông (cơ quan nào thụ lý trước sẽ giải quyết).
  • Hình thức chế tài: Cảnh cáo, phạt tiền theo Nghị định số 99/2013/NĐ-CP; áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả như buộc thay đổi thông tin tên miền, buộc trả lại hoặc thu hồi tên miền. Biện pháp này không giải quyết yêu cầu bồi thường thiệt hại.
• Biện pháp giải quyết thông qua Trọng tài và Tòa án: Khởi kiện dân sự để yêu cầu chấm dứt hành vi vi phạm, hủy bỏ đăng ký tên miền và bồi thường thiệt hại vật chất, tinh thần.

---

Chương 3: Thực tiễn áp dụng pháp luật và một số đề xuất kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật, nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về hành vi cạnh tranh không lành mạnh liên quan đến tên miền

Chương 3 tổng kết các rào cản thực tế trong việc áp dụng pháp luật và định hình các nhóm giải pháp:

• Thực tiễn áp dụng và bất cập:
  • Việc đánh giá yếu tố "sử dụng rộng rãi", "uy tín, danh tiếng" và chứng minh "dụng ý xấu" trên môi trường số còn gặp nhiều khó khăn về mặt thu thập chứng cứ.
  • Sự thiếu đồng bộ giữa các văn bản quy phạm pháp luật của ngành Sở hữu trí tuệ và ngành Công nghệ thông tin dẫn đến sự lúng túng trong phối hợp giữa các cơ quan hành chính (Thanh tra KH&CN, Thanh tra TT&TT, VNNIC).
  • Xung đột giữa nguyên tắc cấp phát tên miền kỹ thuật (First come, first served) của ngành CNTT và nguyên tắc bảo hộ chỉ dẫn thương mại của pháp luật SHTT.
• Nguyên nhân của hạn chế: Pháp luật điều chỉnh hành vi còn mang tính chất phân tán; tốc độ thay đổi nhanh chóng của các mô hình kinh doanh trên không gian mạng; nhận thức pháp lý của doanh nghiệp về bảo vệ thương hiệu trên môi trường Internet chưa đầy đủ.
• Nhóm kiến nghị hoàn thiện pháp luật:
  • Thống nhất và đồng bộ hóa các khái niệm, tiêu chuẩn nhận diện hành vi giữa Luật Sở hữu trí tuệ, Luật Công nghệ thông tin và Luật Cạnh tranh.
  • Ban hành quy chuẩn chi tiết hơn về tiêu chí xác định "dụng ý xấu" và hành vi "đầu cơ, bán lại tên miền để kiếm lời".
  • Hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành giữa Bộ Khoa học và Công nghệ với Bộ Thông tin và Truyền thông trong việc cưỡng chế thi hành các quyết định xử phạt vi phạm hành chính có áp dụng biện pháp thu hồi tên miền.

---

Kết quả và đóng góp

• Hệ thống hóa lý luận: Xác định rõ vị trí pháp lý của tên miền trong mối tương quan với các đối tượng sở hữu công nghiệp; phân tích rõ các đặc tính không biên giới, tính duy nhất tương đối và giá trị thương mại của tên miền.
• Làm rõ các cấu thành vi phạm thực định: Phân tích chi tiết 3 nhóm yếu tố bắt buộc (chủ thể không có quyền, đối tượng sở hữu công nghiệp có uy tín, mục đích sử dụng với dụng ý xấu) để kết luận một hành vi là cạnh tranh không lành mạnh liên quan đến tên miền theo quy định tại điểm d khoản 1 Điều 130 Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2022 và Thông tư số 11/2015/TT-BKHCN.
• Đóng góp kiến nghị lập pháp: Đề xuất các giải pháp đồng bộ hóa cơ chế xử lý tranh chấp tên miền quốc gia .vn, giải quyết xung đột thẩm quyền giữa các cơ quan thanh tra chuyên ngành và nâng cao hiệu lực thi hành của các biện pháp xử lý hành chính.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của đề tài: Đề tài giới hạn phạm vi nghiên cứu đối với tên miền quốc gia Việt Nam .vn, không đi sâu nghiên cứu quy trình xử lý tranh chấp đối với tên miền quốc tế cấp cao thuộc thẩm quyền tài phán theo cơ chế UDRP của ICANN.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu cơ chế giải quyết tranh chấp tên miền xuyên biên giới, việc áp dụng các phán quyết của trung tâm trọng tài quốc tế (như Trung tâm Trọng tài và Hòa giải WIPO) tại Việt Nam, và các dạng hành vi vi phạm mới phát sinh trên môi trường thương mại điện tử đa nền tảng.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Luật Kinh tế, Luật Sở hữu trí tuệ và Luật Công nghệ thông tin tham khảo về lý luận cạnh tranh không lành mạnh trên không gian mạng.
• Doanh nghiệp đang xây dựng chiến lược bảo hộ nhãn hiệu gắn liền với bảo vệ tài nguyên tên miền và phòng ngừa rủi ro chiếm đoạt tên miền.
• Các luật sư, chuyên viên pháp lý tham khảo cơ chế chứng minh hành vi và lựa chọn phương thức xử lý (hành chính, hòa giải, tòa án) khi phát sinh tranh chấp tên miền .vn.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Hành vi cạnh tranh không lành mạnh liên quan đến tên miền được định nghĩa thế nào trong Luật Sở hữu trí tuệ hiện hành?

Theo điểm d khoản 1 Điều 130 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 07/2022/QH15), đây là hành vi chiếm hữu, sử dụng tên miền trùng hoặc tương tự gây nhầm lẫn với nhãn hiệu, tên thương mại được bảo hộ của người khác hoặc chỉ dẫn địa lý mà mình không có quyền sử dụng với dụng ý xấu, lợi dụng uy tín, danh tiếng của nhãn hiệu, tên thương mại, chỉ dẫn địa lý tương ứng nhằm thu lợi bất chính.

2. Để xác định hành vi chiếm giữ, sử dụng tên miền vi phạm, chủ thể quyền cần chứng minh những yếu tố nào?

Cần chứng minh đồng thời 3 yếu tố:

1. Bên bị yêu cầu xử lý không có quyền hoặc lợi ích hợp pháp đối với đối tượng sở hữu công nghiệp đó.
2. Nhãn hiệu, tên thương mại, chỉ dẫn địa lý bị xâm hại đã được sử dụng rộng rãi, ổn định và có uy tín, danh tiếng tại Việt Nam.
3. Bên vi phạm có dụng ý xấu (sử dụng gây nhầm lẫn để thu lợi bất chính, hoặc đầu cơ tên miền nhằm bán lại kiếm lời, hoặc cản trở hoạt động của chủ thể quyền).

3. Vụ việc tranh chấp tên miền heineken.vn trong văn bản minh họa cho vấn đề gì?

Vụ việc minh họa cho sự xung đột giữa nguyên tắc đăng ký tên miền "đăng ký trước, cấp phát trước" của ngành công nghệ thông tin và việc bảo hộ quyền nhãn hiệu. VNNIC tiếp nhận đơn của Công ty KCC và đã khuyến nghị Heineken đăng ký nhưng hãng không phản hồi vì cho rằng nhãn hiệu đã được bảo hộ đương nhiên loại trừ người khác. Do đó, VNNIC đã cấp phát tên miền heineken.vn cho Công ty KCC theo đúng nguyên tắc kỹ thuật.

4. Cơ quan nào có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi cạnh tranh không lành mạnh liên quan đến tên miền?

Thẩm quyền xử phạt hành chính thuộc về Thanh tra Bộ Khoa học và Công nghệ và Thanh tra Bộ Thông tin và Truyền thông. Trường hợp chủ thể quyền gửi đơn yêu cầu đến nhiều cơ quan thì cơ quan nào thụ lý đầu tiên sẽ có thẩm quyền giải quyết vụ việc.

5. Ưu điểm và hạn chế chính của biện pháp xử phạt hành chính trong xử lý vi phạm tên miền là gì?

• Ưu điểm: Thủ tục nhanh chóng, tính răn đe cao, có thể áp dụng biện pháp buộc thu hồi hoặc trả lại tên miền.
• Hạn chế: Cơ quan hành chính không có thẩm quyền giải quyết yêu cầu bồi thường thiệt hại (chủ thể quyền phải khởi kiện ra Tòa án nếu muốn yêu cầu bồi thường).

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Bích Trang đã phân tích toàn diện cơ sở lý luận và thực trạng pháp lý về hành vi cạnh tranh không lành mạnh liên quan đến tên miền tại Việt Nam. Nghiên cứu đã làm rõ ba tiêu chí cấu thành hành vi vi phạm, đồng thời phân tích ưu nhược điểm của các cơ chế xử lý bằng thương lượng, hành chính, trọng tài và tòa án. Các đề xuất hoàn thiện pháp luật trong khóa luận cung cấp những căn cứ khoa học có giá trị nhằm bảo vệ quyền sở hữu công nghiệp và xây dựng môi trường thương mại điện tử lành mạnh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: NHỮNG VAN DE LÝ LUẬN VỀ HANH VI CẠNH TRANH KHÔNG LÀNH MANH LIEN QUAN DEN TEN MIEN 1. Khéiquat chung về ten miền 1. Kháiniệm tén mien Muôn kết nỗi với mang Internet doi hỏi mối thiệt bi phải có một dia chi cu thé dé từ đó các thiết bị có thể tim kiêm và kết nói với nhau. Tuy nhiên với hàng ty thiết bị như vậy và mỗi thiết bị lại có một địa chỉ đưới dạng sô khác nhau thì hệ thống các day sé nhận biết là rất lớn và khó có thé ghi nhớ một cách chính xác.

Chính vì thê, nhằm mục đích giải quyệt những bất lợi, khó khăn từ việc ghi nhớ các địa chỉ số, hệ thống tên miền được ra đời. Mỗi một dia chỉ IP của thiệt bị sé được gán với một tên dưới dạng chữ - đó chính là tên miền. Tên miền được sử dung để nhận điện một thiết bị từ hàng triệu thiệt bị khác kết nối vào hệ thông Internet, từ đó cho phép sử dụng các dịch vụ khác nhau như email, website và truyền tải các tập dữ liệu. Ví dụ thay vi phải ghi nhớ day số “74.113”! chúng ta chi cân gõ tên miên là “google.com” để thoải mái tìm kiêm thông tin.

Tên miễn (Domain nam ©) với chức nang ban dau chỉ là một cái tên dé nhớ và dé nhận biết giúp người sử dụng có thể ghi nhớ, định danh mét dia chỉ trên Internet một cách dé dàng thay vì phải ghi nhớ các con số phức tap. Theo thời gian, tên miễn không đơn thuận dừng lại là những địa chỉ định danh của các may chủ trên môi trường Internet mà đã phát triển trở thành một công cụ kinh doanh. đắc lực góp phan nhận biết nguén gốc thương mại của doanh nghiệp hoặc sản phẩm /hàng hoá của doanh nghiép đó thông qua việc quảng bá giới thiệu, cung cập địch vụ, giao dịch mua bán hàng hoá trên môi trường Internet Theo định nghia RFC 1034 được cập nhật bằng RFC 1123 thi: “Tên mién được tạo thành từ các nhấn rỗng phân cách nhan bằng dẫu cham (.); những nhãn này giới hạn ở các chữ cái ASCII từ a dén = (không phân biệt hoa thường), chit số từ 0 đến 9. và dấu gạch ngang (-) kèm theo những giới han về chiêu dài tên và vị trí dẫu gạch ngang.

Dé là dấu gạch ngang không được xuất hiện ở đâu hoặc cuối của nhấn, và chiều dài của nhãn nên trong khoảng từ 1 đến 63 và tông chiều dài ' Nguôn hftps:/Avvvtr google com/gvrs_rd=ss]. của một tên miền không được vượt quá 255/2 Mặc du cách định nghĩa này chỉ ra được mặt hình thức câu tạo của tên miền (yêu tố kỹ thuật câu thành tên miễn) nhưng lại không chỉ ra được bản chât của tên miễn hiện đại trong môi trường internet toàn câu như hiện nay. Tên miễn hiện nay dang được định nghia theo nhiều cách khác nhau, chẳng hạn: “Tên miền là dia chỉ được sử dimg trên internet cho các website hoặc e-mail. Dé là chuỗi các Ip tự thường được giải thích rõ bằng một từ, tên công ty hoặc tên người “.

Theo WIPO, tên miền được đính nghiie là “Domain names are the hianan — friendly forms of Internet addresses. and are commonly used to find websites’, định nghia nay của WIPO có thé được tam dich 1a“Tén miễn là tên thân thiện của các dia chỉ Internet va thường được sử dung đã tìm kiếm các websites” Khái niệm về tên miền của Viét Nam được quy định tương tự như tên miễn trong các van bản pháp luật quốc tê va hau như là theo một chuẩn chung vì yêu tô kỹ thuật đã xác định. Theo Trung tâm Internet V iệt Nam (V NNIC), tên miễn thực chất là sự nhận. dang vi trí của một may tính trên mang Internet, noi cách khác tên miễn là tên của các mang lưới, tên của các may chủ trên mạng Internet.

Mỗi địa chỉ bang chữ nay phải tương ứng với một địa chỉ IP dang sô.° Viéc nhận dạng này được thực hiện thông qua hệ thông tên miền (Domain Name System — DNS). Tại khoản 4 Điều 2 Thông tư24/2015-TT-BTTTT cũng đưa ra dinh nghĩa về tên miễn, theo đó tên miên là tên được sử dụng để đính danh địa chỉ Internet của may chủ gồm các day ky tự cách nhau bằng dâu “.”, tên miền bao gồm tên miền mã ASCII (dùng các kí tự dựa trên cơ sở bảng mã ASCII) và tên miền đa ngữ IDN (dùng bảng chữ cái dựa trên cơ sở ngôn ngữ truyền thông của từng quốc gia)®. Hiểu một cách đơn giần thì tên miễn giống như sô nhà, tên đường cụ thể để các thiết bị định tuyên vệ tinh dan đường cho thông tin Mối trang web thay vì dùng các day IP dé phân biệt, thì được sử dụng dia chỉ tên miền với dang chữ cái không ? Nguồn Wikipedia: https :/Ai wiapedia orgivita/Tén_mién ` Managing Intellectual Property: The Strategic Imperative ,page 463. comAnhnews hen-mien-website/ * Jưfps :/&2pfc.vnhong-tbuthơng- te 24-20 15-tt-bttt-bo-thong-tbxvtmrerethong-975 77-41 honk.

trùng nhau cho phép người ding dé dàng truy cập vào trang web. Như vay, có thể nói các khái niệm về tên miền của Việt Nam khá phù hợp và có sự tương thích với các quy định của pháp luật quốc tê hiện nay. Bac điểm của ten mien Thứ nhất. tên miền phải được đăng ký.

Nêu như đối với một số đối tượng SHTT như nhãn hiệu nổi tiếng tên thương mại, quyên tác giả. được xác lập một cách tự động thông qua quá trình sử dụng khi những đối tương này đáp ứng được những tiêu chuẩn nhất định ma pháp luật đất ra thì đôi với tên miền lại khác, cá nhân, tổ chức muôn được sử dụng tên miễn thì phải tiên hành việc dang ký. Tại Việt Nam moi tên mién quốc gia Việt Nam “vn” (trừ các tên miễn quốc té) đều phải được xác lập thông qua quá trinh đăng ký va bảo hộ đưới su quản lý của Trung tâm Internet Việt Nam (VNNIC). Bởi môi trường Internet là một môi trường do, môi trường mạng rất khó kiểm soát nên nêu tên miền không được đăng ký bảo hộ theo đúng trình tự, thủ tục ma pháp luật dat ra thi sẽ rat khó khăn trong quá trình quản ly cũng như sử dung của các chủ thể trên thực tế.

Việc đăng ky bảo hộ tên miễn phải đép ứng những điều kiện nhật định nhw: phải cung cap thông tin liên hệ như số điện thoại, email liên hệ khi đăng ký, cung cấp các thông tin về tên chủ thể đăng ký, về địa chỉ của chủ thể đăng ký tên miễn,. đông thời phải cam kết trong quá trình sử đụng tên miễn” Nhìn chung việc đăng ký tên miễn hiện nay không đặt ra nhiều điều kiện quá khat khe đối với chủ thé xin dang ký, miễn là các chủ thé phải đáp ứng và thực hiện đúng các trình tự, thủ tục nhất định: Sau khi được đăng ký, cá nhân, tổ chức mới được công nhận là có quyền sử dụng đối với tên miền Thứ hai, tên miền mang tính dug nhất trên hệ thông Internet toàn cầu. Tên miễn được xác lập bão hộ theo nguyên tac “first come first server”Š (được hiểu là đăng ký trước, cấp phát trước) và nguyên tắc “dang ký tên miễn duy “Quyền sở hữu trí tal trang tương mại điện tir: Tên miễn, trang wed và sử ng nhãn hiệu trên môi trường mạng” - hutps:/Apviemem.vnVDrtuc-steSMenl-(aset_phblölser(74)Ä/qhhŒDAVicontentlqnperesMet- ong: thuiong-mea-ier-e tere mien: trang. web-varste choig- near liệt trer-mor-truong-mang * https :Mageless.vnleniddom cane neane-cspide- cox trademark in-vienncan/, nhật”.

Đối với một số đối tượng SHCN như nhãn hiệu (trừ nhãn hiệu nỗi tiéng), các chủ thể khác nhau có thê được bảo hô cho các nhãn hiệu trùng hoặc tương tự nêu sản phẩm gắn với nhần hiệu đó không thuộc cùng một lĩnh vực kinh doanh. Tuy nhiên, với nguyên tắc “first come first server” và “dang ky tên miền duy nhật” thi tên miền chỉ được bảo hô nêu nó đảm bảo được “tính duy nhật”. Khi một tên miễn đã được đăng ký và sử dụng trên Internet bởi một cá nhân, tổ chức thì mặc nhiên là không ai có thé sử dụng tên miền đó trên Internet nữa. Tuy nhiên, tính duy nhật của tên miễn lei chỉ mang tính tương đối.

Thực tiễn về xác lập tên miền cho thay, tính duy nhật của tên miên chỉ được công nhận nêu xét trên tông thé các yêu tô của tên miền đó mà không xét đền các yêu tô riêng lẻ có tinh phân biệt trong tên miền Thực tê chính những yêu tô nay mới được coi là thành tô chính khi đánh giá tính duy nhất. Đây là một trong những nguyên nhân chủ yêu của các tranh chap liên quan tên miền hiện nay. Vi dụ tên miền Osram.com vn chỉ được xem là duy nhật khi đem so sánh với chính tên miền đó. Tuy nhiên, nêu có chủ thể khác đăng ký tên miền là Osram vn thì van được chap nhận cho dù hai chủ thé nay có thể kinh doanh cùng lĩnh vực.

Thứ ba, tên miền không bị giới hạn bởi phạm vi lãnh thé quốc gia và lĩnh vực hoạt động. Internet là một hệ thống các mang được liên kết với nhau bởi một loạt công nghệ mang điện tử không dây và quang học trên phạm vi toản câu. Internet giúp cho hang triệu doanh nghiệp lớn nhỏ trên toàn thé giới có thể kết nối với nhau,. Với tư cách là một bô phận gắn liền với internet, mọi tên miễn, đủ là tên miễn quốc gia hay tên miễn quốc tê cũng đều được sử dung trong phạm vi toàn câu và không bị giới hạn bởi phạm vi lãnh thé quốc gia.

Khi một tên miền được đăng ký thì không thé xuất hiện một tên miên thứ hai trùng với tên miền đó nữa. Khác với các đôi tượng SHCN như nhãn hiệu bị giới hạn bởi phạm vi lãnh thé và nhóm sản. phẩm/dịch vụ đăng ký, tên miên cap phép được sử dung trong moi lĩnh vực ma chủ sử dụng đăng ký, miễn là lĩnh vực hoạt động đó phù hợp với quy định pháp luật. Do vậy thực tê có nhiêu chủ thê cho rằng, chỉ cân đăng ký tên miễn quốc gia hoặc tên miền quốc tê là đủ và không cân thiết phân đính loại tên miền.

Thiết nghĩ với mỗi một tên miền đều đóng một vai trò nhật định (thông qua tên miền quốc 10 gia, người truy cập có thé định hướng và xác dinh được hoạt động sản xuất, kinh doanh đang được thực hiện tại quốc gia nao, từ đó thuận tiện cho việc tra cứu, tim biểu và thậm chí là mua bán, giao dich). Tên miễn quốc tế không làm được điều này nhưng không thé vì thé ma phủ nhận di vai tro của tên miễn quốc tê.