CHƯƠNG 1 THUC TE LIÊN QUAN DEN VIỆC NGHIÊN CỨU VÀ PHÁT TRIEN VAC XIN 1. Thực tế việc nghiên cứu và phát triển vac xin phòng ngừa COVID tại một số nước trên thế giới Năm 2016, trước sự bùng phát lớn của dịch bệnh Ebola, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã công bố một kế hoạch hành động - mang tên Kế hoạch chỉ tiết về R&D - nhằm tăng cường khả năng sẵn sàng cho sự bùng phát các bệnh truyền nhiễm trong tương lai. Vi-rút Corona sau đó đã được liệt kê là “mầm bệnh mới nổi hàng đầu” có khả năng gây ra các đợt bùng phát nghiêm trong và cần được “giải quyết khan cấp”. Việc nghiên cứu, thử nghiệm, sản xuất vắc xin ngừa COVID-19 đang là yếu tố then chốt để ngăn chặn dịch bệnh đang ngày càng trở nên nghiêm trọng.
Hiện mỗi quốc gia, vùng lãnh thô đều đã đạt được những tiễn triển nhất định trong cuộc chạy đua toàn cầu này. Cuộc chạy đua vắc-xin đầu tiên được đưa ra bởi đợt bùng phát năm 2002, do vi-rút SARS-CoV-1 gây ra và ảnh hưởng đến hơn 8.000 người ở 26 quốc gia, dẫn đến hơn 700 trường hợp tử vong. Việc phát triển các loại vắc xin SARS khác nhau được bắt đầu trong thời gian bùng phát và tiễn triển trong những năm sau đó, nhưng nhanh chóng thưa dan khi vi-rút biến mat một cách bat thường. Cho đến nay, không có vac xin SARS được phát triển, thử nghiệm và phê duyệt đầy đủ.
Tuy nhiên, một loại vi-rút có liên quan chặt chẽ, SARS-CoV-2, đã xuất hiện vào cuối năm 2019, khởi nguồn cho đại dịch COVID-19 dang diễn ra và là cuộc chạy đua vắc xin tiếp theo. Tầm quan trọng của cuộc chạy đua vắc xin này là chưa từng có. Vài tháng sau khi Tổ chức Y tế Thế giới tuyên bố COVID-19 là đại dịch, trên khắp thé giới đã có hơn 100 dự án phát triển vac xin khác nhau. Chưa bao giờ tài trợ cho việc chế vắc-xin lại lớn đến như vậy, với hàng tỷ USD đang được rót cho các nhóm nghiên cứu khắp toàn cầu nhằm tao ra sản phẩm có khả năng khống chế đại dịch.
Trong đó, Mỹ, châu Âu và Trung Quốc đầu tư lớn nhất. Không như những đợt bùng phát dịch Ebola, Zika hay Hội chứng hô hấp Trung Đông (MERS), khi đó việc sản xuất vac xin đã mat vài năm, thậm chí trong đợt bùng phát dịch hội chứng hô hap cấp tính (SARS) năm 2002, việc Trung Quốc cung cấp thông tin chậm trễ khiến nghiên cứu vắc xin mới được bắt đầu khi dịch gần như đã kết thúc, thì nay Trung Quốc đã nhanh chóng cung cấp mã gen của chủng virus nCoV-2019, giúp các nhà khoa học nhanh chóng bắt tay nghiên cứu nguồn gốc của chủng vi-rút mới, khả năng biến đôi, cũng như cách dé đối phó. Với sự tiến bộ của công nghệ và cam kết hỗ trợ nghiên cứu chống dịch bệnh của các nước, các cơ sở nghiên cứu đã nhanh chóng bắt tay vào hành động. Trước khi được thông qua sử dụng, một loại vắc xin phải trải qua nhiều giai đoạn.
Sau giai đoạn nghiên cứu và phát triển ban đầu sẽ là một loạt các thử nghiệm tiền lâm sàng và lâm sàng (bao gồm ba giai đoạn). Thông thường, mỗi bước này có thé mat tới hai năm hoặc hon dé hoàn thành. Tuy nhiên, trong cuộc chạy đua ngăn chặn vi-rút corona chủng mới, một vài trong số các bước trên đang được kết hợp hoặc thậm chí bỏ qua dé đây nhanh quá trình. Hầu hết các chế phẩm tiềm năng trong các cuộc thử nghiệm trên người này đều nhận được sự hỗ trợ tài chính của Mỹ, Châu Âu hoặc Trung Quốc.
Một số chuyên gia tin rằng, các nhà quản lý ở một trong những quốc gia và khu vực này sẽ phê duyệt một loại vắc xin an toàn, hiệu quả đầu tiên. Công ty công nghệ sinh học Moderna của Mỹ là doanh nghiệp đầu tiên trên thế giới bắt đầu thử nghiệm vắc-xin trên người vào ngày 16/3/2020, chỉ hai tháng sau khi nhận diện được trình tự gen SARS-CoV-2. Liên minh cải tiễn sẵn sàng chuẩn bị đối phó đại dịch (CEPI) là một tổ chức được thành lập vào năm 2017, sau đợt bùng phát dịch Ebola ở châu Phi và được các tô chức và chính phủ nhiều nước tài trợ. Hiện nay, các nghiên cứu vắc xin kháng virus nCoV-2019 phần lớn do tổ chức CEPI tài trợ, như hai chương trình nghiên cứu vắc xin chống chủng virus Corona mới tại Đại học Queensland, Úc và chương trình phối hợp giữa Viện Các bệnh truyền nhiễm và dị ứng quốc gia (NIAID) Mỹ và Công ty Moderna.
Tập đoàn Johnson & Johnson của Mỹ cũng thông tin phòng thí nghiệm của tập đoàn đã phát triển vắc xin dựa theo công nghệ đã áp dụng trong điều chế vắc xin Ebola đang sử dụng tại CHDC Congo và Rwanda. Công nghệ này cũng được sử dụng để sản xuất các loại vắc xin chống bệnh Zika và HIV. Bên cạnh đó, Viện Truyền nhiễm Quốc gia Nhật Bản đã nghiên cứu thành công trong việc nuôi cấy và cô lập vi- rút Corona. Các trình tự gen của vi-rút đã bị cô lập 99,9%.
Bằng việc cô lập vi-rút, các nhà nghiên cứu sẽ bắt tay vào việc điều chế vac xin và thuốc điều trị bệnh viêm phôi do nCoV gây ra, cũng như tao ra một bộ xét nghiệm có kha năng chan đoán nhanh. Tại Trung Quốc, nơi khởi nguồn của đại dịch COVID, giữa lúc dịch cúm do vi- rút Corona chủng mới đang hoành hành gây tác động tiêu cực đến nền kinh tế, thì tỷ phú giàu nhất Trung Quốc Jack Ma đã tuyên bố tài trợ 100 triệu nhân dân tệ, khoảng 14 triệu USD, trong đó gần một nửa sẽ dành cho việc phát triển vắc xin chống virus nCoV-2019. Bệnh viện Đông Thượng Hải (thuộc Dai hoc Đồng Té, Thuong Hai) da phê chuẩn dy án phát triển vac xin mới chống vi-rút Corona do trường phối hợp với Công ty công nghệ sinh học Stemirna Therapeutics (Thuong Hai) phát triển. Đại diện công ty này cho biết vắc xin sẽ được sản xuất trong không quá 40 ngày, sau đó trải qua quá trình thử nghiệm trước khi đưa vào sử dụng.
Bên cạnh nỗ lực tự thân, Trung Quốc cũng bắt đầu hợp tác phát triển vắc xin ngừa vi-rút 2019-nCoV với một số quốc gia khác. Vào cuối tháng 1/2020, Lãnh sự quán Nga tại Quảng Đông (Trung Quốc) thông báo Nga và Trung Quốc đã bắt đầu hợp tác phát triển vắc xin ngừa vi-rút 2019- nCoV. Lãnh sự quán Nga cũng cho biết Trung Quốc đã chuyên giao cho Nga bộ gen vi-rút 2019-nCoV để giúp các nhà khoa học Nga xét nghiệm nhanh nhằm phát hiện virus trong cơ thể trong hai giờ. Trong khi các chuyên gia tại Trung Quốc nói riêng đang chạy đua với thời gian tìm kiếm một loại vắc xin để chống lại vi-rút Corona mới 2019-nCoV, các cơ quan y tế Nga đã xác định được bộ ba loại thuốc hiện có dé chống lại 2019-nCoV ở người lớn.
Họ tin rằng có thé dùng ribavirin!, lopinavir/ritonavir2 và interferon beta-Ib3 dé chống lại 2019-nCoV. Những loại thuốc này thường được sử dụng để điều trị viêm gan C, HIV và bệnh đa xơ cứng tương tự. Khuyến nghị của Bộ Y té Nga không chi đưa ra các khuyến cáo, mà con mô ta phương thức điều trị và liều lượng chỉ định. Các hướng dẫn này được đưa ra cho các bác sĩ tại các bệnh viện trong cả nước.
Vào ngày 11/8/2020, Tổng thống Nga Vladimir Putin thông báo đã ký giấy phép lưu hành 1 Ribavirin là một loại thuốc kháng virus được dùng trong điều trị viêm gan C. Thuốc Ribavirin hoạt động bằng cách ngăn chặn hoặc giảm số lượng virus gây viêm. 2 Thuốc Lopinavir + Ritonavir là thuốc gốc có thành phần chính chứa Lopinavir, Ritonavir. Thuốc thuộc nhóm thuốc trị ký sinh trùng, chống nhiễm khuẩn, kháng virus, kháng nắm và là một loại công thức phối hợp liều cố định đề điều trị và phòng ngừa nhiễm HIV/AIDS.
3 Interferon beta-1b là một loại thuốc được sử dụng đề điều trị tái phát / loại bỏ bệnh đa xơ cứng. Điều trị bằng beta interferon dẫn đến giảm viêm tế bào thần kinh. Hơn nữa, nó cũng được cho là làm tăng sản xuất yếu tô tăng trưởng thần kinh và do đó cải thiện sự tồn tại của tế bào thần kinh. Sputnik V, loại vắc-xin COVID-19 đầu tiên trên thế giới được phê chuẩn sau vài tháng nghiên cứu, phát triển và thậm chí chưa tiễn hành thử nghiệm giai đoạn ba - giai đoạn quan trọng tiễn hành thử nghiệm trên hàng chục nghìn người dé khang định tính an toàn và hiệu quả của vac xin.
Covid-19 Vaccine Watch LEADERS IN THE GLOBAL COVID-19 VACCINE RACE In the Phase Phase Phase Emergency Final Lab 1 2 3 Authorization Approval Sinovac (Chin) —=—aaas == © ® (Wanan Chin) ———e ® cSnerhat GGG 0-0 Oxford/Astrazeneca Q9 ---©ˆ @œ @ Moderna eemmedirenn(ìem=rd “ @ CanSino Nế =) mm —ớ =—a<a @ @ @ (Chine) 0—rn@m=®——e e ° Pfizer/BioNtech Omsz®==© œ ® © Inovio GaGa @ Oo @ Novavax mm—@ © @ © Johnso & Johnson n @»szzzze©› es &. @ Merck @- = @ @ @ Vaccines in Vaccines in Development: Human Trials: *Last Updated: 07/27/20 SOURCE: WHO SNEWS Cập nhật tới 27/7/2020, bảng trên là những vac xin COVID-19 dang dẫn đầu trong cuộc đua phát triển vắc xin toàn cầu. Dữ liệu bảng trên cho thấy có 141 vắc xin dang được phát triển, 25 vac xin được thử nghiệm trên người. Theo bảng xếp hang này, tới 27/7, các vac xin đang thử nghiệm giai đoạn ba gồm vac xin của Sinovac (Trung Quốc), Sinopharm (Vũ Hán, Trung Quốc), Sinopharm (Bắc Kinh, Trung Quốc), Oxford/Astrazeneca (Anh, Thụy Điển) và Moderna (Mỹ).
Có ba loại vac xin đang thử nghiệm giai đoạn hai của Cansino Biological (Trung Quốc), Zhifei (Trung Quốc) và Pfizer/BioNtech (Mỹ, Đức). Ngoài ra, một số vac xin nổi bật của Inovio, Novavax, Johnson&Johnson, Merck, Sputnik V cũng đang thử nghiệm. Tính đến tháng 3 năm 2021, vac xin COVID-19 phổ biến nhất thé giới hiện nay là vắc xin của hãng được phẩm AstraZeneca với 49 quốc gia đã cấp phép sử dụng. Xếp thứ ba sau Sputnik V là vaccine của hãng Pfizer (Mỹ) và BioNTech (Đức) với 43 quốc gia đã cấp phép sử dụng.
Tiếp theo là vắc xin Moderna (19 nước) cũng như ba loại vắc xin của Trung Quốc là Sinopharm, Sinovac và CanSino, lần lượt được cấp phép tại 18, 16 và 4 nước. Vac xin Johnson&Johnson đứng ở vị trí thứ 8, được bốn quốc gia chấp thuận. Cuộc chạy đua tìm kiếm loại vắc xin ngừa COVID-19 an toàn và hiệu quả vốn nóng lên từ những ngày đầu dịch bùng phát, cho tới nay có thể nói đã đạt được những bước tiễn nhất định.