Luận văn ftu thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài vào các khu công nghiệp tại các tỉnh phía nam của việt nam

Việc thu hút đầu tư nước ngoài vào các khu công nghiệp tại miền Nam Việt Nam đã trở thành một trong những ưu… 99 trang · Trường Đại Học Ngoại Thương · 2015.

• Tác giả: Bùi Thị Thùy Dung
• Người hướng dẫn: TS. Trần Thị Ngọc Quyên
• Trường học: Trường Đại Học Ngoại Thương
• Chuyên ngành: Kinh Tế Đối Ngoại
• Đề tài: Thu Hút Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài Vào Các Khu Công Nghiệp Tại Các Tỉnh Phía Nam Của Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ FDI VÀ THU HÚT FDI VÀO KHU CÔNG NGHIỆP
• 1.1. Một số vấn đề lý luận về FDI và thu hút FDI vào khu công nghiệp
• 1.2. Một số vấn đề lý luận về FDI
• 1.3. Tổng quan thu hút FDI vào khu công nghiệp
• 1.4. Thực tiễn thu hút FDI vào các khu công nghiệp tại một số nước trên thế giới
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THU HÚT FDI VÀO CÁC KHU CÔNG NGHIỆP TẠI CÁC TỈNH PHÍA NAM CỦA VIỆT NAM
• 2.1. Khái quát tình hình thu hút FDI vào các khu công nghiệp của Việt Nam
• 2.2. Tổng quan thu hút FDI vào Việt Nam
• 2.3. Tổng quan thu hút FDI vào các khu công nghiệp của Việt Nam
• 2.4. Các chính sách thu hút FDI vào KCN Việt Nam giai đoạn 2011-2014
• 2.5. Thực trạng thu hút FDI vào các khu công nghiệp của các tỉnh phía Nam giai đoạn 2011-2014
• 2.6. Tình hình thu hút FDI vào các KCN tại các tỉnh phía Nam của Việt Nam
• 2.7. Các nhân tố ảnh hưởng đến thu hút FDI tại các tỉnh phía Nam
• 2.8. Giới thiệu một số khu công nghiệp điển hình
• 2.9. Đánh giá chung hoạt động thu hút FDI vào các KCN tại các tỉnh phía Nam giai đoạn 2011-2014
• 2.10. Hạn chế và nguyên nhân
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG THU HÚT FDI VÀO CÁC KHU CÔNG NGHIỆP TẠI CÁC TỈNH PHÍA NAM CỦA VIỆT NAM
• 3.1. Mục tiêu và định hướng thu hút FDI vào các khu công nghiệp tại các tỉnh phía Nam của Việt Nam
• 3.2. Bối cảnh thu hút FDI vào các KCN tại các tỉnh phía Nam của Việt Nam
• 3.3. Mục tiêu phát triển KCN ở các tỉnh phía Nam tầm nhìn đến năm 2020
• 3.4. Định hướng phát triển và thu hút FDI vào các KCN tại các tỉnh phía Nam của Việt Nam
• 3.5. Một số giải pháp thu hút FDI vào các khu công nghiệp tại các tỉnh phía Nam của Việt Nam
• 3.5.1. Nhóm giải pháp về pháp luật chính sách và quản lý nhà nước
• 3.5.2. Nhóm giải pháp về quy hoạch
• 3.5.3. Nhóm giải pháp về cơ sở hạ tầng
• 3.5.4. Nhóm giải pháp về lao động
• 3.5.5. Nhóm giải pháp về xúc tiến đầu tư
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Thu Hút Đầu Tư Nước Ngoài Vào Khu Công Nghiệp

Việc thu hút đầu tư nước ngoài vào các khu công nghiệp tại miền Nam Việt Nam đã trở thành một trong những ưu tiên hàng đầu trong chính sách phát triển kinh tế. Khu vực này không chỉ đóng góp lớn vào GDP mà còn tạo ra hàng triệu việc làm cho người lao động. Sự phát triển của các khu công nghiệp đã thu hút nhiều nhà đầu tư nước ngoài, nhờ vào chính sách ưu đãi và cơ sở hạ tầng ngày càng hoàn thiện. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua để tối ưu hóa nguồn vốn đầu tư này.

1.1. Đặc Điểm Của Khu Công Nghiệp Tại Miền Nam

Các khu công nghiệp tại miền Nam Việt Nam có đặc điểm nổi bật như vị trí địa lý thuận lợi, hệ thống giao thông phát triển và nguồn nhân lực dồi dào. Những yếu tố này đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI).

1.2. Vai Trò Của Chính Sách Đầu Tư Trong Khu Công Nghiệp

Chính sách đầu tư của Việt Nam đã có nhiều cải cách nhằm tạo ra môi trường đầu tư hấp dẫn hơn cho các nhà đầu tư nước ngoài. Các ưu đãi về thuế và thủ tục hành chính đã giúp tăng cường sức hấp dẫn của các khu công nghiệp.

II. Thách Thức Trong Việc Thu Hút Đầu Tư Nước Ngoài

Mặc dù có nhiều tiềm năng, việc thu hút đầu tư vào các khu công nghiệp tại miền Nam vẫn gặp phải nhiều thách thức. Các vấn đề như cơ sở hạ tầng chưa đồng bộ, chính sách chưa nhất quán và sự cạnh tranh từ các quốc gia khác đang gây khó khăn cho các nhà đầu tư. Để cải thiện tình hình, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả.

2.1. Cơ Sở Hạ Tầng Chưa Đáp Ứng Nhu Cầu

Cơ sở hạ tầng tại nhiều khu công nghiệp vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu của các nhà đầu tư lớn. Việc nâng cấp và mở rộng hạ tầng là cần thiết để thu hút thêm đầu tư nước ngoài.

2.2. Chính Sách Đầu Tư Chưa Thống Nhất

Chính sách đầu tư tại Việt Nam còn thiếu sự đồng bộ và nhất quán, gây khó khăn cho các nhà đầu tư trong việc lập kế hoạch dài hạn. Cần có sự cải cách mạnh mẽ để tạo ra một môi trường đầu tư ổn định.

III. Phương Pháp Tăng Cường Thu Hút Đầu Tư Nước Ngoài

Để tăng cường thu hút đầu tư vào các khu công nghiệp, cần áp dụng một số phương pháp hiệu quả. Việc cải thiện cơ sở hạ tầng, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và xây dựng chính sách ưu đãi hợp lý là những yếu tố quan trọng. Các giải pháp này không chỉ giúp thu hút thêm đầu tư nước ngoài mà còn nâng cao giá trị gia tăng cho nền kinh tế.

3.1. Cải Thiện Cơ Sở Hạ Tầng

Đầu tư vào cơ sở hạ tầng là một trong những giải pháp quan trọng nhất để thu hút đầu tư nước ngoài. Cần có kế hoạch dài hạn để phát triển hệ thống giao thông, điện, nước và viễn thông.

3.2. Nâng Cao Chất Lượng Nguồn Nhân Lực

Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao sẽ giúp các khu công nghiệp thu hút được nhiều nhà đầu tư hơn. Cần có các chương trình đào tạo phù hợp với nhu cầu của thị trường.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc thu hút đầu tư vào các khu công nghiệp tại miền Nam Việt Nam đã mang lại nhiều lợi ích kinh tế. Các dự án FDI không chỉ tạo ra việc làm mà còn góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Tuy nhiên, cần có những đánh giá cụ thể để tối ưu hóa hiệu quả của các dự án này.

4.1. Lợi Ích Kinh Tế Từ Đầu Tư Nước Ngoài

Các dự án FDI đã tạo ra hàng triệu việc làm và tăng cường nguồn thu ngân sách cho nhà nước. Điều này cho thấy tầm quan trọng của đầu tư nước ngoài trong phát triển kinh tế.

4.2. Đánh Giá Hiệu Quả Các Dự Án FDI

Cần có các nghiên cứu đánh giá cụ thể về hiệu quả của các dự án FDI để rút ra bài học kinh nghiệm và cải thiện chính sách thu hút đầu tư trong tương lai.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Thu Hút Đầu Tư Nước Ngoài

Việc thu hút đầu tư nước ngoài vào các khu công nghiệp tại miền Nam Việt Nam có nhiều tiềm năng phát triển trong tương lai. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu này, cần có sự cải cách mạnh mẽ trong chính sách và môi trường đầu tư. Tương lai của đầu tư nước ngoài sẽ phụ thuộc vào khả năng cải thiện các yếu tố như cơ sở hạ tầng, chính sách và nguồn nhân lực.

5.1. Triển Vọng Phát Triển Khu Công Nghiệp

Các khu công nghiệp tại miền Nam có triển vọng phát triển mạnh mẽ trong tương lai nếu được đầu tư đúng mức vào cơ sở hạ tầng và chính sách hỗ trợ.

5.2. Cần Có Chính Sách Hỗ Trợ Đầu Tư Hiệu Quả

Chính sách hỗ trợ đầu tư cần được cải thiện để thu hút thêm nhiều nhà đầu tư nước ngoài, từ đó nâng cao giá trị gia tăng cho nền kinh tế.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Kể từ khi Khu công nghiệp (KCN) Tân Thuận được thành lập vào năm 1991, trải qua 24 năm hình thành và phát triển tính đến thời điểm nghiên cứu (năm 2015), hệ thống các khu công nghiệp tại Việt Nam đã mở rộng mạng lưới tới 61 tỉnh, thành phố trên phạm vi cả nước. Các khu công nghiệp giữ vai trò đầu tàu trong việc huy động vốn đầu tư, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, hiện đại hóa kết cấu hạ tầng và chuyển dịch cơ cấu sản xuất theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Trong bức tranh phát triển chung, khu vực các tỉnh phía Nam—bao gồm vùng Đông Nam Bộ và vùng Đồng bằng sông Cửu Long—là địa bàn tập trung số lượng khu công nghiệp lớn nhất và là nơi đón nhận làn sóng đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) sớm nhất và quy mô nhất cả nước. Tính đến hết năm 2014, hệ thống KCN tại các tỉnh phía Nam đã thu hút 67,15% tổng số dự án FDI và chiếm 60,93% tổng vốn FDI đăng ký vào các KCN của toàn quốc.

Mặc dù đạt được những kết quả vượt bậc về quy mô, hoạt động thu hút FDI vào các KCN phía Nam vẫn bộc lộ nhiều hạn chế nội tại: hiệu quả sử dụng nguồn vốn chưa tương xứng với tiềm năng, các dự án FDI chủ yếu tập trung vào khâu gia công và lắp ráp có giá trị gia tăng thấp, mức độ chuyển giao công nghệ còn hạn chế, và hệ thống hạ tầng kỹ thuật ngoài hàng rào tại nhiều địa phương chưa đáp ứng được đòi hỏi khắt khe của các nhà đầu tư chiến lược. Xuất phát từ thực tiễn đó, khóa luận thực hiện nghiên cứu đề tài nhằm đánh giá toàn diện thực trạng và tìm kiếm các hàm ý giải pháp.

Mục tiêu nghiên cứu tổng quát của đề tài là phân tích tình hình thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào các KCN tại các tỉnh phía Nam giai đoạn 2011–2014 (có liên hệ chuỗi số liệu từ năm 2005), từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nhằm nâng cao chất lượng và gia tăng quy mô dòng vốn FDI vào khu vực này trong giai đoạn tiếp theo.

Nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể được tác giả xác định qua 3 nội dung:

1. Nghiên cứu và hệ thống hóa cơ sở lý thuyết, thực tiễn liên quan đến đầu tư trực tiếp nước ngoài và hoạt động thu hút FDI vào mô hình khu công nghiệp.
2. Khái quát tình hình thu hút FDI vào hệ thống KCN của Việt Nam; phân tích môi trường đầu tư và đánh giá thực trạng thu hút FDI vào các KCN tại các tỉnh phía Nam giai đoạn 2011–2014.
3. Đề xuất các nhóm giải pháp chủ yếu nhằm tăng cường thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào các KCN phía Nam trong giai đoạn tới, gắn liền với bối cảnh thực thi Luật Đầu tư năm 2014.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài vào các khu công nghiệp tại các tỉnh phía Nam của Việt Nam.
• Phạm vi không gian: Hệ thống các KCN thuộc các tỉnh phía Nam, trọng tâm là vùng Đông Nam Bộ và vùng Đồng bằng sông Cửu Long.
• Phạm vi thời gian: Nghiên cứu tập trung phân tích số liệu thực trạng giai đoạn 2011–2014, giai đoạn chứng kiến nhiều biến động của dòng vốn FDI và sự chuyển giao thể chế pháp lý đầu tư.
• Phạm vi nội dung: Các nhân tố cấu thành môi trường đầu tư (khung chính sách, ưu đãi đầu tư, hạ tầng, lao động) và các chỉ tiêu phản ánh kết quả thu hút FDI vào KCN (số lượng dự án, quy mô vốn đăng ký, vốn thực hiện, cơ cấu ngành nghề và đối tác).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng nền tảng nghiên cứu dựa trên các khái niệm chuẩn mực quốc tế và quy định pháp lý của Việt Nam:

• Về khái niệm FDI: Tác giả trích dẫn định nghĩa của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) trong Cẩm nang Cán cân Thanh toán ấn bản lần thứ 5 (BPM5 1993, tr. 86), nhấn mạnh yếu tố lợi ích lâu dài và quyền kiểm soát quản lý doanh nghiệp nhận đầu tư. Khóa luận cũng viện dẫn định nghĩa của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD, Detailed Benchmark Definition 2008, tr. 48-49) làm rõ 4 phương thức xác lập quyền quản lý của chủ đầu tư nước ngoài. Ở góc độ pháp lý quốc gia, tác giả đối chiếu Luật Đầu tư nước ngoài năm 1996, Luật Đầu tư năm 2005 và Luật Đầu tư năm 2014 để làm rõ sự chuyển đổi từ khái niệm FDI trực tiếp sang việc quy định cụ thể hành vi "đầu tư trực tiếp" và "đầu tư nước ngoài".
• Về mô hình khu công nghiệp: Tác giả sử dụng định nghĩa của Tổ chức Phát triển Công nghiệp Liên Hợp Quốc (UNIDO) và Điều 3 Luật Đầu tư năm 2014 nhằm xác lập đặc trưng của KCN: khu vực có ranh giới địa lý xác định, chuyên sản xuất hàng công nghiệp và thực hiện dịch vụ cho sản xuất công nghiệp, không có dân cư sinh sống, chịu sự điều chỉnh của cơ chế quản lý chuyên biệt.
• Về khung nhân tố tác động: Khóa luận tiếp cận mô hình phân tích từ Báo cáo Đầu tư Thế giới (WIR 1988) của Diễn đàn Thương mại và Phát triển Liên Hợp Quốc (UNCTAD), chia các nhân tố ảnh hưởng thành ba nhóm cốt lõi: khung chính sách (quy định trực tiếp và chính sách kinh tế vĩ mô gián tiếp), các yếu tố môi trường kinh tế (tài nguyên, nguồn lao động, kinh tế vĩ mô, cơ sở hạ tầng), và các yếu tố tạo thuận lợi trong kinh doanh (xúc tiến đầu tư, ưu đãi tài khóa, dịch vụ hỗ trợ sau đầu tư).

Phương pháp nghiên cứu:

• Phương pháp luận chỉ đạo: Sử dụng phương pháp duy vật biện chứng và phương pháp duy vật lịch sử kết hợp logic kinh tế nhằm đánh giá hiện tượng kinh tế trong mối quan hệ vận động, phát triển theo từng giai đoạn thể chế.
• Phương pháp nghiên cứu cụ thể: Khóa luận sử dụng kết hợp phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp, phương pháp phân tích - tổng hợp, phương pháp thống kê mô tả và phương pháp so sánh đối chiếu (so sánh số liệu giữa các thời kỳ, giữa các vùng kinh tế và so sánh quốc tế).

Nguồn dữ liệu nghiên cứu: Tác giả khai thác nguồn số liệu thứ cấp đáng tin cậy đã được công bố chính thức, bao gồm:

• Niên giám Thống kê các năm của Tổng cục Thống kê.
• Báo cáo tình hình thu hút FDI của Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Kế hoạch và Đầu tư).
• Báo cáo tình hình triển khai thực hiện quy hoạch các KCN của Vụ Quản lý các Khu kinh tế (Bộ Kế hoạch và Đầu tư).
• Báo cáo Đầu tư Công nghiệp Việt Nam 2011 do UNIDO phối hợp với Bộ Kế hoạch và Đầu tư thực hiện.
• Dữ liệu đánh giá môi trường kinh doanh từ Chỉ số Phát triển Thế giới (World Development Indicators 2014) của Ngân hàng Thế giới (World Bank).
• Báo cáo tổng kết và cổng thông tin điện tử của Ban Quản lý các KCN tại các địa phương trọng điểm phía Nam (như HEPZA TP. Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Bình Dương).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Lý luận chung về FDI và thu hút FDI vào khu công nghiệp

Chương này tập trung làm sáng tỏ bản chất kinh tế của dòng vốn FDI và cơ chế vận hành của mô hình khu công nghiệp:

• Bản chất và đặc điểm FDI: Khẳng định FDI là hình thức đầu tư tư nhân nhằm tìm kiếm lợi nhuận, trong đó nhà đầu tư gắn liền với quyền kiểm soát vốn và phương án sản xuất kinh doanh, trực tiếp chịu rủi ro lỗ lãi và thường đi kèm với hoạt động chuyển giao công nghệ.
• Tác động hai mặt của FDI đối với nước tiếp nhận: Tác động tích cực bao gồm việc bổ sung nguồn vốn ngoại tệ giúp giải quyết tình trạng thiếu hụt tích lũy nội bộ, tiếp thu công nghệ tiên tiến và năng lực quản trị, đẩy nhanh chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế theo hướng hiện đại, gia tăng kim ngạch xuất khẩu và giải quyết việc làm. Ngược lại, tác động tiêu cực tiềm ẩn nguy cơ phụ thuộc vào các công ty xuyên quốc gia (TNCs), gia tăng mất cân đối phát triển vùng miền, áp lực chi phí ưu đãi tài khóa và rủi ro tiếp nhận công nghệ cũ, ô nhiễm môi trường do các nước phát triển chuyển dịch sang.
• Khái niệm, đặc điểm và phân loại khu công nghiệp: Hệ thống hóa KCN theo quy mô diện tích (KCN lớn từ 50 ha trở lên do Thủ tướng Chính phủ quyết định; KCN vừa và nhỏ dưới 50 ha thuộc thẩm quyền Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh); phân loại theo chủ thể đầu tư kết cấu hạ tầng (100% vốn nước ngoài, liên doanh, doanh nghiệp nội địa); theo định hướng chuyên môn hóa (công nghiệp nặng, công nghiệp nhẹ, công nghiệp phụ trợ, công nghệ cao, chế biến nông sản); và theo tính chất thực thể (khu sản xuất thuần túy hoặc mô hình khu công nghiệp - đô thị - dịch vụ).
• Bài học kinh nghiệm quốc tế: Khóa luận khảo cứu chi tiết thực tiễn của hai quốc gia:
  • Thái Lan: Xây dựng chính sách ưu đãi phân vùng phát triển theo khoảng cách địa lý tính từ thủ đô Bangkok (chia thành 3 vùng: Vùng 1, Vùng 2, Vùng 3; KCN càng xa Bangkok càng nhận ưu đãi thuế cao nhằm phân bổ đồng đều nền kinh tế). Đồng thời, Ủy ban Đầu tư Thái Lan (BOI) áp dụng chính sách cho phép doanh nghiệp FDI sở hữu đất trong KCN khi đáp ứng tiêu chuẩn và triển khai mô hình KCN dịch vụ - đô thị điển hình tại Laem Chabang.
  • Trung Quốc: Thành công với các đặc khu kinh tế (SEZ) như Thâm Quyến, Chu Hải, Sán Đầu, Hạ Môn, Hải Nam gắn liền phát triển công nghiệp với đô thị hóa; trao thẩm quyền quản lý tương đương cấp tỉnh cho cơ quan quản lý đặc khu; ban hành ưu đãi linh hoạt dựa trên hàm lượng công nghệ và năng lực sinh lời của dự án.

Chương 2: Thực trạng thu hút FDI vào các khu công nghiệp tại các tỉnh phía Nam của Việt Nam

Chương 2 trình bày chi tiết bức tranh toàn cảnh về dòng vốn FDI quốc gia và kết quả phát triển KCN tại miền Nam giai đoạn 2011–2014:

• Toàn cảnh FDI Việt Nam qua các thời kỳ: Giai đoạn 1988–1997 là làn sóng đầu tiên với 2.232 dự án, vốn đăng ký 16,244 tỷ USD và vốn thực hiện 12,98 tỷ USD; giai đoạn 1998–2005 chịu tác động của khủng hoảng tài chính châu Á dẫn đến sụt giảm và phục hồi chậm; giai đoạn 2006–2014 tăng trưởng đột biến với đỉnh cao năm 2008 đạt 64 tỷ USD vốn đăng ký. Năm 2011, do ảnh hưởng bất ổn kinh tế vĩ mô toàn cầu, dòng vốn đăng ký giảm 24% xuống còn 14 tỷ USD (vốn thực hiện đạt gần 11 tỷ USD). Đến năm 2014, tình hình phục hồi vững chắc với 21,92 tỷ USD tổng vốn đăng ký cấp mới và tăng thêm, vốn giải ngân đạt 12,5 tỷ USD.
• Cơ cấu FDI năm 2014:
  • Theo ngành: Công nghiệp chế biến, chế tạo giữ tỷ trọng áp đảo với 71,6% (774 dự án đăng ký mới, vốn cấp mới và tăng thêm đạt 14,49 tỷ USD); kinh doanh bất động sản chiếm 12,6% (35 dự án mới, vốn 2,54 tỷ USD); xây dựng chiếm 5,2%; nông lâm thủy sản chỉ chiếm dưới 0,5% (14 dự án mới, 8 lượt tăng vốn, tổng vốn 68,45 triệu USD).
  • Theo đối tác: Hàn Quốc dẫn đầu với 7,32 tỷ USD (chiếm 36,2% tổng vốn đăng ký mới và tăng thêm nhờ các dự án lớn của Samsung, LG, Lotte, Posco); Hồng Kông đứng thứ hai với 3 tỷ USD (14,8%); Singapore đứng thứ ba với 2,79 tỷ USD (13,8%); Nhật Bản đứng thứ tư với 2,05 tỷ USD (10,1%).
  • Theo địa bàn: Thái Nguyên dẫn đầu cả nước với 3,35 tỷ USD (chiếm 16,6% tổng vốn cả nước nhờ tổ hợp Samsung Electronics Việt Nam 3 tỷ USD); TP. Hồ Chí Minh đứng thứ hai với 3,1 tỷ USD (15,4%); Đồng Nai đứng thứ ba với 1,83 tỷ USD.
• Tình hình phát triển hệ thống KCN cả nước và khu vực phía Nam: Đến hết tháng 9/2014, cả nước có 295 KCN được thành lập với tổng diện tích 82,8 nghìn ha, trong đó 212 KCN đã đi vào vận hành (diện tích 60 nghìn ha) và 83 KCN đang trong giai đoạn giải phóng mặt bằng, xây dựng cơ bản (diện tích 24,4 nghìn ha). Riêng giai đoạn 2011–2014, dòng vốn FDI chảy vào các KCN cả nước đạt mức tăng trưởng đột biến với 4.113 dự án và tổng vốn 79,35 tỷ USD.

Dưới đây là bảng tổng hợp số lượng và diện tích KCN phân bố theo các vùng địa lý của Việt Nam tính đến năm 2014:

Vùng kinh tế	Số lượng KCN	Tỷ lệ % số lượng so với cả nước	Diện tích tự nhiên (ha)	Tỷ lệ % diện tích so với cả nước
Trung du và miền núi phía Bắc	24	8,1%	5.304	6,4%
Đồng bằng sông Hồng	76	25,8%	17.073	20,6%
Đông Nam Bộ	100	33,9%	35.582	43,0%
Tây Nam Bộ (Đồng bằng sông Cửu Long)	51	17,3%	12.841	15,5%

• Về thực trạng các tỉnh phía Nam: Hai vùng kinh tế Đông Nam Bộ và Tây Nam Bộ tập trung 151 KCN (chiếm 51,2% số lượng KCN cả nước). Các tỉnh, thành phố dẫn đầu về phát triển KCN và tiếp nhận FDI gồm Đồng Nai, Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu, TP. Hồ Chí Minh, Long An và Tây Ninh. Các dự án KCN đóng vai trò nguồn thu ngân sách chính, tạo kim ngạch xuất khẩu và giải quyết hàng triệu việc làm.
• Phân tích rào cản hành chính và khung pháp lý: Tác giả dẫn chứng báo cáo Chỉ số Phát triển Thế giới năm 2014 của World Bank để chỉ ra gánh nặng thủ tục thành lập doanh nghiệp tại Việt Nam so với các nền kinh tế đối trọng:

Quốc gia	Số bước thực hiện cấp phép	Thời gian yêu cầu (ngày)
Singapore	3	3
Malaysia	9	6
Thái Lan	7	28
Trung Quốc	14	31
Việt Nam	9	34

• Đánh giá tác động chuyển tiếp của Luật Đầu tư năm 2014: Khóa luận phân tích 4 cải cách cốt lõi của Luật Đầu tư năm 2014 so với Luật Đầu tư năm 2005 nhằm tạo lập bước ngoặt thu hút FDI vào KCN:

Nội dung đổi mới	Luật Đầu tư 2005 và quy định cũ	Luật Đầu tư 2014
Thủ tục đầu tư	Thời gian cấp phép kéo dài; quy trình gồm 3 bước thẩm định phức tạp.	Rút ngắn thời gian cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư tối đa còn 15 ngày (Điều 37); giảm xuống còn 2 quy trình.
Hình thức đầu tư	Hình thức đối tác công tư chưa được hoàn thiện đồng bộ trong luật đầu tư.	Bổ sung chính thức hình thức hợp đồng hợp tác công tư (PPP), tạo cơ sở pháp lý huy động vốn tư nhân vào kết cấu hạ tầng KCN.
Ngành nghề ưu đãi	Ưu đãi dàn trải theo diện rộng, thiếu tính định hướng chuyên sâu.	Bổ sung danh mục ưu đãi cụ thể đối với công nghệ cao, nông nghiệp, công nghiệp hỗ trợ; định hướng thu hút dự án quy mô lớn.
Cơ chế phân cấp	Quyền hạn giải quyết thủ tục phân tán giữa các sở, ban ngành.	Phân cấp triệt để cho Ban Quản lý các KCN thẩm quyền cấp, điều chỉnh và thu hồi Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư (Điều 38).

• Hạn chế và nguyên nhân: Các KCN phía Nam còn phát triển thiếu tính liên kết chuỗi giá trị; các ngành công nghiệp hỗ trợ kém phát triển; hạ tầng giao thông kết nối liên vùng (cảng biển, đường vành đai) thường xuyên quá tải; trình độ lao động qua đào tạo kỹ thuật còn thấp, dẫn đến việc thu hút chủ yếu các dự án thâm dụng lao động phổ thông.

Chương 3: Định hướng và giải pháp tăng cường thu hút FDI vào các khu công nghiệp tại các tỉnh phía Nam của Việt Nam

Chương cuối xác lập định hướng phát triển đến năm 2020 và đề xuất 5 nhóm giải pháp cụ thể:

• Mục tiêu và định hướng đến năm 2020: Chuyển dịch định hướng từ thu hút FDI theo số lượng sang thu hút có chọn lọc; nâng cao tỷ suất đầu tư trên mỗi hecta đất công nghiệp; ưu tiên các ngành công nghệ cao, tiết kiệm tài nguyên, thân thiện môi trường; phát triển liên kết vùng giữa vùng công nghiệp trung tâm (Đông Nam Bộ) với vùng dự trữ nguyên liệu và chế biến nông sản (Đồng bằng sông Cửu Long).
• Năm nhóm giải pháp triển khai:
  1. Hoàn thiện pháp luật, chính sách và nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước: Thực thi nghiêm túc các quy định cải cách của Luật Đầu tư 2014; đơn giản hóa tối đa thủ tục hành chính tại chỗ; kiện toàn bộ máy và phát huy vai trò thực quyền của Ban Quản lý các KCN (như HEPZA) theo cơ chế "một cửa, một đầu mối".
  2. Nâng cao chất lượng công tác quy hoạch: Gắn kết quy hoạch xây dựng KCN với quy hoạch mạng lưới đô thị và phát triển kinh tế - xã hội tổng thể; kiên quyết loại bỏ các dự án KCN quy hoạch treo hoặc kém hiệu quả; xây dựng các KCN sinh thái và KCN chuyên sâu (tiêu biểu như KCN chuyên sâu Phú Mỹ 3 tại Bà Rịa - Vũng Tàu hợp tác với Nhật Bản).
  3. Phát triển và hiện đại hóa hệ thống cơ sở hạ tầng: Vận dụng mô hình đối tác công tư (PPP) để huy động nguồn lực xã hội đầu tư hạ tầng giao thông kết nối ngoài hàng rào, hệ thống cấp điện, cấp nước ổn định và trạm xử lý nước thải tập trung đạt quy chuẩn môi trường.
  4. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực: Đẩy mạnh đào tạo nghề theo địa chỉ sử dụng và đơn đặt hàng của các doanh nghiệp FDI; thiết lập mối liên kết chặt chẽ giữa trường đại học, trường nghề với các doanh nghiệp KCN; xây dựng nhà ở xã hội và thiết chế văn hóa cho người lao động nhập cư.
  5. Đổi mới hoạt động xúc tiến đầu tư: Chuyển đổi phương thức xúc tiến đầu tư từ bị động sang chủ động; tập trung tiếp cận các tập đoàn đa quốc gia hàng đầu tại các thị trường trọng điểm (Hàn Quốc, Nhật Bản, Singapore, Hoa Kỳ, EU); nâng cao chất lượng dịch vụ hỗ trợ pháp lý và giải quyết vướng mắc sau cấp phép (sau đầu tư).

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã hệ thống hóa và làm sáng tỏ các kết quả nghiên cứu định lượng lẫn định tính quan trọng:

• Xác lập bộ dữ liệu thực chứng về vị thế thống trị của các KCN phía Nam: Các KCN miền Nam (chủ lực là vùng Đông Nam Bộ với 100 KCN, 35.582 ha đất tự nhiên) là địa bàn tiếp nhận FDI trọng điểm, thu hút 67,15% số dự án và 60,93% tổng vốn FDI KCN cả nước. Đồng thời, nghiên cứu ghi nhận đóng góp vĩ mô của hệ thống KCN toàn quốc giai đoạn 2011–2014 khi thu hút 4.113 dự án với 79,35 tỷ USD vốn đăng ký, đóng góp hàng năm hơn 80 tỷ USD kim ngạch xuất nhập khẩu (chiếm 35% kim ngạch cả nước) và chiếm 80% tổng vốn FDI trong ngành sản xuất công nghiệp.
• Cập nhật số liệu cơ cấu đối tác và ngành nghề năm 2014: Ghi nhận sự chuyển dịch đối tác đầu tư khi Hàn Quốc vươn lên vị trí số 1 với 7,32 tỷ USD vốn đăng ký mới và tăng thêm, vượt qua các đối tác truyền thống như Nhật Bản (2,05 tỷ USD). Khẳng định cơ cấu vốn FDI tập trung áp đảo vào công nghiệp chế biến, chế tạo (71,6%), trong khi nông lâm thủy sản chiếm tỷ lệ rất thấp (dưới 0,5%).
• Đóng góp so sánh chính sách và kinh nghiệm quốc tế: Tác giả đã đặt thực tiễn thu hút FDI tại Việt Nam vào thế đối chiếu trực tiếp với các bài học thành công từ chính sách phân vùng ưu đãi của Thái Lan và phân cấp quản lý đặc khu kinh tế của Trung Quốc; phân tích cụ thể sự chậm trễ trong thời gian cấp phép kinh doanh tại Việt Nam (34 ngày) theo dữ liệu của World Bank.
• Đóng góp khoa học so với các công trình trước: Kế thừa có chọn lọc các nghiên cứu trước đây (như đề tài của Nguyễn Thị Thanh Hương năm 2009 hay Báo cáo Đầu tư Công nghiệp 2011 của UNIDO), khóa luận đã kịp thời cập nhật chuỗi dữ liệu thực tiễn đến hết năm 2014 và phân tích tác động trực tiếp của các điểm mới trong Luật Đầu tư năm 2014 (như quy định rút ngắn thời hạn cấp phép xuống 15 ngày, bổ sung hình thức PPP và tăng thẩm quyền cho BQL khu công nghiệp).

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của nghiên cứu: Phạm vi dữ liệu thực nghiệm của khóa luận kết thúc ở mốc thời gian cuối năm 2014, tại thời điểm Luật Đầu tư năm 2014 mới được Quốc hội thông qua và chưa chính thức có hiệu lực thi hành (có hiệu lực từ ngày 01/07/2015). Do đó, tác giả chưa có điều kiện đánh giá định lượng tác động thực tế của luật mới trong đời sống kinh tế. Ngoài ra, việc phân tích thực trạng chủ yếu dựa trên các nguồn dữ liệu thống kê thứ cấp tổng hợp từ cơ quan nhà nước, chưa thực hiện được điều tra khảo sát xã hội học sơ cấp trên diện rộng đối với các doanh nghiệp FDI và người lao động trong từng KCN.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Tiếp tục theo dõi và đo lường định lượng các tác động thực thi của Luật Đầu tư năm 2014 cùng mô hình đầu tư PPP đối với dòng vốn FDI vào các KCN phía Nam sau năm 2015; mở rộng nghiên cứu chuyên sâu về mối liên kết chuyển giao công nghệ và mức độ lan tỏa giá trị gia tăng giữa doanh nghiệp FDI với hệ thống doanh nghiệp phụ trợ nội địa tại vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu học thuật và thực tiễn hữu ích:

• Đối tượng sử dụng: Sinh viên, học viên cao học thuộc các chuyên ngành Kinh tế đối ngoại, Kinh tế quốc tế, Quản lý kinh tế và Kinh doanh quốc tế có thể sử dụng đề tài làm tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu về đầu tư quốc tế, chính sách thương mại và phát triển khu công nghiệp. Đồng thời, tài liệu cung cấp nguồn thông tin tham khảo có giá trị cho các cán bộ quản lý tại các Ban Quản lý Khu công nghiệp, Sở Kế hoạch và Đầu tư các tỉnh phía Nam.
• Các nội dung đáng tham khảo nhất:
  • Phương pháp phân kỳ và hệ thống hóa chuỗi số liệu phát triển KCN và dòng vốn FDI từ năm 1988 đến năm 2014.
  • Các bảng phân tích so sánh thời gian cấp phép đầu tư quốc tế và phân tích những điểm đổi mới cốt lõi của Luật Đầu tư 2014.
  • Mô hình kinh nghiệm phân vùng ưu đãi phát triển KCN của Thái Lan và mô hình quản lý đặc khu kinh tế gắn liền đô thị hóa của Trung Quốc.

Câu hỏi thường gặp

1. Vị thế của các khu công nghiệp tại các tỉnh phía Nam trong hoạt động thu hút FDI của cả nước tính đến hết năm 2014 được phản ánh qua các chỉ tiêu định lượng nào? Tính đến hết năm 2014, khu vực phía Nam tập trung 151 KCN (gồm 100 KCN tại Đông Nam Bộ và 51 KCN tại Tây Nam Bộ). Các KCN trên địa bàn các tỉnh phía Nam đã thu hút được 67,15% trong tổng số dự án FDI và chiếm 60,93% trong tổng vốn FDI đăng ký vào các KCN của toàn bộ nền kinh tế Việt Nam.

2. Cơ cấu dòng vốn FDI vào Việt Nam trong năm 2014 phân bổ ra sao theo lĩnh vực đầu tư và đối tác quốc tế? Năm 2014, xét theo lĩnh vực, ngành công nghiệp chế biến, chế tạo đứng đầu với 71,6% (14,49 tỷ USD), tiếp theo là kinh doanh bất động sản chiếm 12,6% (2,54 tỷ USD), xây dựng chiếm 5,2%, và nông lâm thủy sản chỉ chiếm dưới 0,5% (68,45 triệu USD). Xét theo đối tác, Hàn Quốc dẫn đầu với 7,32 tỷ USD (36,2%), kế tiếp là Hồng Kông với 3 tỷ USD (14,8%), Singapore với 2,79 tỷ USD (13,8%) và Nhật Bản với 2,05 tỷ USD (10,1%).

3. Thời gian và quy trình cấp phép kinh doanh tại Việt Nam năm 2014 được xếp hạng như thế nào so với các nước trong khu vực theo báo cáo của World Bank? Theo báo cáo World Development Indicators 2014 của World Bank được trích dẫn trong khóa luận, thời gian cấp phép kinh doanh tại Việt Nam yêu cầu 9 bước và mất 34 ngày. Thời gian này dài hơn đáng kể so với Singapore (3 bước, 3 ngày), Malaysia (9 bước, 6 ngày), Thái Lan (7 bước, 28 ngày) và Trung Quốc (14 bước, 31 ngày).

4. Luật Đầu tư năm 2014 đã có những cải cách căn bản nào về thủ tục hành chính và cơ chế phân cấp quản lý đối với KCN so với Luật Đầu tư năm 2005? Luật Đầu tư năm 2014 đã rút ngắn thời hạn cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư xuống mức tối đa 15 ngày (theo Điều 37); tinh gọn quy trình thực hiện từ 3 quy trình xuống còn 2 quy trình; đồng thời quy định phân cấp triệt để cho Ban Quản lý các KCN trực tiếp có thẩm quyền cấp, điều chỉnh và thu hồi Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư cho các dự án trong khu công nghiệp (theo Điều 38).

5. Kinh nghiệm quy hoạch khu công nghiệp của Thái Lan có điểm khác biệt nổi bật nào so với thực tiễn Việt Nam? Thái Lan gắn liền quy hoạch KCN với quy hoạch kinh tế xã hội và chia đất nước thành 3 vùng ưu đãi: các KCN càng ở xa thủ đô Bangkok thì được hưởng ưu đãi thuế càng cao để hạn chế di dân và thúc đẩy phát triển đồng đều giữa các vùng miền. Đồng thời, Thái Lan cho phép các doanh nghiệp đạt chuẩn phê duyệt của cơ quan BOI được sở hữu đất trong KCN thay vì chỉ áp dụng hình thức thuê đất như tại Việt Nam.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Bùi Thị Thùy Dung đã khái quát toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn về hoạt động thu hút FDI vào hệ thống khu công nghiệp, khẳng định vai trò trụ cột của các tỉnh phía Nam khi chiếm hơn 60% tổng vốn FDI KCN toàn quốc tính đến năm 2014. Nghiên cứu đã bóc tách rõ các rào cản về thủ tục hành chính, hạ tầng kỹ thuật và chất lượng lao động, đồng thời phân tích kịp thời các cơ hội đổi mới thể chế từ Luật Đầu tư năm 2014. Trên cơ sở đối chiếu kinh nghiệm quản lý khu công nghiệp từ Thái Lan và Trung Quốc, công trình đã đề xuất 5 nhóm giải pháp đồng bộ từ quy hoạch, cơ chế PPP hạ tầng đến đào tạo nhân lực và xúc tiến đầu tư nhằm nâng cao chất lượng dòng vốn FDI cho các tỉnh phía Nam trong giai đoạn phát triển mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ FDI VÀ THU HÚT FDI VÀO KHU CÔNG NGHIỆP 1. Một số vấn đề lý luận về FDI và thu hút FDI vào khu công nghiệp 1. Một số vấn đề lý luận về FDI 1. Khái niệm và đặc điểm.

Khái niệm Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đã xu ất hiện vào thời kỳ đầu của chủ nghĩa tư bản, sau những cuộc xâm chiếm thuộc địa và trở thành hiện tượng phổ biến khi chủ nghĩa tư b ản chuyển từ giai đoạn tự do cạnh tranh sang cạnh tranh độc quyền. Ban đầu, FDI chính là một trong những phương thức tìm kiếm, khai thác các yếu tố cần thiết, đảm bảo cho sự tồn tại và phát triển của nền sản xuất tư bản chủ nghĩa. Cho đến ngày nay, trải qua nhiều giai đoạn phát triển, đã có rất nhiều khái niệm về FDI được đưa ra: Theo Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF), FDI là “một khoản đầu tư với những quan hệ lâu dài, theo đó, một tổ chức trong một nền kinh tế (nhà đầu tư trực tiếp) thu được lợi ích lâu dài từ một doanh nghiệp (DN) đặt tại một nền kinh tế khác. Mục đích của nhà đầu tư trực tiếp là muốn có nhiều ảnh hưởng trong việc quản lý DN đặt tài nền kinh tế khác đó”.

[IMF’s fifth edition of the Balance of Payments Manual (BPM5) 1993, trang 86] Có hai vấn đề được nhấn mạnh trong định nghĩa trên c ủa IMF, đó là lợi ích lâu dài và quyền quản lý doanh nghiệp. Khi tiến hành đầu tư trực tiếp nước ngoài, các nhà đầu tư thường đặt ra các mục tiêu lợi ích dài hạn, đòi hỏi phải có một mối quan hệ lâu dài giữa nhà đầu tư trực tiếp và doanh nghiệp nhận đầu tư trực tiếp. Mục đích tạo ảnh hưởng trong quản lý doanh nghiệp ở đây chính là quyền kiểm soát doanh nghiệp, nghĩa là quyền được tham gia vào các quyết định quan trọng ảnh hưởng đến sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp như thông qua chiến lược hoạt động, quyết định phần vốn góp giữa các bên, quyết định việc phân chia lợi nhuận. Theo Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), “Đầu tư trực tiếp nước ngoài được thực hiện nhằm thiết lập các mối quan hệ kinh tế lâu dài với một doanh nghiệp đặc biệt là những khoản đầu tư mang lại khả năng tạo ảnh hưởng đối với LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 việc quản lý doanh nghiệp nói trên bằng cách: (i) thành lập hoặc mở rộng một doanh nghiệp hoặc một chi nhánh thuộc toàn quyền quản lý của nhà đầu tư trực tiếp, (ii) mua lại toàn bộ doanh nghiệp đã có, (iii) tham gia vào m ột doanh nghiệp mới, (iv) cấp tín dụng dài hạn (>5 năm).[The forth edition of the OECD Detailed Benchmark Definition of Foreign Investment 2008, trang 48-49] Khái niệm của OECD về cơ bản cũng giống như khái niệm của IMF về FDI, đó là cũng chú trọng tới yếu tố “lâu dài” trong hoạt động đầu tư và tạo ảnh hưởng đối với việc quản lý doanh nghiệp.

Tuy nhiên khái niệm này chỉ ra cụ thể hơn các cách thức để nhà đầu tư tạo ảnh hưởng đối với hoạt động quản lý doanh nghiệp. Tại Việt Nam, Luật Đầu tư nước ngoài ban hành năm 1996 quy định “Đầu tư trực tiếp nước ngoài là đưa vào Việt Nam vốn bằng tiền hoặc bất kỳ tài sản nào để tiến hành hoạt động đầu tư theo quy định của Luật này”.