ĐẶT VẤN ĐỀ Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước, đô thị hóa và dân số tăng nhanh cùng với mức sống được nâng cao là những nguyên nhân chính dẫn đến lượng chất thải rắn phát sinh ngày càng lớn,trong đó có rác thải sinh hoạt. Rác thải sinh hoạt là một phần của cuộc sống phát sinh từ các hoạt động sống của con người. Việc thải bỏ một cách bừa bãi rác thải sinh hoạt là nguyên nhân chính gây ô nhiễm môi trường, mất cân bằng sinh thái, phát sinh bệnh tật, ảnh hưởng không nhỏ đến sức khỏe và cuộc sống của con người. Hiện nay trên thế giới nói chung và ở Việt Nam nói riêng, rác thải sinh hoạt là một vấn đề nan giải, cần được chú trọng từ khâu thu gom tới quá trình xử lý.
Trên thế giới áp dụng một số phương pháp xử lý rác thải như: chôn lấp, sản xuất phân vi sinh (Compost ), thiêu đốt…Ở nước ta phần lớn rác thải sinh hoạt được xử lý bằng phương pháp chôn lấp, nhưng chôn lấp hợp vệ sinh mới chỉ đạt 20-25%[10]. Còn lại đại đa số các bãi chôn lấp đều là chôn lấp thủ công không đảm bảo tiêu chuẩn môi trường, hoặc là những bãi rác tự phát đã mọc lên ở những khu vực đầm trũng hoặc ruộng hoang hóa, bạc màu, thậm chí có nơi người dân vứt rác ra đường, cống rãnh thoát nước gây ô nhiễm môi trường và mất mỹ quan. Thị trấn Thanh Nê là trung tâm kinh tế - chính trị - văn hóa của huyện Kiến Xương nằm ở phía Đông Nam của tỉnh Thái Bình, một tỉnh ven biển thuộc đồng bằng sông Hồng miền Bắc Việt Nam. Trong những năm gần đây, tốc độ phát triển kinh tế của thị trấn tăng nhanh.Khi thu nhập bình quân đầu người tăng thì nhu cầu sử dụng các sản phẩm của xã hội cũng ngày một tăng lên.
Điều này đồng nghĩa với lượng rác thải sinh ra hằng ngày càng lớn. Nếu lượng rác này không được xử lý hoặc xử lý không hợp vệ sinh thì không chỉ làm mất mỹ quan đô thị mà còn gây ô nhiễm môi trường, phát sinh dịch bệnh,ảnh hưởng lớn đến sức khỏe người dân. 1 Theo khảo sát của Chi cục Bảo vệ môi trường thuộc Sở Tài nguyên và Môi trường Thái Bình[12], thị trấn Thanh Nê đã quy hoạch khu xử lý rác thải tập trung song do thiếu kinh phí đầu tư xây dựng nên đã phát sinh các bãi rác ngoài vùng quy hoạch, gần đường giao thông liên huyện, liên xã, gây ô nhiễm môi trường cục bộ. Hiện nay, thị trấn Thanh Nê có một lò đốt rác thải sinh hoạt hoạt động theo mô hình lò đốt kết hợp chôn lấp với diện tíchkhoảng 1.000m2 để chôn lấp các loại rác hữu cơ ẩm ướt, không thể đốt tại lò.
Việctận dụng những vùng đất trũng,bãi chôn lấp hoàn toàn không có lớp cát sỏi lớp, vải kỹ thuật chống thấmlà nguy cơ tiềm ẩn gây dịch bệnh từ nhiều vi sinh vật có hại do thiếu vệ sinh, nguy cơ ô nhiễm nước tại các lưu vực sôngvà nước ngầm gần bãi chôn lấp.Trước thực trạng môi trường nêu trên, cần thiết phải xây dựng bãi chôn lấp rác thải sinh hoạt hợp vệ sinh cho khu vực Thị trấn này. Nhận thấy mức độ cấp thiết và tầm quan trọng của vấn đề, tôi quyết định thực hiện đề tài khóa luận tốt nghiệp: “Thiết kế bãi chôn lấp rác thải sinh hoạt (giai đoạn 2017 – 2036) cho khu vực thị trấn Thanh Nê- huyện Kiến Xƣơng - tỉnh Thái Bình”. Đề tài đặt ra mục tiêu đánh giá được thực trạng rác thải và đề xuất giải pháp thiết kế bãi chôn lấp rác thải sinh hoạt hợp vệ sinh cho thị trấn Thanh Nê. Tôi hi vọng kết quả của đề tài sẽ là tài liệu tham khảo tốt cho công tác xử lý rác thải sinh hoạt tại thị trấn Thanh Nê, huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình.
2 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Các khái niệm liên quan 1. Khái niệm về chất thải rắn sinh hoạt Chất thải rắn là chất thải ở thể rắn, được thải ra từ quá trình sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, sinh hoạt hoặc hoạt động khác[1]. Theo Giáo trình quản lý và xử lý chất thải rắn: Chất thải rắn bao gồm tất cả các chất thải ở dạng rắn, phát sinh do các hoạt động của con người và sinh vật, được thải bỏ khi chúng không còn hữu ích hay khi con người không muốn sử dụng nữa[4].
Trong đó,chất thải rắn sinh hoạtlà loại chất thải phát sinh hàng ngày vớisố lượng và thành phần rất lớn, rất phức tạp. Chất thải rắn phát thải trong sinh hoạt cá nhân, hộ gia đình, nơi công cộng được gọi chung là chất thải rắn sinh hoạt[1]. Thành phần chủ yếu của chúng là chất hữu cơ và dễ gây ô nhiễm trở lại cho môi trường sống nhất. Bao gồm: kim loại, sành sứ, thủy tinh, gạch ngói vỡ, đất, đá, cao su, chất dẻo thực phẩm dư thừa hoặc quá hạn sử dụng, xương động vật, tre, gỗ, lông gà lông vịt, vải vụn, giấy, rơm, rạ, xác động vật,.
Cho nên, rác sinh hoạt có thể định nghĩa là những thành phần tàn tích hữu cơ phục vụ cho hoạt động sống của con người, chúng không còn được sử dụng và vứt trả lại môi trường sống[4]. Khái niệm về quản lý chất thải Hoạt động quản lý chất thải rắn bao gồm các hoạt động: Quy hoạch quản lý, đầu tư xây dựng cơ sở quản lý chất thải rắn, các hoạt động phân loại, thu gom, lưu giữ, vận chuyển, tái sử dụng, tái chế và xử lý chất thải rắn nhằm ngăn ngừa, giảm thiểu những tác động có hại đối với môi trường và sức khoẻ con người[4]. Khái niệm bãi chôn lấp hợp vệ sinh Chôn lấp hợp vệ sinh là một phương pháp kiểm soát sự phân hủy của các chất thải rắn khi chúng được chôn lấp và phủ lấp bề mặt. Chất thải rắn trong bãi chôn lấp, sẽ bị tan rữa nhờ quá trình phân hủy sinh học bên trong để tạo ra sản 3 phẩm cuối cùng là các chất giàu dinh dưỡng như: Axit hữu cơ, nitơ, các hợp chất amon và một số khí như CO2, CH4,…[3].
Bãi được chôn lấp hợp vệ sinh được quy hoạch về địa điểm, có kết cấu và xây dựng đúng với quy định và công năng để chôn lấp gồm các ô để chôn lấp các chất thải rắn thông thường phát sinh từ các khu dân cư và các khu công nghiệp. Bãi chôn lấp gồm các ô để chôn lấp chất thải, vùng đệm, các công trình phụ trợ như: trạm xử lý nước, trạm xử lý khí thải, trạm cung cấp điện và nước, trạm cân, văn phòng điều hành và các hạng mục khác[7]. Lƣợc sử nghiên cứu trên thế giới Chôn lấp hợp vệ sinh là biện pháp tiêu hủy chất thải được áp dụng rộng rãi trên thế giới và không thể thiếu trong công tác xử lý chất thải rắn. So với các phương pháp khác như công nghệ đốt, xử lý bằng công nghệ sinh học, ép hóa rắn,…thì vẫn còn dư lại một lượng đáng kể tro sau khi đốt, hay các tạp chất trơ cònsót lại khi ủ phân compost,…vì vậy việc áp dụng mô hình xử lý rác thải sinh hoạt bằng công nghệ chôn lấp an toàn hợp vệ sinh tuần hoàn và khép kín là việc cần thiết.
Phương pháp này có ưu điểm chi phí đầu tư vận hành và xử lý nhỏ, vận hành đơn giản, đảm bảo mức độ an toàn cho môi trường, đồng thời tăng khả năng chứa rác và cho phép kéo dài thời gian vận hành bãi chôn lấp. Việc lựa chọn áp dụng công nghệ phụ thuộc vào điều kiện hoàn cảnh cụ thể của từng quốc gia. Tại Hà Lan 35% xử lý bằng công nghệ đốt, 60% xử lý bằng công nghệ chôn lấp, còn Nhật Bản 72,8% xử lý bằng công nghệ đốt. Ở Mỹ có trên 80% lượng rác thải đô thị được xử lý bằng phương pháp chôn lấp hợp vệ sinh có thu hồi năng lượng, sân vận động Denver, Colorado, MoutTranshmore có nguồn gốc là các bãi chôn lấp[13].
Tùy thuộc vào đặc tính của từng loại chất thải sinh hoạt đem chôn lấp và đặc điểm địa hình từng khu vực, có thể lựa chọn các mô hình bãi chôn lấp sau,theo phương thức vận hành:Có bãi chôn lấp khô, bãi chôn lấp ướt, và loại kếthợp. Theo kết cấu và hình dạng tự nhiên: Bãi chôn lấp nổi, bãi chôn lấp chìm, bãi chôn lấp kết hợp chìm nổi[3]. - Bãi chôn lấp khô: Là bãi chôn lấp các chất thải thông thường (rác sinh hoạt, rác đường phố và rác công nghiệp). 4 - Bãi chôn lấp ướt: Là bãi chôn lấp dùng để chôn lấp chất thải dưới dạng bùn nhão.
- Bãi chôn lấp hỗn hợp khô, ướt: Là nơi dùng để chôn lấp chất thải thông thường và cả bùn nhão. Đối với các ô dành để chôn lấp ướt và hỗn hợp bắt buộc phải tăng khả năng hấp thụ nước rác của hệ thống thu gom nước rác, không để cho nước rác thấm đến nước ngầm. - Bãi chôn lấp nổi: Là bãi chôn lấp xây nổi trên mặt đất ở những nơi có địa hình bằng phẳng, hoặc không dốc lắm (vùng đồi gò). Chất thải được chất đống cao đến 15m.
Trong trường hợp này xung quanh bãi phải có các đê và đê phải không thấm để ngăn chặn quan hệ giữa nước rác với nước mặt xung quanh. - Bãi chôn lấp chìm: Là loại bãi chìm dưới mặt đất hoặc tận dụng các hồ tự nhiên, móng khai thác cũ, hào, mương, rãnh. - Bãi chôn lấp kết hợp chìm nổi: Là loại bãi xây dựng, nửa chìm nửa nổi. Chất thải không chỉ được chôn lấp đầy hố mà sau đó tiếp tục được chất đống lên trên.
* Tại Hồng Kông Hồng Kông là một thành phố đông đúc và náo nhiệt với dân số khoảng 6,9 triệu người, là một trong những khu vực có mật độ dân cư cao nhất thế giới, mỗi ngày thải ra khoảng 7.700 tấn chất thải. Hồng Kông cũng đang từng bước loại bỏ các bãi chôn lấp cũ không hợp vệ sinh, cải tạo chúng thành những nơi an toàn, thiết kế xây dựng các bãi chôn lấp mới hợp vệ sinh, sau khi đóng bãi chôn lấp thì mở rộng làm khu vui chơi giải trí như sân vận động sân gôn. Tại các trạm trung chuyển, chất thải từ các xe thu gom nhỏ được nén chặt và chuyển sang các công ten nơ. Mỗi xe vận chuyển chất thải đều được xác định trọng lượng, sau đó được đưa vào các bãi rộng chứa rác, tại đây vật liệu rắn được nén nhờ máy ép, và đẩy vào công ten nơ cao 7m được đóng kín và vận chuyển đến bãi chôn lấp phía Tây bằng đường biển.
Các trạm xử lý được tạo cảnh quan hài hòa với môi trường xung quanh.