Thiết bị dùng chung - Máy thu vô tuyến truyền hình trong giảng dạy tại Khoa Sư phạm Kỹ thuật

• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm kỹ thuật
• Đề tài: Thiết bị dùng chung
• Loại tài liệu: Tập bài giảng
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về thiết bị dùng chung trong giáo dục

Thiết bị dùng chung là nhóm thiết bị điện tử và cơ điện được sử dụng chung trong môi trường giáo dục, đặc biệt tại các trường đại học và trung tâm đào tạo. Các thiết bị này bao gồm máy thu vô tuyến truyền hình, đầu đọc DVD, máy chiếu đa phương tiện và máy photocopy. Mỗi thiết bị đảm nhận một vai trò cụ thể trong quá trình truyền đạt kiến thức. Máy thu hình hỗ trợ phát sóng nội dung trực quan. Đầu DVD phát tài liệu học tập đã được số hóa. Máy photocopy nhân bản tài liệu giảng dạy nhanh chóng. Việc sử dụng hiệu quả các thiết bị này đòi hỏi người vận hành phải nắm vững thông số kỹ thuật, cách kết nối và quy trình bảo quản đúng chuẩn. Hiểu rõ đặc tính kỹ thuật của từng thiết bị giúp tối ưu hóa hiệu quả giảng dạy, giảm thiểu sự cố và kéo dài tuổi thọ thiết bị. Trong bối cảnh giáo dục hiện đại, thiết bị dùng chung ngày càng đa dạng về chủng loại và tinh vi về công nghệ, đặt ra yêu cầu cao hơn về năng lực vận hành của giáo viên và kỹ thuật viên.

1.1. Phân loại thiết bị dùng chung theo chức năng

Thiết bị dùng chung được phân thành ba nhóm chính theo chức năng. Nhóm thiết bị hiển thị gồm màn hình tivi, máy chiếu đa phương tiện với các công nghệ CRT, LCD, plasma và OLED. Nhóm thiết bị phát và lưu trữ gồm đầu đọc VCD, DVD với hệ thống âm thanh 5.1 hoặc 7.1 kênh. Nhóm thiết bị sao chép và in ấn gồm máy photocopy dùng công nghệ điện ảnh khô. Mỗi nhóm yêu cầu kỹ năng vận hành và bảo dưỡng riêng biệt, phù hợp với từng nhiệm vụ trong hoạt động dạy học.

1.2. Vai trò của thiết bị dùng chung trong dạy học hiện đại

Thiết bị dùng chung đóng vai trò cầu nối giữa nội dung kiến thức và người học. Màn hình tivi và máy chiếu trực quan hóa thông tin phức tạp. Đầu DVD cung cấp nội dung đa phương tiện phong phú. Máy photocopy đảm bảo tài liệu học tập đến tay người học đúng lúc. Khi được sử dụng đồng bộ, các thiết bị này tạo ra môi trường học tập đa giác quan, tăng khả năng tiếp thu và ghi nhớ của học sinh, sinh viên, đồng thời giảm tải công việc thủ công cho giảng viên.

II. Phân tích thông số kỹ thuật và vấn đề kết nối thiết bị

Mỗi thiết bị dùng chung mang một bộ thông số kỹ thuật riêng cần được nắm vững trước khi vận hành. Đối với tivi màu, các thông số quan trọng gồm kích thước màn hình tính bằng inch, tỷ lệ khung hình (4:3 hoặc 16:9), hệ truyền hình (OIRT, CCIR, FCC), hệ màu (NTSC, PAL, SECAM), điện áp nguồn (100-240V AC) và công suất tiêu thụ. Màn hình LCD bổ sung thêm các thông số độ phân giải, độ tương phản, độ sáng, thời gian đáp ứng và góc nhìn. Về kết nối, tivi hiện đại cần trang bị đầy đủ các cổng: Video-Audio Input/Output, Super Video, Video Component cho DVD và cổng VGA cho máy tính. Đầu DVD có hai loại kết nối âm thanh chính: analog (5.1 hoặc 7.1 kênh) và kỹ thuật số qua cáp đồng trục hoặc cáp quang. Việc lựa chọn sai cổng kết nối hoặc cung cấp nguồn điện không đúng điện áp là nguyên nhân phổ biến dẫn đến hư hỏng thiết bị trong môi trường sử dụng chung.

2.1. Thông số kỹ thuật máy thu hình và đầu DVD

Tivi màu CRT tiêu thụ công suất lớn hơn LCD cùng cỡ màn hình do yêu cầu điện áp cao để kích hoạt đèn hình. Tivi LCD có thêm thông số thời gian đáp ứng (ms) ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng hình ảnh chuyển động. Đầu DVD cần được kiểm tra hệ màu tương thích trước khi kết nối với tivi. Số kênh âm thanh của bộ tăng âm phải khớp hoặc ít hơn số kênh đầu ra của đầu DVD để tránh lãng phí kênh tín hiệu hoặc méo âm thanh.

2.2. Sơ đồ kết nối và lựa chọn cổng phù hợp

Kết nối thiết bị cần tuân theo thứ tự ưu tiên: cổng chất lượng cao được dùng trước. Với hệ thống âm thanh 5.1, cần kết nối đủ năm kênh Front L/R, Center, Surround L/R và Sub Woofer. Hệ 7.1 bổ sung thêm hai kênh Surround Back. Khi bộ tăng âm có ít kênh hơn đầu DVD, bảng hướng dẫn chọn kênh cần được tham khảo để đảm bảo âm thanh trung thực. Kết nối kỹ thuật số qua cáp quang cho chất lượng âm thanh vượt trội so với kết nối analog truyền thống.

III. Giải pháp sử dụng và bảo quản thiết bị dùng chung đúng chuẩn

Sử dụng thiết bị dùng chung đúng quy trình quyết định tuổi thọ và hiệu quả hoạt động lâu dài. Với tivi, cần đọc kỹ nhãn dán phía sau để xác định đúng điện áp nguồn trước khi cắm điện. Tivi thế hệ mới hỗ trợ dải điện áp rộng 100-250V AC, nhưng các dòng cũ chỉ chấp nhận một mức điện áp cố định. Khi chuyển từ tín hiệu truyền hình sang thiết bị ngoại vi như đầu DVD hoặc máy tính, phải chuyển tivi sang chế độ AV. Với máy photocopy, thao tác đặt bản gốc đúng hướng trên mặt kính là yếu tố quyết định chất lượng bản sao. Bản gốc phải áp mặt cần photocopy xuống mặt kính, đặt sát góc theo mũi tên chỉ dẫn. Giấy sử dụng phải đúng định lượng 60-90g/m² và được bảo quản khô ráo. Hộp mực cần giữ ở nơi thoáng mát, tránh ánh sáng trực tiếp và chỉ lấy ra khi cần dùng. Mọi thiết bị cần tránh va đập mạnh và không để vật lạ rơi vào.

3.1. Quy trình vận hành máy photocopy an toàn

Máy photocopy có cấu tạo gồm nắp đậy, mặt kính, khay giấy cơ bản và mở rộng, bàn điều khiển và các đèn báo trạng thái. Trước khi sử dụng, cần bật công tắc nguồn và chờ đèn báo làm việc sáng ổn định. Đặt bản gốc đúng hướng theo thước tỉ lệ in sẵn trên mặt kính. Khi giấy kẹt, mở nắp bên hông hoặc nắp hông bên dưới để lấy giấy ra theo hướng dẫn, tránh giật mạnh làm hỏng cơ cấu dẫn giấy bên trong máy.

3.2. Bảo quản thiết bị sau khi sử dụng

Sau mỗi buổi sử dụng, tắt thiết bị đúng trình tự, không ngắt nguồn đột ngột. Vệ sinh mặt kính máy photocopy bằng vải mềm sạch sau mỗi lần dùng. Nếu thiết bị được chuyển từ nơi lạnh sang phòng ấm, cần để ít nhất hai giờ trước khi bật máy để tránh ngưng tụ hơi nước gây hỏng mạch điện. Vật tư tiêu hao như mực, giấy cần lưu trữ đúng điều kiện nhiệt độ và độ ẩm khuyến nghị của nhà sản xuất để đảm bảo chất lượng ổn định.

IV. Kết luận và ứng dụng thiết bị dùng chung trong thực tiễn

Thiết bị dùng chung là nền tảng vật chất thiết yếu cho môi trường giáo dục kỹ thuật hiện đại. Nắm vững thông số kỹ thuật, quy trình vận hành và phương pháp bảo quản giúp khai thác tối đa tiềm năng của từng thiết bị. Sự phối hợp đồng bộ giữa tivi, đầu DVD, máy chiếu và máy photocopy tạo ra hệ sinh thái thiết bị hoàn chỉnh phục vụ giảng dạy đa phương tiện. Trong thực tiễn, mỗi giảng viên và kỹ thuật viên cần xây dựng thói quen kiểm tra thiết bị trước mỗi buổi học, ghi chép tình trạng thiết bị và báo cáo kịp thời khi phát hiện sự cố. Việc lập lịch bảo dưỡng định kỳ theo khuyến nghị nhà sản xuất giúp phát hiện sớm hư hỏng tiềm ẩn, tránh gián đoạn hoạt động giảng dạy. Đầu tư vào đào tạo kỹ năng sử dụng thiết bị cho đội ngũ giáo viên là giải pháp bền vững nhất để nâng cao chất lượng và hiệu quả sử dụng thiết bị dùng chung trong nhà trường.

4.1. Xây dựng quy trình quản lý thiết bị dùng chung

Quy trình quản lý hiệu quả cần bao gồm sổ theo dõi tình trạng thiết bị, lịch bảo dưỡng định kỳ và phân công người chịu trách nhiệm cụ thể. Mỗi phòng học có thiết bị dùng chung cần dán hướng dẫn sử dụng tóm tắt tại vị trí dễ thấy. Lập danh mục thiết bị kèm thông số kỹ thuật và số điện thoại hỗ trợ kỹ thuật giúp xử lý sự cố nhanh chóng. Đánh giá định kỳ mức độ hao mòn để lên kế hoạch thay thế hoặc nâng cấp thiết bị đúng thời điểm.

4.2. Xu hướng phát triển thiết bị dùng chung trong tương lai

Thiết bị dùng chung ngày càng tích hợp kết nối mạng và khả năng điều khiển từ xa. Màn hình tương tác thay thế bảng trắng truyền thống. Hệ thống âm thanh kỹ thuật số không dây loại bỏ phức tạp trong đấu nối cáp. Máy photocopy đa chức năng tích hợp scan, fax và in mạng. Nắm bắt xu hướng này giúp nhà trường lên kế hoạch đầu tư có định hướng, đảm bảo thiết bị dùng chung luôn đáp ứng nhu cầu giảng dạy và học tập theo chuẩn giáo dục hiện đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI KHOA SƢ PHẠM KỸ THUẬT TẬP BÀI GIẢNG THIẾT BỊ DÙNG CHUNG HÀ NỘI, 2014 1 PHẦN 1: THIẾT BỊ ĐIỆN TỬ CHƢƠNG 1. SỬ DỤNG MÁY THU VÔ TUYẾN TRUYỀN HÌNH TRONG DẠY HỌC 1. Những thông số kỹ thuật cơ bản của máy thu vô tuyến truyền hình Một tivi màu thông dụng luôn có các thông số kỹ thuật sau: - Loại TIVI và hãng sản xuất, thông số này còn cho ta biết kích thước màn hình của tivi. Ví dụ: ti vi Samsung 21M16 là tivi có kích thước màn hình 21 inch, tivi Sony KLV- 32V400A là ti vi có kích thước màn hình 32 inch. - Cỡ màn hình: tính bằng inch (1 inch = 25,4 mm) là độ dài đường chéo màn hình. Tuỳ tỷ lệ màn hình (giữa chiều ngang và chiều cao), có màn hình thông dụng 4:3 và màn hình màn ảnh rộng (dùng cho TIVI độ nét cao HDTV) có tỷ lệ 16:9. - Kiểu màn hình: chỏm cầu (cong), phẳng một chiều hoặc phẳng tuyệt đối. - Màn hình ống tia điện t (CRT) hoặc màn hình mỏng thường đư c chế tạo bằng tinh thể lỏng (LCD), hoặc plasma hoặc OLED - Nguồn điện áp cung cấp (V) và công suất tiêu thụ (W). - Hệ truyền hình và hệ màu (hệ truyền hình gồm: OIRT, CCIR, FCC; hệ màu gồm: NTSC, PAL, SECAM). - Các thông số kỹ thuật khác như: độ nhạy, công suất loa, độ mịn, số kênh truyền hình. - Các tivi màn hình tinh thể lỏng (LCD) còn có thêm các thông số kỹ thuật khác như: Độ phân giải, Độ tương phản, Độ sáng, Thời gian đáp ứng, Góc nhìn (dọc/ngang) Tuy nhiên, để có thể s dụng trong dạy học, TIVI cần có những chức năng khác, có thể kết nối đư c với các thiết bị ngoại vi khác như: máy ghi và phát hình dùng băng từ, đầu đĩa CD,VCD, DVD, Multimedia Projector. Như vậy TIVI cần phải có các lối (cổng) giao tiếp với các thiết bị khác như sau: - Lối vào video-audio ( VIDEO – AUDIO INPUT): Đây là lối vào dành cho các tín hiệu hình ảnh và âm thanh lấy từ các nguồn khác với các chương trình truyền hình. Khi s dụng cần tắt chương trình TIVI và chuyển qua chế độ AV. - Lối ra video-audio (VIDEO – AUDIO OUTPUT): Đây là lối ra dành cho các tín hiệu hình ảnh và âm thanh lấy từ TIVI để truyền đi hoặc ghi lại bằng các thiết bị bên ngoài. - Lối vào SUPER VIDEO dành cho các tín hiệu hình có độ nét cao. - Ngõ vào DVD (Video Component) - Lối vào VGA dùng để kết nối với máy tính. Những điều cần lƣu ý khi sử dụng ti vi a. Nguồn điện Các TIVI thường dùng nguồn điện lưới xoay chiều, có 2 loại cấp điện áp phổ biến là 100-120V AC và 220-240V AC. Một số TIVI (nhất là TIVI đen trắng) có thêm ổ cắm nguồn ắc qui 12V DC. Các TIVI thế hệ mới đều dùng nguồn ổn áp dải rộng 100-250V AC (hoặc 90 – 270VAC). Do vậy khi cấp nguồn cho TIVI ta phải đọc hướng dẫn s dụng hoặc đọc trên tem nhãn dán phía sau TIVI để biết điện áp nguồn cho mỗi loại TIVI. Công suất Công suất tiêu thụ của TIVI nhìn chung phụ thuộc vào kích thước màn hình, ngoài ra cùng 1 loại TIVI thì công suất tiêu thụ còn phụ thuộc vào cường độ sáng của màn hình, cường độ âm thanh ra… Đối với TIVI màu s dụng ống tia điện t (CRT) có công suất rất lớn, màn hình có điện áp cao, chính vì vậy, muốn cho đèn hình hiện hình thì cần độ sáng nhất định, công suất tiêu hao lớn. Công suất đó chuyển hoá thành quang năng và nhiệt năng. Âm thanh to nhỏ, công suất thay đổi không lớn, vì thế tiêu hao chủ yếu của công suất phụ thuộc vào độ sáng. Bởi vậy, nguồn điện cấp cho TIVI cần phải có điện áp ổn định. Nếu điện áp quá thấp hoặc quá cao, TIVI sẽ làm việc ở chế độ cưỡng bức, kèm theo đó tuổi thọ sẽ rút ngắn lại. Cùng kích thước màn hình thì TIVI màn hình tinh thể lỏng (LCD) hoặc TIVI plasma có công suất nhỏ hơn TIVI màn hình dùng ống tia điện t (CRT) vì vậy tiết kiệm năng lư ng hơn. Lắp đặt Với các loại TIVI thông thường chúng thường có đèn hình dài ra phía sau và khi hoạt động chúng tỏa ra rất nhiều nhiệt. Do đó, khoảng cách tối thiểu để TIVI cách xa mặt phẳng phía sau là 20 cm. Như vậy, hơi nóng tỏa ra khi TIVI làm việc sẽ đư c phân tán nhanh, không làm ảnh hưởng đến chất lư ng (linh kiện) của TIVI. Về khoảng cách từ người xem tới TIVI: Theo các nhà chuyên môn và khuyến cáo của các hãng sản xuất TIVI thì khoảng cách tối ưu nhất khi xem TIVI tối thiểu bằng 6 lần kích thước đường chéo màn hình trở lên. Ví dụ: với loại TIVI 23 inch thì khoảng cách người xem tới TIVI thích h p sẽ là: 23 (inch) x 25,4 (mm) x 6 = 3505,2 (mm) Như vậy, để đảm bảo sức khỏe (ở đây chủ yếu là thị lực), người xem nên ngồi cách TIVI tối thiểu là 3,5 m. Lưu ý: Khoảng cách này chỉ áp dụng với màn hình CRT thông thường. Đối với các loại màn hình LCD hay plasma, vì có độ nét cao hơn, bức xạ ít hơn nên khoảng cách này có thể ngắn hơn. Vị trí đặt TIVI: Đặt TIVI ở nơi thuận tiện nhất cho người xem nhưng không đặt gần các vị trí ẩm ướt, gần hoá chất, dễ cháy hoặc nhiều bụi. Trường h p s dụng tivi trong môi trường ẩm ướt, bụi bặm cũng sẽ dễ gây hỏng hóc các linh kiện. Chẳng hạn, bụi bám vào mạch điện khi gặp hơi ẩm sẽ tạo nên điện trở dẫn điện gây chạm mạch, ảnh hưởng xấu đến chất lư ng hình ảnh và âm thanh. Trường h p chạm nguồn sẽ làm mất tín hiệu. 3 Môi trường có độ ẩm cao còn gây mốc màn hình, hư hỏng linh kiện. Còn môi trường quá nóng cũng sẽ làm giảm nhanh tuổi thọ của máy. Không nên đặt tivi gần c a số, vì nếu đặt tivi gần c a sổ khi trời mưa nếu ta quên đóng c a sổ sẽ làm ướt tivi. Tuyệt đối tránh để ánh nắng chiếu trực tiếp vào màn hình vì sẽ làm cho nhiệt độ màn hình tăng cao. Điều này sẽ ảnh hưởng xấu đến độ sáng của màn hình, hình ảnh không còn sắc nét. Ngoài ra ánh ánh nắng sẽ làm lõa hóa nhanh hơn các bộ phận của tivi, nhất là vỏ nhựa. Trong phòng, có thể thường bố trí chậu cảnh để trang trí. Tuy nhiên, chớ để chậu gần TIVI bởi nước ở trong chậu bốc hơi dễ khiến cho TIVI bị ẩm, gây ảnh hưởng xấu đến chất lư ng làm việc và độ bền của các linh kiện. Bên cạnh đó, đèn hình TIVI bức xạ ra những tia có hại, có thể phá hoại tế bào thực vật. Như vậy cả TIVI và chậu cảnh đều bị hại khi chúng bị đặt cạnh nhau. Lưu ý chống sét cho tivi, khi lắp đặt anten cần chú ý độ cao vừa phải. Độ cao của anten vừa đủ để bắt đư c tín hiệu các đài truyền hình, không nên để cao quá vì không làm tăng chất lư ng thu hình mà còn dễ bị sét đánh, trong các tòa nhà cao tầng thì anten không nên cao hơn cột thu lôi. Khi trời mưa giông để đảm bảo an toàn thì nên rút dây anten ra khỏi tivi (hoặc thiết kế cầu dao đảo để khi có mưa giông chỉ việc gạt cầu dao nối đất cho dây anten). Khi kết nối tivi với các thiết bị khác (DVD, máy tính…) nên ngắt nguồn điện, kết nối xong mới nên mở nguồn. Nếu kết nối trong khi chưa tắt nguồn rất sẽ dẫn đến chạm điện ở ngõ vào, trường h p nặng sẽ phá hỏng bộ phận này. Sử dụng và bảo quản Hiện nay chủng loại TIVI rất phong phú và đa dạng, mỗi loại có cách bố trí núm nút, MENU (thực đơn) riêng. Do đó trước khi s dụng chúng ta phải đọc tài liệu hướng dẫn s dụng đi kèm máy. Một TIVI tiêu biểu thường có bố trí mặt điều khiển phía trước như hình 1. Một dạng mặt điều khiển phía trƣớc của TIVI POWER: Công tắc nguồn của TIVI. MENU: phím này dùng để gọi mục lục các chương trình điều khiển TIVI như dò kênh, điều chỉnh hình ảnh, âm thanh, trò chơi. khi ấn phím này, MENU chính (main MENU) sẽ xuất hiện, và trong MENU chính có các menu con (sub MENU). 4 VOL: 2 phím dùng để điều chỉnh âm lư ng, phím (-) dùng để giảm âm lư ng còn phím (+) dùng để tăng âm lư ng. CH: 2 phím dùng để tăng và giảm kênh tuyền hình. Các lối vào phía mặt sau một TIVI thông thường đư c bố trí như hình 1. Các lối vào phía mặt sau của TIVI màn hình CRT 5 Hình 1. Các lối vào phía mặt sau của TIVI màn hình LCD 1- Lối vào HDMI (High Definition Multimedia interface): Lối vào cho các thiết bị có độ phân giải cao. 2- Lối vào máy tính 3- Lối vào antenna 4- Lối vào AV component (DVD) 5- Lối vào AV thông thường (VCD, VCR) 6- Lối ra headphone (tai nghe) 6 Khi s dụng TIVI, để đảm bảo an toàn, tăng độ bền và không ảnh hưởng đến mắt và sức khoẻ, nên điều chỉnh độ mịn, màu sắc vừa phải, phù h p với người xem, không nên để độ sáng quá lớn; không nên bật công suất tiếng quá lớn vì có thể làm hỏng màng loa và dễ làm cho loa bị rè. Khi s dụng xong, tắt TIVI (nhớ tắt cả công tắc nguồn) rồi phủ TIVI bằng vải mịn, sạch để tránh bụi rơi vào bên trong gây chóng hỏng. Thường xuyên lau sạch màn hình và vỏ máy bằng giẻ mềm. Lưu ý: không nên phủ khăn (hay các loại vải chống bụi) trong khi TIVI đang hoạt động. Vì khi tivi hoạt động thì nó sẽ tỏa nhiệt rất mạnh, nếu không đư c tản nhiệt kịp thời thì sẽ làm giảm tuổi thọ thậm chí gây chập cháy các linh kiện điện t trong vỉ mạch. Các tivi đều có khe tỏa nhiệt, khi dùng khăn phủ lên sẽ cản trở các dòng khí lưu thông làm mát cho tivi, do đó khi tivi đang hoạt động hoặc mới tắt xong không nên phủ khăn che bụi ngay. Chỉ nên phủ khăn che bụi khi không s dụng tivi trong một thời gian dài và nên đặt tivi ở nơi ít bụi bặm nhất. Sau khi tắt TIVI cũng không nên phủ khăn chống bụi lên ngay lập tức, vì như thế hơi nóng bên trong TIVI (lúc hoạt động) sẽ không đư c tỏa ra bên ngoài sẽ ảnh hưởng đến tuổi thọ của TIVI.