Khóa luận về vai trò của thần học trong nhận thức luận - Thomas Rubino

Dưới đây là meta tags cho bài viết 'The theological thesis theologys role in western epistemology' theo yêu cầu: { "ai_description": "Tìm hiểu vai trò của

• Tác giả: Thomas J. Rubino
• Người hướng dẫn: Kevin Vose
• Trường học: The College of William and Mary
• Chuyên ngành: Nghiên cứu tôn giáo
• Đề tài: The Theological Thesis: Theology's Role in Western Epistemology
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Williamsburg

Tóm tắt

I. Tổng quan về vai trò thần học trong nhận thức luận phương Tây

Thần học đóng vai trò then chốt trong nhận thức luận phương Tây khi xác định nền tảng tri thức qua niềm tin tôn giáo. Từ thời kỳ Trung cổ đến Khai sáng, các triết gia như Augustine, Aquinas và Ockham đã xây dựng hệ thống nhận thức kết hợp giữa lý trí và đức tin. Thần học cung cấp khuôn khổ siêu hình cho việc hiểu biết về chân lý, nơi các chân lý tôn giáo được coi là nền tảng cho nhận thức về thế giới. Sự tương tác giữa thần học và nhận thức luận phản ánh quan điểm rằng kiến thức không chỉ đến từ kinh nghiệm cảm tính mà còn từ mặc khải thiêng liêng. Mối quan hệ này đã định hình tư duy phương Tây trong nhiều thế kỷ, tạo nên sự cân bằng giữa lý trí khoa học và đức tin tôn giáo.

1.1. Thần học trong nhận thức luận thời Trung cổ

Thời Trung cổ, thần học và triết học gắn bó chặt chẽ khi các nhà thần học như Augustine và Aquinas sử dụng lý trí để lý giải đức tin. Augustine cho rằng kiến thức chân thực đến từ sự mặc khải của Chúa, trong khi Aquinas lập luận rằng lý trí và đức tin bổ trợ cho nhau. Ockham sau đó nhấn mạnh tầm quan trọng của logic trong việc xác định chân lý, tách biệt nhận thức về thế giới vật chất và siêu hình. Những quan điểm này thiết lập nền tảng cho nhận thức luận phương Tây, nơi thần học đóng vai trò trung tâm trong việc xác định chân lý.

1.2. Ảnh hưởng của Khai sáng đến thần học nhận thức luận

Thời Khai sáng, các triết gia như Hume và Schleiermacher thách thức vai trò của thần học trong nhận thức luận. Hume cho rằng kiến thức chỉ đến từ kinh nghiệm cảm tính, loại trừ đức tin tôn giáo khỏi phạm vi tri thức hợp lệ. Schleiermacher, ngược lại, lập luận rằng tôn giáo là một hình thức nhận thức độc lập, dựa trên trực giác và cảm xúc. Sự thay đổi này phản ánh sự chuyển dịch từ thần học sang chủ nghĩa duy vật trong nhận thức luận phương Tây.

II. Phân tích mối quan hệ giữa thần học và nhận thức luận phương Tây

Mối quan hệ giữa thần học và nhận thức luận phương Tây phức tạp và đa chiều, phản ánh sự tiến hóa của tư duy triết học qua các thời kỳ. Thần học cung cấp nền tảng siêu hình cho nhận thức luận, nơi chân lý tôn giáo được coi là chân lý tối cao. Các triết gia như Augustine lập luận rằng kiến thức chân thực đến từ sự mặc khải của Chúa, trong khi các nhà tư tưởng Khai sáng như Hume phản đối quan điểm này, cho rằng kiến thức chỉ đến từ kinh nghiệm cảm tính. Sự đối lập giữa thần học và chủ nghĩa duy vật đã dẫn đến những cuộc tranh luận gay gắt về bản chất của chân lý và kiến thức.

2.1. Thần học như nền tảng siêu hình của nhận thức luận

Thần học đóng vai trò là nền tảng siêu hình cho nhận thức luận phương Tây bằng cách cung cấp một khuôn khổ lý giải về thế giới và vị trí của con người trong đó. Các nhà thần học như Aquinas lập luận rằng lý trí và đức tin bổ trợ cho nhau, nơi lý trí giúp lý giải đức tin và đức tin cung cấp nền tảng siêu hình cho nhận thức. Quan điểm này cho phép sự kết hợp giữa khoa học và tôn giáo, tạo nên sự cân bằng giữa lý trí và đức tin trong nhận thức luận.

2.2. Sự thách thức của chủ nghĩa duy vật đối với thần học

Chủ nghĩa duy vật, với quan điểm rằng kiến thức chỉ đến từ kinh nghiệm cảm tính, đã thách thức vai trò của thần học trong nhận thức luận. Hume lập luận rằng đức tin tôn giáo không thể được coi là kiến thức hợp lệ vì nó không dựa trên kinh nghiệm cảm tính. Sự thách thức này dẫn đến sự thay đổi trong nhận thức luận phương Tây, nơi chủ nghĩa duy vật trở thành quan điểm thống trị trong giới học thuật.

III. Giải pháp hài hòa thần học và nhận thức luận hiện đại

Giải pháp hài hòa thần học và nhận thức luận hiện đại đòi hỏi sự kết hợp giữa lý trí khoa học và trực giác tôn giáo. Max Müller đề xuất thần học so sánh như một phương pháp nghiên cứu tôn giáo khách quan, cho phép nghiên cứu khoa học về tôn giáo mà không cần phải từ bỏ đức tin tôn giáo. Quan điểm này cho phép sự tồn tại song song giữa nghiên cứu khoa học về thế giới tự nhiên và nhận thức về thực tại tôn giáo. Sự hài hòa này không chỉ giải quyết xung đột giữa thần học và khoa học mà còn mở ra những hướng nghiên cứu mới trong lĩnh vực nhận thức luận.

3.1. Thần học so sánh như phương pháp nghiên cứu tôn giáo

Thần học so sánh, do Max Müller đề xuất, là một phương pháp nghiên cứu tôn giáo khách quan dựa trên so sánh các hệ thống tôn giáo khác nhau. Phương pháp này cho phép nghiên cứu tôn giáo mà không cần phải từ bỏ đức tin tôn giáo cá nhân. Thần học so sánh cung cấp một khuôn khổ lý thuyết cho việc nghiên cứu tôn giáo trong giới học thuật, nơi tôn giáo được coi là một phần của văn hóa và lịch sử con người.

3.2. Tích hợp thần học vào nhận thức luận khoa học

Việc tích hợp thần học vào nhận thức luận khoa học đòi hỏi sự chấp nhận rằng tôn giáo có thể cung cấp những hiểu biết sâu sắc về thế giới mà khoa học không thể. Schleiermacher lập luận rằng tôn giáo là một hình thức nhận thức độc lập, dựa trên trực giác và cảm xúc. Sự tích hợp này không chỉ mở rộng phạm vi của nhận thức luận mà còn tạo nên sự đa dạng trong phương pháp nghiên cứu khoa học.

IV. Kết luận vai trò thần học trong nhận thức luận phương Tây

Thần học đóng vai trò không thể phủ nhận trong nhận thức luận phương Tây khi cung cấp nền tảng siêu hình cho việc hiểu biết về chân lý. Từ thời kỳ Trung cổ đến hiện đại, thần học đã tương tác với nhận thức luận theo nhiều cách khác nhau, từ sự bổ trợ lẫn nhau đến những xung đột gay gắt. Mặc dù chủ nghĩa duy vật đã thách thức vai trò của thần học trong giới học thuật, những nỗ lực hài hòa thần học và khoa học vẫn tiếp tục. Sự kết hợp giữa lý trí khoa học và trực giác tôn giáo mở ra những hướng nghiên cứu mới, nơi tôn giáo được coi là một phần không thể tách rời của nhận thức luận phương Tây.

4.1. Tầm quan trọng của thần học trong lịch sử nhận thức luận

Thần học đã đóng vai trò quan trọng trong lịch sử nhận thức luận phương Tây bằng cách cung cấp nền tảng siêu hình cho việc hiểu biết về chân lý. Các nhà thần học như Augustine và Aquinas đã xây dựng hệ thống nhận thức kết hợp giữa lý trí và đức tin, tạo nên sự cân bằng giữa khoa học và tôn giáo. Sự tương tác giữa thần học và nhận thức luận phản ánh quan điểm rằng kiến thức không chỉ đến từ kinh nghiệm cảm tính mà còn từ mặc khải thiêng liền.

4.2. Triển vọng tương lai cho thần học trong nhận thức luận

Tương lai của thần học trong nhận thức luận phương Tây phụ thuộc vào khả năng hài hòa giữa lý trí khoa học và trực giác tôn giáo. Những nỗ lực như thần học so sánh và tích hợp thần học vào nhận thức luận khoa học mở ra những hướng nghiên cứu mới. Sự chấp nhận đa dạng trong phương pháp nghiên cứu khoa học sẽ tạo nên một nền nhận thức luận phong phú hơn, nơi tôn giáo được coi là một phần không thể tách rời của tri thức con người.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong môi trường học thuật phương Tây đương đại, chủ nghĩa duy vật (materialism)—quan niệm cho rằng thực tại chỉ bao gồm các đối tượng có thể quan sát được và mối quan hệ giữa chúng—đã trở thành lập trường nhận thức luận chi phối. Ngược lại, chủ nghĩa duy tâm (idealism) cùng các cấu trúc siêu hình học và thần học truyền thống, vốn thừa nhận sự tồn tại của cả đối tượng khả giác lẫn đối tượng phi vật chất (immaterial objects), dần bị loại bỏ do không đáp ứng được các tiêu chuẩn bằng chứng thực nghiệm khắt khe. Tác giả Thomas J. Rubino lập luận rằng nhận thức duy vật không nắm giữ thẩm quyền ưu việt hơn đối với chân lý tuyệt đối so với nhận thức duy tâm; do đó, giới hàn lâm thế tục cần tái xem xét các đối tượng phi vật chất từng bị gạt bỏ trong quá trình giải kiến tạo thần học giáo điều.

Đề tài đặt mục tiêu bắc nhịp cầu phân chia nhận thức luận (epistemic divide) giữa thái độ duy vật trong viện hàn lâm và thế giới quan duy tâm, thông qua việc tái khảo sát vai trò lịch sử của đức tin và thần học trong tiến trình phát triển của nhận thức luận phương Tây. Nhiệm vụ nghiên cứu được phân định thành ba trọng tâm tương ứng với ba giai đoạn lịch sử:

1. Phân tích các tiêu chuẩn xác định chân lý và tri thức trong nhận thức luận tiền Khai sáng qua các khảo luận của Thánh Augustine xứ Hippo (354–430), Thánh Thomas Aquinas (khoảng 1224–1274) và William xứ Ockham (khoảng 1285–1345), nhằm làm rõ sự biến chuyển trong mối quan hệ giữa đức tin và tri thức thời Trung cổ.
2. Khảo sát các biến đổi nhận thức luận trong Thời kỳ Khai sáng thông qua tư tưởng của hai học giả đương thời là David Hume (1711–1776) và Friedrich Schleiermacher (1768–1834), nhằm đánh giá sự phân tách giữa đức tin, lý trí và năng lực thụ đắc tri thức.
3. Phân tích nền tảng của ngành nghiên cứu tôn giáo thế tục phương Tây hiện đại khởi nguồn từ thần học so sánh của Max Müller (1823–1900), từ đó đề xuất một hệ thống nhận thức luận mới mang tên "thần học thế tục" (secular theology).

Đối tượng nghiên cứu là vị trí và chức năng của đức tin (faith) cùng thần học (theology) trong mối tương quan với lý trí (reason) và tri thức (knowledge). Phạm vi không gian và thời gian của công trình trải dài từ thời kỳ Giáo phụ Hậu Cổ đại (thế kỷ IV–V), giai đoạn Triết học Kinh viện đỉnh cao và hậu kỳ (thế kỷ XIII–XIV), thời kỳ Khai sáng (thế kỷ XVIII) cho đến buổi đầu của khoa học tôn giáo thế tục thế kỷ XIX tại Tây Âu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận vận dụng hệ thống khái niệm và khung lý thuyết từ lịch sử nhận thức luận (epistemology), triết học tôn giáo và thần học kinh viện phương Tây:

• Khung nhận thức luận Giáo phụ và Kinh viện: Nguyên lý credo ut intelligam (tin để hiểu) và khái niệm lý trí tự nhiên (ratio naturalis) của Augustine; định nghĩa chân lý như sự tương ứng giữa sự vật và trí tuệ (adaequatio rei et intellectus), dạng thức nhận thức trung gian (species) cùng quan niệm thần học là một khoa học (scientia divina) của Aquinas; thuyết ý nghĩa (signification), thuyết giả định (supposition) và sự phân biệt giữa nhận thức trực giác (intuitive cognition) với nhận thức trừu tượng (abstractive cognition) của Ockham.
• Khung phê phán Khai sáng: Lập luận quy nạp hậu nghiệm (a posteriori) đối lập với diễn dịch tiên nghiệm (a priori), lập luận thiết kế cứu cánh (design argument) và chủ nghĩa hoài nghi nhận thức luận trong khảo luận về tôn giáo tự nhiên của Hume.
• Khung khái niệm đề xuất: "Thần học thế tục" (secular theology)—mô hình nhận thức tích hợp luận đề tổng quát của thần học khẳng định sự tồn tại thực của thực tại phi vật chất vào phương pháp luận nghiên cứu học thuật phi giáo điều.

Phương pháp nghiên cứu chủ đạo bao gồm:

• Phương pháp phân tích văn bản lịch sử (historical textual analysis): Tiếp cận trực tiếp các nguồn ngữ liệu gốc để tái dựng logic lập luận của từng tác giả.
• Phương pháp so sánh và phục dựng triết học (comparative and rational reconstruction): Đối chiếu các hệ thống nhận thức luận qua từng thời kỳ để xác định quỹ đạo dịch chuyển của mối quan hệ giữa đức tin và lý tính.

Nguồn dữ liệu của công trình dựa trên các tác phẩm kinh điển: Confessiones (400) và De Civitate Dei (413–426) của Augustine; De Veritate, Summa Theologiae, Summa Contra Gentiles của Aquinas; Summa totius logicae, Quodlibeta và khảo luận về Peter Lombard của Ockham; Dialogues Concerning Natural Religion, The Natural History of Religion của Hume; các trước tác của Schleiermacher và Müller; cùng các công trình nghiên cứu chuyên khảo của Philotheus Boehner, Étienne Gilson, Norman Kretzmann, Elizabeth Karger, Alfred J. Freddoso và Keith E. Yandell.

Nội dung chính theo từng chương

Chapter I: Pre-Enlightenment Epistemologies (Augustine, Aquinas, William of Ockham)

Chương I phân tích tiến trình biến đổi của nhận thức luận Kitô giáo tiền Khai sáng trong việc xác lập bản chất chân lý và cấu trúc tri thức:

• Saint Augustine of Hippo: Augustine đồng nhất chân lý với Thiên Chúa (God = Truth); chân lý mang đặc tính bất biến (immutable) và bất hoại (incorruptible). Nhận thức bắt nguồn từ nguyên lý credo ut intelligam (nisi credideritis, non intelligetis – nếu không tin, ngươi sẽ không hiểu). Lý trí là hình ảnh của Thiên Chúa nơi con người nhưng phải được đức tin định hướng; lý trí thiếu đức tin dễ dẫn đến sai lạc do ý chí bất toàn. Mọi vật tồn tại đều mang tính chân thực vì xuất phát từ Đấng sáng tạo; sự giả dối bắt nguồn từ diễn giải sai lầm của con người. Trí nhớ (memory) đóng vai trò then chốt trong việc lưu giữ tri giác giác quan và là nơi phản tỉnh nội tâm để nhận biết chân lý vĩnh cửu. Nghiên cứu thế giới vật chất qua lý trí tự nhiên (ratio naturalis) được công nhận là phương thức tìm kiếm tri thức hợp thức, nhưng Augustine cảnh báo nguy cơ con người quá đắm chìm vào thế giới khả giác mà lãng quên cội nguồn thiêng liêng.
• Saint Thomas Aquinas: Dưới ảnh hưởng của triết học Aristotle được tái du nhập vào Tây Âu thế kỷ XIII, Aquinas tái định hình nhận thức luận kinh viện. Nhận thức là hành vi đồng hóa của chủ thể biết với đối tượng được biết (assimilation of the knower to the thing known). Để đối tượng vật chất đi vào tâm trí phi vật chất, Aquinas giả định dạng thức trung gian khả tri (species intelligible). Chân lý được định nghĩa là sự phù hợp giữa quan niệm của trí tuệ và dạng thức của sự vật. Mọi hữu thể (ens) đều chia sẻ trạng thái tồn tại và tham dự vào Hiện hữu thuần túy (pure existence / God). Khác với Augustine, Aquinas khẳng định nhiều chân lý của đức tin có thể chứng minh được thông qua lý trí tự nhiên (như 5 chứng minh về sự hiện hữu của Thiên Chúa), và phân loại thần học là một khoa học chân chính (scientia divina). Siêu hình học và triết học tự nhiên hoạt động trên hai bình diện khác nhau nhưng hòa hợp, không triệt tiêu lẫn nhau.
• William of Ockham: Ockham thực hiện bước chuyển mang tính cách mạng khi bác bỏ thuyết phổ quát thực tại (real universals) của Aquinas và Duns Scotus, xem thực tại chỉ bao gồm các cá thể đơn nhất (individual beings). Chân lý và sự sai lầm không thuộc về bản thân thực tại khách quan (states of affairs) mà chỉ áp dụng cho các mệnh đề (propositions). Ông phát triển lý thuyết ký hiệu và ba loại giả định (supposition): cá nhân (personal), đơn giản (simple) và vật chất (material). Trong nhận thức học, Ockham phân biệt nhận thức trực giác (intuitive cognition – nhận thức trực tiếp về sự vật hiện tiền, mang tính xác thực hiển nhiên) và nhận thức trừu tượng (abstractive cognition – không đòi hỏi sự hiện diện của đối tượng, không thể tạo ra sự chuẩn thuận hiển nhiên về sự tồn tại). Dựa trên quyền năng tuyệt đối của Thiên Chúa (divine omnipotence), Ockham biện luận rằng Thiên Chúa có thể tạo ra nhận thức trực giác về một vật không tồn tại, nhưng nhận thức đó chỉ khiến trí tuệ phán đoán rằng vật đó không tồn tại. Ockham tách biệt thần học khỏi tiêu chuẩn khoa học (scientia) theo nghĩa thực nghiệm, thừa nhận các mầu nhiệm đức tin có thể mâu thuẫn với lý trí tự nhiên và đòi hỏi sự chấp nhận thuần túy bằng mạc khải.

Tiêu chí so sánh	Saint Augustine (354–430)	Saint Thomas Aquinas (c. 1224–1274)	William of Ockham (c. 1285–1345)
Bản chất Chân lý	Đồng nhất tuyệt đối với Thiên Chúa (God is Truth); bất biến, bất hoại.	Sự tương ứng giữa trí tuệ và sự vật (adaequatio rei et intellectus).	Thuộc tính của mệnh đề ngôn ngữ (tâm trí/viết/nói), không phải của thực tại.
Mối quan hệ Đức tin - Lý trí	Đức tin giữ vị trí tiên quyết (credo ut intelligam); lý trí phục vụ đức tin.	Đức tin và lý trí cùng dẫn đến chân lý; thần học là một môn khoa học (scientia).	Phân định rạch ròi; lý trí độc lập ở thế giới khả giác, mầu nhiệm đức tin vượt trên lý trí.
Quan niệm về Vũ trụ/Thực tại	Trật tự thụ tạo tham dự vào sự thiện và chân lý của Thượng đế.	Hữu thể tham dự vào Hiện hữu thuần túy; thừa nhận phổ quát thực tại (species).	Chủ nghĩa duy danh; chỉ có các cá thể đơn nhất tồn tại, bác bỏ phổ quát thực tại.
Cơ chế Nhận thức	Chiêm nghiệm nội tâm, trí nhớ (memory), ánh sáng soi rọi thiêng liêng.	Giác quan tiếp nhận -> Trừu xuất dạng thức khả tri (species) -> Phán đoán trí tuệ.	Nhận thức trực giác (intuitive) đối tượng hiện tiền và nhận thức trừu tượng (abstractive).

Chapter II: Enlightenment Epistemologies (David Hume, Friedrich Schleiermacher)

Chương II tập trung phân tích sự đảo lộn nhận thức luận trong Thời kỳ Khai sáng qua khảo sát tác phẩm Dialogues Concerning Natural Religion của David Hume:

• Cuộc đối thoại ba bên trong Dialogues:
  • Demea (Chủ nghĩa duy tâm / Thần học diễn dịch truyền thống): Khẳng định tính bất khả tri của bản thể thần linh đối với lý trí con người; tiếp cận tôn giáo qua đức tin tiên nghiệm (a priori), định luật nguyên nhân đầu tiên và sự bất toàn của thụ tạo.
  • Cleanthes (Thần học tự nhiên / Phương pháp quy nạp a posteriori): Bảo vệ luận đề thiết kế cứu cánh (design argument). Ông so sánh trật tự và sự thích nghi tinh vi của các quy luật tự nhiên với một cỗ máy do con người chế tạo, từ đó suy luận rằng tác giả của vũ trụ ắt hẳn sở hữu trí tuệ tương đồng với tâm trí con người.
  • Philo (Chủ nghĩa hoài nghi triết học): Chỉ ra các lỗ hổng nghiêm trọng của phép loại suy máy móc. Philo cho rằng con người chỉ có thể suy luận nguyên nhân từ kinh nghiệm thực chứng; do thiếu kinh nghiệm về sự hình thành vũ trụ, việc gán trí tuệ kiểu con người cho nguyên nhân đầu tiên là ngụy biện. Ông đề xuất các giả thuyết vũ trụ học cạnh tranh: vũ trụ sinh thành như một cơ thể sinh vật (generation/vegetation) từ các hạt nhân vũ trụ (sao chổi), hoặc vật chất hữu hạn vận động vĩnh cửu ngẫu nhiên chạm đến trạng thái trật tự qua thời gian vô tận. Philo nhấn mạnh vấn đề sự dữ và đau khổ của nhân loại, bác bỏ tính hoàn hảo đạo đức của Đấng sáng tạo nếu chỉ dựa trên quan sát thế giới hiện hữu đầy nghịch cảnh.
• Phân tích Phần XII (Part XII) của Dialogues: Philo chuyển dịch lập trường, thừa nhận cùng Cleanthes rằng toàn bộ khoa học tự nhiên dẫn dắt con người thừa nhận một Tác giả trí tuệ đầu tiên, nhưng đây là sự đồng thuận về thuật ngữ nguyên lý trật tự chứ không phải sự xác thực thần học giáo điều. Philo phân tách thuộc tính tự nhiên và thuộc tính đạo đức của Thượng đế, đồng thời cảnh báo mối đe dọa của tôn giáo giáo điều/bình dân (popular religion) đối với nền tảng đạo đức xã hội tự nhiên.
• Tổng kết tư tưởng Hume: Hume thiết lập phương pháp luận quy nạp thực nghiệm, tước bỏ năng lực của đức tin trong việc tạo ra tri thức khách quan có giá trị chứng minh trong nhận thức luận thế tục.

Chapter III: Foundation of Secular Study of Religion and "Secular Theology" (Max Müller and Theoretical Proposal)

Chương III khái quát sự hình thành ngành nghiên cứu tôn giáo thế tục phương Tây thông qua thần học so sánh của Max Müller vào thế kỷ XIX. Trên nền tảng phân tích lịch sử, tác giả đề xuất khung nhận thức luận "Thần học thế tục" (secular theology):

• Tích hợp luận đề tổng quát của thần học (khẳng định sự hiện hữu thực của thực tại phi vật chất) vào phương pháp nghiên cứu học thuật.
• Giải phóng việc nghiên cứu thực tại phi vật chất khỏi các tín điều giáo phái và mạc khải độc quyền của các tôn giáo lịch sử.
• Tạo lập không gian đối thoại song hành, nơi khoa học thực nghiệm nghiên cứu thế giới vật chất khả giác và thần học thế tục tiếp cận các chiều kích siêu hình mà không xung đột về mặt phương pháp luận.

Kết quả và đóng góp

• Hệ thống hóa tiến trình giải kiến tạo đức tin: Khóa luận vạch rõ đường hướng chuyển dịch của nhận thức luận phương Tây: từ sự thống trị tuyệt đối của đức tin (Augustine) -> sự dung hợp lý trí và đức tin trong cấu trúc khoa học kinh viện (Aquinas) -> sự phân lập đối tượng giữa nhận thức hiển nhiên và mầu nhiệm tôn giáo (Ockham) -> sự phủ định hoàn toàn thẩm quyền tri thức của đức tin dưới ngọn cờ duy vật thực nghiệm Khai sáng (Hume).
• Phục dựng các cấu trúc logic nội tại: Phân tích chi tiết cơ chế nhận thức trực giác - trừu tượng của Ockham và các mô hình vũ trụ học trong đối thoại của Hume, làm rõ các giới hạn nội tại của cả phương pháp diễn dịch lẫn quy nạp khi tiếp cận siêu hình học.
• Đề xuất khung nhận thức luận "Thần học thế tục": Đóng góp giải pháp học thuật nhằm vượt qua bế tắc của chủ nghĩa duy vật viện hàn lâm, cung cấp một phương pháp luận thế tục hóa để nghiên cứu các đối tượng phi vật chất mà không phụ thuộc vào thần quyền giáo điều.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Phạm vi khảo sát giới hạn trong một số học giả tiêu biểu đại diện cho các bước ngoặt nhận thức luận (Augustine, Aquinas, Ockham, Hume, Schleiermacher, Müller), chưa bao quát toàn diện các nhánh nhận thức luận duy lý lục địa (Descartes, Spinoza, Leibniz) hoặc chủ nghĩa phê phán Kant. Phần khảo sát tư tưởng Schleiermacher và Müller được xử lý như bước đệm chuyển tiếp để xây dựng đề xuất lý thuyết ở chương cuối.
• Hướng mở: Tiếp tục kiểm chứng và xây dựng các tiêu chuẩn bằng chứng cụ thể cho hệ thống "thần học thế tục" khi áp dụng vào các ngành nhân văn và khoa học xã hội đương đại.

Giá trị tham khảo

Tài liệu là nguồn tham khảo chuyên sâu cho sinh viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu thuộc các chuyên ngành Triết học phương Tây, Tôn giáo học, Thần học học thuật và Lịch sử tư tưởng. Các phần có giá trị tham khảo cao gồm:

• Khảo cứu về lý thuyết giả định (supposition) và nhận thức trực giác/trừu tượng của William of Ockham tại Chapter I.
• Bản phân tích cấu trúc đối thoại và diễn biến luận điểm giữa Demea, Philo và Cleanthes trong Dialogues Concerning Natural Religion của David Hume tại Chapter II.

Câu hỏi thường gặp

1. William of Ockham phân loại ba dạng giả định (supposition) nào và chức năng của chúng là gì?
   Ockham phân biệt: (1) Giả định cá nhân (personal supposition)—khi thuật ngữ đại diện cho chính sự vật mà nó biểu đạt ý nghĩa trong thực tế; (2) Giả định đơn giản (simple supposition)—khi thuật ngữ đại diện phi-ý nghĩa cho khái niệm tâm trí; (3) Giả định vật chất (material supposition)—khi thuật ngữ đại diện phi-ý nghĩa cho chính ký hiệu ngôn ngữ viết hoặc nói của nó.

2. Tại sao Thomas Aquinas coi thần học là khoa học (scientia) trong khi William of Ockham lại bác bỏ?
   Aquinas xem thần học là scientia divina, một môn khoa học tối ưu hoàn thiện triết học cổ điển, có khả năng chứng minh duy lý nhiều chân lý nền tảng của đức tin. Ngược lại, Ockham định nghĩa scientia theo nghĩa hẹp là tri thức về chân lý hiển nhiên đạt được qua kinh nghiệm thực chứng; do các mầu nhiệm mạc khải không thể chứng minh bằng phương pháp thực nghiệm hiển nhiên mà đòi hỏi phải chuẩn thuận trước các nguyên lý đức tin, Ockham không xếp thần học vào hàng ngũ các môn khoa học thực thụ.

3. Luận cứ "credo ut intelligam" của Augustine quy định mối quan hệ giữa đức tin và lý trí tự nhiên ra sao?
   Augustine khẳng định đức tin phải đi trước hiểu biết lý tính (nisi credideritis, non intelligetis). Lý trí tự nhiên (ratio naturalis) khi nghiên cứu thế giới vật chất vẫn là con đường đạt tới chân lý hợp thức nếu được đức tin định hướng, vì mọi tạo vật đều bắt nguồn từ Chân lý tối thượng là Thiên Chúa. Tuy nhiên, lý trí không có đức tin sẽ mất phương hướng và rơi vào sai lầm.

4. Trong Dialogues Concerning Natural Religion, Philo dùng những phản biện nào để bác bỏ lập luận thiết kế của Cleanthes?
   Philo chỉ ra rằng phép loại suy giữa vũ trụ và cỗ máy con người là thiếu căn cứ vì con người không có kinh nghiệm thực chứng về sự tạo thành vũ trụ. Ông đưa ra các mô hình thay thế: vũ trụ có thể sinh thành tự nhiên như cơ thể thực vật/động vật qua hạt nhân vũ trụ, hoặc trật tự hiện tại chỉ là sự kết hợp ngẫu nhiên tự duy trì của vật chất hữu hạn vận động vô tận qua thời gian. Ngoài ra, sự tồn tại của nỗi đau và khổ nạn nhân loại mâu thuẫn với một Đấng thiết kế toàn năng và nhân từ tuyệt đối theo suy luận quy nạp từ kinh nghiệm.

5. Mục đích của khái niệm "thần học thế tục" (secular theology) do tác giả Rubino đề xuất là gì?
   Khái niệm này nhằm giải quyết sự chia rẽ nhận thức luận giữa chủ nghĩa duy vật thực nghiệm trong viện hàn lâm và chủ nghĩa duy tâm siêu hình, cho phép nghiên cứu học thuật thế tục đối với thực tại phi vật chất mà không cần viện dẫn các tín điều hay thẩm quyền mạc khải của các tôn giáo lịch sử.

Kết luận

Khóa luận The Theological Thesis: Theology's Role in Western Epistemology của Thomas J. Rubino đã tái dựng một cách có hệ thống tiến trình biến đổi của mối quan hệ giữa đức tin, thần học và lý trí từ thời kỳ Hậu Cổ đại qua thời Trung cổ đến thời Khai sáng. Tác phẩm làm sáng tỏ sự chuyển dịch từ việc xem đức tin là điều kiện tiên quyết của tri thức sang việc loại trừ hoàn toàn thần học dưới sự thống trị của chủ nghĩa duy vật học thuật đương đại. Bằng việc đề xuất khung nhận thức luận "thần học thế tục", công trình cung cấp một hướng tiếp cận học thuật trung lập nhằm tái tích hợp việc nghiên cứu thực tại phi vật chất vào không gian hàn lâm hiện đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

W&M ScholarWorks Undergraduate Honors Theses Theses, Dissertations, & Master Projects 4-2019 The Theological Thesis: Theology's Role in Western Epistemology Thomas Rubino Follow this and additional works at: https://scholarworks.edu/honorstheses Part of the Religious Thought, Theology and Philosophy of Religion Commons Recommended Citation Rubino, Thomas, "The Theological Thesis: Theology's Role in Western Epistemology" (2019). Undergraduate Honors Theses.edu/honorstheses/1377 This Honors Thesis is brought to you for free and open access by the Theses, Dissertations, & Master Projects at W&M ScholarWorks. It has been accepted for inclusion in Undergraduate Honors Theses by an authorized administrator of W&M ScholarWorks. For more information, please contact scholarworks@wm.

The Theological Thesis: Theology’s Role in Western Epistemology A thesis submitted in partial fulfillment of the requirement for the degree of Bachelor of Arts in Religious Studies from The College of William and Mary by Thomas J. Rubino Accepted for __________________________________ (Honors, High Honors, Highest Honors) ________________________________________ Kevin Vose, Director ________________________________________ Alexander Angelov ________________________________________ Jessica Stephens Williamsburg, VA May 3, 2019 1 INTRODUCTION The Theological Thesis explores faith and theology within, and tangential to, knowledge throughout the course of Western epistemological history. Chapter I studies qualifications for truth and knowledge in the pre-Enlightenment epistemologies of Saint Augustine of Hippo (354- 430), Saint Thomas Aquinas (c. 1224-1274) and William of Ockham (c.

1285-1345) to uncover how the understanding of faith’s relationship with knowledge changed throughout the Middle Ages. Chapter II does the same for the epistemologies of Enlightenment contemporaries David Hume (1711-1776) and Friedrich Schleiermacher (1768-1834), surveying epistemic modifications to the aforementioned relationship in the so-called Age of Reason. Chapter III looks at the foundation of the contemporary Western secular study of religion in Max Müller’s (1823-1900) comparative theology and proposes a modified understanding of theology to allow for concurrent secular study of the natural world and a religious reality, without resorting to the dogmatic theologies of historical religions. This project seeks to bridge the epistemic divide between materialist attitudes in the academy and idealist worldviews typically associated with theology or metaphysics.

With the increasing secularization of the Western academy, materialism, the conception of reality composed exclusively of observable objects and relationships between those objects, has emerged as its predominant epistemological stance. Idealism, the conception of reality composed both of observable and immaterial objects, fails to meet the evidential stipulations materialist epistemology requires of knowledge. If, as I argue, materialist knowledge holds no superior claim to absolute truth than does idealist knowledge, the prevailing attitude in secular academia must adjust to consider those objects it abandoned in dispensing with the construction of theology. Dogmatic theology’s general thesis affirming the real existence of immaterial 2 reality may thus be incorporated into fashioning a new methodology for studying the immaterial, an epistemic system I term “secular theology”.

3 CHAPTER I The Western academy emerged in the strictly Christian environment of medieval Europe. Scholasticism centered upon Christian theology and the legacy of Western learning is steeped in Catholic tradition. Although scholars of the age are often called theologians, their epistemological contributions range far beyond theology, including logic, metaphysics and science. To better understand the radical shift in Western epistemology brought on by the Enlightenment, it is necessary to study the words and teachings of scholars who preceded it.

Three of the most influential thinkers of the Middle Ages, Saint Augustine of Hippo, Thomas Aquinas and William of Ockham, build upon the ideas of their predecessors and contemporaries to advance understanding of knowledge, truth and ultimate reality. Augustine Augustine was born in 354 in the North African village of Tagaste to a pagan father and a Christian mother.1 Christian influence in his early life and admiration for the reason and rhetoric of Cicero lead Augustine to Manicheism during his education in Carthage, a group which claimed to reconcile the teachings of Christ with study of the natural world.2 Augustine began to doubt Manicheism when it could provide no solace following the death of a close friend and his doubt only deepened as he continued his education and discovered studies of the natural world contrary to the understanding of the Manichees.3 Upon moving to Milan, Augustine had Christianity presented to him by the bishop Ambrose and saw, for the first time, how reason could corroborate the tenets of faith. Afterwards, Augustine studied Scripture and Platonic 1 Roy W. Battenhouse, “The Life of Saint Augustine” in A Companion to the Study of Saint Augustine, edited by Roy W.

Battenhouse, New York: Oxford University Press, 1955, 19., 26-27 4 philosophy concurrently, incorporating Platonic concepts into his understanding of Christianity.4 After a long battle between his worldly aspirations and spiritual goals, Augustine met Pontitianus, who introduced him to Christian monasticism and incited religious fervor in his heart with stories of heroes such as Saint Anthony. Augustine experienced what he reports as a miraculous conversion, thus beginning his new life as a Christian.5 In 391, Augustine traveled to Hippo, where the bishop Valerius recruited him as a priest and gave him permission to build a monastery nearby.6 Valerius had Augustine named co-bishop of Hippo in 395, and when the former died later that year, Augustine became sole bishop of the see.7 During his episcopacy, Augustine penned the two works which this paper surveys, The Confessions in 4008 and On The City of God between 413-426.9 In 430, the bishop passed away.10 Augustine saw truth as inseparable from God. God is all that is true and all that is true is God. To Augustine, the words “God” and “truth” bore the same meaning and he often used “truth” in reference to God or as an epithet for God.11 If God and truth are one and the same, any path toward one must lead also to knowledge of the other, and falsehood is nothing less than heresy.

Augustine’s path to true knowledge and his path to knowledge of God were one and the same because any true knowledge is necessarily knowledge of God. 8 Eugène Portalie, A Guide to the Thought of Saint Augustine, translated by Ralph J. Bastian, Chicago: Henry Regnery Company, 1960, 39. 11 “Thee, who art the Truth, O God”.

Augustine, Confessions, translated. Bourke, Washington: The Catholic University of America Press, 1953, X, 23. 5 An experienced scholar and philosopher prior to his conversion to Christianity, Augustine was no stranger to the Platonic principles of reason. In fact, the Neoplatonic writings of Plotinus led Augustine to eventually accept Christianity and he continued to extol the virtues of reason throughout his life.12 However, reason could not operate as a path to truth on its own.

Augustine argued that reason is secondary to faith because “nisi credideritis, non intelligetis, unless you believe, you will not understand”.13 If all truth is God, then any path to truth must be bound by faith in that God. Reason unguided by faith is just as likely to produce misinformation as it is to produce knowledge.14 Pursuing virtue must be a religious venture, as without the influence of faith one would turn away from truth and fall into vice.15 Because all things derive their existence from God, all which exists must be fundamentally true.16 Falsehood arises when misinterpretation results in a marred understanding of existent truth. Augustine illustrates this point by saying that bread is inoffensive to a healthy palate but objectionable to an unhealthy one, light is needed by healthy eyes, but painful to sore ones and the justice of God is loved by the faithful but despised by the wicked.17 Deceit is not in the bread itself, not in the light and not in the will of God, as each of these are proven true through their existence. Falsity is found in the human interpretation of each, when personal biases are applied to objective ultimate.

Reason is subject to these same rules, as it is not itself corrupted but becomes blinded or misled by false interpretation.18 Just as a healthy palate is needed to enjoy bread, healthy eyes are needed to 12 Portalie, 12-13, 13 Robert E. Cushman, “Faith and Reason” in A Companion to the Study of Saint Augustine, edited by Roy W. Battenhouse, New York: Oxford University Press, 1955, 287. 15 Augustine, The City of God, translated by Gerald G.

Walsh and Daniel J. Honan, Washington: The Catholic University of America Press, 1954, XIX, 25. 16 Augustine, Confessions, VII, 15. 17 Augustine, Confessiosn, VII, 16.

6 utilize light and righteousness is needed to appreciate divine justice, a proper foundation is necessary to achieve knowledge through reason. For Augustine, this foundation was faith. Although faith is prior to reason, reason is far from irrelevant in Augustine’s thought. It serves a crucial role as a path to knowledge, even religious knowledge.

Augustine wrote that religious knowledge is derived from two sources, authority and reason.19 Faith and reason are deeply intertwined, and knowledge can only be achieved through belief followed by rationality. God, or truth, is the source of reason, and even ratio naturalis, natural reason, the study of physical phenomena which directs its attention away from the transcendent to the wholly material, is a commendable way to pursue knowledge. Augustine interpreted reason to be the image of God in which humanity is created, and through reason humans fulfill their nature and interact with the divine.20 All reason is derived from God, the truth, and application of reason guided by faith illuminates both the divine and material worlds. To help his readers recognize truth, Augustine described the qualities which define it.

In an ever-changing world, God alone, and therefore truth, is immutable. The only constant, the only ultimate, is truth.21 Furthermore, only God is incorruptible.22 While all else can be changed through interaction with other things, God is always the transmuter, never the transmuted. As the source and ruler of all things, God is eternal truth and the fixture upon which the truth of God’s creations depends. God does not seek to deceive, nor does God seek to mask truth.

Humans hide truth from themselves by lack of faith or actions of the will.23 Anyone who chases truth “piously, chastely and diligently” is able to ascertain it.24 Augustine believed truth is not 19 Portalie, 115. 21 Augustine, Confessions, VII, 12. 22 Augustine, Confessions, VII, 4. 7 inherently hidden or beyond human reach.

Ignorance blinds one to the truth right before them, and recognizing truth is not so much unveiling the nature of reality as it is finally seeing what had been there all along. Truth is not hidden from us, we hide ourselves from it. Augustine understood truth to be God and God to be truth. No truth in the world can exist separate from God because ultimate legitimacy is derived from the heavenly creator.

Like God, truth is immutable and incorruptible. Because truth and God exist as one, knowledge of the unchanging and eternal is knowledge of God, no matter the path taken to arrive at it. As reason is the quality of God that humans alone among God’s creations share, it leads one to this knowledge of the immutable but must be pointed in the correct direction by faith to avoid corruption. An important caveat to Augustine’s understanding of knowledge is that none can understand God as God understands Godself.

God is ultimate truth, and as corruptible, mutable beings, humans are fundamentally incapable of fully comprehending the everlasting.25 Augustine understood God to be the “sun of the soul”, and like the sun, is not something which can be perceived directly, but illuminates all else and is the means by which the soul is able to know.26 The only being of perfect knowledge is God, but that does not mean humans cannot attain truth, and Augustine sets out pathways through which one can open their eyes to the eternal. Augustine acknowledges that knowledge can exist without faith, but it cannot be fully trusted if lacking the confirmation of belief. Christ, as eternal truth made flesh, must be the principium, origin, of knowledge because materialized yet uncorrupted truth provides humans something familiar to follow in their own pursuit.