đặt vấn đề về sự liên quan giữa nhận diện và đánh giá rủi ro. -Các nghiên cứu của các tác giả đã công bố chủ yếu đƣợc tìm hiểu và thực hiện nghiên cứu ở những nƣớc phát triển, có hoạt động thanh tra, kiểm tra thuế lâu đời và hệ thống pháp luật tiến bộ đƣợc nhiều nƣớc khác học hỏi và áp dụng nhƣ Mỹ và các nƣớc châu Âu. Đến thời điểm này chƣa có nhiều nghiên cứu tại Việt Nam nói chung và tỉnh Bình Dƣơng nói riêng về vấn đề này. -Đối tƣợng khảo sát chủ yếu tập trung vào cán bộ thuế.
Theo tác giả, nên mở rộng phạm vi đối tƣợng khảo sát là kế toán viên, tƣ vấn thuế (phía DN), sẽ đánh giá chất lƣợng cuộc kiểm tra một cách khách quan hơn. 8 Đây là các khoảng trống nghiên cứu quan trọng và định hƣớng cho tác giả thực hiện nghiên cứu trong đề tài này. Tóm lại, trên cơ sở tiếp cận những nghiên cứu liên quan đồng thời dựa vào những tồn tại và khoảng trống nghiên cứu đã xác định ở trên, tác giả lựa chọn đề tài nghiên cứu “Nhận diện và đánh giá rủi ro trong hoạt động thanh tra, kiểm tra thuế đối với doanh nghiệp ở Bình Dƣơng” để tiếp tục thực hiện nghiên cứu, với mục tiêu góp phần gia tăng hiệu quả công tác thanh tra, kiểm tra thuế, tăng thêm sự tín nhiệm của xã hội đối với Ngành thuế. Mục tiêu nghiên cứu Mục tiêu tổng quát: Khảo sát thực trạng và nhận diện, đánh giá rủi ro trong hoạt động thanh tra, kiểm tra thuế về BCTC đối với doanh nghiệp ở Bình Dƣơng.
Đồng thời hàm ý một số giải pháp và kiến nghị để hoàn thiện hoạt động thanh tra, kiểm tra thuế tại Cục Thuế và các Chi Cục Thuế đối với doanh nghiệp ở trên địa bàn tỉnh Bình Dƣơng. Mục tiêu cụ thể: Trên nền tảng mục tiêu t ng quát của đề tài, tác giả đã xây dựng đƣợc mục tiêu cụ thể nhƣ sau: -Tìm hiểu, nhận diện và đánh giá rủi ro trong hoạt động thanh tra, kiểm tra thuế đối với doanh nghiệp. -Phân tích thực trạng công tác nhận diện và đánh giá rủi ro của các thanh tra, kiểm tra viên để phát hiện gian lận về thuế tại Cục Thuế tỉnh Bình Dƣơng. -Đề xuất một số giải pháp và kiến nghị nhằm hoàn thiện hoạt động thanh tra, kiểm tra thuế tại Cục Thuế tỉnh Bình Dƣơng.
Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu - Đối tượng nghiên cứu: Luận văn tập trung nghiên cứu vấn đề nhận diện và đánh giá rủi ro trong hoạt động thanh tra, kiểm tra thuế thông qua Báo cáo tài chính của các doanh nghiệp ở Bình Dƣơng. - Phạm vi nghiên cứu: + Về không gian nghiên cứu: Luận văn đƣợc thực hiện tại tỉnh Bình Dƣơng. 9 + Về thời gian nghiên cứu: Số liệu phục vụ cho nghiên cứu đề tài đƣợc thu thập từ hoạt động thanh tra, kiểm tra thuế về BCTC năm 2016 - 2018. Phƣơng pháp nghiên cứu Đề tài sử dụng chủ yếu phƣơng pháp nghiên cứu định tính, cụ thể các công việc: 5.1 Thu thập dữ liệu thứ cấp - Thu thập các tài liệu và các văn bản quản lý nhà nƣớc về lĩnh vực thuế và kiểm tra thuế, nghiên cứu về lĩnh vực nhận diện và đánh giá rủi ro trong kiểm toán Báo cáo tài chính, làm cơ sở lý luận và giải pháp tăng cƣờng công tác thanh tra, kiểm tra thuế.
- Thu thập dữ liệu thực tế tại DN kết hợp phƣơng pháp phân tích - t ng hợp, thống kê, so sánh, để đánh giá thực trạng công tác thanh tra, kiểm tra thuế tại Cục thuế Tỉnh Bình Dƣơng.2 Thu thập dữ liệu sơ cấp - Bước 1: Xây dựng Phiếu khảo sát với bảng câu hỏi đƣợc thiết kế sẵn, dùng thang đo likert 5 mức. - Bước 2: Phát phiếu khảo sát để khảo sát phƣơng pháp nhận diện và đánh giá rủi ro đến 60 kiểm tra viên, chuyên viên về thuế. Kết quả thu về đƣợc 56 phiếu. - Bước 3: Tiến hành nhập vào phần mềm SPSS 20.0 - Bước 4: Thực hiện thống kê mô tả với: + Giá trị trung bình (mean): để xác định giá trị trung bình về việc nhận diện và đánh giá rủi ro của thanh tra, kiểm tra viên thuế.
+ Trung vị (median): để xác định số tách giữa nữa lớn hơn và nữa bé hơn của mẫu nghiên cứu. Một nữa của mẫu sẽ có các giá trị nhỏ hơn hay bằng số trung vị, và một nữa của mẫu sẽ có giá trị bằng hoặc lớn hơn số trung vị. + Mode: tính giá trị có tần số xuất hiện lớn nhất của mẫu nghiên cứu. 10 + Phƣơng sai của mẫu (Variance of sample): đo lƣờng sự phân tán của các phần tử trong mẫu nhận diện và đánh giá rủi ro, nghĩa là đo lƣờng khoảng cách giá trị của từng biến thƣờng ở cách giá trị trung bình bao xa.
+ Độ lệch chuẩn (Standard deviation, SD): đơn vị tính của phƣơng sai, là bình phƣơng giá trị trung bình của t ng các phân tán. - Bước 5: Nhận xét đánh giá từ kết quả thống kê mô tả. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài Luận văn khái quát những lý luận chung về hoạt động rủi ro trong hoạt động thanh tra, kiểm tra thuế đối với doanh nghiệp ở Bình Dƣơng. Bằng lý luận và thực tiễn sẽ làm rõ vai trò nhận diện của hoạt động rủi ro trong hoạt động thanh tra, kiểm tra thuế đối với doanh nghiệp ở Bình Dƣơng trong giai đoạn hiện nay.
Trên cơ sở thực trạng những tồn tại, vƣớng mắc trong hoạt động thanh tra, kiểm tra thuế đối với doanh nghiệp ở Bình Dƣơng, luận văn đề xuất những giải pháp cơ bản để hoàn thiện công tác nhận diện rủi ro trong hoạt động thanh tra, kiểm tra thuế đối với doanh nghiệp ở Bình Dƣơng nói chung và những kiến nghị để hoạt động thanh tra, kiểm tra thuế đối với doanh nghiệp ở Bình Dƣơng có hiệu quả hơn. Luận văn có thể làm tài liệu tham khảo cho các nhà nhận diện, đặc biệt là các cán bộ thuế, lãnh đạo thuộc ngành thuế, các doanh nghiệp và các cán bộ lãnh đạo cấp địa phƣơng (HĐND, UBND thành phố, Các phòng, ban ngành liên quan.) đối với lĩnh vực có liên quan. Kết cấu của luận văn Bố cục của luận văn: Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý thuyết về hoạt động rủi ro và nhận diện rủi ro trong hoạt động thanh tra, kiểm tra thuế đối với doanh nghiệp. Chƣơng 2: Phân tích thực trạng việc nhận diện và đánh giá rủi ro trong hoạt động thanh tra, kiểm tra thuế tại Cục Thuế Bình Dƣơng.
11 Chƣơng 3: Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác nhận diện rủi ro trong hoạt động thanh tra, kiểm tra thuế đối với doanh nghiệp tại Cục thuế Bình Dƣơng. 12 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ HOẠT ĐỘNG RỦI RO VÀ NHẬN DIỆN RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG THANH TRA, KIỂM TRA THUẾ ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP 1. T ng quan về rủi ro và kiểm soát rủi ro 1. Khái niệm rủi ro Rủi ro có thể đƣợc hiểu là một thuật ngữ dùng để chỉ khả năng xảy ra những biến cố bất thƣờng với hậu quả thiệt hại và mang lại kết quả không mong đợi.
Con ngƣời không thể biết chắc chắn rủi ro có xảy ra hay không, không định lƣợng đƣợc rủi ro, bởi rủi ro là sự kiện có thể xảy ra trong tƣơng lai, không chắc chắn, không thể đoán trƣớc đƣợc và không xác định trƣớc đƣợc thiệt hại. Hiểu theo nghĩa thông thƣờng thì rủi ro là hậu quả hoặc t n thất có thể xảy ra trong tƣơng lai đối với các chủ thể có liên quan mà nguyên nhân là những sự kiện phát sinh trong thực tế (Từ điển tiếng Việt, Viện Ngôn ngữ học, 2010). Theo COSO (1992), rủi ro là việc “không đạt đƣợc mục tiêu đề ra của một hoạt động”. Theo chuẩn mực kiểm toán VN số 315 (2015), rủi ro kiểm toán là khả năng kiểm toán viên đƣa ra nhận xét không thích hợp về báo cáo tài chính trong khi báo cáo tài chính có sai lệch trọng yếu.
Tóm lại, từ những phân tích trên có thể khái quát khái niệm rủi ro nhƣ sau: rủi ro là một sự kiện, hoặc một nhận xét không chắc chắn nếu xảy ra sẽ làm ảnh hƣởng đến mục tiêu hoạt động.Nhận diện rủi ro Nhận diện rủi ro là quá trình thực hiện các biện pháp để giải quyết những rủi ro phát sinh gắn với hoạt động của mình theo mục tiêu đạt đƣợc lợi ích bền vững trong mỗi hoạt động và trong tất cả các hoạt động có liên quan khác (COSO 2004). 13 Nhận diện rủi ro bắt đầu từ các sự kiện tiềm tàng bắt nguồn từ bên ngoài hoặc bên trong có thể ảnh hƣởng tích cực hoặc tiêu cực và có thể cả hai đến đơn vị. Các yếu tố bên ngoài bao gồm: môi trƣờng kinh tế, môi trƣờng tự nhiên, các yếu tố chính trị, các yếu tố xã hội, sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật,… Các yếu tố bên trong bao gồm: cơ sở vật chất, nhân sự, các chu trình, áp dụng khoa học kỹ thuật,… Các sự kiện liên quan đến đơn vị thƣờng không xuất hiện độc lập cùng một lúc mà thƣờng đan xen lẫn nhau. Việc xác định yếu tố bên trong hay bên ngoài cũng rất quan trọng trong việc nhận diện rủi ro.
Một khi các yếu tố ảnh hƣởng đƣợc nhận dạng, nhà quản lý có thể xem xét tầm quan trọng của chúng và tập trung vào các sự kiện có thể ảnh hƣởng đến việc thực hiện các mục tiêu của đơn vị. Chẳng hạn, việc nhận diện rủi ro tại DN có thể là: - Một ngƣời thành lập nhiều DN, hoặc trong cùng gia đình thành lập nhiều DN cùng kinh doanh một ngành hàng. - Phân tích ngành nghề, kho hàng, địa chỉ KD - DN liên kết, DN có dấu hiệu chuyển giá, DNKD lỗ, DN có số nợ thuế lớn, hoàn thuế lớn, hƣởng ƣu đãi, DN chuyển địa điểm liên tục, DN nhiều năm chƣa thanh tra, kiểm tra,… Nhận diện rủi ro là quá trình lựa chọn thực hiện giải pháp hiệu quả, giảm thiểu chi phí và nguy cơ xấu đe dọa đến thành công. m i, nhận diện rủi ro là quá trình tiếp cận rủi ro một cách khoa học, toàn diện và có hệ thống nhằm nhận dạng, kiểm soát, phòng ngừa và giảm thiểu những t n thất, mất mát, những ảnh hƣởng bất lợi của rủi ro.
Xác định rủi ro là việc thu thập, phân tích thông tin để tìm ra nguy cơ không tuân thủ pháp luật thuế của ngƣời nộp thuế.