Chương 1: Cơ sở lý luận của tham vấn cho người chồng có hành vi bạo lực Chương 2: Tổ chức và phương pháp nghiên cứu Chương 3: Kết quả nghiên cứu 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THAM VẤN CHO NGƢỜI CHỒNG CÓ HÀNH VI BẠO LỰC GIA ĐÌNH 1. Tổng quan nghiên cứu về kĩ năng tham vấn trên thế giới và Việt Nam Nhu cầu được chia sẻ hoặc xin lời khuyên đã xuất hiện từ thủa ban mai của loài người khi ngôn ngữ bắt đầu xuất hiện. Manh nha xuất hiện sớm như vậy nhưng tham vấn chỉ thực sự được nghiên cứu phát triển thành một khoa học vào tận cuối thế kỉ 19 và đến nay nó trở thành một ngành khoa học về con người ngày càng phổ biến và khẳng định chỗ đứng của mình trong hệ thống các khoa học về con người. Đối với các nhà tâm lý học nói chung và nhà tham vấn nói riêng, nghiên cứu và ứng dụng kĩ năng tham vấn là vấn đề trọng yếu trong thực hành tham vấn.
Nhà tâm lý học người Mỹ Carl Rogers (1902-1987) là một tên tuổi gắn liền với sự phát triển của tham vấn tâm lý. Ông cho rằng để một ca tham vấn có kết quả, nhà tham vấn phải đặt niềm tin, chấp nhận vô điều kiện tình trạng hiện thời của thân chủ. Điều này giúp thân chủ cảm thấy một bầu không khí thoải mái, an toàn và họ sẽ không phòng vệ, không giả dối, không đeo mặt nạ [10, tr. Quá trình làm việc với thân chủ, nhà tham vấn cần thể hiện các kĩ năng tham vấn cơ bản như: kĩ năng lắng nghe, kĩ năng thấu cảm và kĩ năng đặt câu hỏi.
Các kĩ năng này giúp nhà tham vấn đi sâu vào điều thân chủ nghĩ, thân chủ cảm nhận. Trong mối tương giao này, nhà tham vấn tin vào bản chất tốt đẹp của thân chủ, giúp thân chủ tự tin, sáng suốt giải quyết nan đề của bản thân. Carl Rogers thường sử dụng nhiều nhất các câu hỏi mang tính chất phản hồi, thông đạt như: “cô có thể nói thêm về điều cô vừa nói không?, nghĩa là, có phải cô muốn nói rằng khi đề cập đến chuyện đó cô vừa thấy mình có can đảm, đồng thời cảm thấy sợ sệt. 105] 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Daigneault, trong cuốn giáo trình “Mối quan hệ trợ giúp”, 2001, cũng xây dựng lý thuyết về kĩ năng tham vấn dựa trên sự thấu hiểu bằng cảm xúc của vấn đề. Ông cho rằng cảm không chỉ là một kĩ năng mà là một tổ hợp các kĩ năng như kĩ năng lắng nghe, kĩ năng thấu hiểu, kĩ năng phản hồi. hoặc để không hiểu sai vấn đề của thân chủ, nhà tham vấn cần sử dụng kĩ năng tóm lược. Neukrug (1999) cho rằng các kĩ năng cần được sử dụng dựa trên sự hiểu biết sâu sắc về nhu cầu của thân chủ và các vấn đề của họ.
Ông đã phân chia các kĩ năng cơ bản gồm: kĩ năng lắng nghe, kĩ năng thấu hiểu, kĩ năng im lặng. Các kĩ năng phổ biến là kĩ năng đật câu hỏi, kĩ năng tự bộc lộ bản thân, kĩ năng làm mẫu. Các kĩ năng nâng cao như: kĩ năng thông đạt, kĩ năng đương đầu. Các kĩ năng khác như: kĩ năng khuyến khích, chấp nhận, xây dựng lòng tự trọng, kĩ năng đưa ra lời khuyên, cung cấp thông tin được xếp vào nhóm kĩ năng sử dụng thận trọng” [4, tr.
273] Kĩ năng tham vấn trẻ em được nhiều tác giả quan tâm như: Karthyn David (2000), Jonhn Calson &Judit Lewis,. với các kĩ thuật đặc thù như trò chơi, vẽ tranh. trẻ nhỏ cũng có khó khăn trong việc diễn đạt rõ ràng các vấn đề của mình nên các kĩ năng tóm tắt, phản ánh (cảm xúc và nội dung) và kĩ năng lắng nghe đóng vai trò quan trọng trong công tác tham vấn trẻ em. Kĩ năng này tỏ ra hiệu quả nhất là đối với các trẻ em gặp khó khăn về giao tiếp, khó khăn trong học tập.
Kĩ năng tham vấn là công cụ của nhà tham vấn, tiếp cận tới trái tim, tâm hồn của thân chủ, do vậy sự phát triển của các nghiên cứu về lý luận tham vấn và kĩ năng tham vấn giúp các nhà tham vấn ứng dụng tốt hơn các kĩ năng này trong quá trình thực hành nghề. Tại Việt Nam, cùng với sự phát triển của ngành tâm lý học, công tác xã hội, xã hội học. tham vấn tâm lý cũng được quan tâm, nghiên cứu và 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ứng dụng rộng rãi. Trong đó hầu hết các nghiên cứu về tham vấn nói chung đều phân tích/ đề cập về kĩ năng tham vấn.
Từ cuối những năm 90 trở lại đây, tham vấn ngày càng chứng tỏ vai trò không thể thiếu của mình đối với đời sống, tinh thần của người Việt. Từ sự nở rộ của các dịch vụ tham vấn tình cảm, tình yêu qua điện thoại (tổng đài 1080) đến các dịch vụ tư vấn qua chát, qua đài báo. đến nay dịch tham vấn ngày càng đi vào chuyên nghiệp hơn khi khách hàng có nhu cầu tham vấn trực tiếp với những người có chuyên môn và với chiến lược can thiệp cụ thể. Công tác đào tạo nghiên cứu tham vấn tâm lý cũng đạt được nhiều thành tựu tại các trung tâm nghiên cứu, các đơn vị đào tạo.
Trong thời kì đầu tiên của tham vấn xuất hiện tại Việt Nam, kĩ năng tham vấn cũng được phân tích khá nhiều tài liệu giảng dạy, các luận văn, luận án, khóa đào tạo chính quy hoặc ngắn hạn. Có thể kể đến các tác giả tiêu biểu như: Nguyễn Khắc Viện, Nguyễn Công Khanh,. trình bày kĩ năng tham vấn tâm lý như: Stress trong cuộc sống và các can thiệp. Các nghiên cucwus ngày đã được biên tập thành các tài liệu tập huấn của các tổ chức nước ngoài như UNICEF, UNDP, Trăng lưỡi liềm đỏ và các banh ngành Việt Nam như Bộ LĐTBXH, HPN, Hội Chữ Thập Đỏ.
Trong những năm tiếp theo lý luận về tham vấn đã phát triển mạnh hơn, các khái niệm và bản chất của hoạt động tham vấn được bàn luận và phân tích có tính hệ thống, áp dụng rộng rãi hơn. Có thể kể đến “Giáo trình tham vấn tâm lý” của tác giả Trần Thị Minh Đức (2011), dành một phần quan trọng để phân tích về các kĩ năng tham vấn. Trong đó tác giả trình bày rất kĩ lưỡng về mặt lý thuyết với 10 kĩ năng tham vấn cơ bản, có các ví dụ minh họa và các tình huống cụ thể. Đây là tài liệu chính thống được áp dụng rộng rãi trong các cơ sở đào tạo ngành tâm lý học.
Ngoài ra còn một số tài liệu khác, dưới dạng giáo trình nội bộ của các cơ sở đào tạo về công tác xã hội, xã hội học. cũng trình bày về các kĩ năng tham vấn. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Một số tác giả khác cũng phân tích kĩ năng tham vấn ứng dụng trong các ngành nghề mà họ tham gia như tác giả Bùi Thị Xuân Mai, Vũ Văn Thanh, Phạm Thị Hồng Phương, Ngô Xuân Điệp. Các nghiên cứu này làm dày hơn cơ sở lý luận về tham vấn và kĩ năng tham vấn Tóm lại kĩ năng tham vấn là một trong những lý thuyết quan trọng của tham vấn tâm lý, việc nghiên cứu kĩ năng tham vấn giúp các nhà tham vấn hiểu và thực hành các kĩ năng này tốt hơn, mặt khác cho các nhà tham vấn thấy được hiệu quả và ý nghĩa của các kĩ năng tham vấn trong quá trình thực hành, các thức ứng dụng của kĩ năng tham vấn cho các đối tượng khác nhau.
Tổng quan nghiên cứu về tham vấn cho ngƣời chồng có hành vi bạo lực gia đình Do ảnh hưởng mạnh mẽ đến sự phát triển của gia đình và xã hội nên hành vi bạo lực gia đình và các biện pháp ngăn chặn hành vi này được các nhà tâm lý học, các nhà xã hội học. đặc biệt quan tâm, nghiên cứu ở nhiều khía cạnh khác nhau và các mức độ ứng dụng khác nhau tùy theo bối cảnh văn hóa của các quốc gia. Tổng quan tài liệu chúng tôi thấy ứng dụng tham vấn cho người chồng gây bạo lực được thể hiện rõ qua các hình thức tham vấn cho đối tượng này. Tham vấn cá nhân với người nam giới gây ra bạo lực.
Điển hình cho xu hướng này là các hoạt động tham vấn cá nhân cho đối tượng bị bắt giữ hoặc có khả năng bị các cơ quan pháp luật bắt giữ vì hành vi gây ra bạo lực trong mô hình can thiệp Battereer Intervention Programs - BIPs (2008) tại Mỹ, được thực hiện bởi tổ chức The Advocates for Human Rights (Tổ chức những người đấu tranh vì Nhân quyền). Mục tiêu của tham vấn cá nhân trong chương trình là một mặt hỗ trợ người đàn ông có thể vượt qua bản thân và không nghĩ tới những thủ đoạn hay hành vi ngược đãi bạn đời như bằng lời nói, vũ lực, tình dục hoặc dùng biện pháp cô lập, mặt khác tìm cách phục hồi và phát triển hành vi tốt đẹp của các đối tượng gây bạo lực. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tham vấn cặp đôi trong các gia đình có bạo lực. Trong thời gian đầu tiên thực hiện mô hình dự án BIPs, nhà tham vấn đã thực hiện các ca tham vấn cặp đôi, tuy nhiên ngay sau đó mô hình này không được khuyến khích thực hiện.
Do nó không chứng minh được hiệu quả và đặt nguy cơ mất an toàn của nạn nhân ngay càng lên cao. Các nạn nhân thường hi vọng tham vấn cặp đôi là cơ sở cho sự chia sẻ giữa hai người, tuy nhiên thực tế cho thấy khi có sự xuất hiện của người thứ 3, người gây bạo lực thường thể hiện mạnh mẽ sự từ chối và đổ lỗi cho người vợ, đó cũng là mầm mống cho các hành vi bạo lực ngay sau khi buổi tham vấn kết thúc. Chính vì vậy, tham vấn cho các cặp đôi không được sử dụng ở nhiều quốc gia trên thế giới; trong đó tại Mỹ, có đến 20 bang bị cấm sử dụng phương pháp này. Nếu cần thiết sử dụng phương pháp này thì nạn nhân và con cái của họ cần được giám sát chặt chẽ và đảm bảo an toàn.
Tham vấn nhóm cho những người gây ra bạo lực gia đình. Người gây ra bạo lực tham gia các buổi sinh hoạt nhóm nam, bàn về những vấn đề xung quanh việc làm thế nào để chấm dứt bạo lực, làm thế nào để tạo được mối quan hệ gia đình bền vững, sử dụng các phương pháp phi bạo lực thay thế cho bạo lực. Kĩ thuật này được sử dụng trong nhiều chương trình, dự án ở nhiều quốc gia trên thế giới.