CHƯƠNG 1 NHỮNG VAN DE LÝ LUẬN VỀ THAM QUYEN SƠ THAM DÂN SỰ CỦA TOA ÁN NHÂN DAN DOI VỚI CÁC TRANH CHAP DAT DAI VÀ TRANH CHAP LIEN QUAN DEN DAT DAI 1. Khái niệm, đặc điểm tham quyền sơ thâm dan sự của tòa án nhân dan đốivới các tranh chap đất daiva tranh chấp lien quan đến đất đai 1. Khai niệm tranh chấp đất đai và tranh chap hêu quan đếu đất dai Tranh chap đất đai là hiện tượng xã hôi xảy ra ở bắt kỷ hình thái kinh té - xã hội nào trong lịch sử Vì thé mà tranh chap đất dai đã trở thành một thuật ngữ phô biên trong đời sông xã hôi Tuy nhiên, đến nay nội ham của khái niệm này vẫn chưa được luểu một cách thông nhất, ké cả trong giới luật hoc. Vi vậy, việc xác định nội hàm khái niệm tranh chấp dat đai có ý nghĩa quan trọng kê cả về mắt lý luận cũng như thực tiễn giải quyết Tranh chấp xảy ra ở nhiêu lĩnh vực của đời sông xã hội với những loại hình phong phú.
Theo Từ điển tiếng Viét thông đụng “Tranh chap” là bất đồng. trái ngược nha Theo Từ điền Giải thích Từ ngữ Luật hoc, tranh: chấp trong các lĩnh vực dân sự, kinh doanh, hợp đông được khéi quát là: “Tranh chấp đân sự có thé liễu là những mãn thuẫn, bắt hòa về om và ngiữa vụ hop pháp giữa các chit thé tham gia vào quan hệ pháp luật dân sie’? “Tranh chấp đất dai là tranh chấp phát sinh giữa các chủ thé tham gia quan hệ pháp.luật đắt dat về quyên và ngÌĩa vụ trong quá trình quấn I và sử đụng đất dai”? Như vậy, dưới góc đô ngôn ngữ, tranh chấp dat dai được hiểu là những bat dong trái ngược nhau về quyên lợi, nghĩa vụ giữa hai hoặc nhiêu bên khi tham gia vào quan hệ pláp luật đất đai. Trong các văn bản pháp luật, thuật ngĩ "tranh chấp dat đai” cũng được quy định khác nhau Luật Dat đai năm 1987 và Luật Dat đai năm 1993 dung thuật ngữ “tranh chấp về quyên sử dung đất (QSDB) và tai sản gắn liền với dat” và nha làm luật không đưa ra giải thích thuật ngữ này, loại tranh chấp nay chỉ được xác đính thông qua các quy định của pháp luật. Đền Luật Dat đai năm 2003 va Luật Dat đai năm 2013 tranh: chấp đất dai được định nghia là: “tranh chấp về quyển và ngÌấa vụ của người sử đụng đất giữa hai hoặc nhiều bén trong quan hệ đắt đa”! Tuy nhiên, tranh chấp đất dai theo định nghĩa nay vẫn chưa được chính thức xác đình là tranh chap tổng thé các ' Nguyễn Nur Ý 2001), Tiđiển Tiếng Piết thing đong, Nx Giáo đục, Hà Nội.
Trường Đại học Luật Hi Nội (2001), Từ điền giới 4 ° ` Trường Đại học Luật Hà Nội (2001), Từ điển fh dude ngtt luật học, Nab. Công wn nhền din, Hà Nội. 4 Khoin 26 Điều4 Luật Dat dai 2003; Khoản 24 Điều 3 Luật Dit đai 2013. 8 quyên và ngiĩa vụ hay chi la tranh chép từng quyền và nghia vụ “don lễ” của người sử dung dat do pháp luật đất dai quy định, hay bao gồm cả tranh châp những quyên và nghia vụ mà người sử dung đất có được khi tham gia vào các quan hệ pháp luật khác.
Bên cạnh đó, chủ thể tranh châp von được gọi là “hai hay nhiéu bên” cũng không được định danh về loại chủ thé: chỉ 1a người sử dụng dat hay tat cả các chủ thé có liên quan đến quyền và ng†ĩa vụ của người sử dụng đất trong quan hệ tranh chap đất đai?” Thêm nữa, các bên trong quan hệ dat đai đang tranh chap bao gồm các bên trong các giao dịch về QSDĐ hay không thì khái niệm không đề cập. Chính vì sự không rõ ràng nội dung của quy dinh khái niệm tranh chấp dat đai như trên nên thực tế tên tại nhiéu cach hiéu khác nhau về khái tiệm nay. Có quan điểm cho rang tranh chap dat đai là sự bat đông mâu thuẫn hay xung đột về lơi ích, về quyền và nghia vụ giữa các chủ thể khi tham gia vào quan hệ pháp luật đất dai. các chủ thé tranh chấp đất đai chỉ là chủ thé quan lý và sử dụng đất, không có quyền sở hữu đối với dat dai® Theo khái niệm này thì tranh châp đất đai được tiếp cận rat rộng bao gồm tat cả các mâu thuận, xung đột về quyên vả nghia vụ của các chủ thé khi tham gia vào quan hệ pháp luật đất đai Quan điểm khác cho rằng tranh chap dat đai là sự bat đông, mâu thuan giữa các chủ thé (sử dung dat) trong việc xác đính ai là người có quyền sử dụng đối với một (hoặc những) thửa dat nhật định.
tranh chấp dat đai có thé bao ham cả các tranh chap về dia giới giữa các đơn vị hành chính” Theo định nghĩa này, tranh chấp đất dai được tiếp cên theo nghĩa hẹp chỉ bao gom các tranh chap về xác định phân QSDĐ đối với mét phân dat dai nhật đụnh. Bên canh đó, theo quy định tại Điều 2 Nghi quyết số 04/2017/NQ-HĐTP ngày 05/5/2017 của Hội đẳng Tham phán Tòa án nhên dân tôi cao hướng dan một số quy định tei khoản1 và khoản3 Điều 192 Bộ luật Tổ tụng Dân sự sô 92/201 5/QH13 về trả lei đơn khởi kiện, quyên nộp đơn khởi kiên lại vụ án có thể hiểu, tranh chấp ai là người có QSDĐ phải thực hiện thủ tục hòa gai tai Ủy ban nhân dân (UBND) cấp xã trước khi khởi kiện ra tòa án Ở đây, việc Toa án nhân dân tối cao (TANDTC) sử dung cum “tranh chấp ai là người có quyền sử dung dat”, “tranh chap khác liên quan đến quyên. sử dụng dat” đã thé hiện sự “đông nhật" giữa tranh chấp đất dei với tranh chap ai là người có QSDD, bởi 1é Điều 203 Luật Đất đai 2013 quy định “ranh chấp đất đa đã được hòa giải tại UBND cắp xã mà không thành thi được giải quyết nue sau." “Tam Quốc Thái (2006), “Bản về khái niệm “tranh chấp dit dai” trong Luật Dit đai năm 2003”, Tạp chí Khoa học pháp B, số 2G3),tr 3-6 ° Trường Đai học Luật Hà Nội (2021), Giáo rinh Luật đắt det, Nob. Tư pháp, Hà Nội, 401.
’ Trường Đaihọc Luật Thành pho Hỗ Chí Minh (2012), Giáo pink Lud đất đai, Nab. Hồng Đức tr 357. 9 Từ những phân tích trên nhận thay, trong pham vi của đề tài khóa luận này, cân hiéu tranh chấp ai là người có quyền sử dung đất là tranh chấp đất đai, được quy định. tai khoản 24 Điệu 3 Luật Đất dai 2013.
Con các tranh chap về các hợp đông liên quan đến quyên sử dung đất, tranh chép về thửa kê quyên sử dung đất, chia tải sản chung của vợ chồng của hộ gia đính là quyền sử dụng đất, kiện đòi quyền sử dụng đất là tranh chap liên quan dén dat đai, được giải quyết bởi Tòa án theo thủ tục tô tụng din sự (TTDS) mà không co sự rang buộc với những quy định về giải quyết tranh chép trong pháp luật dat đai. Bởi lễ, ban chất của các tranh: chấp này là tranh chập về quan hé hợp đồng quan hệ thừa kế, quan hệ hồn nhân gia đính, có đối tượng là quyền sử dung dat, có thể goi chunglà quan hệ dén sự có liên quan đến dat dai. Như vậy có thể khái quát như sau: Tranh chấp đất dai là tranh chấp về quyển nghĩa vụ của người sử ding đất giữa hai hoặc nhiều bên trong quan hệ đất dai, tức là xác định xem ai được quyên sử đụng đất. Tranh chấp liên quan đến đất dai là tranh chấp về quyển, nghĩa vụ giữa các bén trong quan hệ dan sự liên quan đến đất dai nur tranh chấp về giao dich liên quan đến đất dea, tranh chấp thừa kế quyền sử dụng dat tranh chấp chia tài sản chung là quyên sử dưng đất.
Ở đây, can phân biệt tranh chấp dat dai và khiêu nại liên quan đền đất đai. “Khiếu nạt” được quy định và điều chỉnh tại Luật Khiếu nại tô cáo, còn “tranh: chap dat đai” lại được quy định và điều chỉnh tại Luật dat dai. Mặc dù Luật Dat dai cũng có quy định về khiêu nại nhưng ở phạm wi hẹp là “khiêu nại quyết định hanh chính hoặc hành vi hành chính về quản ly dat đai” (Điêu 204 Luật Dat đai 2013). Khiéu nại théng thường xuất phát từ một mdi quan hệ không bình đẳng giữa người khiêu nại và người bị khiêu nại ma người bị khiêu nai có quyền quyết dinh một vấn đề nào đó theo thẩm quyên được pháp luật quy định Trong quan hệ giữa cơ quan hành chính Nhà nước và công dân thi công dân là người bi quan lý con cơ quan hành.
chính Nhà nước là cơ quan quản lý Cơ quan Nhà nước có quyên ban hành các quyết định hành chính có hiệu lực bắt buộc moi cá nhân, tổ chức phải thi hành Cá nhân, tổ chức có nhiém vụ chap hành quyết định hành chính đó nhưng đông thời cũng có quyền khiếu nai với cơ quan Nhà nước có thấm quyên. Khiéu nại về dat dai là việc cơ quan, tổ chức, công dân dé nghị cơ quan nha nước có thêm quyền xem xét lại các quyết định hành chính hoặc hành vi hành chính trong quan ly dat dai khi có căn cứ cho rằng các quyết định, hènh vi đó là xâm phạm dén quyên và lợi ích hop pháp của mình® Người sử dung đất, người có quyền lợi và nghĩa * Trường Daihoc Luit Hà Nội (2021), Giáo trồnh Luật Đắt dea, Nob, Công mm nhân din, HÀ Nội,tr413-414 10 vụ liên quan đến sử dụng dat có quyên khiêu nại quyết định hành chính, hành vi hành chính về quản ly đất đai theo quy định của pháp luật về khiêu nai, có quyên khỏi kiên quyét định hành chính hoặc hành vi hành chính về quản ly dat dai theo quy định của pháp luật về tổ tung hành chính (TTHC) ` Co thé thấy khiêu nai, khiêu kiện về đất dai nay sinh từ bản chất của quyên lợi tranh chap là quyên lợi trong quan hệ quản ly đất đai, phát sinh trên cơ sở các mệnh lệnh hành: chính vệ giao dat, cho thué dat, cho phép chuyển mục đích sử dung đất hay quyết định thu hôi đất. gữa các chủ thê không bình đẳng một bên là cơ quan, tổ chức, cá nhân với mét bên là cơ quan nhà nước có thấm quyền Ngược lại, tranh: chấp giữa hai cá nhân hoặc cá nhân với tổ chức là su tranh chap giữa hei chủ thé bình ding với nhau về quyền và ngiấa vụ trước pháp luật.