I. Tổng Quan Tham Gia Tố Tụng Dân Sự Của Viện Kiểm Sát
Ở nước CHXHCN Việt Nam, quyền lực Nhà nước là thống nhất, có sự phân công và phối hợp giữa các cơ quan Nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp. Việc thi hành có hiệu lực chức năng nhiệm vụ của mình, với sự phối hợp và hiệp đồng chặt chẽ giữa hệ thống các cơ quan lập pháp, hành pháp và tư pháp có vị trí, vai trò quan trọng để tạo nên sức mạnh tổng hợp của quyền lực Nhà nước. Quyền tư pháp được thực hiện bởi hệ thống các Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát (VKS), Toà án, Cơ quan thi hành án. Các cơ quan này đều có nhiệm vụ chung là bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa (XHCN), bảo vệ pháp chế XHCN, bảo vệ tài sản của Nhà nước, của tập thể, bảo vệ tính mạng, tài sản, tự do, danh dự và nhân phẩm của công dân. Trong đó, VKS được thành lập như một hệ thống cơ quan chuyên môn, chịu trách nhiệm trước Quốc hội và thực hiện chức năng kiểm sát do Quốc hội giao cho.
1.1. Khái niệm tham gia tố tụng dân sự VKS cấp huyện
Viện KSND cấp huyện tham gia vào quá trình giải quyết các vụ, việc dân sự của Toà án nhằm kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong toàn bộ quá trình tố tụng, bảo đảm tính pháp chế trong các phán quyết của Toà án, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước cũng như mọi thành viên trong xã hội. Việc tham gia của Viện KSND cấp huyện vào quan hệ pháp luật TTDS là tất yếu và khách quan, nhằm đáp ứng yêu cầu về bảo đảm sự tuân thủ theo pháp luật trong tố tụng dân sự của Toà án cấp huyện – cơ quan tư pháp có thẩm quyền sơ thẩm phần lớn các vụ việc dân sự, đồng thời bảo đảm quyền của con người, quyền công dân trong lĩnh vực dân sự.
1.2. Vai trò của VKS trong tố tụng dân sự tại Quận Hai Bà Trưng
Với chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật, Viện KSND cấp huyện tham gia vào quá trình giải quyết các vụ việc dân sự nhằm tạo ra sự kiềm chế, giám sát đối với Toà án cấp huyện, đảm bảo cho quá trình TTDS được diễn ra theo đúng các quy định của pháp luật, các quyền và nghĩa vụ tố tụng của đương sự được tôn trọng. Bên cạnh việc đảm bảo sự tuân thủ pháp luật về tố tụng, việc tham gia của Viện KSND cấp huyện trong hoạt động TTDS cũng góp phần tăng cường tính pháp chế trong các quan hệ pháp luật dân sự về nội dung.
II. Thách Thức Hạn Chế Tham Gia Tố Tụng Dân Sự Của VKS
Xét thực tiễn thi hành BLTTDS trong thời gian qua cho thấy, quy định của BLTTDS về việc tham gia của Viện kiểm sát trong tố tụng dân sự đã bộc lộ những hạn chế, bất cập, chưa tạo điều kiện cho Viện kiểm sát thực hiện được đầy đủ chức năng, nhiệm vụ của mình theo quy định của Hiến pháp và Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân. Trong điều kiện thực tiễn của Việt Nam, do những khó khăn về trình độ dân trí, điều kiện kinh tế của người dân nên việc tự bảo vệ hoặc nhờ Luật sư bảo vệ quyền lợi cho mình trước Toà án cũng còn nhiều hạn chế.
2.1. Hạn chế về phạm vi tham gia tố tụng dân sự của VKS
Do sự hạn chế phạm vi tham gia tố tụng dân sự của Viện kiểm sát, Viện kiểm sát chủ yếu chỉ thực hiện chức năng kiểm sát thông qua việc nghiên cứu các Thông báo, Quyết định, Bản án của Tòa án nên dẫn tới công tác kiểm sát án dân sự nhằm phát hiện và khắc phục những sai lầm, vi phạm của Toà án còn chưa kịp thời và hiệu quả.
2.2. Bất cập trong quy định pháp luật về tố tụng dân sự
Mặt khác, do sự bất cập, thiếu ổn định của hệ thống pháp luật, những tác động tiêu cực của nền kinh tế thị trường, năng lực, trình độ của đội ngũ cán bộ xét xử còn bất cập so với yêu cầu cải cách tư pháp nên dẫn tới có nhiều vụ việc giải quyết chưa bảo đảm tính khách quan, gây khiếu kiện bức xúc, kéo dài, quyền lợi hợp pháp của người dân không được bảo vệ kịp thời.
2.3. Khó khăn về nguồn lực và trình độ chuyên môn
Việc khảo sát thực tiễn kiểm sát án dân sự tại Viện kiểm sát nhân dân Quận Hai Bà Trưng, Thành phố Hà Nội cũng phản ánh những tồn tại, hạn chế này. Cần có những giải pháp để nâng cao trình độ chuyên môn và bổ sung nguồn lực để Viện kiểm sát có thể thực hiện tốt hơn vai trò của mình trong tố tụng dân sự.
III. Quy Trình Tham Gia Tố Tụng Dân Sự Của VKS Cấp Huyện
Viện kiểm sát cấp huyện là cơ quan tiến hành tố tụng với chức năng kiểm sát các hoạt động tư pháp – một chức năng Hiến định của Viện kiểm sát, Luật tổ chức VKSND năm 2002 xác định kiểm sát việc giải quyết các vụ án dân sự là một lĩnh vực công tác thực hiện chức năng trên. Cụ thể theo quy định của các điều 20, 21, 22 Luật Tổ chức Viện KSND năm 2002 đã quy định rất rõ ràng và chi tiết.
3.1. Kiểm sát thông báo thụ lý vụ việc dân sự tại Hai Bà Trưng
Điều 20 Luật Tổ chức Viện KSND năm 2002 quy định: “Viện kiểm sát nhân dân kiểm sát việc giải quyết các vụ án dân sự, hôn nhân gia đình, hành chính, kinh tế, lao động và những việc khác theo quy định của pháp luật nhằm bảo đảm việc giải quyết các vụ án đúng pháp luật, kịp thời”.
3.2. Tham gia phiên tòa phiên họp giải quyết vụ việc dân sự
Điều 21 Luật Tổ chức Viện KSND năm 2002 quy định: “ Khi kiểm sát việc giải quyết các vụ án dân sự, hôn nhân gia đình, hành chính, kinh tế, lao động và nh...”. Việc tham gia phiên tòa, phiên họp là một phần quan trọng trong quy trình tham gia tố tụng dân sự của VKS.
3.3. Kiểm sát bản án quyết định tố tụng tại VKS Hai Bà Trưng
Viện kiểm sát có trách nhiệm kiểm sát các bản án, quyết định tố tụng để đảm bảo tính hợp pháp và đúng đắn của các quyết định này. Đây là một bước quan trọng để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên liên quan.
IV. Thực Tiễn Tham Gia Tố Tụng Dân Sự Tại Quận Hai Bà Trưng
Việc tham gia tố tụng dân sự của Viện kiểm sát cấp huyện qua thực tiễn tại Viện kiểm sát Nhân dân Quận Hai Bà Trưng, Thành phố Hà Nội là vấn đề pháp lý tương đối hẹp nên trong khoa học luật tố tụng dân sự từ trước đến nay chưa có công trình nghiên cứu khoa học riêng biệt và chuyên sâu về những vấn đề này.
4.1. Nghiên cứu lý luận về tham gia tố tụng dân sự của VKS
Luận văn nghiên cứu về việc tham gia tố tụng dân sự của Viện kiểm sát cấp huyện qua thực tiễn tại Viện kiểm sát Nhân dân Quận Hai Bà Trưng, Thành phố Hà Nội: Nghiên cứu những vấn đề lý luận về việc tham gia tố tụng dân sự của Viện kiểm sát cấp huyện theo các quy định của pháp luật Việt Nam.
4.2. Thực tiễn áp dụng pháp luật tại VKS Quận Hai Bà Trưng
Nghiên cứu thực tiễn áp dụng các quy định của pháp luật Việt Nam tại Viện kiểm sát nhân dân Quận Hai Bà Trưng, Thành phố Hà Nội để từ đó tìm hiểu một số những vướng mắc, bất cập trong thực tiễn tham gia tố tụng dân sự.
4.3. Đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng tham gia tố tụng
Đề xuất và luận chứng những quan điểm, giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao chất lượng về việc tham gia tố tụng dân sự tại Viện kiểm sát nhân dân Quận Hai Bà Trưng, Thành phố Hà Nội.
V. Kiến Nghị Hoàn Thiện Pháp Luật Về Tố Tụng Dân Sự
Luận văn đưa ra được đề xuất và cơ sở của đề xuất hoàn thiện pháp luật và thực hiện pháp luật nhằm nâng cao hiệu quả kiểm sát án dân sự trong thực tiễn. Luận văn có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo trong quá trình nghiên cứu hoàn thiện các quy định của pháp luật về thủ tục sơ thẩm và về nhiệm vụ, quyền hạn của VKS trong tố tụng dân sự.
5.1. Hoàn thiện quy định về thủ tục sơ thẩm dân sự
Cần có những sửa đổi, bổ sung để hoàn thiện các quy định về thủ tục sơ thẩm dân sự, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho Viện kiểm sát trong việc tham gia tố tụng và thực hiện chức năng kiểm sát.
5.2. Nâng cao quyền hạn của VKS trong tố tụng dân sự
Cần xem xét mở rộng hơn nữa quyền hạn của Viện kiểm sát trong tố tụng dân sự để đảm bảo Viện kiểm sát có thể thực hiện đầy đủ chức năng, nhiệm vụ của mình theo quy định của Hiến pháp và pháp luật.
5.3. Đào tạo bồi dưỡng cán bộ kiểm sát viên dân sự
Tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ kiểm sát viên dân sự để nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công tác kiểm sát án dân sự.
VI. Kết Luận Tương Lai Tham Gia Tố Tụng Dân Sự Của VKS
Kết quả nghiên cứu của luận văn có thể làm tư liệu tham khảo phục vụ cho công tác nghiên cứu, giảng dạy khoa học pháp lý nói chung và đào tạo chức danh Tư pháp nói riêng. Nội dung của luận văn cũng có thể góp phần xây dựng kỹ năng nghề nghiệp của chuyên viên, Kiểm tra viên, Kiểm sát viên, kỹ năng nghiên cứu hồ sơ, đặc biệt là đối với các Kiểm sát viên kiểm sát các vụ, việc dân sự tại Viện KSND Quận Hai Bà Trưng, Thành phố Hà Nội theo BLTTDS sửa đổi năm 2011.
6.1. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn công tác
Các kết quả nghiên cứu của luận văn cần được ứng dụng vào thực tiễn công tác kiểm sát án dân sự tại Viện KSND Quận Hai Bà Trưng và các địa phương khác.
6.2. Tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện pháp luật tố tụng dân sự
Cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện pháp luật tố tụng dân sự để đáp ứng yêu cầu của sự phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân.
6.3. Tăng cường hợp tác giữa VKS và các cơ quan tư pháp
Tăng cường sự phối hợp, hợp tác giữa Viện kiểm sát và các cơ quan tư pháp khác để nâng cao hiệu quả công tác tư pháp nói chung và công tác kiểm sát án dân sự nói riêng.
