CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ CỘNG ĐỒNG KINH TẾ VÀ CỘNG ĐỒNG KINH TẾ ASEAN 1. Cộng đồng kinh tế 1. Liên kết kinh tế quốc tế 1. Khái niệm liên kết kinh tế quốc tế Hiện nay, trên thế giới, xu hướng toàn cầu hoá, quốc tế hoá ngày càng gia tăng, hoạt động thương mại phát triển với phạm vi ngày càng lớn và đa dạng.
Việc các quốc gia hợp tác với nhau trở nên vô cùng cần thiết bởi các quốc gia không thể một mình giải quyết các vấn đề liên quan đến kinh tế, chính trị, văn hoá cũng như môi trường. Các mối quan hệ song phương và đa phương dần được thiết lập nhằm từng bước chuẩn bị tham gia vào các liên kết kinh tế quốc tế ở nhiều mức độ khác nhau. Vấn đề liên kết kinh tế quốc tế ngày càng nhận được sự quan tâm đặc biệt. Liên kết kinh tế quốc tế được hình thành dựa trên việc ký kết các hiệp định giữa hai hoặc nhiều quốc gia (vùng, lãnh thổ có chủ quyền) về việc hình thành các liên minh kinh tế.
Sự thành lập các liên kết kinh tế quốc tế nhằm tăng cường phối hợp và điều chỉnh lợi ích giữa các bên tham gia thúc đẩy quan hệ quốc tế theo cả chiều rộng và chiều sâu. Trên thực tế, các nước đều khó có thể thoả mãn tất cả những nhu cầu của mình nhưng lại có những lợi thế tuyệt đối và tương đối nhất định trong phát triển kinh tế. Tham gia các liên kết kinh tế quốc tế sẽ giúp cho mỗi quốc gia phát huy được lợi thế, hạn chế những bất lợi trong sự phát triển kinh tế. Hơn nữa sự phân công lao động ở khu vực và quốc tế đã trở thành một yêu cầu mang tính khách quan.
Các liên kết kinh tế ra đời xuất phát từ việc mở rộng thương mại quốc tế như là điều kiện tối cần thiết để thúc đẩy sự phát triển kinh tế của mỗi nước, và cũng đồng thời để bảo hộ thị trường kinh doanh trong và ngoài nước của mình. Đặc trưng của liên kết kinh tế quốc tế Liên kết kinh tế là một hình thức phát triển tất yếu của phân công lao động quốc tế. Sự phân công lao động quốc tế đã phá vỡ sự biệt lập, khép kín của các nền kinh tế dân tộc, thành lập nên mối quan hệ phụ thuộc chặt chẽ lẫn nhau giữa các nền kinh tế. Mặc dù vậy, mức độ mở cửa, mức độ hội nhập và liên kết của mỗi quốc gia LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 phụ thuộc vào trình độ phát triển kinh tế, điều kiện tự nhiên, dân số, truyền thống của mỗi quốc gia.
Về bản chất, liên kết kinh tế quốc tế bao gồm những đặc trưng cơ bản sau đây: Thứ nhất, liên kết kinh tế quốc tế là sự đan xen, gắn bó, phụ thuộc lẫn nhau giữa các nền kinh tế quốc gia và nền kinh tế thế giới. Đó là quá trình vừa hợp tác vừa đấu tranh rất phức tạp, đặc biệt là sự đấu tranh của các nước đang phát triển để bảo vệ lợi ích của mình, chống lại những áp đặt phi lý của các cường quốc kinh tế và các công ty xuyên quốc gia. Mục đích của liên kết kinh tế quốc tế là tạo lập những mối quan hệ hợp tác về tất cả các lĩnh vực dựa trên cơ sở bình đẳng, các bên cùng có lợi. Thứ hai, liên kết kinh tế quốc tế là quá trình xoá bỏ từng bước và từng phần các rào cản thương mại và đầu tư giữa các quốc gia theo hướng tự do hoá kinh tế.
Ngay ở mức độ liên kết thấp nhất là Khu vực mậu dịch tự do thì mục tiêu quan trọng nhất đã là xoá bỏ các rào cản thương mại bằng các hình thức như miễn giảm thuế, hạn chế rào cản kỹ thuật cho các quốc gia thành viên,…. Ở mức độ liên kết kinh tế quốc tế cao thì những mục tiêu này lại càng phải được chú trọng cam kết thực hiện. Thứ ba, liên kết kinh tế quốc tế tạo điều kiện thuận lợi mới cho các doanh nghiệp trong sản xuất kinh doanh, bên cạnh đó buộc các doanh nghiệp phải có những đổi mới để nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Vì vậy một mặt là các doanh nghiệp có thể tranh thủ những ưu đãi mà các quốc gia khác giành cho mình để thâm nhập vào các thị trường trong nội khối với một vị trí thuận lợi hơn.
Tuy nhiên, liên kết kinh tế quốc tế cũng tạo ra cho các doanh nghiệp thêm nhiều khó khăn hơn, phải liên tục đổi mới mình thì mới đủ sức cạnh tranh với những doanh nghiệp trong và ngoại khối. Thứ tư, liên kết kinh tế quốc tế còn tạo thuận lợi cho việc thực hiện các công cuộc cải cách ở các quốc gia nhưng cũng là yêu cầu, sức ép đối với các quốc gia trong việc đổi mới và hoàn thiện thể chế kinh tế, đặc biệt là chính sách và phương thức quản lý vĩ mô. Cả Chính phủ và doanh nghiệp đều phải đối mặt với những khó khăn thách thức khi tham gia liên kết kinh tế quốc tế. Quốc gia có cơ hội giao lưu với nhiều quốc gia bên ngoài hơn, Chính phủ có thể học hỏi cách thức quản lý của các quốc gia khác từ đó tìm ra phương thức tốt nhất để áp dụng vào đất nước mình.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 Thứ năm, liên kết kinh tế quốc tế chính là tạo dựng các nhân tố mới và điều kiện mới cho sự phát triển của từng quốc gia và cộng đồng quốc tế trên cơ sở trình độ phát triển ngày càng cao và hiện đại của lực lượng sản xuất. Liên kết kinh tế quốc tế góp phần tạo nên bước chuyển biến trong năng suất lao động của mỗi quốc gia vì giữa các quốc gia có sự hỗ trợ, hợp tác, đoàn kết lẫn nhau tạo tiền đề cho sự phát triển không chỉ với bản thân các quốc gia mà còn cả khu vực và toàn thế giới. Thứ sáu, bản chất của liên kết kinh tế chính là sự khai thác một cách có hiệu quả và khoa học các nguồn lực trong và ngoài nước, từ đó tạo điều kiện mở rộng thị trường, chuyển giao công nghệ và kinh nghiệm quản lý. Quá trình chuyển giao nhân lực diễn ra nhanh chóng, và hiệu quả hơn.
Các quốc gia chia sẻ, học hỏi lẫn nhau một cách tự nguyện vì sự phát triển của quốc gia này ảnh hưởng đáng kể đến sự lớn mạnh của các quốc gia nội khối. Các hình thức liên kết kinh tế quốc tế Có nhiều tiêu chí để phân chia các hình thức liên kết kinh tế quốc tế. Trong phạm vi đề tài, tác giả chỉ xin nghiên cứu về các hình thức liên kết kinh tế vĩ mô Hình 1.1: Đặc điểm các mức độ liên kết kinh tế quốc tế Hàng hóa mua Một chính Lao động và Một chính Sử dụng bán tự do trong sách thuế cho vốn di chuyển sách kinh tế một đồng khối ngoài khối tự do chung tiền chung Khu vực mậu dịch tự do Liên minh thuế quan Thị trường chung Liên minh kinh tế Liên minh tiền tệ Nguồn: Tác giả tự tổng hợp LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Khu vực mậu dịch tự do (Free Trade Area – FTA) Khu vực mậu dịch tự do là hình thức liên kết kinh tế trong đó các thành viên cùng thoả thuận, thống nhất một số vấn đề nhằm mục đích tự do hoá trong thương mại về một hay một số nhóm mặt hàng nào đó: Thuận lợi hoá về đầu tư và thương mại giữa các thành viên bằng cách giảm hoặc xoá bỏ các hàng rào thuế quan và phi thuế quan với một phần các sản phẩm dịch vụ khi tiến hành trao đổi buôn bán với nhau.
Tiến tới tạo lập một thị trường chung thống nhất về hàng hoá - dịch vụ. Các nước thành viên vẫn có quyền độc lập tự chủ trong quan hệ với các nước khác ngoài khối, vẫn có chính sách ngoại thương riêng với các quốc gia khác. Có thể kể đến một số lợi ích của việc tham gia vào các khu vực mậu dịch tự do mang lại như kích thích sản xuất hàng hoá trong nước và xuất khẩu của doanh nghiệp nội địa thông qua thu hút hàng hoá nước ngoài vào thị trường trong nước một cách có điều kiện. Bên cạnh đó còn giúp tăng thu ngân sách thông qua các khoản tiền thu thuế địa điểm, phí kinh doanh, dịch vụ điện nước, quản lý, thu đổi nội tệ,… FTA là hình thức liên kết kinh tế phổ biến nhất vì đây là hình thức cho phép mỗi nước thực hiện tự do hoá thương mại với các nước trong liên kết nhưng vẫn thực hiện được chính sách đa dạng hoá thị trường, đa phương hoá các mối quan hệ kinh tế quốc tế.
Bằng việc tham gia vào nhiều FTA, mỗi nước có thể nhanh chóng mở rộng thị trường và tháo gỡ được những khó khăn mà một quốc gia đơn lẻ không thể giải quyết được. Liên minh thuế quan (Customs Union) Liên minh thuế quan là hình thức liên kết có tính thống nhất tổ chức cao hơn so với FTA, nhưng giữa các nước còn thoả thuận thêm các điều kiện hợp tác sau: Các nước trong liên minh thoả thuận xây dựng cơ chế hải quan thống nhất áp dụng cho các nước thành viên. Cùng nhau xây dựng biểu thuế quan thống nhất áp dụng cho hoạt động thương mại với các nước ngoài liên kết. Mục tiêu xây dựng chính sách ngoại thương thống nhất mà các nước thành viên phải tuân thủ.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Thị trường chung (Common Market) Thị trường chung là hình thức phát triển cao hơn liên kết kinh tế giữa các nước. Trong đó các nước trong một thị trường chung cùng đi đến các thoả thuận đó là: đơn giản hoá quá trình tự do di chuyển tư bản và lao động giữa các nước thành viên, thoả thuận xây dựng một cơ chế chung điều tiết thị trường của các nước thành viên, tiến tới xây dựng chính sách đối ngoại chung trong quan hệ với các nước ngoài khối. Liên minh kinh tế (Economic Union) Liên minh kinh tế là hình thức liên kết kinh tế có tính tổ chức thống nhất cao hơn so với thị trường chung về tự do di chuyển hàng hoá, dịch vụ, tư bản và lao động giữa các nước thành viên.
Nó mang toàn bộ đặc điểm của thị trường chung nhưng có thêm các thoả thuận sau đây: Các nước xây dựng chung nhau chính sách kinh tế đối ngoại và chính sách phát triển kinh tế nội địa như chính sách phát triển kinh tế ngành, kinh tế vùng mà không bị chia cắt bởi biên giới lãnh thổ của các quốc gia thành viên.