MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Tạo dựng việc làm cho người khuyết tật ở nông thôn đang là vấn đề cấp thiết cần giải quyết, là mục tiêu chiến lược trong phát triển kinh tế- xã hội của đất nước. Hiện nay, số người khuyết tật ở nước ta chiếm khoảng 6% dân số trong đó có 60% số NKT đang trong độ tuổi lao động và có khả năng lao động nhất định.Rất nhiều người khuyết tật có một phần khiếm khuyết trên cơ thể, họ vẫn có thể làm các công việc phù hợp để nuôi sống bản thân và mang lại nhiều giá trị cho xã hội[31]. Vì vậy, học nghề và làm việc là quyền hết sức chính đáng của NKT.
Nhằm hỗ trợ NKT phát huy khả năng của mình để đáp ứng những nhu cầu của bản thân, hòa nhập với cộng đồng. Đối với người khuyết tật, việc làm có ý nghĩa rất sâu sắc, ngoài đem lại thu nhập để nuôi sống bản thân, ổn định cuộc sống, thông qua công việc được làm, người lao động khuyết tật có thể tự khẳng định mình, không phải phụ thuộc vào gia đình, xã hội, tự tin hòa nhập cộng đồng. Theo số liệu điều tra của Bộ LĐ-TB&XH vào tháng 4/2009 nước ta hiện có hơn 12,75 triệu người khuyết tật, chiếm 15,3% tổng dân số cả nước. Theo thống kê, xét về hoàn cảnh, môi trường sống: 70-80% ở thành thị và 65-70% ở nông thôn số người khuyết tật sống dựa vào gia đình, người thân và trợ cấp xã hội; khoảng 35% số người khuyết tật có việc làm và thu nhập cho bản thân và gia đình.
Về trình độ văn hóa: khoảng 35,83% người khuyết tật không biết chữ; chỉ có 12,58% biết đọc, biết viết; 20,74% có trình độ Trung học cơ sở; 24,13% có trình độ trung học phổ thông. Hầu hết người khuyết tật chưa qua dạy nghề (97,64%). Có khoảng 58% người khuyết tật tham gia làm việc; 30% chưa có việc làm.16] Bên cạnh đó, vẫn tồn tại một thực trạng là số người khuyết tật được học nghề hiện còn quá ít so với nhu cầu. Tỷ lệ người khuyết tật tìm được việc làm sau đào tạo nghề còn thấp, chủ yếu là tự tạo việc làm[2].
1 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Hoạt động dạy nghề và tạo việc làm cho NKT nói chung, và cho NKT vận động tại nông thôn nói riêng luôn nhận được sự quan tâm sâu sắc của Đảng và Nhà nước ta trong suốt những năm qua. Đảng và Nhà nước đã đề ra nhiều chủ trương chính sách dạy nghề và tạo việc làm cho NKT giúp họ có được những cơ hội việc làm trong tương lai, xóa đi những mặc cảm tự ti về bản thân và hòa nhập vào cộng đồng xã hội. Tuy nhiên, các hoạt động dạy nghề, tạo việc làm cho NKT vận động tại nông thôn còn nhiều hạn chế do điều kiện kinh tế còn yếu kém, trình độ dân trí còn thấp NKT ở đây chưa được quan tâm nhiều đến định hướng nghề nghiệp và việc làm. Xã Liên Châu hiện có 186 NKT vận động, chiếm 55,5% tỉ lệ người khuyết tật trên địa bàn xã, số lượng người khuyết tận vận động từ 16 đến 50 tuổi là 115 người, khuyết tật nghe nói là 4 người, khuyết tật về thần kinh là 120 người, trí tuệ 10 người, khuyết tật về thị lực là 12 người…hiện nhóm người khuyết tật vận động nơi đây cùng chung sống với gia đình và phần lớn những gia đình có người thân bị khuyết tật đều là những gia đình kinh tế trung bình hoặc nghèo, gặp nhiều khó khăn.
Cùng với toàn huyện đẩy mạnh công nghiệp hóa-hiện đại hóa, phấn đấu đạt vùng nông thôn mới giai đoạn 2016-2020, thì vấn đề giáo dục, đào tạo nghề cũng như tạo việc làm cho NKT vận động nơi đây đang là vấn đề được đặt lên hàng đầu trong mục tiêu phát triển kinh tế địa phương.[33] Dạy nghề và tạo dựng việc làm cho NKT cũng là mối quan tâm của toàn xã hội, là sự cấp thiết mong muốn của những người khuyết tật. Yêu cầu đặt ra là NKT vận động họ có nhu cầu, mong muốn gì về học nghề,việc làm. Các hoạt động dạy nghề và tạo việc làm trên địa bàn xã Liên Châu đang diễn ra như thế nào, kết quả ra sao và cần làm gì để các hoạt động đó thực sự đem lại hiệu quả cho NKT nơi đây. Chính vì sự cấp thiết của vấn đề này, tôi chọn lựa và nghiên cứu đề tài: “Hoạt động thực hiện chính sách tạo dựng việc làm cho người khuyết tật vận động trong độ tuổi lao động tại nông thôn” để thực hiện bài luận văn tốt nghiệp của mình.
2 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Tổng quan vấn đề nghiên cứu Chính sách hỗ trợ học nghề và việc làm cho người khuyết tật nông thôn trong thời kì công nghiệp hoá, hiện đại hoá luôn là đề tài được nhiều nhà nghiên cứu, nhà hoạch định chính sách quan tâm. Bởi đây là vấn đề mang tính xã hội, ảnh hưởng trực tiếp tới sự phát triển kinh tế-xã hội, cũng là một trong những nhiệm vụ quan trọng trong thực hiện mục tiêu xoá đói giảm nghèo của mỗi Quốc gia. Mỗi ngành nghề lại có những nghiên cứu với chủ đề, hướng tiếp cận và phương pháp khác nhau.
Song mục tiêu của các nghiên cứu này đều hướng đến nâng cao khả năng tiếp cận các chính sách hỗ trợ của Nhà nước, hỗ trợ từ cộng đồng với người khuyết tật nhằm đảm bảo sự công bằng với nhóm đối tượng yếu thế này. Giảm nhẹ, hỗ trợ tối đa những khó khăn của họ và gia đình. Cho đến nay đã có rất nhiều công trình nghiên cứu khoa học trong nước và quốc tế đề cập đến vấn đề việc làm cho NKT. Qua những nghiên cứu, báo cáo, những hội thảo đã tập trung đưa ra nhiều vấn đề khác nhau về việc làm và thực hiện Luật cho NKT như việc thực hiện chính sách việc làm, hướng nghiệp, học nghề cho NKT…góp phần tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình thực hiện vấn đề việc làm cho NKT.
Dự án “Thúc đẩy việc làm bền vững cho NKT thông qua dịch vụ hoà nhập” Promoting decent work for people with disabilities through a disability incusion support service (INCLUDE) và dự án “ Hỗ trợ hòa nhập kinh tế xã hội và việc làm cho NKT ở vùng can thiệp” do cơ quan Hợp tác quốc tế và phát triển Tây Ban Nha, Hội Chữ thập đỏ Tây Ban Nha tổ chức mục tiêu của dự án là thúc đẩy hoà nhập xã hội cho NKT trong các chính sách, chương trình và dịch vụ thông qua việc thí điểm thành lập và hoạt động của trung tâm tư vấn, đào tạo và dịch vụ hoà nhập tại Việt nam mà khởi đầu là văn phòng hoà nhập. Việc ra đời văn phòng hoà nhập sẽ thúc đẩy quá trình hoà nhập của NKT trong lĩnh vực việc làm cũng như các lĩnh vực khác trong xã hội. Cung 3 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com cấp nguồn lao động đã qua đào tạo cho các doanh nghiệp muốn sử dụng lao động là NKT[31]. Báo cáo điều tra và phân tích thị trường lao động của Bộ lao động- Thương binh và Xã hội “Hỗ trợ hoà nhập kinh tế xã hội và việc làm cho người khuyết tại các khu vực can thiệp” dưới sự tài trợ của Hội chữ Thập đỏ Tây Ban Nha được triển khai tại Hưng Yên.
Mục tiêu của dự án này là nhằm viện trợ nhân đạo và phục hồi kinh tế, hỗ trợ thể chế đào tạo và việc làm cho các nhóm dễ bị tổn thương, góp phần giảm thiểu sự tổn thương của những người khuyết tật tại Việt Nam thông qua các hoạt động như: Tổ chức các hội nghị, hội thảo tuyên truyền về Luật Người khuyết tật, Quyền bình đẳng của NKT, cung cấp kiến thức và kỹ năng giao tiếp trợ giúp NKT cho các cấp ủy, chính quyền, các nghành, đoàn thể và các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất kinh doanh. Trong báo cáo, dự án đã thành lập và hoạt động được 3 năm, đã hoàn thành 2 trong 4 giai đoạn phối hợp với HCTĐ tại địa bàn can thiệp như các huyện của tỉnh Hưng yên… dự án nêu lên được những hiệu quả rõ rệt trong tạo dựng việc làm cho NKT ở những địa bàn thí điểm triển khai dự án. NKT ở những vùng triển khai dự án trên được học nghề và có công việc ổn định, tạo sự chuyển biến nhận thức của xã hội, gia đình và bản thân NKT, đồng thời giúp NKT hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của bản thân. Bên cạnh sự tác động tạo cơ hội về việc làm, thu nhập cho người khuyết tật, dự án cũng góp phần quan trọng trong việc nâng cao năng lực cho cán bộ Hội Chữ thập đỏ các cấp trong vùng triển khai dự án.
[2] Báo cáo khảo sát về việc làm và đào tạo nghề cho người khuyết tật ở Việt Nam của Tổ chức lao động quốc tế ở Việt Nam xuất bản ấn phẩm (2010), báo cáo chỉ ra rằng: “Người khuyết tật, đặc biệt là phụ nữ khuyết tật tại Việt Nam có rất ít cơ hội được đào tạo nghề có chất lượng. Phần lớn các trung tâm dạy nghề đều ở khu vực thành thị và thường không có nhiều trung tâm giành cho NKT. Hầu hết các khóa đào tạo cho người khuyết tật đều được tổ chức tại các trung tâm cứu trợ việc làm cho NKT, với các lớp 4 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com học riêng hoặc thông qua các doanh nghiệp của người khuyết tật. Báo cáo đã phân tích được thực trạng về những hạn chế, khó khăn của NKT trong học nghề và tìm kiếm việc làm hiện nay.
Đồng thời báo cáo đã nêu ra các tổ chức xã hội đã có những hoạt động nhằm dạy nghề và tạo việc làm cho NKT như Hội kinh doanh NKT Việt Nam và các thành viên của Hội kinh doanh NKT Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong dạy nghề, hàng năm đào tạo khoảng 3. Hội Người mù Việt Nam cũng là một tác nhân quan trọng trong lĩnh vực dạy nghề, tuy nhiên chỉ trong một số rất ít ngành và có những yêu cầu thấp, phù hợp với khả năng cũng như trình độ của NKT. Báo cáo chỉ ra được những khó khăn, thách thức cho Nhà nước khi giải quyết vấn đề việc làm với NKT hiện nay, nêu ra những hướng khắc phục mới nhằm mục đích nâng cao hiệu quả đào tạo nghề cho NKT. Báo cáo mới chỉ đưa ra được thực trạng chung về vấn đề hoc nghề và việc làm cho NKT trên cả nước chứ chưa đi sâu vào từng nhóm đối tượng khuyết tật xem xét mức độ tật, nhu cầu mong muốn của họ là gì với vấn đề việc làm[22].