CHƯƠNG 1: NHỮNG VAN DE CƠ BAN VE LỢI NHUẬN TRONG DOANH NGHIỆP 1. LỢI NHUẬN VÀ VAI TRÒ CỦA LỢI NHUẬN TRONG DOANH NGHIỆP 1.11 Khái niệm về lợi nhuận trong doanh nghiệp Doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường là một tổ chức kinh tế được tô chức ra dé tiễn hành các hoạt động SXKD theo pháp luật vì mục tiêu lợi nhuận.Lợi nhuận là kết quảtàichính cuốicùng củacác hoạtđộng sảnxuất- kinhdoanh, làchitiêu chấtlượng đánh giá hiệu quả kinh tếcác hoạt động của doanh nghiệp. Từ góc độ doanh nghiệp thì lợi nhuận của doanh nghiệp là khoảnh chênh lệch giữa doanh thu và chi phí mà doanh nghiệp bỏ ra dé thực hiện các hoạt động sản xuất kinh doanh. Lợi nhuận = Doanh thu — chỉ phí của hoạt động SXKD Việc nghiên cứu và làm sáng tỏ bản chất của lợi nhuận đã được rất nhiều nhà kinh tế học quan tâm từ thé kỷ 18.
Theo quan điểmcủacác nhà kinh tế học, ngaykhicóhoạtđộngsảnxuắt,traođôi,muabánhànghóa,lợinhuậntrongkinhdoanh đãtrở thànhmột détai nghiên cứu, tranhluận của nhiều trường phái, nhiều nhàlý luận kinh tế. Hầuhếtcácnhàlýluậnkhixâydựnghọcthuyếtkinhtếcủamìnhđềucố gắng vạchrõbảnchất,nguồngốccủalợinhuậncủanènkinhtếtrbảnchủnghñĩa. Lợi nhuận là một trong những vấn đề trọng yếu của các lý thuyết kinh tế. Có thể tóm lược lại thành những ý chính sau về lợi nhuận: -LợinhuậnlàmộtphạmtrùkinhtếcủanềnkinhtÉhànghóanóichung,mộtnềnkinh tếmàtrongquanhệsảnxuấtnótồntaicáchìnhthứcsởhữukhácnhauvÈtưliệusản xuất.
Lợinhuậncủasảnxuấtkinhdoanhlàmộthìnhtháibiêuhiệncủagiátrithăngdư,tứclàphằngiát riddirangoaitiéncéng,dolaodénglamthuétaora. Tuynénsanxuatxa hộicósựđồilậpgiữachủdoanhnghiệpvàngườilàmthuê.LợinhuậnbiÊuhiệnmâu thuanvéquyénloikinhtégitrachuvagiditho,biéuhiénquanhéboclétvanédichlao động. -TrongmôitrườngcạnhtranhcủanŠnkinhtêhànghóacósựchuyềnhoálợinhuậnvà hìnhthànhtÿsuấtlợinhuận.Cùngvớisựpháttriêncủalựclượngsảnxuất,sựthayđồicủacâutạ ohữucotưbảnchủnghĩa,việctăngđầutưtưbảncôđịnhvàosảnxuất,việcthaythếlaođộngsốn øbằnghệthồngmáymóclàmchotÿsuấtlợinhuậncóxuhướng giảm đi. SV: Nguyên Thị Hong Duyên 3 Lớp: TCDN 53A Chuyên dé thực tập tốt nghiệp GVHD: TS.
Nguyễn Thị Thùy Dương Lợinhuậncủasảnxuâtkinhdoanhcóquanhệchặtchẽvớitiêncôngtrảchoviệcthuêlaođộng. 'Vớitưcáchlàmộtyêutôcủachiphísảnxuât,tiêncôngcóxuhướng vậnđộngngượcchiêuvớilợinhuậndoanhnghiệp.Khinăngsuâtlaođộngtănglên,lợi nhuận tăng nhưng tiền công lại giảm xuống.2 Nội dung của lơi nhuận. Trongnénkinhtéthitruongcosuthamgiacuanhiéuthanhphankinhtévacochéhach toánkinhtếđộclập,phạmvikinhdoanhcủadoanhnghiệpđượcmởrộng,đặcđiểm hoạtđộngsảnxuấtkinhdoanhcủamộtdoanhnghiệprátphongphúvàđadạngnênlợi nhuậnđượchìnhthànhtừnhiềubộphận.Nếuxéttheonguônhìnhthành,lợinhuậncủa doanh nghiệp bao gồmcác bộ phận sau : e Lợi nhuận từ hoạt động sản xuất kinh doanh e Lợi nhuận từ hoạt động tài chính e Lợi nhuận từ hoạt động bat thường 1.1 Lợi nhuận từ hoạt động sản xuất kinh doanh Lợinhuậntừhoạtđộngsảnxuất-kinhdoanhlàlợinhuậndotiêuthụsảnphẩmlaođộng, dịchvụcủahoạtđộngsảnxuấtkinhdoanhcủadoanhnghiệp,làkhoảnchênhlệchgiữa doanhthucủahoatđộngkinhdoanhtrừđigiáthànhtoànbộcủasảnphâmhànghóa dịchvuđãtiêuthụvàthuếtheoquyđịnhcủaphápluật(trùthuếthunhậpdoanhnghiệp).Bộphậnlợinhuận này được xác định bằng công thứcsau: Lợi nhuận Doanh thu _ ¬ ¬ - : Gia von Chi phi ban Chi phi quan hoat dong = thuantrong - - - -. bản hàng hang ly DN Trong đó *Doanhthuthuằntừhoạtđộngkinhdoanh:làtoànbộgiátricủasảnphẩmhànghóacung ứngdịchvutrênthitrườngđượcthựchiệntrongmộtthờikỳnhấtđịnhsaukhiđãtrừđicáckhoả ngiảmtrừdoanhthunhư:giảmgiáhàngbán,hàngbitrảlại(nếucó chứng từ hợp lệ), thuéTTDB, thuéxuat khẩu phải nộp (nếu có).Đâylàbộphậndoanhthuchủyếu,chiếmtÿtrọnglớntrongtôngsódoanhthu,nóquyết định đến sựtồn tạicủa doanh nghiỆp.
SV: Nguyên Thị Hong Duyên 4 Lớp: TCDN 53A Chuyên dé thực tập tốt nghiệp GVHD: TS. Nguyễn Thị Thùy Dương Thờiđiểmxácđịnhdoanhthulàkhingườimuađãchấpnhậnthanhtoán,khôngphụ thuộc vào việc doanh nghiệp dathu đượctiền hay chưa. Tiềnthuvẻtrongkỳlàtôngsốtiềnmàdoanhnghiệpthuđượctừhoạtđộngbánhàng trongkỳbaogồmcảkhoảntiềnmàkháchhàngcònnợkỳtrước,kỳnàytrảhoặctiền ứngtrướccủakháchđêmuahàng.Tiềnthuvềtrongkỳcóthêlớnhơnhoặcnhỏhơn doanh thu trong kỳ của doanh nghiệp. -Giảmgiáhàngbán:Sótiềnmàdoanhnghiệpchấpnhậngiảmchongườimuavìnhững nguyénnhanthudcvédoanhnghiép(hangsaiquycach,kémphamchiat.)hoadcsétién thưởngchongườimuadomuamộtlầnvớisôlượnglớn(bớtgiá)hoặcsólượnghàng muatrong một khoảng thời gian là đáng ké(héi khẩu).
-Hàngbánbitrảlại:Phảnánhdoanhthucủasốhàngtiêuthụbjkháchhàngtrảlại,do lỗithuộcvềdoanhnghiệpnhưviphạmcamkết,viphạmhợpđồng,hàngsaiquycách. -Thuếtiêuthụbaogồmthuếtiêuthụđặcbiệt,thuếxuấtkhâu,lànghĩavucủadoanh nghiệpvớïNhànướcvèhoạtđộngtiêuthụsảnphâm,hànghóa,cungcấplaovu,dịch vụ. * Tổng chi philién quan đến hàng hóatiêu thụ trong kỳ bao gồm: -Tổngtrịgiávồncủahànghóatiêuthụtrongkỳlàkháiniệmdùngchungchotấtcảcác doanhnghiệpđềchigiámuathựctếcủahàngđãtiêuthụtrongcácdoanhnghiệpthương mại,chitiêunàycó thểlàgiáthànhsảnxuấtthựctếcủasảnphâm đãtiêu thụtrongcác doanh nghiệp sản xuất. -Chiphfbánhànglàtoànbộcácchiphíphụcvutrựctiễpchoviệctiêuthụhànghóasản phẩm dịch vụ phân bổ cho sản phẩm hàng hóa dịch vụ đãtiêu thụ trong kỳ.
-Chiphiquanlydoanhnghiéplachiphiphucvuchoviécdiéuhanhvaquanlychung trong toàn doanh nghiệp phân bổ cho san phẩm hang hóa dich vụ đãtiêu thụ trong kỳ. Chiphfbánhàngvàchiphíquảnlýdoanhnghiệplàhaikhoảnlớncóảnhhưởngtrựctiếpđ ếnlợinhuận,nóphảnánhtrìnhđộtôchức,quảnlýhoạtđộngkinhdoanhcủa doanh nghiệp. Ngoàihoạtđộngsảnxuấtkinhdoanhtrongdoanhnghiệpcòncócáchoạtđộnghay nghiệp vụ thuộclĩnh vực khác như hoạt động tàichính và nghiệp vụ bắtthường.2 Lợinhuậnthuẩượctừhoqtđộng tàichính Lợinhuậntừhoạtđộngtàichính:Đâylàbộphậnlợinhuậnđượcxácđịnhbằngchênh lệch giữacác khoản thu vàchi về hoạt động tàichính bao gồm: -Lợi nhuận về hoạt động góp vốn tham gialiên doanh. -Lợi nhuận về hoạt động đầu tư, mua, bán chứng khoán ngắn hạn, dài hạn.
-Lợi nhuận vêcho thuétaisan. SV: Nguyên Thị Hong Duyên 5 Lớp: TCDN 53A Chuyên dé thực tập tốt nghiệp GVHD: TS. Nguyễn Thị Thùy Dương -Lợi nhuận vêcác hoạt động đâu tư khác. -Lợi nhuận vêchênh lệch lãitiên gửi ngân hàng valaitién vay ngân hang.
-Lợi nhuận cho vay von. -Lợi nhuận do bán ngoaité. Lợi nhuận Thu nhập Chi phi hoạt hoạt déngtai = hoạt độngltài - động tai chính chính chính Doanhthuhoatđộngtàichínhlànhữngkhoảnthuvàlãiliênquanđếnhoạtđộngvề von. Chihoạtđộngtàichínhlànhữngkhoảnchiphívàcáchoạtđộnglỗliênquanđếnhoạt động về vốn.3 Lợinhuậnthuẩượctừhoqtđộng bắtthường Lợi nhuận bắtthường là những khoản lợi nhuận mà doanh nghiệp không dựtính trước hay có dụtính đến nhưng ítcó khả năng xảy ra như:tàisản dôithừatự nhiên, nợ khó đòi đã xửlý nay đòi được, nợ vắng chủ hoặc không tìmrachủ đượccơ quan có thâm quyền cho ghi vào lãi, thanh lý nhượng bán tàisản cố định, phảithu khó đòi, dự phòng giảm giá hàng tồn kho.
Những khoản lợi nhuận bấtthường có thé do chủ quan đơn vị hay do khách quan đưatới. Lợi nhuận Thu nhập Chi phí bat batthuong bấtthường thường *Thu nhập batthuong của doanh nghiệp bao gồm: -Thu nhập về nhượng bán, thanhlý TSCĐ. -Thu tiền được phạt vi phạm hợp đồng. -Thu các khoản nợ khó đòi đã xửlý, xóasô.
-Thu các khoản nợ không xác định đượcchủ. -Cáckhoảnthunhậpkinhdoanhcủanhữngnămtrướcbibỏsóthaylãngquênghisố kếtoán năm nay mới phát hiện ra. *Chi batthuong lànhững khoản chiphí và nhữngkhoản lỗ do cácsựkiện hay nghiệpvụ riêng biệt với hoạt động thông thường của don vi gây ra như: -Chi phíthanh lý nhượng bán TSCĐ. -Giatricon lạicủaTSCĐ demthanh lý, nhượng bán.
-Tiền bị phạt do vi phạm hợp đồng. -Bi phatthué, truy thu thuế. -Các khoản chi phí do kếtoán ghi nhằm hay bỏ sót khi vào sô. -Các khoản thu sau khitrừ đicác khoản chỉ phílàlợi nhuận bắtthường.
SV: Nguyên Thị Hong Duyên 6 Lớp: TCDN 53A Chuyên dé thực tập tốt nghiệp GVHD: TS. Nguyễn Thị Thùy Dương Tỷ trọngcủamỗibộphậnlợinhuậntronglợi nhuậndoanhnghiệpcósựkhác nhaug1ữacácdoanhnghiệpthuộccáclĩnhvựckinhdoanhkhácnhauvàthuộccácmôitrường kinhtếkhácnhau. Việcxemxétkếtcâulợinhuậncóýnghĩaquantrongtrongviệccho tatháyđượccáckhoảnmuctaonênlợinhuậnvàtỷtrọngcủatừngkhoảnmuctrongtônglợinhu ận,từđóxemxét,đánhgiákếtquảcủatừnghoạtđộng,tìmracácmặttích cucctingnhuténtaitrongtimghoatdongdédéraquyétdinhthichhopdénangcao hơn nữalợi nhuận cho doanh nghiệp. Nhìnchung,trongcácdoanhnghiệp,lợinhuậnhoạtđộngsảnxuấtkinhdoanhcủadoan h nghiệplàbộphậnchủyếuquyếtđịnhphằnlớntônglợinhuậncủadoanhnghiệpsovớilợi nhuận hoạt động tàichính valoi nhuận hoạt động bắtthường.
Đêđạtđượccáckhoảndoanhthuđó,tronghoạtđộngsảnxuấtkinhdoanhnhắtthiếtcác doanh nghiệp phải bỏ ra những chi phí nhất định. Những khoản chi phí đó bao gồm: -Chiphívềvậtchấttiêuhaotrongquátrìnhsảnxuấtvàtiêuthụsảnphâm,hànghoá nhu:chi phí về nguyên nhiên vậtliệu phục vụ sản xuất, khấu hao máy mócthiết bị. -Chiphíđếtrảlươngchongườilaođộngnhămbùđắpchiphílaođộngsốngcằnthiết họ đã bỏ ratrong quátrình sản xuất đó đếtạo rasản phâm, hàng hoá. -CáckhoảntiềnthựchiệnnghĩavuđốiNhànước.Đólàcáckhoảnthuếgiánthuphải nộp cho Nhà nướctheo luật định:ThuếGTGT, thuéTTDB.
Quảnlýnhữngkhoảnchiphínàylàmộtvắnđècápthiếtđượcđặtrachocácdoanh nghiệpbởinêutronghoạtđộngsảnxuắtkinhdoanhphátsinhnhữngkhoảnchiphí khônghợplý,khôngđúngvớithựcchấtcủanóđềugâyranhữngkhókhăntrongquản lý,làmgiảmlợinhuậncủadoanhnghiệp. Vìvậyđếkiêmsoáttìnhhìnhsảnxuấtvàchi phíbỏvàosảnxuất,cácdoanhnghiệpđãsửdụngmộtcôngcụquantronglàgiáthành sanpham(biéuhiénbangtiéncuatoanbéchiphicuadoanhnghiépdéhoanthanhsan xuatvatiéuthumétloaisanphamnhatdinh).3 Phương pháp xác định lợi nhuận Dé xác định được lợi nhuận khi lập kế hoạch lợi nhuận và lập báo cáo thu nhập hàng năm của doanh nghiệp người ta áp dụng hai phương pháp đó là: Phương pháp trực tiếp và phương pháp xác định lợi nhuận qua các bước trung gian (phương pháp gián tiếp).1Phương pháp trực tiếp * Lợi nhuận hoạt động sản xuất kinh doanh, cung ứng dịch vụ SV: Nguyên Thị Hong Duyên 7 Lớp: TCDN 53A Chuyên dé thực tập tốt nghiệp GVHD: TS. Nguyễn Thị Thùy Dương Đây là lợi nhuận chủ yếu của doanh nghiệp, thu được từ hoạt động sản xuất, cung ứng sản phẩm, dịch vụ trong kỳ, được xác định bằng công thức sau: Lợi nhuận hoạt động sản xuất kinh doanh = Doanh thu thuần — (Trị giá vốn hàng ban + Chi phí ban hàng + Chỉ phi quan ly doanh nghiệp) Hoặc Lợi nhuận hoạt động kinh doanh = Doanh thu thuần — Giá thành toàn bộ của sản phẩm, hàng hoá và dịch vụ tiêu thụ trong kỳ. Trong đó: - Lợi nhuận hoạt động kinh doanh là số lợi nhuận trước thuế thu nhập doanh nghiệp.
- Trị giá vốn hàng bán là giá thành sản xuất của khối lượng sản phẩm tiêu thụ đối với doanh nghiệp sản xuất và là giá trị mua vào của hàng hoá bán ra đối với doanh nghiệp thương nghiệp. - Chi phí bán hang là những chi phí phát sinh trong quá trình tiêu thụ sản phẩm, hàng hoá, dịch vụ như tiền lương, các khoản phụ cấp phải trả cho nhân viên bán hàng, nhân viên tiếp thị, bao bì đóng gói, vận chuyền, bảo quản, khấu hao tài sản cô định, chi phí vật liệu tiêu dùng dé đóng gói, chi phi dich vụ mua ngoài, chi phí khác như chi phí quảng cáo, bảo hành. - Chi phí quan lý doanh nghiệp là các khoản chi phí cho bộ máy quan lý điều hành trong doanh nghiệp, các chi phí có liên quan đến hoạt động chung của doanh nghiệp như tiền lương, các khoản trích theo lương cho cán bộ công nhân viên, chỉ phí công cụ lao động nhỏ, khấu hao tài sản cố định phục vụ cho bộ máy quản lý, chi phí khác như đồ dùng văn phòng. * Lợi nhuận từ hoạt động tài chính là số chênh lệch giữa thu nhập từ hoạt động tài chính với thuế gián thu nếu có và chi phí hoạt động tài chính Lợi nhuận hoạt động tai chính = Thu nhập hoạt động tài chính — thuế (nếu có) — Chỉ phí hoạt động tài chính Trong đó: - Thu nhập hoạt động tài chính là thu nhập có được từ các hoạt động liên quan đến vốn của doanh nghiệp như tham giá góp vốn liên doanh, đầu tư mua bán chứng khoán ngắn và dài hạn, cho thuê tài sản.
Các hoạt động đầu tư khác như chênh lệch lãi tiền vay của ngân hàng, cho vay vốn. - Chi phí hoạt động tài chính là những khoản chỉ phí liên quan đến hoạt động về vốn của doanh nghiệp như chỉ phí các hoạt động tài chính nói trên SV: Nguyên Thị Hong Duyên 8 Lớp: TCDN 53A Chuyên dé thực tập tốt nghiệp GVHD: TS. Nguyễn Thị Thùy Dương * Lợi nhuận khác Lợi nhuận khác là số chênh lệch giữa thu nhập khác với chi phí khác và khoản thuế gián thu nếu có Lợi nhuận khác = Thu nhập khác — Thuế (nếu có) — Chi phí bat khác Trong đó: - Thu nhập khác là những khoản thu không thể dự tính được trước, các khoản thu không mang tính chất thường xuyên như thanh lý, nhượng bán tải sản cô định, tiền phạt do các bên vi phạm hợp đồng với doanh nghiệp, các khoản nợ khó đòi đã xử lý nay lại thu lại được - Chi phí khác là các khoản chi cho các hoạt động nói trên. Như vậy tổng hợp lại ta có lợi nhuận trước thuế thu nhập doanh nghiệp được tính như sau: Lợi nhuận trước thuế TNDN = Lợi nhuận từ hoạt động sản xuất kinh doanh, cung ứng dich vụ va lợi nhuận từ hoạt động tai chính + Lợi nhuận khác Và Lợi nhuận sau thuế của doanh nghiệp sẽ được xác định: Lợi nhuận sau thuế TNDN = Lợi nhuận trước thuế — Thuế thu nhập doanh nghiệp trong kỳ Phương pháp xác định lợi nhuận này là đơn giản, dễ tính, do đó được áp dụng rộng rãi trong các doanh nghiệp.2 Phương pháp gián tiếp Ngoài phương pháp trực tiếp đã trình bay trên ta còn có thé xác định lợi nhuận của doanh nghiệp bằng cách tính dần lợi nhuận của doanh nghiệp qua từng khâu hoạt động, trên cơ sở đó giúp cho nhà quản lý thấy được quá trình hình thành lợi nhuận và tác động của từng khâu hoạt động hoặc từng yếu tổ kinh tế đến kết qua hoạt động kinh doanh cuối cùng của doanh nghiệp là lợi nhuận sau thuế hay lợi nhuận ròng.
Phương pháp xác định lợi nhuận như vậy được gọi là phương pháp xác định lợi nhuận qua các bước trung gian hay phương pháp gián tiếp. Tuỳ theo yêu cầu quản lý của mỗi doanh nghiệp mà ta có thể thiết lập các mô hình khác nhau trong việc xác định lợi nhuận qua các bước trung gian.3 Phân tích điển hòa vốn e Khái niệm điểm hòa vốn Điểm hòa vốn là điểm mà tại đó doanh thu bán hang bằng chi phí bỏ ra và doanh nghiệp không lãi cũng không lỗ. Tức là điểm mà tại đó lợi nhuận của doanh SV: Nguyên Thị Hong Duyên 9 Lớp: TCDN 53A Chuyên dé thực tập tốt nghiệp GVHD: TS. Nguyễn Thị Thùy Dương nghiệp bằng không.
Như vậy trên điểm hòa vốn thì sẽ lãi, dưới điểm hòa vốn thì sẽ bị lỗ.