Tăng cường sự tham gia của Hội Nông dân trong các chuỗi giá trị nông nghiệp tại tỉnh Yên Bái

Luận văn: Tăng cường sự tham gia của Hội Nông dân trong các chuỗi giá trị nông nghiệp tại tỉnh Yên Bái

• Tác giả: Trần Hoàng Thành
• Người hướng dẫn: TS. Đỗ Đình Long
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế và Quản trị Kinh doanh - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Tăng cường sự tham gia của Hội Nông dân trong các chuỗi giá trị nông nghiệp tại tỉnh Yên Bái
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan Hội Nông dân trong chuỗi giá trị nông nghiệp Yên Bái

Phát triển nông nghiệp theo chuỗi giá trị đóng vai trò quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế bền vững. Tại tỉnh Yên Bái, nông nghiệp chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu kinh tế địa phương. Địa bàn tỉnh sở hữu nhiều điều kiện tự nhiên thuận lợi cho cây trồng lâu năm và phát triển lâm nghiệp. Các sản phẩm chủ lực bao gồm chè búp, vỏ quế, cây ăn quả đặc sản và tre luồng. Tuy nhiên, quy mô sản xuất nông hộ hiện nay phần lớn còn phân tán và nhỏ lẻ. Nông dân thường gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận thị trường tiêu thụ và nguồn vốn đầu tư mở rộng sản xuất.

Hội Nông dân tỉnh Yên Bái đóng vai trò là cầu nối liên kết then chốt giữa các tác nhân kinh tế. Hội trực tiếp tập hợp, dẫn dắt hội viên tham gia tích cực vào các chuỗi liên kết giá trị nông sản. Các cấp Hội đẩy mạnh công tác tuyên truyền chủ trương, định hướng phát triển sản xuất hàng hóa tập trung. Đồng thời, Hội hỗ trợ nông dân chuyển đổi phương thức canh tác truyền thống sang quy trình sản xuất an toàn. Việc liên kết chặt chẽ giúp tối ưu hóa nguồn lực và giảm thiểu rủi ro kinh doanh. Đây là nền tảng vững chắc để xây dựng nền nông nghiệp hiện đại tại tỉnh Yên Bái.

1.1. Khái niệm và đặc điểm chuỗi giá trị nông nghiệp

Chuỗi giá trị nông nghiệp bao gồm toàn bộ các hoạt động liên kết từ khâu cung ứng vật tư đầu vào, sản xuất, thu hoạch đến chế biến và tiêu thụ sản phẩm. Mỗi công đoạn trong chuỗi đều đóng góp tạo thêm giá trị gia tăng cho nông sản địa phương. Đặc điểm nổi bật của chuỗi giá trị là sự hợp tác chặt chẽ giữa hộ nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp chế biến. Mô hình này đòi hỏi tính minh bạch về thông tin và quy chuẩn chất lượng sản phẩm nghiêm ngặt. Tại các vùng đồi núi Yên Bái, liên kết chuỗi giúp khắc phục triệt để tình trạng sản xuất manh mún. Chuỗi giá trị bảo đảm phân chia lợi ích kinh tế công bằng giữa mọi chủ thể.

1.2. Vị trí then chốt của Hội Nông dân tỉnh Yên Bái

Hội Nông dân tỉnh Yên Bái giữ vị trí trung tâm trong việc gắn kết người nông dân với thị trường hàng hóa. Với hệ thống tổ chức sâu rộng từ cấp tỉnh đến tận thôn bản, Hội nắm bắt kịp thời tâm tư và nhu cầu thực tế của hội viên. Hội trực tiếp vận động nông dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi phù hợp với thế mạnh sinh thái của từng địa bàn. Bên cạnh đó, tổ chức Hội đại diện bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nông dân trong các hợp đồng liên kết kinh tế. Sự đồng hành của Hội giúp người nông dân yên tâm đầu tư, nâng cao chất lượng nông sản địa phương.

II. Thực trạng tham gia chuỗi giá trị nông nghiệp tại tỉnh Yên Bái

Ngành nông nghiệp tỉnh Yên Bái trong những năm gần đây ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực và toàn diện. Toàn tỉnh đã bước đầu hình thành các vùng chuyên canh sản xuất hàng hóa quy mô lớn như quế Văn Yên, chè vùng cao và cây ăn quả có múi. Hội Nông dân các cấp đã tích cực tham gia thành lập nhiều tổ hợp tác và hợp tác xã kiểu mới hoạt động hiệu quả. Các chương trình hỗ trợ giống cây trồng, phân bón trả chậm và chuyển giao kỹ thuật được triển khai thường xuyên đến từng cơ sở. Nhiều hộ nông dân đã mạnh dạn ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất hàng hóa tập trung.

Tuy nhiên, việc tham gia chuỗi giá trị nông nghiệp tại Yên Bái vẫn đang đối mặt với không ít rào cản lớn. Tỷ lệ nông dân tham gia vào chuỗi liên kết bền vững chưa đạt mức kỳ vọng của địa phương. Trình độ canh tác và nhận thức về kinh tế thị trường của đồng bào vùng cao còn nhiều hạn chế. Địa hình đồi núi chia cắt gây trở ngại lớn cho giao thương và cơ giới hóa đồng ruộng. Mối liên kết giữa nông dân và doanh nghiệp chế biến còn thiếu tính ràng buộc pháp lý chặt chẽ. Nông sản chủ yếu tiêu thụ dạng thô nên giá trị gia tăng thu về cho người dân chưa cao.

2.1. Những kết quả tích cực trong phát triển sản phẩm chủ lực

Tỉnh Yên Bái đã phát triển thành công nhiều vùng chuyên canh cây lâm nghiệp và nông nghiệp có giá trị kinh tế vượt trội. Diện tích quế và chè chất lượng cao không ngừng được mở rộng theo các tiêu chuẩn sản xuất sạch. Hội Nông dân đã chủ động phối hợp với các tổ chức tín dụng giải ngân nguồn vốn vay ưu đãi cho hàng nghìn hộ gia đình. Nhiều mô hình liên kết sản xuất gắn với chế biến nông sản quy mô vừa đã hình thành và khẳng định hiệu quả kinh tế rõ nét. Đời sống của hội viên nông dân từng bước được nâng cao, góp phần giảm nhanh tỷ lệ hộ nghèo trên toàn địa bàn tỉnh.

2.2. Khó khăn tồn tại trong quá trình liên kết chuỗi giá trị

Mặc dù đạt được những kết quả khả quan, chuỗi liên kết nông sản tại Yên Bái vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn khó khăn. Cơ sở hạ tầng giao thông nông thôn và hệ thống kho bãi bảo quản sau thu hoạch còn thiếu thốn đồng bộ. Tình trạng vi phạm hợp đồng liên kết thu mua nông sản vẫn xảy ra khi giá thị trường biến động đột biến. Năng lực quản trị điều hành của nhiều hợp tác xã nông nghiệp chưa đáp ứng được yêu cầu cạnh tranh hiện đại. Khả năng tiếp cận thông tin dự báo thị trường của nông dân còn chậm, dẫn đến nguy cơ rủi ro thương mại.

III. Giải pháp nâng cao vai trò Hội Nông dân trong chuỗi giá trị Yên Bái

Để nâng cao hiệu quả tham gia chuỗi giá trị nông nghiệp, việc thực thi các giải pháp đồng bộ và căn cơ là yêu cầu cấp thiết. Hội Nông dân tỉnh Yên Bái cần tiếp tục đẩy mạnh công tác đào tạo nghề và chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật cho hội viên. Việc bồi dưỡng kỹ năng quản trị kinh tế hộ và phương pháp vận hành tổ hợp tác cần được đặt lên hàng đầu. Nông dân cần được hướng dẫn cụ thể về quy trình canh tác an toàn sinh học, tiêu chuẩn VietGAP và chứng nhận hữu cơ quốc tế.

Song song đó, Hội Nông dân cần mở rộng các kênh hỗ trợ tiếp cận nguồn vốn tín dụng chính sách ưu đãi. Nguồn vốn từ Quỹ Hỗ trợ nông dân các cấp cần được giải ngân kịp thời, ưu tiên các dự án liên kết chuỗi giá trị triển vọng. Hội cũng giữ vai trò chủ trì kết nối xúc tiến thương mại và quảng bá thương hiệu nông sản đặc sản Yên Bái. Việc đăng ký chỉ dẫn địa lý và bảo hộ nhãn hiệu tập thể cho quế Văn Yên hay chè Suối Giàng là bước đi tất yếu. Những giải pháp này sẽ tạo đòn bẩy vững chắc giúp nông dân nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị.

3.1. Nâng cao năng lực và kỹ năng sản xuất cho hội viên nông dân

Công tác đào tạo tập trung vào việc đổi mới tư duy sản xuất nông nghiệp từ quy mô tự phát sang sản xuất hàng hóa chuyên nghiệp. Hội Nông dân tích cực phối hợp với các viện nghiên cứu và trung tâm khuyến nông tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật thâm canh hiện đại. Cán bộ Hội trực tiếp hướng dẫn nông dân ghi chép nhật ký canh tác điện tử và thực hiện truy xuất nguồn gốc nông sản. Việc nâng cao trình độ chuyên môn giúp nông dân làm chủ quy trình công nghệ mới, tiết kiệm chi phí đầu vào và bảo vệ môi trường sinh thái địa phương.

3.2. Mở rộng kết nối thị trường và liên kết doanh nghiệp

Hội Nông dân chủ động thiết lập mạng lưới liên kết chặt chẽ giữa các hộ sản xuất với doanh nghiệp chế biến và tiêu thụ nông sản. Hội đứng ra làm trung gian bảo lãnh, hỗ trợ ký kết các hợp đồng kinh tế minh bạch nhằm chia sẻ hài hòa lợi ích kinh tế. Đồng thời, Hội đẩy mạnh hỗ trợ hội viên đưa sản phẩm nông nghiệp tiêu biểu lên các sàn thương mại điện tử uy tín. Việc tích cực tham gia các hội chợ thương mại trong nước giúp mở rộng thị trường đầu ra ổn định, giảm thiểu phụ thuộc vào thương lái trung gian.

IV. Xu hướng phát triển chuỗi giá trị nông nghiệp bền vững tại Yên Bái

Tăng cường sự tham gia của Hội Nông dân trong chuỗi giá trị nông nghiệp tại Yên Bái là hướng đi mang tính đột phá và bền vững. Mô hình này giúp phát huy tối đa tiềm năng đất đai, thổ nhưỡng khí hậu và nguồn lực lao động tại địa phương. Sự tham gia tích cực của các cấp Hội đem lại lợi ích thiết thực, nâng cao thu nhập ổn định và cải thiện diện mạo nông thôn miền núi. Tư duy sản xuất nông nghiệp hàng hóa hiện đại đang từng bước thay thế phương thức canh tác tự cung tự cấp truyền thống.

Trong giai đoạn tới, chuyển đổi số nông nghiệp và phát triển kinh tế tuần hoàn là những xu hướng chủ đạo mang tính tất yếu. Hội Nông dân tỉnh Yên Bái cần liên tục đổi mới phương thức hoạt động để đồng hành cùng hội viên trong kỷ nguyên kinh tế số. Việc nhân rộng các chuỗi liên kết giá trị gắn với chứng nhận sinh thái sẽ tạo ra giá trị gia tăng vượt bậc cho nông sản địa phương. Sự gắn kết đồng bộ giữa bốn nhà sẽ bảo đảm cho nông nghiệp tỉnh Yên Bái phát triển thịnh vượng và bền vững lâu dài.

4.1. Khả năng ứng dụng mô hình liên kết chuỗi trong thực tiễn

Mô hình liên kết chuỗi giá trị sở hữu khả năng ứng dụng thực tiễn rất cao đối với các vùng sinh thái đa dạng của tỉnh Yên Bái. Từ các vùng chuyên canh cây công nghiệp dài ngày đến các hợp tác xã chăn nuôi đặc sản vùng cao đều có thể vận hành hiệu quả. Chính quyền địa phương cần tiếp tục ban hành các cơ chế hỗ trợ hạ tầng giao thông và khuyến khích doanh nghiệp liên kết. Khi các tác nhân trong chuỗi cùng chia sẻ trách nhiệm và lợi nhuận, mô hình kinh tế này sẽ tạo ra động lực phát triển kinh tế xã hội mạnh mẽ.

4.2. Tầm nhìn phát triển nông nghiệp xanh và bền vững

Tầm nhìn dài hạn của tỉnh Yên Bái là xây dựng nền nông nghiệp xanh, phát thải thấp và hài hòa với hệ sinh thái tự nhiên. Việc duy trì và phát triển diện tích rừng kết hợp khai thác kinh tế dưới tán rừng mang lại giá trị bền vững. Hội Nông dân không ngừng tuyên truyền nâng cao ý thức giữ gìn môi trường sống cho cộng đồng hội viên. Mô hình nông nghiệp sạch kết hợp du lịch trải nghiệm sinh thái hứa hẹn mở ra hướng đi đầy tiềm năng, gia tăng thu nhập bền vững cho nông dân miền núi.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản giữ vai trò trụ cột trong nền kinh tế tỉnh Yên Bái, đóng góp 24,4% vào tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) vào năm 2020. Nhằm khai thác tiềm năng trên diện tích tự nhiên 6.887,67 km2, tỉnh Yên Bái đã triển khai 30 dự án liên kết sản xuất và tiêu thụ nông sản với tổng mức đầu tư trên 76 tỷ đồng trong giai đoạn 2018 - 2021. Mặc dù các chính sách hỗ trợ đã từng bước hình thành vùng sản xuất tập trung, phương thức canh tác của đại bộ phận nông dân vẫn mang tính tự phát, manh mún và tiềm ẩn nhiều rủi ro thị trường. Vai trò trung tâm của Hội Nông dân các cấp trong việc kết nối liên kết ngang và liên kết dọc còn bộc lộ nhiều điểm nghẽn, thiếu cơ chế ràng buộc chặt chẽ.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là giải quyết bài toán gia tăng giá trị kinh tế cho nông sản địa phương thông qua việc xác lập và củng cố vị thế của tổ chức Hội Nông dân trong các chuỗi ngành hàng. Đề tài hướng tới ba mục tiêu cụ thể: hệ thống hóa cơ sở lý luận về chuỗi giá trị nông nghiệp miền núi; phân tích thực trạng tham gia của Hội Nông dân tỉnh Yên Bái giai đoạn 2018 - 2021; và đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả tham gia chuỗi giá trị cho giai đoạn tiếp theo.

Nghiên cứu được giới hạn không gian tại 9 đơn vị hành chính của tỉnh Yên Bái, tập trung vào dữ liệu phát triển nông nghiệp thực tế từ năm 2018 đến năm 2021. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc tạo sinh kế bền vững, góp phần duy trì tốc độ giảm nghèo bình quân 4%/năm của tỉnh (từ mức 17,68% năm 2018) và nâng cao năng lực cạnh tranh cho hàng chục nghìn nông hộ trên toàn địa bàn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết chuỗi giá trị của Michael Porter (1985) làm nền tảng phân tích hoạt động nội bộ. Theo đó, hệ thống chuỗi bao gồm 5 hoạt động chính (hậu cần nhập, sản xuất, hậu cần xuất, tiếp thị - bán hàng, dịch vụ) cùng 4 hoạt động bổ trợ (cơ sở hạ tầng, quản trị nhân lực, phát triển công nghệ, thu mua) nhằm tối ưu hóa biên lợi nhuận cho sản phẩm.

Bên cạnh đó, nghiên cứu tích hợp khung phân tích chuỗi giá trị mở rộng của Raphael Kaplinsky và Mike Morris (2001). Khung tiếp cận này mở rộng đối tượng nghiên cứu ra toàn bộ các mắt xích tương tác xã hội từ khâu cung cấp giống, vật tư đầu vào đến khâu thu gom, chế biến và người tiêu dùng cuối cùng. Ngoài ra, lý thuyết về liên kết kinh tế theo chiều dọc và chiều ngang (GTZ và IFAD, 2008) kết hợp cùng khung pháp lý tại Nghị định số 98/2018/NĐ-CP được khai thác để làm rõ vai trò cầu nối của các đoàn thể chính trị - xã hội.

Bốn khái niệm then chốt được chuẩn hóa trong nghiên cứu bao gồm: chuỗi giá trị nông nghiệp, tác nhân trực tiếp tham gia chuỗi, tổ chức hỗ trợ chuỗi giá trị, và giá trị gia tăng thuần của người nông dân.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp thực địa. Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ báo cáo thống kê định kỳ của Cục Thống kê tỉnh Yên Bái, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, cùng hệ thống văn kiện của Hội Nông dân tỉnh giai đoạn 2018 - 2021.

Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua điều tra chọn mẫu với quy mô 180 phiếu khảo sát, bao gồm 150 hộ nông dân tham gia chuỗi sản xuất nông sản và 30 cán bộ chuyên trách Hội Nông dân cấp huyện, cấp xã. Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên được áp dụng tại ba địa bàn trọng điểm đại diện cho các tiểu vùng sinh thái: huyện Trấn Yên (vùng thấp), huyện Văn Chấn (vùng lòng chảo) và huyện Văn Yên (vùng cao chuyên canh cây công nghiệp).

Luận văn sử dụng phương pháp thống kê mô tả, phương pháp so sánh số tuyệt đối - số tương đối và phương pháp sơ đồ hóa dòng chu chuyển giá trị. Lý do lựa chọn các phương pháp này xuất phát từ yêu cầu lượng hóa chính xác tỷ suất lợi nhuận trên tổng chi phí, bóc tách giá trị gia tăng ở từng khâu và nhận diện rõ khoảng cách lợi ích kinh tế giữa nông dân với các khâu thương mại, từ đó đưa ra đánh giá khách quan về hiệu quả can thiệp của tổ chức Hội. Quá trình thu thập, xử lý và kiểm định số liệu được thực hiện xuyên suốt trong giai đoạn 2018 - 2021 và hoàn thành nghiệm thu báo cáo năm 2022.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, dù tỉnh đã phê duyệt 30 dự án chuỗi giá trị với tổng kinh phí 76 tỷ đồng giai đoạn 2018 - 2021, tỷ lệ nông hộ ký kết hợp đồng liên kết bao tiêu sản phẩm trực tiếp mới chỉ đạt khoảng 28,5% trên tổng số hộ sản xuất nông nghiệp toàn tỉnh.

Thứ hai, việc tham gia vào mô hình chuỗi có sự bảo trợ của Hội Nông dân mang lại hiệu quả kinh tế rõ nét. Kết quả khảo sát thực tế cho thấy, tỷ suất lợi nhuận trên tổng chi phí của các hộ sản xuất trong chuỗi đạt từ 22,5% đến 28,4%, cao hơn 18,2% so với các nông hộ sản xuất phân tán ngoài chuỗi.

Thứ ba, nguồn lực tài chính ủy thác qua tổ chức Hội phát huy vai trò đòn bẩy quan trọng, với tốc độ tăng trưởng dư nợ Quỹ Hỗ trợ nông dân và các kênh tín dụng chính sách đạt bình quân 15,4%/năm. Tuy nhiên, khâu chế biến sâu và bảo quản sau thu hoạch vẫn là mắt xích yếu nhất, chỉ chiếm khoảng 11,8% tổng giá trị nông sản hàng hóa toàn tỉnh.

Thứ tư, tính bền vững của các hợp đồng liên kết còn mong manh, thể hiện qua tỷ lệ vi phạm cam kết mua bán giữa nông dân và doanh nghiệp thu mua lên tới 16,4% khi thị trường xảy ra biến động giá lớn.

Thảo luận kết quả

Thực trạng nêu trên bắt nguồn từ tập quán canh tác nhỏ lẻ lâu đời, thói quen bán tự do cho thương lái và năng lực quản trị hợp đồng của các tổ hợp tác còn sơ khai. So sánh với kinh nghiệm liên kết 400 hộ chè VietGAP tại huyện Thuận Châu (Sơn La) hay mô hình 30 chuỗi liên kết với hơn 200.220 hộ cam kết an toàn thực phẩm tại Nam Định, nghiên cứu chứng minh rằng yếu tố cốt lõi quyết định thành công của chuỗi là sự bảo đảm pháp lý và niềm tin giữa các bên.

Về phương diện hiển thị số liệu, các kết quả phân tích trong nghiên cứu có thể được trực quan hóa tối ưu thông qua biểu đồ cột kép phản ánh chi phí đầu vào và doanh thu bình quân giữa nhóm hộ trong chuỗi và ngoài chuỗi. Cùng với đó, một biểu đồ tròn cơ cấu giá trị gia tăng sẽ mô tả chân thực sự phân chia lợi nhuận toàn chuỗi: nông dân tạo ra sản phẩm thô nhận khoảng 35%, thương lái thu gom hưởng 25%, trong khi các doanh nghiệp chế biến và kênh bán lẻ nắm giữ tới 40% giá trị gia tăng thuần. Ma trận phân tích rủi ro cũng giúp làm rõ sự đứt gãy ở từng khâu vận hành.

Ý nghĩa thực tiễn từ phát hiện này khẳng định vai trò của Hội Nông dân không thể dừng lại ở hoạt động vận động phong trào đơn thuần, mà phải nâng tầm thành đại diện pháp lý và điều phối kinh tế chuyên nghiệp.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, đổi mới công tác tập huấn kỹ thuật và chuyển đổi nhận thức cho hội viên. Ban Thường vụ Hội Nông dân tỉnh chủ trì phối hợp với Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tổ chức tối thiểu 50 lớp đào tạo chuyên đề mỗi năm về tiêu chuẩn thực hành nông nghiệp tốt VietGAP và kỹ năng số. Mục tiêu đặt ra là nâng tỷ lệ hội viên nông dân tiếp cận quy trình canh tác an toàn lên 65% vào quý 4 năm 2024.

Thứ hai, mở rộng quy mô tín dụng ưu đãi gắn với chuỗi ngành hàng. Ban Điều hành Quỹ Hỗ trợ nông dân tỉnh phối hợp chặt chẽ với Chi nhánh Ngân hàng Chính sách xã hội tập trung giải ngân vốn vay theo dự án sản xuất khép kín. Mục tiêu duy trì tốc độ tăng trưởng nguồn vốn Quỹ Hỗ trợ nông dân đạt 12% - 15%/năm, cam kết 100% dự án liên kết chuỗi được phê duyệt đều tiếp cận được nguồn vốn ưu đãi trong giai đoạn 2023 - 2025.

Thứ ba, củng cố kinh tế tập thể và nâng cao năng lực đàm phán hợp đồng. Hội Nông dân cấp huyện và cấp xã trực tiếp vận động thành lập mới các chi hội nông dân nghề nghiệp, hỗ trợ nâng cấp tổ hợp tác lên hợp tác xã. Chỉ tiêu cụ thể là thành lập mới 30 tổ hợp tác và 12 hợp tác xã nông nghiệp kiểu mới, phấn đấu đạt tỷ lệ 85% hợp tác xã có hợp đồng liên kết bao tiêu ổn định với doanh nghiệp vào cuối năm 2025.

Thứ tư, đẩy mạnh xây dựng nhãn hiệu tập thể và xúc tiến thương mại đa kênh. Hội Nông dân tỉnh phối hợp Sở Công Thương và Sở Khoa học và Công nghệ hỗ trợ đăng ký chỉ dẫn địa lý và chuẩn hóa tem truy xuất nguồn gốc. Phấn đấu đưa 20 sản phẩm nông sản đạt chuẩn OCOP từ 3 sao trở lên phân phối qua các sàn thương mại điện tử lớn, duy trì mức tăng trưởng doanh thu bán hàng trực tuyến đạt 25%/năm trong giai đoạn 2023 - 2026.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, đội ngũ cán bộ Hội Nông dân các cấp từ tỉnh đến cơ sở. Luận văn cung cấp tài liệu thực tiễn và mô hình hoạt động cụ thể để cán bộ Hội ứng dụng vào việc tổ chức phong trào nông dân sản xuất kinh doanh giỏi, nâng cao hiệu quả hỗ trợ 30 dự án chuỗi giá trị tại 9 huyện thị.

Thứ hai, các nhà hoạch định chính sách tại Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn và Ủy ban nhân dân cấp huyện. Dữ liệu thực chứng của đề tài là căn cứ khoa học để hoàn thiện cơ chế phân bổ nguồn vốn 76 tỷ đồng từ ngân sách nhà nước, điều chỉnh chính sách khuyến khích kinh tế tập thể theo Nghị định số 98/2018/NĐ-CP sát hợp với điều kiện miền núi.

Thứ ba, ban quản trị các hợp tác xã nông nghiệp và giám đốc doanh nghiệp thu mua chế biến. Tài liệu phân tích rõ cấu trúc chi phí và rủi ro vi phạm hợp đồng (hiện ở mức 16,4%), giúp các chủ thể thiết lập cơ chế chia sẻ lợi nhuận hài hòa và xây dựng hợp đồng bao tiêu minh bạch.

Thứ tư, giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Quản lý kinh tế và Kinh tế nông nghiệp. Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp ứng dụng lý thuyết chuỗi giá trị Porter - Kaplinsky và cách thức lượng hóa giá trị gia tăng nông sản trong nghiên cứu phát triển nông thôn.

Câu hỏi thường gặp

Hội Nông dân giữ vai trò nổi bật nhất nào trong các chuỗi giá trị tại Yên Bái?

Hội Nông dân đóng vai trò cầu nối thể chế và bảo trợ liên kết giữa nông dân với doanh nghiệp. Trong giai đoạn 2018 - 2021, Hội đã tham gia thúc đẩy 30 dự án liên kết với tổng mức đầu tư trên 76 tỷ đồng, hỗ trợ hội viên thành lập các tổ hợp tác nghề nghiệp và giám sát việc thực hiện hợp đồng tiêu thụ.

Rào cản lớn nhất khiến tỷ lệ nông dân tham gia chuỗi liên kết mới đạt 28,5% là gì?

Nguyên nhân cốt lõi là tập quán sản xuất phân tán và tâm lý e ngại ràng buộc pháp lý của nông hộ. Thêm vào đó, năng lực điều hành của các hợp tác xã còn hạn chế, dẫn tới tỷ lệ hủy hợp đồng thu mua lên tới 16,4% khi giá nông sản tự do trên thị trường tăng cao.

Tỉnh Yên Bái có những nông sản nào sở hữu tiềm năng chuỗi giá trị cao nhất?

Yên Bái có thế mạnh đặc biệt với diện tích quế hàng đầu cả nước, vùng chè Shan tuyết cổ thụ, tre măng Bát Độ và cánh đồng Mường Lò sản xuất lúa 2 vụ rộng 42.000 ha. Cùng với đó, 19.050 ha mặt nước hồ Thác Bà mang lại tiềm năng khổng lồ cho chuỗi thủy sản chất lượng cao.

Nguồn vốn từ Quỹ Hỗ trợ nông dân hỗ trợ hiệu quả ra sao cho chuỗi giá trị?

Quỹ Hỗ trợ nông dân duy trì tăng trưởng dư nợ 15,4%/năm, tạo nguồn vốn mồi quan trọng cho các dự án liên kết nhóm hộ. Qua khảo sát 180 đối tượng, nguồn vốn vay ưu đãi này giúp nông hộ giảm khoảng 12% chi phí mua vật tư đầu vào nhờ mua chung với số lượng lớn.

Làm thế nào để hạn chế tình trạng vi phạm cam kết bao tiêu nông sản?

Doanh nghiệp và hợp tác xã cần thành lập quỹ dự phòng rủi ro giá từ 3% đến 5% lợi nhuận để bù đắp khi thị trường biến động. Đồng thời, Hội Nông dân cơ sở phải đứng ra làm bên thứ ba chứng thực hợp đồng, gắn quyền lợi của hội viên với chế tài xử lý vi phạm rõ ràng.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện khung lý thuyết chuỗi giá trị của Michael Porter và Raphael Kaplinsky, vận dụng linh hoạt vào đặc thù phát triển nông nghiệp tại tỉnh Yên Bái.
• Thực trạng giai đoạn 2018 - 2021 cho thấy sự tham gia của Hội Nông dân mang lại mức lợi nhuận vượt trội từ 18,2% đến 22,5% cho hội viên, dù toàn tỉnh mới giải ngân trên 76 tỷ đồng cho 30 dự án chuỗi.
• Bốn điểm nghẽn lớn được định danh gồm: quy mô liên kết còn nhỏ (28,5%), khâu chế biến sâu còn mỏng (11,8%), vi phạm hợp đồng còn cao (16,4%) và năng lực quản lý của tổ chức cơ sở chưa đồng đều.
• Hệ thống 4 nhóm giải pháp hành động cụ thể bao quát các trụ cột: nâng cao nhận thức, mở rộng vốn tín dụng ưu đãi, chuyên nghiệp hóa kinh tế tập thể và xúc tiến thương mại điện tử.
• Đề tài tạo tiền đề khoa học vững chắc để các cấp Hội Nông dân triển khai kế hoạch hành động giai đoạn 2023 - 2025, phấn đấu 100% cán bộ chi hội được bồi dưỡng kiến thức quản trị chuỗi giá trị nông nghiệp bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung của luận văn gồm 4 chƣơng, cụ thể: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về chuỗi giá trị nông nghiệp và sự tham gia của Hội Nông dân trong các chuỗi giá trị nông nghiệp. Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu. Chƣơng 3: Thực trạng sự tham gia của Hội Nông dân trong các chuỗi giá trị nông nghiệp. Chƣơng 4: Giải pháp tăng cƣờng sự tham gia của Hội Nông dân thúc đẩy nông dân tham gia các chuỗi giá trị nông nghiệp.

5 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHUỖI GIÁ TRỊ NÔNG NGHIỆP VÀ SỰ THAM GIA CỦA HỘI NÔNG DÂN TRONG CÁC CHUỖI GIÁ TRỊ NÔNG NGHIỆP 1. Cơ sở lý luận về chuỗi giá trị nông nghiệp 1. Khái niệm chuỗi giá trị Trên thế giới, hiện có nhiều cách tiếp cận, cũng nhƣ sử dụng những thuật ngữ khác nhau để mô tả chuỗi giá trị nhƣ: “Chuỗi giá trị” (Michael Porter, 1985); “Luồng giá trị” (Womack và Jones, 1996); “Hệ thống sản xuất” (Wilkinson, 1995); “Mạng lƣới giá trị” (Berger và ctv., 1999); “Chuỗi giá trị toàn cầu” (Campbell, 1995); “Mạng sản xuất” (Henderson và ctv., 2002; Coe và ctv., 2004); “Chuỗi giá trị”(Kaplinsky và Morris, 2001); “Lƣới giá trị” (Pil và Holveg, 2006). Các khái niệm này có nhiều điểm chung và trong nhiều trƣờng hợp, có thể sử dụng thay thế cho nhau.

Do đó, tại khuôn khổ nghiên cứu của luận văn này, ta sử dụng khái niệm của “Chuỗi giá trị” (Michael Porter, 1985); “Chuỗi giá trị” (Kaplinsky và Morris, 2001) để áp dụng, phân tích, nghiên cứu. Chuỗi giá trị theo Michael Porter, 1985: Chuỗi giá trị là một sáng tạo học thuật của GS. Michael Porter – Đại học Harvard, Mỹ. Ông đƣa thuật ngữ này lần đầu tiên vào năm 1985 trong cuốn sách phân tích về lợi thế cạnh tranh, khi khảo sát kỹ các hệ thống sản xuất, thƣơng mại và dịch vụ đã đạt tới tầm ảnh hƣởng rất lớn ở Mỹ và các quốc gia phát triển khác.

Theo đó, chuỗi giá trị là chuỗi các hoạt động và sản phẩm đƣợc tạo ra đều đi qua tất cả các hoạt động đó theo thứ tự nhất định. Tại mỗi hoạt động, sản phẩm sẽ đƣợc tạo hoặc gia tăng thêm giá trị.Mặt khác, giá trị gia tăng mà cả chuỗi giá trị mang lại cho sản phẩm là nhiều hơn tổng giá trị gia tăng của từng hoạt động đơn lẻ trong chuỗi. 6 Về cơ bản, theo Michael Porter có tổng thể chín loại hoạt động tạo ra giá trị trong toàn chuỗi. Nhóm hoạt động chính thì bao gồm dãy năm loại hoạt động: đƣa nguyên vật liệu vào kinh doanh; vận hành, sản xuất- kinh doanh; vận chuyển ra bên ngoài; marketing và bán hàng; cung cấp các dịch vụ liên quan.

Nhóm bổ trợ chứa các hoạt động tạo ra giá trị bao gồm: Hạ tầng, quản trị nhân lực, công nghệ và mua sắm. Các hoạt động bổ trợ xảy ra bên trong từng loại hoạt động chính. Sơ đồ về chuỗi giá trị trong một doanh nghiệp của Porter (*) Nhóm hoạt động chính: - Đưa nguyên vật liệu vào kinh doanh (hay còn gọi là hậu cần đến - inbound logistics): Những hoạt động này liên quan đến việc nhận, lƣu trữ và dịch chuyển vào sản phẩm, chẳng hạn nhƣ quản trị nguyên vật liệu, kho bãi, kiểm soát tồn kho, lên lịch trình xe cộ và trả lại sản phẩm cho nhà cung cấp. - Sản xuất: Các hoạt động tƣơng ứng với việc chuyển đổi đầu vào thành sản phẩm hoàn thành.