Luận văn thạc sĩ về tăng cường dịch vụ ngân hàng 4.0 tại Ngân hàng TMCP Ngoại Thương Việt Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích việc tăng cường dịch vụ ngân hàng 4.0 tại Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam, hướng đến sự phát triển bền vững.

• Tác giả: Nguyễn Hoàng Hải
• Người hướng dẫn: PGS.TS Phan Trần Trung Dũng
• Trường học: Trường Đại học Ngoại Thương
• Chuyên ngành: Tài chính - ngân hàng
• Đề tài: Tăng cường các dịch vụ trên nền tảng 4.0 tại Ngân hàng TMCP Ngoại Thương Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC HÌNH, BẢNG BIỂU
• TÓM TẮT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CÁC VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ CÁCH MẠNG CÔNG NGHỆ 4.0 TRONG LĨNH VỰC TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG TRÊN THẾ GIỚI VÀ TẠI VIỆT NAM
• 1.1. Khái quát chung về CMCN 4.0 trong lĩnh vực ngân hàng
• 1.1.1. Lịch sử phát triển của CMCN 4.0
• 1.1.2. Khái niệm về CMCN 4.0 trong ngành tài chính ngân hàng
• 1.1.3. Tác động của CMCN 4.0 đến hoạt động ngành ngân hàng
• 1.1.4. Các yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc CMCN 4.0 trong ngành TCNH
• 1.2. Một số ứng dụng CMCN 4.0 trong lĩnh vực ngân hàng
• 1.2.1. Trí tuệ nhân tạo (AI) và robot tự động
• 1.2.2. Điện toán đám mây
• 1.2.3. Công nghệ blockchain
• 1.2.4. Internet kết nối vạn vật (IoT)
• 1.2.5. Dữ liệu lớn Big data
• 1.3. Ứng dụng CMCN 4.0 tại các ngân hàng trên thế giới và Việt Nam
• 1.4. Cơ hội và khó khăn thách thức đối với các ngân hàng Việt Nam khi triển khai ứng dụng CMCN 4.0
• 1.4.1. Cơ hội cho các ngân hàng khi triển khai ứng dụng CMCN 4.0
• 1.4.2. Khó khăn thách thức đối với các ngân hàng khi triển khai 4.0
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN TRIỂN KHAI DỊCH VỤ TRÊN NỀN TẢNG CÔNG NGHỆ 4.0 TẠI NGÂN HÀNG TMCP NGOẠI THƯƠNG VIỆT NAM
• 2.1. Tổng quan về ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank)
• 2.2. Thực tiễn triển khai ứng dụng công nghệ 4.0 trong dịch vụ tại ngân hàng Vietcombank
• 2.2.1. Chuyển đổi ngân hàng lõi (core banking) và triển khai các hệ thống quản trị
• 2.2.2. Mô hình không gian giao dịch số Digital Lab
• 2.2.3. Dịch vụ ngân hàng số Digital banking
• 2.2.4. Hệ thống quản lý dòng tiền cho khách hàng tổ chức (Payment cash management) – VCB Cashup và các dịch vụ thanh toán
• 2.2.5. Dịch vụ tự động nộp thuế xuất nhập khẩu
• 2.2.6. Dịch vụ kết nối Host to host (H2H)
• 2.2.7. Dịch vụ tài khoản ảo
• 2.2.8. Dịch vụ TTQT và TTTM trên nền tảng Blockchain
• 2.2.8.1. Tổng quan hoạt động TTTM và TTQT tại Vietcombank
• 2.2.8.2. Sản phẩm thư tín dụng truyền thống
• 2.2.8.3. Ứng dụng phát hành thư tín dụng trên nền tảng Blockchain tại Vietcombank
• 2.3. Đánh giá thực trạng triển khai CMCN 4.0 tại ngân hàng Vietcombank
• 2.3.1. Những thành quả đạt được sau khi triển khai CMCN 4.0
• 2.3.2. Những thuận lợi khi triển khai ứng dụng dịch vụ tại Vietcombank
• 2.3.3. Những thách thức và khó khăn khi triển khai
• 2.3.4. Những hạn chế còn tồn tại trong quá trình triển khai CMCN 4.0 tại ngân hàng Vietcombank
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG ĐỐI VỚI VIỆC TRIỂN KHAI CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0 TẠI NGÂN HÀNG VIETCOMBANK
• 3.1. Xu hướng phát triển ngân hàng trong thời gian tới
• 3.1.1. Xu hướng trên thế giới
• 3.1.2. Xu hướng tại Việt Nam
• 3.2. Giải pháp đối với triển khai CMCN 4.0
• 3.2.1. Nhóm giải pháp chung
• 3.2.1.1. Giải pháp về quy định, chính sách và hành lang pháp lý
• 3.2.1.2. Giải pháp đối với Cơ sở hạ tầng và an ninh mạng
• 3.2.1.3. Giải pháp về nguồn nhân lực
• 3.2.2. Nhóm giải pháp riêng đối với Vietcombank
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về dịch vụ ngân hàng 4

Ngân hàng TMCP Ngoại Thương Việt Nam (Vietcombank) đã và đang nỗ lực triển khai các dịch vụ ngân hàng 4.0 nhằm nâng cao trải nghiệm khách hàng và tối ưu hóa quy trình hoạt động. Dịch vụ ngân hàng 4.0 không chỉ đơn thuần là việc áp dụng công nghệ mới mà còn là sự chuyển mình trong cách thức phục vụ khách hàng. Vietcombank đã tích cực áp dụng các công nghệ như trí tuệ nhân tạo, điện toán đám mây và blockchain để cải thiện hiệu quả hoạt động và tăng cường sự hài lòng của khách hàng.

1.1. Khái niệm về ngân hàng 4.0 và ứng dụng tại Vietcombank

Ngân hàng 4.0 là khái niệm chỉ việc áp dụng công nghệ số vào hoạt động ngân hàng. Vietcombank đã triển khai nhiều dịch vụ như ngân hàng số và thanh toán trực tuyến, giúp khách hàng dễ dàng tiếp cận dịch vụ mọi lúc, mọi nơi.

1.2. Lợi ích của dịch vụ ngân hàng 4.0 đối với khách hàng

Dịch vụ ngân hàng 4.0 mang lại nhiều lợi ích cho khách hàng như tiết kiệm thời gian, giảm thiểu chi phí giao dịch và nâng cao tính bảo mật. Khách hàng có thể thực hiện giao dịch nhanh chóng và an toàn thông qua các ứng dụng di động.

II. Thách thức trong việc triển khai dịch vụ ngân hàng 4

Mặc dù Vietcombank đã có những bước tiến đáng kể trong việc triển khai dịch vụ ngân hàng 4.0, nhưng vẫn gặp phải nhiều thách thức. Các vấn đề như an ninh mạng, sự thay đổi trong thói quen tiêu dùng và cạnh tranh từ các công ty fintech đang tạo ra áp lực lớn cho ngân hàng.

2.1. Vấn đề an ninh mạng trong ngân hàng 4.0

An ninh mạng là một trong những thách thức lớn nhất mà Vietcombank phải đối mặt. Việc bảo vệ thông tin khách hàng và ngăn chặn các cuộc tấn công mạng là rất quan trọng để duy trì lòng tin của khách hàng.

2.2. Cạnh tranh từ các công ty fintech

Sự phát triển nhanh chóng của các công ty fintech đã tạo ra một môi trường cạnh tranh khốc liệt. Vietcombank cần phải đổi mới và cải tiến dịch vụ để giữ vững vị thế trên thị trường.

III. Phương pháp cải tiến dịch vụ ngân hàng 4

Để nâng cao hiệu quả dịch vụ ngân hàng 4.0, Vietcombank cần áp dụng một số phương pháp cải tiến. Việc đầu tư vào công nghệ mới, đào tạo nhân viên và cải thiện quy trình làm việc sẽ giúp ngân hàng đáp ứng tốt hơn nhu cầu của khách hàng.

3.1. Đầu tư vào công nghệ mới

Vietcombank cần tiếp tục đầu tư vào các công nghệ tiên tiến như trí tuệ nhân tạo và blockchain để nâng cao hiệu quả hoạt động và cải thiện trải nghiệm khách hàng.

3.2. Đào tạo nhân viên về công nghệ mới

Đào tạo nhân viên là yếu tố quan trọng để đảm bảo rằng họ có thể sử dụng hiệu quả các công nghệ mới. Vietcombank cần tổ chức các khóa đào tạo thường xuyên để nâng cao kỹ năng cho nhân viên.

IV. Ứng dụng thực tiễn của dịch vụ ngân hàng 4

Vietcombank đã triển khai nhiều ứng dụng thực tiễn của dịch vụ ngân hàng 4.0, từ ngân hàng số đến các dịch vụ thanh toán trực tuyến. Những ứng dụng này không chỉ giúp ngân hàng nâng cao hiệu quả mà còn tạo ra giá trị cho khách hàng.

4.1. Ngân hàng số và trải nghiệm khách hàng

Ngân hàng số giúp khách hàng thực hiện giao dịch mọi lúc, mọi nơi. Vietcombank đã phát triển ứng dụng di động với nhiều tính năng tiện ích, giúp khách hàng dễ dàng quản lý tài chính.

4.2. Dịch vụ thanh toán trực tuyến

Dịch vụ thanh toán trực tuyến của Vietcombank cho phép khách hàng thực hiện giao dịch nhanh chóng và an toàn. Điều này không chỉ tiết kiệm thời gian mà còn nâng cao sự hài lòng của khách hàng.

V. Kết luận về tương lai của dịch vụ ngân hàng 4

Tương lai của dịch vụ ngân hàng 4.0 tại Vietcombank hứa hẹn sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ. Ngân hàng cần phải không ngừng đổi mới và cải tiến để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của khách hàng và giữ vững vị thế cạnh tranh.

5.1. Xu hướng phát triển dịch vụ ngân hàng 4.0

Dịch vụ ngân hàng 4.0 sẽ tiếp tục phát triển với sự gia tăng của công nghệ mới. Vietcombank cần nắm bắt xu hướng này để không bị tụt lại phía sau.

5.2. Tầm quan trọng của việc đổi mới

Đổi mới là yếu tố sống còn để Vietcombank duy trì vị thế cạnh tranh. Ngân hàng cần phải liên tục cải tiến dịch vụ và sản phẩm để đáp ứng nhu cầu của khách hàng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cuộc Cách mạng Công nghiệp 4.0 đang định hình lại cấu trúc của hệ thống tài chính toàn cầu. Tại Việt Nam, xu hướng giao dịch không dùng tiền mặt tăng trưởng vượt bậc, chiếm khoảng 70% tổng lượng giao dịch tiêu dùng trong năm 2021, trong đó kênh chuyển khoản ngân hàng chiếm 36,5% và ví điện tử đạt 15%. Bối cảnh này đặt các ngân hàng thương mại trước yêu cầu cấp thiết phải chuyển dịch mô hình vận hành sang không gian số nhằm gia tăng năng lực cạnh tranh trước làn sóng Fintech và các định chế tài chính quốc tế.

Vấn đề cốt lõi mà nghiên cứu giải quyết là phân tích thực trạng, rào cản kỹ thuật, thể chế và mô hình kinh doanh trong quá trình hiện đại hóa dịch vụ ngân hàng. Mục tiêu cụ thể của luận văn nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận về ứng dụng công nghệ số trong ngành tài chính, đánh giá toàn diện quá trình chuyển đổi số tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank) và xây dựng hệ thống giải pháp gia tăng hiệu quả cung ứng dịch vụ giai đoạn 2022–2025, định hướng 2030.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào toàn bộ hoạt động phát triển sản phẩm dịch vụ ứng dụng công nghệ 4.0 của Vietcombank trên mạng lưới 121 chi nhánh tại 63 tỉnh thành trong giai đoạn từ năm 2017 đến giữa năm 2022. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc trong việc hỗ trợ Vietcombank duy trì vị thế dẫn đầu với tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE) đạt 21%, tỷ lệ nợ xấu kiểm soát ở mức 0,63% và quy mô phục vụ hơn 6,6 triệu người dùng ngân hàng số.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng lý thuyết tiến hóa ngân hàng qua bốn thế hệ: từ Ngân hàng 1.0 truyền thống dựa trên quầy giao dịch vật lý, Ngân hàng 2.0 ứng dụng máy ATM và tự động hóa giai đoạn 1980–2007, Ngân hàng 3.0 với Internet và Mobile Banking giai đoạn 2007–2015, đến Ngân hàng 4.0 đặc trưng bởi khả năng kết nối nhúng, trí tuệ nhân tạo và xử lý dữ liệu thời gian thực.

Khung phân tích tích hợp lý thuyết đổi mới công nghệ tài chính (Fintech) xoay quanh các trụ cột kỹ thuật số chính:

1. Trí tuệ nhân tạo (AI) và Tự động hóa quy trình bằng robot (RPA): Mô phỏng tư duy con người để phân loại rủi ro tín dụng, thẩm định hồ sơ và kiểm tra tự động điều khoản cấm vận phòng chống rửa tiền.
2. Dữ liệu lớn (Big Data) và Nhận dạng ký tự quang học thông minh (OCR): Thu thập, phân tích hành vi khách hàng và chuyển đổi chứng từ giấy sang định dạng dữ liệu điện tử.
3. Điện toán đám mây (Cloud Computing) và Chuỗi khối (Blockchain): Cung cấp hạ tầng xử lý dữ liệu phân tán, bảo mật giao dịch tài trợ thương mại theo thời gian thực mà không cần bên trung gian đối soát.
4. Internet vạn vật (IoT): Tích hợp điểm chạm giao dịch thông minh qua nhận diện sinh trắc học và thanh toán không tiếp xúc.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn kết hợp phương pháp định tính và định lượng dựa trên nguồn dữ liệu thứ cấp xác thực từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, báo cáo tài chính kiểm toán của Vietcombank giai đoạn 2017–2021, cùng hệ thống văn bản pháp quy như Chỉ thị 16/CT-TTg ngày 04/05/2017 của Thủ tướng Chính phủ.

Nghiên cứu sử dụng phương pháp thống kê mô tả nhằm phân tích các chỉ tiêu tài chính, tốc độ tăng trưởng người dùng số và tỷ trọng giao dịch điện tử. Phương pháp so sánh và đối chuẩn (benchmarking) được sử dụng để làm rõ tính năng vượt trội giữa các sản phẩm thế hệ mới (VCB Digibank, VCB Cashup, L/C Blockchain) so với các kênh truyền thống và dịch vụ của các định chế cùng ngành.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao quát dữ liệu vận hành toàn diện của Vietcombank với 14,1 triệu thẻ phát hành, 2.930 điểm chấp nhận thanh toán POS và danh mục khách hàng doanh nghiệp kết nối qua 1.700 ngân hàng đại lý tại 158 quốc gia. Việc lựa chọn phương pháp phân tích trường hợp điển hình (case study) tại Vietcombank xuất phát từ vai trò ngân hàng đối ngoại trụ cột, đầu mối thanh toán USD duy nhất được Ngân hàng Nhà nước ủy quyền, bảo đảm tính đại diện cao nhất cho toàn hệ thống tài chính nội địa.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, Vietcombank đã hoàn tất việc thay thế hệ thống ngân hàng lõi cũ vận hành từ năm 1998 bằng hệ thống Core Banking thế hệ mới vào năm 2020 sau hơn 5 năm chuẩn bị. Bước chuyển dịch này cho phép hệ thống xử lý khối lượng giao dịch quy mô lớn liên tục 24/7, xóa bỏ cơ chế định danh đầu tài khoản theo từng chi nhánh vật lý và mở đường cho các tính năng định danh bằng số điện thoại.

Thứ hai, việc hợp nhất nền tảng Internet Banking và Mobile Banking thành dịch vụ ngân hàng số VCB Digibank vào tháng 7/2020 đã tạo ra bước nhảy vọt về quy mô khách hàng bán lẻ. Đến ngày 31/12/2021, số lượng người dùng dịch vụ điện tử đạt 6,6 triệu khách hàng, tỷ trọng giao dịch không tiền mặt trên toàn hệ thống đạt mức tăng trưởng ấn tượng, đóng góp vào tổng vốn huy động đạt 1.712 nghìn tỷ đồng và tổng tài sản đạt 1.637 nghìn tỷ đồng.

Thứ ba, trong mảng khách hàng tổ chức, ngân hàng đã xây dựng thành công nền tảng quản lý dòng tiền VCB Cashup, giải pháp kết nối trực tiếp Host-to-Host (H2H) và dịch vụ tài khoản ảo. Đặc biệt, từ tháng 12/2020, Vietcombank chính thức phát hành thư tín dụng (L/C) trên nền tảng Blockchain, đưa Việt Nam vào nhóm các thị trường triển khai thành công quy trình xuất trình và xác thực chứng từ thương mại số hóa hoàn toàn.

Thứ tư, hiệu quả vận hành và kiểm soát rủi ro được cải thiện rõ rệt thông qua các sáng kiến chuyển đổi số. Từ năm 2017 đến năm 2021, Vietcombank đã thực hiện hơn 300 đề tài nghiên cứu và sáng kiến số hóa, giúp nâng lợi nhuận trước thuế năm 2021 lên mức kỷ lục 27.389 tỷ đồng, tỷ lệ sinh lời trên tổng tài sản (ROA) đạt 1,6% và giữ tỷ lệ nợ xấu ở mức thấp 0,63%.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện trên phản ánh sự đúng đắn trong định hướng chuyển dịch xoay quanh bốn trụ cột chiến lược: Số hóa (Digital), Công nghệ (Technology), Dữ liệu (Data) và Chuyển đổi mô hình (Transformation). So với các mô hình thử nghiệm tại một số ngân hàng thương mại cổ phần tư nhân như LiveBank của TPBank hay VPBank Dream, chiến lược của Vietcombank tập trung sâu hơn vào phân khúc bán buôn, tài trợ chuỗi cung ứng và phục vụ nhóm doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI).

Dữ liệu tăng trưởng tài chính và quy mô số hóa của Vietcombank trong giai đoạn 2017–2021 có thể được mô tả trực quan qua biểu đồ đường thể hiện đà tăng số lượng người dùng VCB Digibank song song với bảng so sánh hiệu quả chi phí vận hành trên mỗi giao dịch. Quy trình xử lý thư tín dụng L/C qua Blockchain rút ngắn thời gian luân chuyển chứng từ từ khoảng 3 đến 5 ngày xuống chỉ còn vài phút, loại bỏ hoàn toàn rủi ro thất lạc chứng từ giấy.

Tuy nhiên, nghiên cứu cũng chỉ ra một số điểm nghẽn lớn. Không gian giao dịch số Digital Lab ra mắt từ năm 2016 còn hạn chế ở phạm vi thử nghiệm do hành lang pháp lý về hợp đồng điện tử và chữ ký số chưa đồng bộ. Bên cạnh đó, áp lực an ninh mạng gia tăng khi các cuộc tấn công kỹ thuật số ngày càng tinh vi, đòi hỏi ngân hàng phải liên tục củng cố hàng rào bảo mật dữ liệu khách hàng.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả phân tích thực trạng, tác giả đề xuất bốn nhóm giải pháp mang tính hành động cao:

1. Hoàn thiện hạ tầng bảo mật và an ninh mạng đa tầng

• Hành động: Triển khai kiến trúc bảo mật không tin cậy (Zero Trust), ứng dụng AI để giám sát và phát hiện sớm các giao dịch gian lận thời gian thực.
• Chỉ tiêu mục tiêu: Giảm thiểu 100% rủi ro gián đoạn hệ thống trọng yếu và ngăn ngừa tuyệt đối các vụ rò rỉ dữ liệu tài khoản.
• Lộ trình: Hoàn thành nâng cấp toàn diện trong giai đoạn 2022–2024.
• Chủ thể thực hiện: Khối Công nghệ thông tin và Trung tâm Vận hành Vietcombank.

2. Mở rộng hệ sinh thái Ngân hàng mở (Open Banking) và kết nối API

• Hành động: Tích hợp sâu rộng nền tảng VCB Cashup và H2H với phần mềm quản trị doanh nghiệp (ERP), cổng dịch vụ công quốc gia, bệnh viện, trường học và các sàn thương mại điện tử.
• Chỉ tiêu mục tiêu: Tăng tỷ trọng khách hàng doanh nghiệp sử dụng giải pháp thanh toán tự động lên trên 75% vào năm 2025.
• Lộ trình: Triển khai từng giai đoạn từ năm 2022 đến cuối năm 2025.
• Chủ thể thực hiện: Khối Bán buôn, Khối Khách hàng FDI và Trung tâm Ngân hàng số.

3. Tái cấu trúc và phát triển nguồn nhân lực công nghệ tài chính

• Hành động: Xây dựng chương trình đào tạo kỹ năng kép (chuyên môn nghiệp vụ ngân hàng kết hợp phân tích dữ liệu và an toàn thông tin); áp dụng tự động hóa RPA vào 100% quy trình tác nghiệp thủ công tại quầy.
• Chỉ tiêu mục tiêu: Tối ưu hóa 30% định biên nhân sự hành chính sang bộ phận tư vấn giá trị gia tăng.
• Lộ trình: Thực hiện liên tục từ năm 2022 đến năm 2025.
• Chủ thể thực hiện: Trường Đào tạo và Phát triển Nguồn nhân lực Vietcombank phối hợp với các phòng ban chuyên môn.

4. Kiến nghị hoàn thiện khung pháp lý thử nghiệm (Regulatory Sandbox)

• Hành động: Đề xuất Ngân hàng Nhà nước và Bộ Thông tin và Truyền thông sớm ban hành quy chế chi tiết về định danh điện tử tổ chức, chuẩn hóa giá trị pháp lý của chứng từ thương mại số trên nền tảng Blockchain.
• Chỉ tiêu mục tiêu: Thiết lập môi trường pháp lý thông thoáng để nhân rộng mô hình Ngân hàng số không chi nhánh (Virtual Bank).
• Lộ trình: Hoàn thiện dự thảo và kiến nghị trong giai đoạn 2023–2025.
• Chủ thể thực hiện: Ban Lãnh đạo Vietcombank phối hợp cùng các cơ quan quản lý nhà nước.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ban Lãnh đạo và Hội đồng Quản trị các ngân hàng thương mại: Cung cấp bức tranh toàn cảnh về lộ trình chuyển đổi ngân hàng lõi Core Banking và bài học thực tiễn trong việc cân đối giữa chi phí đầu tư công nghệ với hiệu quả sinh lời dài hạn.
2. Giám đốc Khối Công nghệ và Khối Quản trị Rủi ro: Nắm bắt kiến trúc triển khai các sản phẩm phức tạp như thanh toán Host-to-Host, tài khoản ảo, thư tín dụng Blockchain và các giải pháp phòng ngừa rủi ro an ninh mạng trong môi trường số.
3. Chuyên viên hoạch định chính sách tại Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính: Sử dụng làm tài liệu tham khảo thực tế về các vướng mắc pháp lý nảy sinh khi vận hành mô hình Digital Lab và giao dịch số, từ đó xây dựng cơ chế quản lý phù hợp.
4. Giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng: Tiếp cận khung lý thuyết cập nhật về Ngân hàng 4.0, hệ thống chỉ tiêu tài chính thực tế và phương pháp phân tích định lượng trong một nghiên cứu điển hình cấp doanh nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

1. Yếu tố nào đóng vai trò nền tảng quyết định thành công chuyển đổi số tại Vietcombank? Việc nâng cấp thành công hệ thống Core Banking mới vào năm 2020 là yếu tố mang tính quyết định. Hệ thống mới giúp đồng bộ hóa dữ liệu tập trung, nâng cao năng lực xử lý giao dịch 24/7 và cho phép tùy biến linh hoạt các tham số kỹ thuật để nhanh chóng ra mắt sản phẩm mới.

2. Ứng dụng Blockchain trong nghiệp vụ thư tín dụng (L/C) đem lại lợi ích cụ thể gì? Công nghệ Blockchain tạo ra môi trường chia sẻ dữ liệu phân tán, minh bạch giữa ngân hàng phát hành, ngân hàng thông báo và doanh nghiệp. Thời gian xử lý chứng từ giảm từ khoảng 3 đến 5 ngày làm việc xuống chỉ còn vài phút, giảm thiểu tối đa chi phí chuyển phát và nguy cơ giả mạo hồ sơ.

3. Mô hình không gian giao dịch số Digital Lab gặp phải những rào cản nào khi nhân rộng? Digital Lab gặp trở ngại chủ yếu do thói quen tâm lý e ngại của khách hàng khi thực hiện giao dịch tài chính lớn trên màn hình công cộng, kết hợp với sự thiếu vắng quy định pháp lý hoàn chỉnh về xác thực chữ ký điện tử cho các giao dịch phức tạp tại quầy tự động.

4. Nền tảng VCB Cashup và kết nối H2H mang lại giá trị gì cho nhóm khách hàng doanh nghiệp? VCB Cashup cung cấp giải pháp quản trị dòng tiền tập trung, cho phép doanh nghiệp FDI và các tập đoàn lớn quản lý thanh khoản đa tài khoản theo thời gian thực. Kết nối H2H tự động hóa quy trình truyền dữ liệu lệnh chi và thu hộ giữa hệ thống ERP của doanh nghiệp và ngân hàng mà không cần can thiệp thủ công.

5. Luận văn đã sử dụng các chỉ tiêu nào để đánh giá hiệu quả kinh doanh của Vietcombank trong kỷ nguyên 4.0? Hiệu quả được lượng hóa qua các chỉ tiêu tài chính năm 2021 bao gồm: lợi nhuận trước thuế đạt 27.389 tỷ đồng, chỉ số ROE đạt 21%, ROA đạt 1,6%, tỷ lệ nợ xấu ở mức 0,63%, cùng các chỉ số phát triển số hóa như 6,6 triệu người dùng E-banking và 14,1 triệu thẻ được kích hoạt.

Kết luận

• Luận văn đã hoàn thiện khung lý thuyết toàn diện về Ngân hàng 4.0, chỉ rõ vai trò trọng yếu của AI, Cloud Computing, Big Data và Blockchain trong hoạt động kinh doanh tài chính hiện đại.
• Nghiên cứu làm sáng tỏ bức tranh thực tiễn triển khai số hóa tại Vietcombank giai đoạn 2017–2021 với các dấu mốc nổi bật như thay thế Core Banking, ra mắt VCB Digibank, VCB Cashup và L/C Blockchain.
• Các dữ liệu thực chứng khẳng định việc chuyển đổi số bài bản là động lực then chốt giúp Vietcombank dẫn đầu hệ thống về quy mô tài sản 1.637 nghìn tỷ đồng và lợi nhuận trước thuế 27.389 tỷ đồng.
• Bốn nhóm giải pháp đề xuất bao quát từ hoàn thiện an ninh mạng, mở rộng hệ sinh thái Open Banking, đào tạo nhân lực số đến kiến nghị cơ chế Sandbox với cơ quan quản lý.
• Lộ trình phát triển tiếp theo định hướng Vietcombank trở thành ngân hàng dẫn đầu về chuyển đổi số vào năm 2025 và vươn tầm Top 50 định chế tài chính lớn nhất Châu Á vào năm 2030.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CÁC VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ CÁCH MẠNG CÔNG NGHỆ 4.0 TRONG LĨNH VỰC TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG TRÊN THẾ GIỚI VÀ TẠI VIỆT NAM 1. Khái quát chung về CMCN 4.0 trong lĩnh vực ngân hàng 1. Lịch sử phát triển của CMCN 4.0 Trong lịch sử, Chúng ta bước qua 3 cuộc CMCN và đang ở cuộc cách mạng thứ 4. Trải rộng từ thế kỷ 18-19, cuộc CMCN đầu tiên với sự ra đời của động cơ hơi nước, sản xuất dựa trên phân công lao động.

Tiếp đó là cuộc CMCN thứ 2 (1870- 1914) với phát minh và ứng dụng của điện năng vào hoạt động sản xuất, sản phẩm được tạo ra nhiều hơn. Rồi CNTT, internet và robot tự động ra đời, giúp hoạt động sản xuất được tự động hóa, đó chính là cuộc CMCN lần 3 vào năm 1969. Hiện tại, thế giới đang tiến đến cuộc cách mạng mới với sự kết nối thông minh và số hóa- cách mạng công nghiệp 4. Nếu như CMCN 3.0 chủ yếu tập trung phát triển về sản xuất tự động hoá, công nghệ và kỹ thuật số, thì cuộc CMCN 4.0 lại tập trung vào kết nối thông minh xóa bỏ đi ranh giới giữa vật lý, kỹ thuật số và sinh học.

Những cuộc CMCN trong lịch sử 10 Nguồn: Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam.0 xoay quanh kết nối gồm 11 trụ cột chính đó là Internet kết nối vạn vật, Robot thông minh, Phương tiện tự hành, In 3D, Điện toán đám mây, Internet di động, Năng lượng tái tạo, Gene thế hệ mới, Vật liệu tiên tiến và tự động hóa. Tuy nhiên có thể gộp lại thành 3 trụ cột chính là công nghệ vật lý, công nghệ sinh học và công nghệ số. Trong đó công nghệ số là trụ cột cốt lõi nhất của CMCN 4.0 trong ngành TCNH, trụ cột này chủ yếu đề cập đến việc kết nối trực tuyến, không giới hạn, không danh giới, phá vỡ danh giới khoảng cách, thời gian, và đề cao việc chuyển đổi hình ảnh và dữ liệu ảo thành thực tế thông qua ứng dụng CNTT, internet vạn vật, di động, trí thông minh nhân tạo, điện toán đám mây ….0 đã và đang ảnh hưởng lớn đến cuộc sống hàng ngày của con người về mọi mặt, từ ăn uống, mua sắm, từ làm việc đến giải trí, v. Nó đang thay đổi phong cách sống và hành vi sống của con người, thậm chí cả suy nghĩ và tư duy.0 đã mang lại tác động mang tính cách mạng đối với các hệ thống sản xuất và dịch vụ, cũng như chuỗi cung ứng.

Trong môi trường của nền công nghiệp 4.0, các nhà máy thông minh, sản phẩm thông minh được tạo ra đáp ứng những yêu cầu khắt khe nhất của khách hàng. Doanh nghiệp, cơ sở kinh doanh được số hóa, sinh lợi và bền vững. Các hệ thống và dịch vụ sản xuất có khả năng theo thời gian thực, có thể tương tác, theo mô-đun, phi tập trung, ảo hóa và định hướng dịch vụ. Chuỗi cung ứng có thể nhìn thấy, kết nối và tích hợp đầy đủ…đó là những động lực thôi thúc các quốc gia, doanh nghiệp trong quá trình triển khai công nghệ và số hóa.

Trong hai năm vừa qua, dưới sự ảnh hưởng mạnh mẽ của dịch bệnh Covid 19 trên toàn cầu, càng đẩy nhanh và thôi thúc các doanh nghiệp trong các ngành như tài chính, dịch vụ, tiêu dùng, giáo dục, y tế… mau chóng tiến hành chuyển đổi công nghệ số và thực tế cho thây công cuộc chuyển đổi số trong nền kinh tế của các quốc gia trong đó có Việt Nam đã được triển khai sớm hơn thực tế kế hoạch từ 2-3 năm, để đảm bảo quá trình hoạt động sản xuất, tiêu thụ và đặc biệt hơn không ảnh hưởng đến nhu cầu mua sắm, sử dụng của người tiêu dùng, giúp các đơn vị này phần nào khắc phục và vượt qua được khó khăn trong thời gian dịch bệnh. Khái niệm về CMCN 4.0 trong ngành tài chính ngân hàng Cách mạng công nghiệp 4.0 trong lĩnh vực tài chính ngân hàng là việc ứng dụng các trụ cột trong cuộc CMCN 4.0 như internet vạn vật kết nối (Iot), Trí tuệ nhân tạo AI, điện toán đám mây, blockchain…vào hoạt động kinh doanh và hoạt động quản trị của ngân hàng nhằm đem lại sự hiệu quả cho ngân hàng và người sử dụng. Cụ thể: Ứng dụng CMCN 4.0 trong ngân hàng là việc (1) đưa công nghệ mới, hiện đại, sáng tạo, hợp xu thế vào nghiệp vụ trước đây của ngân hàng, từ đó làm phong phú sản phẩm ngân hàng, đem lại sự tiện ích cho người sử dụng và/hoặc (2) triển khai công nghệ số vào hoạt động quản trị, các quy trình nội bộ nhằm tối ưu hiệu quả quản trị, tối giản chi phí, hạn chế rủi ro cho HĐKD của ngân hàng nhằn đạt đến mục tiêu hóa lợi nhuận. Mặc dù CMCN 4.0 mới chỉ được nhắc đến và triển khai rầm rộ gần đây, tuy nhiên, CMCN 4.0 là thừa kế trên nền tảng của CMCN 3.0 và như vậy bản chất CMCN đã xuất hiện rất sớm trong TCNH với tiền thân là ứng dụng CNTT và internet, các ứng dụng đơn giản như thẻ rút tiền, máy rút tiền ATM, Pos quẹt thẻ, SMS banking, ngân hàng điện tử i@banking, hệ thống chuyển tiền quốc tế swift….

Hiện nay, CMCN 4.0 hướng đến tầm cao hơn đó là ngân hàng số, ngân hàng ảo – ngân hàng không có địa điểm vật lý (Virutal Bank), ngân hàng mở, ví điện tử, thương mại điện tử, tiền kỹ thuật số, sàn giao dịch kỹ thuật số. Ngân hàng Ngân hàng Ngân hàng Ngân hàng (1.0) là ngân hàng truyền thống vốn có với sự có mặt của các chi nhánh vật lý, mọi giao dịch đều phải thực hiện hoàn toàn tại ngân hàng; Ngân hàng (2.0) đã bắt đầu xuất hiện của công nghệ, internet đã dần đẩy một 12 số dịch vụ các ngân hàng ra khỏi chi nhánh vật lý với sự ra đời của đầu đọc thẻ và máy ATM, giai đoạn này kéo dài từ những năm 1980 và đến 2007; Ngân hàng 3.0 Thời kỳ tiếp theo từ những năm 2007 đến trước 2015 với sự ứng dụng của internet, ngân hàng di động, và hầu hết các dịch vụ của ngân hàng đều có thể thực hiện “di động” Các dịch vụ này có thể được cung cấp trên nền tảng điện thoại thông minh hoặc thậm chí là đầu đọc thẻ di động.0 là một sự thay đổi và cách biệt hoàn toàn, với sự bùng nổ internet, trí thông minh nhân tạo sẽ đưa đến hệ thống ngân hàng kỹ thuật số, sẽ tăng tốc độ xử lý và tăng hiệu quả trong giao dịch của khách hàng. Tác động của CMCN 4.0 đến hoạt động ngành ngân hàng Cuộc CMCN 4.0 đã tác động đến mọi mặt, mọi ngành nghề trong nền kinh tế gồm cả TCNH. TCNH là lĩnh vực đi đầu đã vận dụng sức mạnh của nền tảng cách mạng 4.0 một cách sâu rộng để truyển đổi nội tại ngân hàng.

Không chỉ ngân hàng, mà các công ty trong ngành như bảo hiểm, chứng khoán, tài chính tiêu dùng ở khắp nơi trên thế giới đều đang chịu ảnh hưởng từ cuộc CMCN 4. Cụ thể: Với ngân hàng, Cuộc CMCN 4.0 đã tác động rõ nét đến HĐKD, ra đời những mô hình kinh doanh mới như ngân hàng ảo (virtual bank), ngân hàng mở (open bank).0 còn tác động trực tiếp đến việc phát triển sản phẩm và dịch vụ đặc thù của ngân hàng mà trước đây chưa có, như dịch vụ kết nối máy chủ Host to Host, tài khoản ảo (Virtual Account), thanh toán trên nền tảng công nghệ chuỗi khối (blockchain)….Nó còn tác động đến nội tại ngân hàng như phương thức và hệ thống quản trị, quy trình nội bộ, nguồn nhân lực. Với sự ra đời của mô hình kinh doanh mới, sản phẩm mới, ngân hàng buộc phải thay đổi lại quy trình, định hình lại mô hình quản trị (gồm quản trị rủi ro, quản trị hệ thống…) và nguồn lực phù hợp với thực tế. Với người sử dụng: Nhờ sự tiến bộ về mặt công nghệ, người dùng sẽ được trải nghiệm những dịch vụ ưu việt với chi phí rẻ hơn, thời gian giao dịch nhanh hơn.

Một số ảnh hưởng của CMCN 4.0 tới ngành TCNH như sau: Đầu tiên, CMCN 4.0 làm phong phú, đa dạng hóa sản phẩm và nghiệp vụ ngân hàng, phong phú kênh giao dịch, giảm tỷ lệ giao dịch tại quầy, nâng cao tỷ lệ giao 13 dịch trên ngân hàng số, chuyển dần giao dịch của khách hàng từ vật lý sang internet, giúp khối lượng giao dịch được thực hiện nhiều hơn, liên tục hơn, nhanh hơn và hiệu quả hơn. Các ngân hàng sẽ tích cực đầu tư công nghệ để cạnh tranh, để giảm chi phí…. Việc thay đổi này mang hướng tích cực cho cả hai bên, trong đó khách hàng nhận được sự trải nghiệm mới với nhiều tiện ích tích hợp và quan trọng hơn cả là chi phí thấp. Theo số liệu của công ty Sapo thống kê trong năm 2021 cho thấy, dịch bệnh covid 19 thay đổi thói quen giao dịch của đại bộ phận nhân dân, trong đó giao dịch không tiền mặt chiếm tới 70%, chủ yếu thực hiện qua việc thanh toán chuyển khoản 36.5%, ví điện tử khoảng 15%, thanh toán qua quét mã QR khoảng 9.6% và thẻ ngân hàng khoảng 8.5%, trong khi lượng giao dịch tiền mặt chỉ còn khoảng 30%, chủ yếu do giãn cách xã hội và việc thanh toán điện tử vô cùng tiện lợi.

Thứ hai, việc chuyển đổi sang nền tảng số sẽ tối giản được các chi phí phát sinh về ngân hàng vật lý như chi phí cơ sở hạ tầng, chi phí vận hành, chi phí hoạt động từ các phòng giao dịch….Ngân hàng sẽ tinh giản được nguồn nhân lực dư thừa và tập trung vào nhân lực vừa có chuyên môn vừa hiểu công nghệ, sẽ cải thiện chất lượng dịch vụ. mang lại hiệu quả tổng thể và giá trị gia tăng cho ngân hàng. Thứ ba, ứng dụng cấu phần (1) AI và robot tự động của cách mạng 4.0 sẽ giúp cho việc tương tác và hỗ trợ khách hàng trong giao dịch hiệu quả hơn và chi phí thấp hơn. Ngoài ra, ngân hàng ứng dụng AI và robot tự động vào việc vận hành hệ thống, chuẩn hóa các quy trình, sẽ hạn chế rủi ro thông qua việc đánh giá tự động, có hệ thống, minh bạch giảm được các rủi ro tác nghiệp.

(2) Big data đây là nguồn tài sản lớn có giá trị, là nguồn tài nguyên quan trọng của ngân hàng. Big data càng lớn, ngân hàng càng có lợi thế cạnh tranh, do số lượng dữ liệu thông tin lớn, ngân hàng sẽ dễ dàng lựa chọn, phân loại được những thông tin hữu ích theo từng mục đích sử dụng, như mục đích hỗ trợ kinh doanh hay mục đích quản trị. Big Data giúp cho việc xử lý và phân tích dữ liệu diễn ra nhanh hơn, thuận lợi hơn, chính xác hơn và tiết kiệm hơn.