BO GIAO DUC VA DAO TAO TRƯỜNG CAO DANG SU PHAM NHA TRE - MAU GIAO TW 1 LAI KIM THUY TAM BENH HOC E Mes š=Ð ẤT BẢN ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI z Zz BO GIAO DUC VA BAO TAO TRUONG CAO DANG SU PHAM NHA TRE MAU GIAO TW1 LAI KIM THUY TâM BỆNH HỌC NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI - 2000 MUC.LUC Trang Loi noi dau Chuong I Su phat trién cua tré }. Quá trình lớn khôn ¬~l II. Đặc điểm tâm sinh lí cơ bản của các lứa tuổi 10 II. Sự hình thành và phát triển nhân cách trẻ IV.
Các mỗi quan hệ và sự thích ứng của trẻ 22 V. Nhu cầu cơ bản của con ngời 26 Chương II Tâm bệnh lí thường gặp 29 1. Tương tác mẹ - con 31 1L. Cách biểu hiện 32 II.
Những phương pháp trị liệu 50 Chương III Trẻ chậm phát triển tâm thần 53 1. Khái niệm chung 53 II. Một số dạng chậm phát triển tâm thần đặc biệt 62 Chương IV Một số phương pháp điều trị tâm lí thường dùng 1. Những yêu cầu đối với giáo viên II.
Những hình thức chăm dạy trẻ , Chương V Một số trắc nghiệm tâm lí thường dùng 1. Đại cương II. Cách thức tiến hành một trắc nghiệm ILI. Mot so Test thường dùng cho trẻ nhỏ Phụ lục - Test Denver 1.
Trang bi vat dụng 89 If. Phiéu kiém tra 90 IH. Cách tiến hành 90 IV. Nhận định kết quả 90 V.
Ghi chú 95 Nội dung của Test Denver 97 IL. Cá nhân - xã hội 97 II. Vận động tỉnh tế — thích ứng 100 IH. Ngôn ngữ 108 IV.
Vận động thô sơ 113 Tài liệu tham khảo 121 LOI NOI DAU Eã nhiều năm qua việc nghiên cứu tâm bệnh lí trẻ em trên thế gới ngày càng đạt được nhiều thành tựu mới và có những tiến lộ rõ rệt. C Việt Nam ta, hiện nay đã có nhiều công trình nghiên cứu về m]lững rối nhiễu tâm lí ở trẻ em. Những em này phần lớn ở độ tưi tới trường, phần nào nhân cách đã tạm thời ổn định nhưng; lại có biểu hiện tâm trạng bệnh lí, đó là sự rối nhiễu tromghanh vi, ứng xử, lời nói làm cho nhiều người phải đặc biệt quan:âm hoặc phải đến các phòng khám tâm lí. Cua nhiều năm công tác tại ngành mầm non và sau những lần tếp xúc trực tiếp với các cháu ở lứa tuổi nhỏ (0 — 6 tuổi), có nhiềt điều làm tôi suy nghĩ.
Đứng về mặt y học, các cháu hoàn toàm :hông có bệnh, nhưng nói là sức khoẻ cháu bình thường thì cũng không hoàn toàn đúng. Chẳng hạn, khi đến lớp, cháu thường kêu khóc, la hét, cố bấu víu lấy một vật gì mà cháu mang theo (cai mũ, búp bê. đề dùng sinh hoạt. ) hoặc cháu hay cam lạn, đập phá đồ chơi, né tránh mọi người, ngồi một mình tromegóc lớp, đái đầm, ỉa đùn.
Từ đó tôi đã thu được một số kinh nghiệm qua quá trình giảng đạy và tiếp xúc với đối tượng thực tế ở trường mầm non, đồmg hời nhờ sự chỉ bảo của các bậc thầy trong lĩnh vực tâm lí mà tủ đã bị cuốn hút, tìm dọc. khai thác có chọn lọc một cách cặm: ]? các công trình nghiên cứu cũng như các tác phẩm chuyên ngaini. Tôi đã mạnh dạn biên soạn cuốn sách này với nội dung đơn giản, dễ hiểu, cô đọng giúp cho những người làm công tác chăm sóc, giáo dục trẻ ở lứa tuổi mầm non biết quan tâm hơn, có trách nhiệm hơn trước những hành vi ứng xử bất thường của trẻ, Đây là cuốn sách được biên soạn lần đầu, do kinh nghiệm chưa nhiều nên không thể tránh khỏi thiếu sót. Tôi rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của bạn đọc, đặc biệt là các các bậc thầy ngành tâm bệnh lí để những lần biên soạn tiếp theo được đầy đủ và hoàn chỉnh hơn.
Bác sĩ Lại Kim Thuý 6 Chuong I SU PHAT TRIEN CUA TRE I. QUA TRINH LON KHON Trẻ em lớn khôn là đã dân trưởng thành về thân thể và tâm trí một cách tuần tự từ nhỏ đến lớn, từ ít đến nhiều. đó là sự tích luỹ dần về số lượng dẫn đến sự thay đổi về chất lượng. Ở nước ta, quá trình vận động của trẻ đã tích cực tham gia vào nhận thức cái mới trong thái độ, hành vi của trẻ.
Nhưng trong quá trình lón khôn của trẻ, mỗi đứa trẻ có một cách trưởng thành riêng, theo một nhịp độ riêng, không đứa trẻ nào giống đứa trẻ nào. Khi xem xét về sự lớn khôn của trẻ, không thể tách rời sự phát triển cơ thể, sự phát triển tâm lí cũng như các mối quan hệ xã hội. Chính các yếu tố là nguyên nhân, kết quả của sự lớn khôn. Sự lớn lên của trẻ theo hướng hoàn thiện về cấu tạo các cơ quan, bộ phận của cơ thể Đây là tiền để vật chất cho sự phát triển của trẻ.
Nhiều ngành khoa học như : sinh lí, giải phẫu, định dưỡng. nghiên cứu về sự phát triển cơ thể trẻ đã chứng minh rằng để trẻ suy dinh dưỡng ở những năm đầu của cuộc đời sẽ ảnh hưởng không chỉ đến sự phát triển cơ thể sau này mà còn ảnh hưởng đến trí tuệ, tinh cam cua trẻ. Sự lớn lên của trẻ được thể hiện qua các chỉ số về chiều cao, cân nặng và sự cân đối giữa các phần trong cơ thể. Tốc dò và cường độ lớn có xu hướng chậm dần.
Ví dụ : ở trẻ dưới một tuôi mỗi tháng cân nặng tăng từ 500g đến 600g, khi mới đẻ 7 là 3 kg, sau một năm trẻ nặng 9kg. Chiều cao lúc mới đẻ là 50 em khi 1 tuổi tăng lên 7Bem, nhưng sau 1 tuổi cân nặng của trẻ chỉ tăng được 1,5kg trong 1 năm. Cấu tạo của các cở quan cũng hoàn thiện dần để thích nghỉ với chức năng hoạt động như hệ tiêu hoá, hệ hô hấp, đặc biệt là hệ thần kinh (hệ thần kinh bao gồm những nơ ron thần kinh). Ở trẻ lúc mới sinh, số lượng nơ ron đã đầy đủ, nhưng muốn hoạt động được phải liên kết với nhau bằng những dây gọi là sợi trục.
Những sợi trục này phải được nhiễm Myelin mới có thể dẫn truyền các xung thần kinh tốt. Cùng với quá trình lớn lên của trẻ các dây thần kinh dần dần Myelin hoá, các năng lực vận động và hiểu biết cũng tuần tự phát triển. Khi thần kinh thuần thục thì lại có một năng lực mới xuất hiện Trong quá trình trưởng thành, những năng lực biểu hiện ra theo một thứ tự nhất định như : biết lẫy, biết ngồi, biết bò, biết đứng rồi mới biết đi. Cùng một hành động, một biểu hiện của một đứa trẻ, ở giai đoạn này có thể không đáng lo ngại nhưng ở giai đoạn khác với đứa trẻ khác lại là điều đáng lo lắng.
Giáo viên mầm non cần hiểu kĩ đặc điểm sinh trưởng của trẻ và xem xét ý nghĩa mọi hành động của mỗi trẻ để chăm sóc, nuôi dưỡng đầy đủ và luyện tập cho trẻ đúng cách. Sự khôn lên của trẻ Là sự phát triển về tâm trí, sự hoàn hảo về chức năng của các cơ quan, sự thay đổi về chất lượng. Quá trình khôn lớn của trẻ được thể hiện qua một hệ thống các xúc cảm, thái độ và hành động - hành động của trẻ đối với các đối tượng trong tự nhiên, xã hội và bản thân mình. Chức năng hệ thần kinh ngày một thành thục, những năng lực mới xuất hiện.
Một đứa trẻ có những lúc ham mê làm một việc gì đó như kéo ra, kéo vào một cái hộp, việc này đối Với người lón là rất vô nghĩa, nhưng đối với trẻ thì không có gì gia trị b:ng. Thế rồi đến một lúc khác nó bỗng nhiên bo han việc ấy sanglàm một việc khác. Đó là lúc trẻ đã thành thạo một việc mà tước đó nó không thể thực hiện được, năng lực mới xuất hiện hoặc trẻ không cần phải tập luyện thêm. Khi có những yếu ð ảnh hưởng đến sự phát sinh năng lực của trẻ, các hoạt động của trẻ sẽ bị chậm lại và không giúp cho cơ thể trưởng thầm).
Nhưng việc rèn luyện những năng lực chưa thành thục sẽ gâ/ cho trẻ sự mệt mỗi và buồn chán. Điều mà chúng ta quan sát được ở các trường mầm non là trẻ en ngày nay khôn hơn, tỉnh khéo hơn trẻ em thế hệ trước. Nhiềt công trình khoa học đã chứng minh trí tuệ của trẻ em ngày càng được phát triển sớm, khuynh hướng nhận thức ngày càng được mở rộng, nhu cầu hứng thú, thị hiếu thẩm mỹ. trỏ nên (a dạng, phong phú và phát triển sớm hơn ở trẻ.
tự lớn khôn của trẻ chịu ảnh hưởng của môi trường. Môi trườig bao gồm môi trường thiên nhiên (nước, không khí. ) khôn thay đổi và môi trường xã hội ngày một biến đổi, nó có thể tro ra những điều kiện mới thuận tiện cho những năng lực mới ;hát triển. Trẻ phải lĩnh hội những tri thức tự nhiên, xã hội cha on người dưới sự hướng dẫn, tổ chức của người lớn thì trẻ mới lạt được một vốn sống, một kinh nghiệm nhất định để có thể tích ứng với xã hội ngày càng phát triển.
Trách nhiệm này trưiớc hết thuộc về gia đình. Từ lúc mới lọt lòng, mỗi cử chỉ, lời nói: cña cha mẹ đều có ảnh hưởng đến sự trưởng thành của trẻ. Trẻ ang nhỏ. ảnh hưởng càng sâu sắc.
Khi lớn lên, trẻ đến lớp, đếm rường, trách nhiệm này thuộc về cô giáo mầm non cũng như đáo viên các cấp phổ thông và dạy nghề. ĐẶC ĐIỂM TÂM SINH LÍ CƠ BẢN CỦA CÁC LỨA TUÔI 1. Sự phân chia lứa tuổi Sự lớn khôn của trẻ không đồng đều mà nó thay đổi theo từng thời kì, từng giai đoạn phát triển của cơ thể. Mỗi độ tuổi có những đặc trưng riêng về sự phát triển cơ thể, tâm lí và các mối quan hệ xã hội.
Mỗi giai đoạn có mặt này trội hơn mặt kia, hoặc có khi là sự tổng hoà cả ba mặt tạo ra một phương thức hoạt động, một hình thái nhân cách đặc biệt. Dựa vào đặc điểm phát triển về tâm, sinh lí và những đặc điểm bệnh lí của trẻ, người ta đã phân thành các thời kì phát triển của trẻ. Để giúp cho việc chăm sóc nuôi dưỡng trẻ được tốt, đã có nhiều quan điểm phân định thời kì phát triển của trẻ. Sự phân chia không nhất thiết phải cố định, có thể thay đổi không đáng kể theo từng tác giả.
Ngay trong một độ tuổi, có cháu phat triển sớm hơn, có cháu phát triển chậm hơn. Nhưng nếu quá sớm hoặc quá muộn thì đó là sự phát triển không bình thường.