Luận văn: Tài trợ thương mại của Eximbank Hoa Kỳ và bài học cho Việt Nam

Luận văn phân tích mô hình tài trợ thương mại của Eximbank Hoa Kỳ, rút ra các bài học kinh nghiệm thực tiễn có thể áp dụng hiệu quả cho Việt Nam.

• Tác giả: Dương Phương Mai
• Người hướng dẫn: PGS, TS. Đặng Thị Nhàn
• Trường học: Trường Đại học Ngoại thương
• Chuyên ngành: Tài chính ngân hàng
• Đề tài: Tài trợ thương mại của Eximbank Hoa Kỳ và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khái niệm và vai trò của tài trợ thương mại quốc tế

Tài trợ thương mại quốc tế là các hình thức hỗ trợ tài chính dành cho các hoạt động xuất nhập khẩu và giao dịch thương mại giữa các quốc gia. Vai trò của tài trợ thương mại không chỉ giúp các doanh nghiệp tiếp cận vốn mà còn giảm thiểu rủi ro trong các giao dịch quốc tế. Thông qua các công cụ tài chính như bảo hiểm tín dụng xuất khẩu, bảo lãnh vay vốn và cho vay trực tiếp, tài trợ thương mại quốc tế đã trở thành nền tảng quan trọng cho sự phát triển kinh tế của nhiều quốc gia. Các tổ chức tài chính chính phủ như Eximbank đóng vai trò then chốt trong việc cung cấp các dịch vụ tài trợ thương mại với điều kiện ưu đãi, hỗ trợ các doanh nghiệp vừa và nhỏ tham gia vào thương mại quốc tế.

1.1. Khái niệm tài trợ thương mại quốc tế

Tài trợ thương mại quốc tế là công cụ tài chính cung cấp vốn hoặc bảo đảm cho các hoạt động xuất nhập khẩu. Các hình thức tài trợ thương mại bao gồm cấp tín dụng ngắn hạn, trung hạn và dài hạn dành cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu. Đặc biệt, tài trợ thương mại giúp các bên giao dịch quốc tế giảm rủi ro thanh khoản và tín dụng.

1.2. Vai trò của tài trợ thương mại trong phát triển kinh tế

Tài trợ thương mại mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường quốc tế cho doanh nghiệp vừa và nhỏ. Nó cung cấp bảo vệ tài chính và giảm chi phí giao dịch. Các dịch vụ tài trợ thương mại từ Eximbank giúp tăng khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp trong thương mại quốc tế.

II. Eximbank Hoa Kỳ Mô hình tài trợ thương mại thành công

Eximbank Hoa Kỳ (Ngân hàng Xuất nhập khẩu Hoa Kỳ) là tổ chức tài chính chính phủ được thành lập nhằm hỗ trợ tài trợ thương mại quốc tế cho các doanh nghiệp Mỹ. Được thành lập vào năm 1934, Eximbank đã phát triển thành một trong những tổ chức cung cấp dịch vụ tài trợ thương mại hàng đầu thế giới. Eximbank Hoa Kỳ cung cấp nhiều hình thức tài trợ thương mại bao gồm bảo hiểm tín dụng xuất khẩu, bảo đảm vốn lưu động, bảo lãnh vay vốn, và cho vay trực tiếp. Mô hình hoạt động của Eximbank được xây dựng dựa trên nguyên tắc tự cân bằng tài chính, tức là thu nhập từ các hoạt động tài trợ thương mại phải đủ để chi trả chi phí hoạt động.

2.1. Lịch sử phát triển và sứ mệnh của Eximbank Hoa Kỳ

Eximbank Hoa Kỳ được thành lập sau Đại khủng hoảng kinh tế (1934) để hỗ trợ tài trợ thương mại cho doanh nghiệp xuất khẩu. Sứ mệnh của Eximbank là tạo và bảo vệ việc làm thông qua dịch vụ tài trợ thương mại hiệu quả. Trong gần 90 năm hoạt động, Eximbank Hoa Kỳ đã trở thành biểu tượng của tài trợ thương mại chính phủ hiệu quả.

2.2. Các hình thức tài trợ thương mại tại Eximbank Hoa Kỳ

Eximbank Hoa Kỳ cung cấp năm hình thức tài trợ thương mại chính: bảo hiểm tín dụng xuất khẩu (bảo vệ nhà xuất khẩu khỏi rủi ro không thanh toán), bảo đảm vốn lưu động (hỗ trợ vốn sản xuất), bảo lãnh vay vốn (bảo lãnh cho các khoản vay), cho vay trực tiếp (cấp vốn trực tiếp), và bảo đảm cho thuê tài chính.

III. Hiệu quả hoạt động tài trợ thương mại của Eximbank Hoa Kỳ

Eximbank Hoa Kỳ đã đạt được những kết quả đáng kể trong hoạt động tài trợ thương mại quốc tế. Theo dữ liệu từ 2014 đến 2016, Eximbank duy trì doanh số giao dịch tài trợ thương mại ổn định hơn 30 tỷ USD hàng năm. Các dịch vụ tài trợ thương mại của Eximbank đã hỗ trợ hàng chục nghìn doanh nghiệp vừa và nhỏ tham gia xuất khẩu. Tuy nhiên, Eximbank Hoa Kỳ cũng gặp phải những thách thức nhất định như sự cạnh tranh với các ngân hàng tư nhân trong việc cung cấp tài trợ thương mại, và yêu cầu phải tuân thủ các quy định pháp luật về tài trợ thương mại chính phủ.

3.1. Những kết quả nổi bật của Eximbank Hoa Kỳ

Eximbank Hoa Kỳ đã tài trợ thương mại cho hơn 3.500 doanh nghiệp trong năm 2016 với giá trị giao dịch lên đến 27 tỷ USD. Tài trợ thương mại từ Eximbank giúp tạo hoặc duy trì hơn 205.000 việc làm tại Mỹ. Các hình thức tài trợ thương mại của Eximbank đặc biệt hiệu quả với doanh nghiệp vừa và nhỏ.

3.2. Hạn chế trong hoạt động tài trợ thương mại của Eximbank Hoa Kỳ

Mặc dù thành công, Eximbank Hoa Kỳ vẫn gặp khó khăn trong việc cung cấp tài trợ thương mại với chi phí cạnh tranh. Sự cạnh tranh từ ngân hàng tư nhân và các tổ chức tài chính quốc tế làm giảm thị phần tài trợ thương mại của Eximbank. Ngoài ra, các hạn chế pháp luật về tài trợ thương mại chính phủ cũng ảnh hưởng đến khả năng mở rộng hoạt động.

IV. Bài học kinh nghiệm tài trợ thương mại cho Việt Nam

Mô hình tài trợ thương mại của Eximbank Hoa Kỳ cung cấp những bài học quý báu cho Việt Nam trong việc phát triển tài trợ thương mại quốc tế. Thứ nhất, cần tuyên truyền phổ biến kiến thức về các hình thức tài trợ thương mại cho doanh nghiệp vừa và nhỏ. Thứ hai, nên thành lập công ty bảo hiểm tín dụng xuất khẩu theo mô hình của Eximbank để bảo vệ các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam. Thứ ba, cần tăng cường sự tham gia của ngân hàng phát triển trong tài trợ thương mại quốc tế. Thứ tư, cần xem xét điều chỉnh tỷ lệ bảo hiểm tín dụng xuất khẩu để phù hợp với tình hình kinh tế và mục tiêu phát triển xuất khẩu của Việt Nam.

4.1. Tuyên truyền và phổ biến dịch vụ tài trợ thương mại

Cần tuyên truyền rộng rãi về dịch vụ tài trợ thương mại của chính phủ cho doanh nghiệp vừa và nhỏ. Tài trợ thương mại cần được quảng bá trong các hội chợ thương mại, sở giao dịch, và thông qua các kênh truyền thông đại chúng. Tăng cường hợp tác giữa các ngân hàng phát triển và doanh nghiệp trong việc cung cấp thông tin về tài trợ thương mại quốc tế.

4.2. Xây dựng công ty bảo hiểm tín dụng xuất khẩu

Việt Nam nên thành lập công ty bảo hiểm tín dụng xuất khẩu theo mô hình của Eximbank Hoa Kỳ. Công ty này sẽ cung cấp bảo hiểm tín dụng xuất khẩu cho các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam. Bảo hiểm tín dụng xuất khẩu giúp giảm rủi ro không thanh toán và khuyến khích doanh nghiệp mở rộng xuất khẩu sang các thị trường mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VỀ TÀI TRỢ THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ VÀ CÁC HÌNH THỨC TÀI TRỢ THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ 1.1 Khái niệm và vai trò của tài trợ thương mại quốc tế 1.1 Khái niệm về Tài trợ thương mại quốc tế 1.1 Khái niệm Thương mại Theo khoản 1 Điều 3 Luật thương mại năm 2005 của Việt Nam, “Hoạt động thương mại là hoạt động nhằm mục đích sinh lời, bao gồm mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ, đầu tư, xúc tiến thương mại và các hoạt động nhằm mục đích sinh lời khác”. Như vậy, hoạt động kinh doanh thương mại bao gồm các hoạt động chủ yếu sau: Thứ nhất, hoạt động mua bán hàng hóa là hoạt động kinh doanh thương mại nhằm mục đích kiếm lời, trong đó bên bán có nghĩa vụ giao hàng, chuyển quyền sở hữu cho bên mua và nhận thanh toán, còn bên mua có nghĩa vụ thanh toán cho bên bán, nhận hàng và quyền sở hữu hàng hóa theo thỏa thuận trong hợp đồng ký kết giữa hai bên. Thứ hai, hoạt động cung ứng dịch vụ là hoạt động kinh doanh thương mại nhằm mục đích kiếm lời, trong đó một bên cung ứng có nghĩa vụ thực hiện dịch vụ cho một bên khác và nhận thanh toán, còn bên khách hàng sử dụng dịch vụ có nghĩa vụ thanh toán cho bên cung ứng dịch vụ và sử dụng dịch vụ theo thỏa thuận trong hợp đồng kí kết giữa hai bên. Thứ ba, hoạt động kinh doanh thương mại, đặc biệt là kinh doanh thương mại quốc tế là thị trường mà ở đó chỉ có hai loại người tham gia, đó là Người mua và Người bán.

Và dĩ nhiên, ở những nơi nào có hội tụ cao về nhu cầu tiêu thụ thì ở đó sẽ phát sinh cạnh tranh gay gắt và quyết liệt. Người mua luôn muốn có được hàng hóa hoặc dịch vụ có chất lượng tốt, giá rẻ và thích hợp sử dụng, tiêu dùng, cho nên người bán phải liên tục cải tiến mẫu mã, hạ giá 9 thành sản phẩm, đồng thời phải nâng cao năng suất tiêu thụ, xúc tiến thương mại có hiệu quả và hoàn thiện. Tất cả những việc đó đòi hỏi các nhà sản xuất và các thương nhân phải có một nguồn lực tài chính đủ dùng, kịp thời và khai thác có hiệu quả, nếu chờ đợi từ việc tích lũy vốn tự có thì sẽ rất khó phát triển trong thời đại mới, nhưng nếu nhà sản xuất và các thương nhân được tài trợ vốn từ bên ngoài thì họ có thể dễ dàng thực hiện các việc nói trên.2 So sánh thương mại quốc tế và thương mại quốc gia Hoạt động thương mại quốc tế thực sự khác biệt với hoạt động thương mại quốc gia. Để dành được lợi trong tiêu thụ sản phẩm trên thị trường quốc tế, thương mại mỗi nước phải khai thác triệt để các khác biệt đó.

Hiệu quả khai thác cao hay thấp một phần không nhỏ phụ thuộc vào sự tài trợ từ các trung gian tài chính và Chính phủ. Một số khác biệt giữa thương mại quốc tế và thương mại quốc gia bao gồm: Cơ hội buôn bán trong thương mại quốc tế không bị bó hẹp trong biên giới quốc gia chật hẹp mà được mở rộng. Ví dụ, Việt Nam có khả năng sản xuất rất nhiều quế, hồi để cung cấp trong nước, tuy nhiên người Việt Nam không có nhu cầu cao đối với loại sản phẩm này, trong khi Ấn Độ là một thị trường tiềm năng bởi ẩm thực Ấn Độ sử dụng rất nhiều quế và hồi. Vì thế, nhờ có thương mại quốc tế mà thị trường quế hồi của các doanh nghiệp Việt Nam được mở rộng, thỏa mãn nhu cầu của người Ấn và tăng doanh thu, lợi nhuận cho các doanh nghiệp Việt.

Cơ hội thương mại càng mở rộng bao nhiêu thì cạnh tranh để giành lấy thị trường càng mãnh liệt bấy nhiêu. Để chiếm được thị phần lớn, các doanh nghiệp đã khai thác triệt để tài trợ từ các trung gian tài chính và Chính phủ. Có thể kể đến trường hợp của hãng máy bay Boeing của Mỹ. Rõ ràng Boeing chiếm ưu thế về độ an toàn, tin cậy và giá cả phải chăng.

Tuy nhiên đối thủ của Boeing thực sự duy nhất hiện nay lại là Airbus, một hãng sản xuất máy bay dân dụng phản lực tồn tại và phát triển nhanh chóng nhờ vào sự tài trợ rất lớn của chính phủ nhiều nước Châu Âu 10 Rủi ro trong thương mại quốc tế có độ tiềm ẩn sâu và ảnh hưởng mạnh mẽ so với rủi ro trong thương mại quốc gia. Hoạt động kinh doanh thương mại quốc tế là nhằm vào các thị trường xa xôi nằm ngoài biên giới quốc gia. Điều kiện sản xuất, thị hiếu tiêu dùng môi trường và khí hậu, luật lệ, phong tục tập quán, chế độ chính trị và xã hội… đều rất khác biệt với thị trường trong nước. Điều này càng làm rủi ro trong kinh doanh lớn hơn nhiều lần.3 Khái niệm Tài trợ thương mại quốc tế “Tài trợ thương mại quốc tế là một hiện tượng kinh tế khách quan, gồm tập hợp tổng thể các chính sách, biện pháp và hình thức hỗ trợ tài chính trực tiếp hay gián tiếp cho các doanh nghiệp hoạt động kinh doanh thương mại quốc tế trong một hoặc một số hoặc tất cả các công đoạn của quy trình tái sản xuất từ đầu tư sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc cung ứng dịch vụ trên thị trường thế giới nhằm mục đích sinh lợi”.

(Nguyễn Thị Quy 2012, tr.2 Vai trò của Tài trợ thương mại quốc tế Chỉ trong vòng vài thập niên, nền thương mại quốc tế đã phát triển mạnh mẽ, cùng với sự gia tăng các mối quan hệ thương mại đa phương và tính chất tương thuộc của các nền kinh tế quốc gia riêng lẻ. Khuynh hướng này đã và đang thúc đẩy tăng mạnh nhu cầu về các dịch vụ tài chính quốc tế trên khắp thế giới. Cùng với khuynh hướng này là quá trình tự do hoá tài chính, dỡ bỏ dần các hàng rào thương mại và xu thế hội nhập trong bối cảnh toàn cầu hoá kinh tế quốc tế đang lan nhanh.1 Tài trợ thương mại quốc tế thúc đẩy hoạt động thương mại quốc tế Đối với các doanh nghiệp, vấn đề tài chính phục vụ cho hoạt động xuất nhập khẩu bao giờ cũng được đặt lên hàng đầu. - Với nhà xuất khẩu: Nhà xuất khẩu có thể cần tài trợ để phục vụ sản xuất hàng hoá theo đơn đặt hàng, hoặc để thu mua hàng hoá xuất khẩu, hoặc tài trợ các khoản chi phí khác như chi phí quảng cáo xúc tiến bán hàng, chi phí vận chuyển,.các dịch vụ tài 11 trợ trước giao hàng này có vai trò rất quan trọng tạo nên sự thành công của doanh nghiệp; hoặc nhà xuất khẩu vấp phải vấn đề uy tín trong kinh doanh khi đặt quan hệ với đối tác nước ngoài, như khả năng hoàn thành thương vụ, khả năng cung ứng hàng hoá hoặc công trình đúng thời hạn, chất lượng hàng hoá,.

và khi đó nhà xuất khẩu cần bảo lãnh ngân hàng, nhằm khẳng định uy tín kinh doanh của mình. Trường hợp khác, nhà nhập khẩu muốn trì hoãn thanh toán cho đến khi nhận được hàng hoá hoặc bán được lô hàng đó. Do mức độ cạnh tranh gay gắt trên thị trường xuất khẩu nên có thể nhà xuất khẩu phải chào mời các điều khoản thanh toán ưu đãi (như bán hàng trả chậm) để làm tăng sức cạnh tranh của doanh nghiệp. - Với nhà nhập khẩu: Nhu cầu tài trợ của nhà nhập khẩu xoay quanh vấn đề thanh toán tiền hàng như một nghĩa vụ bắt buộc trong thoả thuận mua bán.

Đây là cơ sở để ngân hàng cung ứng nhiều dịch vụ tài trợ khác nhau cho nhà nhập khẩu như các loại tài trợ phát hành thư tín dụng (L/C), tài trợ cho vay nhập hàng, tài trợ mua bán trung gian, bảo lãnh thanh toán, … Mặt khác, vốn tài trợ của Ngân hàng giúp các doanh nghiệp có thể mua được những lô hàng lớn, giá hạ - như vậy sẽ giúp doanh nghiệp đạt hiệu quả cao khi thực hiện thương vụ. Thực tiễn hoạt động thương mại ở các nước hiện nay, vấn đề tài trợ nhập khẩu của khách hàng ít được nhấn mạnh trong chính sách tài trợ. Bởi vì, hoạt động nhập khẩu đặc biệt là nhập khẩu hàng tiêu dùng được xem là không mang lợi ích to lớn và trực tiếp cho việc phát triển kinh tế quốc gia, lại làm tiêu hao dự trữ ngoại tệ quốc gia vốn thường khan hiếm. Các nước thực hiện chiến lược Công nghiệp hóa - hiện đại hóa kinh tế đất nước luôn định hướng ưu tiên phát triển xuất khẩu, hạn chế nhập khẩu.2 Tài trợ thương mại quốc tế thúc đẩy quá trình sản xuất và tiêu thụ sản phẩm ở thị trường trong và ngoài nước Các doanh nghiệp muốn có sản phẩm chất lượng tốt, giá rẻ, năng suất cao, và phù hợp với thị hiếu người tiêu dùng thì phải có đầy đủ nguyên liệu đầu vào, cơ sở vật chất kỹ thuật, con người.

Tuy nhiên, các doanh nghiệp hiện nay gặp nhiều khó khăn về vốn 12 nên khó có thể phát triển doanh nghiệp trên quy mô lớn, công nghệ và dây chuyền sản xuất hiện đại, tiêu thụ ở các thị trường nước ngoài,. Tính đa dạng của các hình thức tài trợ thương mại quốc tế đã tạo điều kiện cho các doanh nghiệp có cơ hội lựa chọn sử dụng các loại hình tài trợ phù hợp. Tài trợ giúp cho hoạt động kinh doanh xuất - nhập khẩu trở nên thuận lợi và dễ dàng hơn. Thương mại quốc tế dựa trên lợi thế so sánh tương đối để mang hàng hoá rẻ hơn của nước mình đổi lấy hàng hoá đắt hơn của nước khác.

Do vậy, để có chỗ đứng trên thị trường quốc tế, các doanh nghiệp phải đầu tư chiều sâu, nâng cao chất lượng sản phẩm, giảm giá thành sản phẩm,. Sự liên doanh, liên kết của doanh nghiệp quốc gia này với doanh nghiệp quốc gia khác thành các tập đoàn kinh tế quốc tế là tất yếu. Tài trợ thương mại quốc tế là một trong những nhân tố thúc đẩy phát triển nền kinh tế Chính phủ các nước thường xem lĩnh vực thương mại là một trong những mũi nhọn kinh tế then chốt trong chiến lược phát triển quốc gia. Nguồn thu nhập to lớn từ nước ngoài thông qua hoạt động xuất khẩu, việc làm và thu nhập quốc dân tăng nhanh, công nghệ hiện đại phục vụ phát triển kinh tế đất nước… là những lợi ích kinh tế xã hội căn bản cho quốc gia.

Trong khi đó, toàn cầu hóa nền kinh tế thế giới tạo ra sự đan xen ngày càng khăng khít các nền kinh tế của các nước với nhau.