1 “CHƢƠNG 1“ “LÝ LUẬN CHUNG VỀ TÀI SẢN VÔ HÌNH CỦA DOANH NGHIỆP“ 1. “Đặc điểm và vai trò của tài sản vô hình“ 1. “Khái niệm và phân loại tài sản vô hình của doanh nghiệp“ “Tài sản luôn được coi là một điều kiện vật chất để duy trì các hoạt động kinh tế và xã hội của con người. Những điều kiện này luôn biến đổi và hoàn thiện cùng với sự phát triển của khái niệm về giá trị vật chất.
Ở những giai đoạn lịch sử khác nhau, những nghiên cứu về tài sản nói chung và định nghĩa tài sản nói riêng cũng có nội hàm khác nhau. Và là một công cụ của đời sống xã hội nên khái niệm về tài sản không phải thuần túy có tính học thuật mà cũng có tính thực tiễn cao. Khái niệm này phải đáp ứng được nhu cầu cần thiết của xã hội, gắn liền với các giá trị xã hội Theo cách hiểu thông thường, tài sản là của cải vật chất dùng cho hoạt động sản xuất và tiêu dùng. Về mặt pháp lý, “tài sản bao gồm vật, tiền, giấy tờ có giá và các quyền tài sản” - Tạp chí BusinessWeek, số đặc biệt ngày 4/8/2003, danh sách 100 nhãn hiệu hàng đầu thế giới.
Đây là căn cứ cho việc xác định quyền sở hữu tài sản, một nội dung quan trọng của pháp luật dân sự và kinh tế. Các định nghĩa trên cho thấy khái niệm “tài sản” thường gợi đến loại vật chất cụ thể, có thể thấy được bằng các giác quan thông thường. Các định nghĩa này không bao quát được những tài sản không định hình dưới dạng vật thể - tài sản phi vật thể - tài sản vô hình. Trên thực tế, những tài sản phi vật thể có thể có giá trị rất lớn.
“ “Các Công ty thường dựa vào tài sản hữu hình như nhà máy, bất động sản, thiết bị để xây dựng giá trị của mình. Trong nền kinh tế toàn cầu hóa hiện nay, tài sản không có hình thái hiện vật như chi phí sử dụng đất, bản quyền, giá trị thương hiệu, sở hữu trí tuệ, dữ liệu, nguồn lực nhân sự, khách hàng,. đã trở thành kim chỉ nam cho các doanh nghiệp. Những thứ đó được gọi là tài sản vô hình của doanh nghiệp.
“ “Tài sản vô hình (intangible assets) là tài sản không có hình dạng cụ thể như 2 uy tín, bằng sáng chế, nhãn hiệu hàng hóa, nhưng có giá trị bằng tiền. “ “Theo Thông tư số: 45/2013/TT-BTC ngày 25/4/2013 của Bộ Tài chính: Tài sản cố định vô hình là những tài sản không có hình thái vật chất, thể hiện một lượng giá trị đã được đầu tư thoả mãn các tiêu chuẩn của tài sản cố định vô hình, tham gia vào nhiều chu kỳ kinh doanh, như một số chi phí liên quan trực tiếp tới đất sử dụng; chi phí về quyền phát hành, bằng phát minh, bằng sáng chế, bản quyền tác giả…“ “Theo chuẩn mực kế toán quốc tế số 38 – “Intangible assets” tài sản vô hình là các tài sản không thể xác định được chính xác giá trị về mặt tiền tệ và hình thái vật chất. “ “Theo Tiêu chuẩn thẩm định giá số 07 Phân loại tài sản trong thẩm định giá (Ký hiệu: TĐGVN 07) Ban hành kèm theo Thông tư số 28/2015/TT-BTC ngày 06/3/2015 của Bộ Tài chính hướng dẫn: “ “ "Tài sản vô hình là tài sản không có hình thái vật chất và có khả năng tạo ra các quyền, lợi ích kinh tế. “ “- Tài sản vô hình gồm những loại chủ yếu sau đây: “ “ + Tài sản trí tuệ; “ “ + Quyền sở hữu trí tuệ theo quy định của pháp luật về sở hữu trí tuệ, ví dụ: quyền tác giả, quyền sở hữu công nghiệp,.; “ “ + Quyền mang lại lợi ích kinh tế đối với các bên được quy định cụ thể tại hợp đồng dân sự theo quy định của pháp luật, ví dụ: quyền khai thác khoáng sản, quyền kinh doanh, quyền phát thải có thể chuyển nhượng được; “ “ + Các mối quan hệ phi hợp đồng mang lại lợi ích kinh tế cho các bên, các mối quan hệ với khách hàng, nhà cung cấp hoặc các chủ thể khác, ví dụ: danh sách khách hàng, cơ sở dữ liệu; “ “ + Các tài sản vô hình khác." “ “Theo Từ điển Wikipedia: Tài sản cố định vô hình là những quyền tài sản (nghĩa hẹp) thuộc sở hữu của một chủ thể nhất định và thường chỉ gắn với một chủ thể nhất định và không thể chuyển giao.
Tuy nhiên một số quyền tài sản có thể chuyển giao như thương hiệu hàng hóa hoặc ủy quyền cho chủ thể khác. Tài sản vô 3 hình là những thứ không thể dùng giác quan để thấy được và không thể dùng đại lương để tính. Nhưng trong quá trình chuyển giao có thẻ quy ra tiền (cái này là quan trọng nhất). Tùy từng thời điểm nhất định mà quyền tài sản có giá như thế nào.
Việc gây thiệt hại về tài sản vô hình của chủ thể sẽ phải bồi thường nhưng rất khó để xác định giá trị của nó. Ngoài những quy định trong luật còn việc xác định giá trị của tài sản vô hình không thể xác định được. “ “ Tài sản vô hình có thể được phân loại là vô hạn hoặc hữu hạn. Tên thương hiệu của một công ty được coi là tài sản vô hình vô hạn vì nó tồn tại với công ty miễn là công ty vẫn tiếp tục hoạt động.
Một ví dụ về một tài sản vô hình hữu hạn là một thỏa thuận pháp lý để hoạt động dưới bằng sáng chế của một công ty khác mà không có kế hoạch thỏa thuận để kéo dài thời hạn. Do đó, thỏa thuận này có thời gian kéo dài được xác định và được phân loại là tài sản vô hình hữu hạn. “ “Tuy tài sản vô hình không có giá trị vật lý rõ ràng như một nhà máy hoặc thiết bị, chúng có thể chứng minh mình có giá trị với một công ty và rất quan trọng đối với thành công hay thất bại lâu dài của công ty đó. Ví dụ, một doanh nghiệp như Coca-Cola sẽ gần như không thể thành công nếu nó không có số tiền kiếm được thông qua việc nhận diện thương hiệu.
Mặc dù sự công nhận thương hiệu không phải là một tài sản vật chất có thể được nhìn thấy hoặc sờ được, nó có thể có tác động và ý nghĩa to lớn đến việc tạo ra doanh thu. “ “Để hiểu rõ về tài sản vô hình có thể xem xét ở dưới các góc độ như sau: “ “Dưới góc độ pháp lý, TSVH được phân định thành ba nhóm “ “- TSVH mà doanh nghiệp có thể sở hữu và chuyển giao như các quyền sở hữu trí tuệ hay một số quyền được thụ hưởng qua hợp đồng, giấy phép …, “ “- TSVH mà doanh nghiệp có thể kiểm soát nhưng không thể chuyển giao như một số tài sản trí tuệ không thể bảo hộ theo pháp luật sở hữu trí tuệ hoặc một số công việc đang tiến triển tại doanh nghiệp …“ “- Các nhân tố cùng các tác động vô hình khác như các mối quan hệ, lợi thế công nghệ, lợi thế tài chính, lợi thế thương mại hoặc lợi thế pháp lý của doanh nghiệp. Các tài sản vô hình của doanh nghiệp“ “ Nguồn: Nguyễn Văn Ngọc, Từ điển Kinh tế học“ “Dưới góc nhìn quản trị“ “Việc phân định các lợi thế cạnh tranh của một doanh nghiệp vào năm nhóm lợi thế (công nghệ, tài chính, thương mại, pháp lý và hình ảnh) sẽ giúp doanh nghiệp chú ý chi tiết hơn đến vai trò và các ảnh hưởng vô hình của từng nhân tố tham gia cấu thành một lợi thế. Trong trường hợp doanh nghiệp tiến hành kinh doanh bằng một tập nhãn hiệu, thì các lợi thế cạnh tranh tương ứng của mỗi nhãn hiệu có thể được phân bổ hoặc hỗ trợ từ các lợi thế cạnh tranh của thương hiệu tức lợi thế cạnh tranh của tòan doanh nghiệp.
“ 5 “Dưới góc độ kế toán tài chính“ “TSVH chỉ được xem xét đối với các TSCĐ vô hình để quản lý, hạch toán, theo dõi trên sổ sách còn TSVH khác chưa được xác định và định giá trị. “ “- TSCĐ vô hình có thể hạch toán, phân bổ và khấu hao giá trị một cách chắc chắn và lợi thế kinh doanh chỉ hình thành qua một giao dịch sáp nhập, thôn tính hay thanh lý. Nếu xảy ra một giao dịch như vậy, lợi thế kinh doanh sẽ là khoảng chênh giữa giá trị được thanh toán của doanh nghiệp với tổng giá trị của vốn tiền tệ với các tài sản hữu hình và các tài sản vô hình đã được hạch tóan. Các nhân tố vô hình khác không thỏa mãn điều kiện hạch toán như một tài sản cố định vô hình (có thể xác định riêng biệt, có khả năng kiểm soát, có lợi ích kinh tế tương lai chắc chắn, thời gian sử dụng ước tính trên một năm …) hoặc chưa xuất hiện sự kiện để hạch tóan vào lợi thế thương mại sẽ chỉ có thể hạch toán như các khỏan chi phí trong một kỳ kế họach.
“ “Dưới góc độ phân bổ và huy động nguồn lực“ “TSVH có thể chia thành: các tài sản vô hình liên quan đến công nghệ (sáng kiến, sáng chế, giống cây trồng, thiết kế bố trí mạch tích hợp bán dẫn, bản thiết kế, sổ tay kỹ thuật …), các tài sản vô hình liên quan đến tiếp thị (danh sách khách hàng, danh sách nhà cung ứng, phương án tiếp thị, chính sách giá cả, chỉ dẫn thương mại …), các tài sản vô hình liên quan đến các tác phẩm (đồ án, tranh ảnh, mẫu thiết kế, giai điệu, phim, sách ., các tài sản vô hình liên quan đến hợp đồng (cung ứng, phân phối, khai thác, thi công, sử dụng chuyên gia, hợp tác nghiên cứu …).“ “Tài sản vô hình bao gồm nhiều loại tài sản đa dạng như quyền sáng chế,bản quy ền,kiến thức của nguồn nhân lực,tinh thần lãnh đạo,hệ thống thông tin và quy trình làm việc. “Đặc điểm của tài sản vô hình của doanh nghiệp“ “Tài sản vô hình không có hình thái vật chất cụ thể mà chỉ thể hiện một lượng giá trị đã đầu tư. Do đó tài sản vô hình rất khó nhận biết một cách riêng biệt nên khi xem xét một nguồn lực vô hình có thỏa mãn định nghĩa trên hay không thì phải xét đến đặc điểm của chúng như sau: “ “Thứ nhất, không có hình thái vật chất. Không phải là vật chất nhưng có 6 quan hệ với vật chất.
Tài sản vô hình, đúng như tên gọi của nó, không được nhận biết bằng giác quan của con người mà muốn nhận biết được, phải thông qua những ý niệm về mối quan hệ giữa người có quyền khai thác lợi ích của tài sản và người thứ ba.