CHƯƠNG I: TÌM HIỂU TỔNG QUAN VỀ BÀI TOÁN NGHIÊN CỨU 1.1 Giới thiệu đơn vị thực tập 1.1 Lịch sử hình thành Vào tháng 3 năm 1995, để thực hiện Nghị quyết của Đảng và Chiến lược quốc gia về giảm nghèo, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã thành lập Quỹ cho vay ưu đãi hộ nghèo thiếu vốn sản xuất. Quỹ này được khởi đầu với số vốn 400 tỷ đồng, được đóng góp bởi Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Ngân hàng Ngoại thương và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Ngày 01/9/1995, Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NHNo&PTNT) Việt Nam đã được thành lập với mục đích cung cấp nguồn vốn ưu đãi cho hộ nghèo thiếu vốn sản xuất, không vì mục tiêu lợi nhuận (Lịch sử hình thành, không ngày). Tuy nhiên, do trong quá trình hoạt động còn nhiều bất cập khó giải quyết như: bộ phận nghiên cứu chính sách dành cho người nghèo do NHNo&PTNT đảm nhận dẫn đến việc ít thời gian nghiên cứu, các chính sách còn thiếu thực tế; nguồn vốn của NHNo&PTNT bị phân tán, chồng chéo do ngân sách của ngân hàng phải được phân chia cho nhiều hoạt động khác bên cạnh việc hỗ trợ người có hoàn cảnh khó khăn.
Vì vậy, ngày 04/10/2002, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 131/2002/QĐ-TTg về việc thành lập Ngân hàng Chính sách xã hội trên cơ sở tổ chức lại Ngân hàng Phục vụ người nghèo, tách ra khỏi NHNo&PTNT Việt Nam (Lịch sử hình thành, không ngày).2 Ý nghĩa biểu tượng Nguyễn Thảo Vy – K23HTTTA 3 Khóa luận tốt nghiệp Xây dựng tài liệu phân tích thiết kế hệ thống Intellect Offline được sử dụng tại ĐGD Xã của NHCSXH Hình 1.1: Logo của Ngân hàng Chính sách xã hội Biểu trưng của Ngân hàng Chính sách xã hội (NHCSXH) là một hình búp sen, được tạo thành từ cách điệu của hai bàn tay đan nhau, tạo hình hai chữ N (viết tắt của "Người nghèo") và ba khối chéo ở đỉnh, tượng trưng cho ba miền Bắc - Trung - Nam của đất nước. Dưới biểu trưng là dòng chữ "VBSP", là viết tắt tiếng Anh của NHCSXH (Vietnam Bank For Social Policies), tạo thành một bệ đỡ vững chắc, thể hiện cam kết của NHCSXH đối với người nghèo và tinh thần đoàn kết trong việc hỗ trợ cộng đồng, hướng tới mục tiêu xóa đói giảm nghèo và xây dựng một đất nước mạnh mẽ, dân chủ, công bằng và văn minh (Ý nghĩa biểu trưng (Logo), không ngày).3 Cơ cấu hoạt động Hình 1.1: Sơ đồ hoạt động của NHCSXH Trong văn bản “Mô hình tổ chức và mạng lưới hoạt động của ngân hàng chính sách xã hội” (VBSP, 2016), vai trò của từng bộ phận trong cơ cấu hoạt động của ngân hàng Chính sách Xã hội được nêu rõ: a) Bộ máy quản trị Nguyễn Thảo Vy – K23HTTTA 4 Khóa luận tốt nghiệp Xây dựng tài liệu phân tích thiết kế hệ thống Intellect Offline được sử dụng tại ĐGD Xã của NHCSXH - Hội đồng quản trị (HĐQT): Chịu trách nhiệm quản lý các hoạt động của NHCSXH, phê duyệt chiến lược phát triển dài hạn và kế hoạch hoạt động hàng năm, ban hành các văn bản quy định về chủ trương, chính sách, quy định và tổ chức hoạt động của NHCSXH ở mọi cấp, đồng thời đưa ra các nghị quyết trong các kỳ họp thường kỳ và đột xuất của HĐQT. - Ban Kiểm soát: Hỗ trợ HĐQT trong việc kiểm tra hoạt động tài chính, thẩm định báo cáo tài chính hàng năm, giám sát việc tuân thủ chế độ hạch toán, kiểm tra việc thực hiện chủ trương, chính sách, pháp luật và Nghị quyết của HĐQT. - Ban Chuyên gia tư vấn: có nhiệm vụ tham mưu, tư vấn cho HĐQT trong việc xây dựng chủ trương chính sách, cơ chế hoạt động của NHCSXH - Ban đại diện HĐQT các cấp (tỉnh, thành phố, quận, huyện): có chức năng giám sát việc thực thi các Nghị quyết, Văn bản chỉ đạo của HĐQT tại các địa phương.
b) Bộ máy tác nghiệp - Trụ sở chính: Đây là cơ quan cao nhất trong bộ máy quản lý hoạt động của hệ thống NHCSXH, nằm dưới sự chỉ đạo của Tổng giám đốc - người chịu trách nhiệm về toàn bộ hoạt động của hệ thống NHCSXH. - Chi nhánh tại các tỉnh, thành phố: Đây là các đơn vị thuộc trực tiếp dưới sự quản lý của trụ sở chính, hoạt động như pháp nhân được ủy quyền bởi Tổng giám đốc để chỉ đạo và điều hành các hoạt động của NHCSXH trên địa bàn tương ứng. - Phòng giao dịch cấp quận, huyện: Là các đơn vị thuộc trực tiếp dưới sự quản lý của các chi nhánh tại tỉnh, thành phố, đặt tại các khu vực quận, huyện, thị xã, thành phố thuộc địa bàn hành chính nội tỉnh. Chúng trực tiếp thực hiện các nghiệp vụ của NHCSXH trên địa bàn cụ thể.
Đối với Tổ tiết kiệm và vay vốn, trong văn bản “Bài giảng tổ tiết kiệm và vay vốn” (VBSP, 2023) đã nêu rõ: c) Tổ tiết kiệm và vay vốn ( Tổ TK & VV) Nguyễn Thảo Vy – K23HTTTA 5 Khóa luận tốt nghiệp Xây dựng tài liệu phân tích thiết kế hệ thống Intellect Offline được sử dụng tại ĐGD Xã của NHCSXH - Ở các địa phương như xã, phường, các tổ chức chính trị xã hội ( Hội phụ nữ, nông dân, cựu chiến binh…) hoặc những người có uy tín cao tại địa phương đứng ra kêu gọi thành lập các Tổ TK&VV (hay còn được gọi tắt là Tổ) dành cho các hộ nghèo, cận nghèo, mới thoát nghèo. Mục đích của Tổ này là cùng tương trợ, giúp đỡ lẫn nhau trong sản xuất, kinh doanh và đời sống; cùng giám sát nhau trong việc vay vốn, sử dụng vốn vay và trả nợ Ngân hàng. - Ngân hàng cũng sẽ ủy quyền cho Ban quản lý Tổ trong một số hoạt động như: bình xét, rà soát đối tượng vay trong tổ, gửi danh sách yêu cầu gửi tiền hoặc vay vốn theo Tổ, đại diện ngân hàng đi thu lãi vay của tổ viên và lập bảng kê lãi phải thu và thực thu (mẫu 13/TD) của tháng gần nhất.4 Các giải thưởng cao quý (Các phần thưởng cao quý, không ngày) - NHCSXH nhiều lần nhận được Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ vào các năm 2004, 2009, 2012 - Năm 2006, NHCSXH nhận được Huân chương Lao động hạng Nhì - Năm 2010, 2011, NHCSXH hoàn thành xuất sắc toàn diện nhiệm vụ công tác, dẫn đầu phong trào thi đua năm của Ngành ngân hàng - Năm 2017, NHCSXH nhận được Huân chương Lao động hạng Nhất - Năm 2020, NHCSXH được trao tặng danh hiệu Anh Hùng Lao Động 1. Giới thiệu về Tổ giao dịch Xã của NHCSXH Đối với những xã nằm ở vị trí xa trụ sở chính và các chi nhánh giao dịch cấp tỉnh, thành phố, NHCSXH sẽ thành lập những Tổ giao dịch Xã (Tổ GDX).
Các nhân viên tại trụ sở chính được phân công vào những Tổ này và mang theo các thiết bị như máy tính xách tay, máy đếm tiền,… xuống thực hiện giao dịch trực tiếp với khách hàng tại Xã đó. Trong tài liệu “Hướng dẫn tổ chức hoạt động giao dịch tại xã, phường, thị trấn” ((VBSP, 2022a), NHCSXH đã làm rõ: - Điểm GDX nằm tại trụ sở UBND cấp xã và là nơi Tổ GDX của NHCSXH tiến hành giao dịch với khách hàng, tổ chức, cá nhân liên quan trên địa bàn xã. Nguyễn Thảo Vy – K23HTTTA 6 Khóa luận tốt nghiệp Xây dựng tài liệu phân tích thiết kế hệ thống Intellect Offline được sử dụng tại ĐGD Xã của NHCSXH - Với sự phát triển mạnh mẽ, NHCSXH đã mở rộng mạng lưới chi nhánh đến 63 tỉnh thành trên cả nước. Do đó, theo quy định của ngân hàng, các xã, phường, thị trấn nơi không có trụ sở NHCSXH và các phường có khoảng cách từ 3 km trở lên tính từ trụ sở NHCSXH nơi cho vay đến trụ sở UBND phường đều phải mở Điểm giao dịch.Tổ GDX chỉ thực hiện các nghiệp vụ liên quan đến địa bàn xã được thành lập.
- Điểm giao dịch xã có các phiên giao dịch cố định vào các ngày được niêm yết công khai trên biển hiệu Điểm GDX và trên Website NHCSXH. - Ngoài các phiên giao dịch định kỳ hàng tháng, giám đốc NHCSXH nơi cho vay có thể tổ chức các phiên giao dịch bổ sung tùy thuộc vào khối lượng công việc hoặc giao dịch bù - là các phiên giao dịch được tổ chức bù vào các ngày không thể giao dịch đúng ngày theo lịch do ngày nghỉ Tết Nguyên đán hoặc do thiên tai, địch họa… không thể giao dịch đúng ngày theo quy định. - Một Tổ GDX bao gồm: + Tổ trưởng: là cán bộ tín dụng được phân công theo dõi địa bàn xã đó. Trong một số trường hợp cụ thể, giám đốc NHCSXH nơi cho vay có thể bổ nhiệm cán bộ khác làm Tổ trưởng Tổ GDX.
Tổ trưởng Tổ GDX có thể đồng thời kiêm luôn vai trò của KSV. + Kiểm soát viên (KSV): Mỗi Tổ GDX chỉ có một KSV. Nếu Tổ GDX có trên ba GDV, giám đốc nơi cho vay xem xét bổ nhiệm thêm KSV. Các KSV hoạt động độc lập với nhau.
+ Giao dịch viên (GDV): Mỗi Tổ GDX có ít nhất một GDV, và nếu có nhiều hơn, giám đốc NH nơi cho vay sẽ bổ nhiệm một GDV chính Nguyễn Thảo Vy – K23HTTTA 7 Khóa luận tốt nghiệp Xây dựng tài liệu phân tích thiết kế hệ thống Intellect Offline được sử dụng tại ĐGD Xã của NHCSXH Hình 1.1: Bối cảnh sử dụng hệ thống Intellect Offline 1.3 Giới thiệu về hệ thống Intellect Offline Vì NHCSXH có một hoạt động tương đối khác biệt so với những ngân hàng khác, đó là việc tổ chức thực hiện việc xuống tận các xã để thực hiện các giao dịch tiền gửi, giải ngân, thu nợ. Điều này đòi hỏi ngân hàng phải phát triển hệ thống Intellect Offline - phần mềm hoạt động trên máy laptop để thực hiện các giao dịch với khách hàng tại Điểm giao dịch xã. Nguyễn Thảo Vy – K23HTTTA 8 Khóa luận tốt nghiệp Xây dựng tài liệu phân tích thiết kế hệ thống Intellect Offline được sử dụng tại ĐGD Xã của NHCSXH Hình 1.1: Sơ đồ kỹ thuật của Intellect Offline Vào trước mỗi buổi giao dịch xã, các máy tính mang xuống xã sẽ được cài đặt phần mềm Intellect Offline. Dữ liệu đầu ngày sử dụng để giao dịch xã theo văn bản “Quy trình Giao dịch Offline” (VBSP, 2022b) được lấy từ hệ thống Intellect Online thông qua chức năng download file (Core/ Trans.Processing/ Offline/ Tải xuống).
Khi thực hiện tải dữ liệu Offline, hệ thống đồng thời xuất 2 file dữ liệu đầu ngày: Offline và Tide. Kiểm soát viên (KSV) được phân công từ trước tiến hành nhập các file dữ liệu đầu ngày vào hệ thống Intellect Offline bằng máy trạm. Giao dịch viên tiến hành xử lí các giao dịch trong ngày bằng máy khách (Sub – laptop).