Tài Liệu Hướng Dẫn Sử Dụng Sách Giáo Khoa Môn Toán 8

Tài liệu hướng dẫn sử dụng sách giáo khoa Toán 8 là một nguồn tài nguyên quý giá cho giáo viên và học sinh. 60 trang · Nhà Xuất Bản Giáo Dục Việt Nam.

• Tác giả: Huy Khoái Cung Thế Anh
• Trường học: Nhà Xuất Bản Giáo Dục Việt Nam
• Chuyên ngành: Toán
• Đề tài: Tài Liệu Hướng Dẫn Sử Dụng Sách Giáo Khoa Toán 8
• Loại tài liệu: Tài liệu tập huấn, bồi dưỡng giáo viên

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỘT. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ CHƯƠNG TRÌNH MÔN TOÁN LỚP 8
• 1.1. Mục tiêu chung của môn Toán
• 1.2. Mục tiêu của môn Toán cấp Trung học cơ sở
• 1.3. Nội dung, thời lượng, yêu cầu cần đạt của môn Toán lớp 8
• 1.4. Những điểm khác biệt so với Chương trình và SGK Toán 8 trước đây
• 1.5. Giới thiệu chung về Sách giáo khoa Toán 8
• 1.6. Quan điểm tiếp cận, biên soạn
• 1.7. Giới thiệu, phân tích cấu trúc sách và cấu trúc bài học
• 1.8. Ví dụ, phân tích một vài bài học đặc trưng minh hoạ cho những điểm mới của sách
• 1.9. Khung kế hoạch dạy học (hay Phân phối chương trình) gợi ý của nhóm tác giả
• 1.10. Phương pháp dạy học, tổ chức hoạt động
• 1.11. Định hướng, yêu cầu cơ bản chung về đổi mới phương pháp dạy học của môn học/hoạt động giáo dục đáp ứng yêu cầu hình thành và phát triển các phẩm chất, năng lực
• 1.12. Hướng dẫn, gợi ý phương pháp, cách thức tổ chức dạy học/hoạt động
• 1.13. Hướng dẫn quy trình dạy học một số dạng bài hoạt động điển hình
• 1.14. Hướng dẫn kiểm tra, đánh giá kết quả học tập
• 1.15. Đánh giá theo định hướng tiếp cận phẩm chất, năng lực
• 1.16. Gợi ý, ví dụ minh hoạ (trong sách) về đổi mới hình thức, phương pháp kiểm tra đánh giá, tự đánh giá
• 1.17. Giới thiệu tài liệu bổ trợ, nguồn tài nguyên, học liệu điện tử, thiết bị dạy học
• 1.18. Giới thiệu, hướng dẫn sử dụng sách giáo viên
• 1.19. Giới thiệu, hướng dẫn sử dụng sách bổ trợ, tham khảo
• 1.20. Giới thiệu, hướng dẫn sử dụng, khai thác nguồn tài nguyên, học liệu điện tử, thiết bị dạy học
• 1.21. HƯỚNG DẪN XÂY DỰNG KẾ HOẠCH BÀI DẠY
• 1.22. Quy trình thiết kế kế hoạch bài dạy (giáo án)
• 1.23. Bài soạn minh hoạ

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tài Liệu Hướng Dẫn Sử Dụng Sách Giáo Khoa Toán 8

Tài liệu hướng dẫn sử dụng sách giáo khoa Toán 8 là một nguồn tài nguyên quý giá cho giáo viên và học sinh. Nó không chỉ cung cấp kiến thức cơ bản mà còn giúp phát triển năng lực toán học cho học sinh. Sách giáo khoa Toán 8 được biên soạn theo chương trình giáo dục phổ thông mới, nhằm đáp ứng nhu cầu học tập và giảng dạy hiện đại.

1.1. Mục Tiêu Của Tài Liệu Hướng Dẫn

Mục tiêu chính của tài liệu này là giúp giáo viên hiểu rõ hơn về cách sử dụng sách giáo khoa Toán 8, từ đó nâng cao chất lượng giảng dạy. Tài liệu cũng hướng dẫn cách thức tổ chức các hoạt động học tập hiệu quả cho học sinh.

1.2. Cấu Trúc Của Sách Giáo Khoa Toán 8

Sách giáo khoa Toán 8 được chia thành nhiều chương, mỗi chương bao gồm các phần lý thuyết, bài tập và hướng dẫn giải. Cấu trúc này giúp học sinh dễ dàng tiếp cận và nắm bắt kiến thức.

II. Những Thách Thức Khi Sử Dụng Sách Giáo Khoa Toán 8

Việc sử dụng sách giáo khoa Toán 8 không phải lúc nào cũng dễ dàng. Nhiều giáo viên và học sinh gặp phải những thách thức trong quá trình giảng dạy và học tập. Những thách thức này có thể ảnh hưởng đến hiệu quả học tập của học sinh.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Tiếp Cận Kiến Thức

Một trong những khó khăn lớn nhất là việc học sinh không thể tiếp cận kiến thức một cách hiệu quả. Điều này có thể do phương pháp giảng dạy chưa phù hợp hoặc học sinh chưa có nền tảng kiến thức vững chắc.

2.2. Thiếu Tài Nguyên Hỗ Trợ

Nhiều giáo viên không có đủ tài nguyên hỗ trợ như sách tham khảo, tài liệu bổ sung hoặc thiết bị dạy học. Điều này làm giảm khả năng giảng dạy và ảnh hưởng đến chất lượng học tập.

III. Phương Pháp Dạy Học Hiệu Quả Với Sách Giáo Khoa Toán 8

Để khắc phục những thách thức trên, giáo viên cần áp dụng các phương pháp dạy học hiệu quả. Những phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức tốt hơn mà còn phát triển kỹ năng tư duy và giải quyết vấn đề.

3.1. Sử Dụng Phương Pháp Học Tập Tích Cực

Phương pháp học tập tích cực khuyến khích học sinh tham gia vào quá trình học. Giáo viên có thể tổ chức các hoạt động nhóm, thảo luận và thực hành để học sinh có cơ hội áp dụng kiến thức vào thực tiễn.

3.2. Kết Hợp Công Nghệ Trong Giảng Dạy

Việc sử dụng công nghệ trong giảng dạy như phần mềm học toán, video hướng dẫn có thể giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách sinh động và thú vị hơn.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Sách Giáo Khoa Toán 8

Sách giáo khoa Toán 8 không chỉ là công cụ học tập mà còn là nguồn tài liệu quý giá cho việc nghiên cứu và ứng dụng toán học trong thực tiễn. Việc áp dụng kiến thức từ sách giáo khoa vào các tình huống thực tế giúp học sinh phát triển tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề.

4.1. Giải Quyết Bài Tập Thực Tế

Học sinh có thể áp dụng kiến thức từ sách giáo khoa để giải quyết các bài tập thực tế, từ đó nâng cao khả năng tư duy và ứng dụng toán học vào cuộc sống hàng ngày.

4.2. Nâng Cao Kỹ Năng Tư Duy Phản Biện

Việc giải quyết các bài toán thực tế giúp học sinh phát triển kỹ năng tư duy phản biện, từ đó có thể đưa ra các quyết định đúng đắn trong cuộc sống.

V. Kết Luận Về Tài Liệu Hướng Dẫn Sử Dụng Sách Giáo Khoa Toán 8

Tài liệu hướng dẫn sử dụng sách giáo khoa Toán 8 là một công cụ hữu ích cho giáo viên và học sinh. Việc áp dụng các phương pháp dạy học hiệu quả và ứng dụng kiến thức vào thực tiễn sẽ giúp nâng cao chất lượng giáo dục môn Toán.

5.1. Tương Lai Của Giáo Dục Toán Học

Giáo dục toán học sẽ tiếp tục phát triển với sự hỗ trợ của công nghệ và các phương pháp giảng dạy hiện đại. Điều này sẽ tạo ra một môi trường học tập tích cực và hiệu quả hơn cho học sinh.

5.2. Khuyến Khích Sự Tìm Kiếm Kiến Thức

Khuyến khích học sinh tìm kiếm kiến thức và áp dụng vào thực tiễn sẽ giúp phát triển năng lực tự học và sáng tạo của học sinh trong tương lai.

Nội dung chính

PHÂN TÍCH VÀ MÔ TẢ HỌC THUẬT: TÀI LIỆU HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG SÁCH GIÁO KHOA TOÁN 8 (BỘ SÁCH KẾT NỐI TRI THỨC VỚI CUỘC SỐNG)

Tổng quan về giáo trình

Tài liệu hướng dẫn và tập huấn giáo viên môn Toán lớp 8 thuộc bộ sách "Kết nối tri thức với cuộc sống" do Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam ấn hành, được biên soạn bởi tập thể tác giả gồm GS. TSKH. Hà Huy Khoái (Tổng Chủ biên), PGS. TS. Cung Thế Anh, PGS. TS. Nguyễn Huy Đoan (đồng Chủ biên). Tài liệu được xây dựng nhằm cụ thể hóa mục tiêu, yêu cầu cần đạt của Chương trình Giáo dục phổ thông (GDPT) môn Toán năm 2018 theo Thông tư số 33/2017/TT-BGDĐT ngày 22/12/2017 của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Trong cấu trúc đào tạo cấp Trung học cơ sở (THCS), môn Toán 8 giữ vai trò bản lề khi kết nối kiến thức cơ bản từ lớp 6, lớp 7 sang giai đoạn phát triển tư duy trừu tượng, chuẩn bị cho phân luồng và định hướng học tập ở cấp Trung học phổ thông (THPT). Thời lượng tổng thể của chương trình là 140 tiết/năm học, phân bố đều qua hai học kỳ tương ứng với 2 tập sách giáo khoa (10 chương và các chuyên đề hoạt động thực hành trải nghiệm).

Mục tiêu học tập cốt lõi của giáo trình tập trung vào việc hình thành và phát triển 5 thành tố năng lực toán học: năng lực tư duy và lập luận toán học, năng lực mô hình hóa toán học, năng lực giải quyết vấn đề toán học, năng lực giao tiếp toán học, và năng lực sử dụng công cụ, phương tiện học toán. Cách tiếp cận sư phạm chủ đạo tuân thủ nguyên tắc: "Thực tiễn → Trực quan → Trừu tượng" đối với việc tiếp cận khái niệm mới, và "Trải nghiệm + Gợi nhớ điều đã học → Phát triển kiến thức" đối với các mạch kiến thức liên tục. Phương châm thiết kế sách hướng đến tiêu chí: "Học sinh thích học – Giáo viên dễ sử dụng".

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Chương trình Toán 8 gồm 10 chương học thuật phân bổ trong 140 tiết (trong đó mạch Số và Đại số chiếm 55 tiết; mạch Hình học và Đo lường chiếm 44 tiết; mạch Thống kê và Xác suất chiếm 17 tiết; Thực hành trải nghiệm chiếm 10 tiết; Ôn tập và kiểm tra định kỳ chiếm 14 tiết):

• Tập Một (Chương I đến Chương V & Hoạt động thực hành trải nghiệm):

  • Chương I. Đa thức (13 tiết): Khái niệm đơn thức, đa thức nhiều biến; các quy tắc cộng, trừ, nhân đa thức nhiều biến và chia hết một đa thức nhiều biến cho đơn thức.
  • Chương II. Các hằng đẳng thức đáng nhớ và ứng dụng (13 tiết): Hệ thống 7 hằng đẳng thức cơ bản (hiệu hai bình phương, bình phương của một tổng/hiệu, lập phương của một tổng/hiệu, tổng và hiệu hai lập phương) và phương pháp phân tích đa thức thành nhân tử (áp dụng trực tiếp, nhóm hạng tử, đặt nhân tử chung).
  • Chương III. Tứ giác (15 tiết): Định lý tổng các góc trong tứ giác lồi; định nghĩa, tính chất và dấu hiệu nhận biết các tứ giác đặc biệt: hình thang cân, hình bình hành, hình chữ nhật, hình thoi, hình vuông.
  • Chương IV. Định lí Thalès (8 tiết): Định lý Thalès thuận và đảo trong tam giác; định nghĩa và tính chất của đường trung bình trong tam giác; tính chất đường phân giác trong của tam giác.
  • Chương V. Dữ liệu và biểu đồ (8 tiết): Kỹ thuật thu thập, phân loại dữ liệu (số liệu rời rạc, liên tục); biểu diễn dữ liệu bằng biểu đồ tranh, biểu đồ cột/cột kép, biểu đồ hình quạt tròn, biểu đồ đoạn thẳng; phát hiện số liệu bất thường.
  • Hoạt động thực hành trải nghiệm Tập 1 (6 tiết): Công thức tính lãi kép; ứng dụng phần mềm GeoGebra để tính toán trên đa thức và vẽ hình học phẳng; phân tích số liệu khí hậu Việt Nam.

• Tập Hai (Chương VI đến Chương X & Hoạt động thực hành trải nghiệm):

  • Chương VI. Phân thức đại số (14 tiết): Định nghĩa phân thức đại số, điều kiện xác định, tính chất cơ bản của phân thức; các phép toán cộng, trừ, nhân, chia phân thức đại số.
  • Chương VII. Phương trình bậc nhất và hàm số bậc nhất (15 tiết): Phương trình bậc nhất một ẩn $ax + b = 0$ và giải bài toán bằng cách lập phương trình; khái niệm hàm số, tọa độ điểm; hàm số bậc nhất $y = ax + b$ ($a \neq 0$), đồ thị hàm số và khái niệm hệ số góc của đường thẳng.
  • Chương VIII. Mở đầu về tính xác suất của biến cố (9 tiết): Kết quả có thể và kết quả thuận lợi; cách tính xác suất của biến cố ngẫu nhiên bằng tỉ số trong trường hợp đồng khả năng; mối liên hệ giữa xác suất thực nghiệm và xác suất lý thuyết.
  • Chương IX. Tam giác đồng dạng (15 tiết): Định nghĩa tam giác đồng dạng; ba trường hợp đồng dạng của tam giác và các trường hợp đồng dạng của tam giác vuông; ứng dụng tam giác đồng dạng chứng minh định lý Pythagore; mở rộng sang hình đồng dạng và hình đồng dạng phối cảnh (hình vị tự).
  • Chương X. Một số hình khối trong thực tiễn (6 tiết): Hình học trực quan về hình chóp tam giác đều và hình chóp tứ giác đều (mô tả đỉnh, mặt đáy, mặt bên, cạnh bên); công thức tính diện tích xung quanh và thể tích hình chóp đều.
  • Hoạt động thực hành trải nghiệm Tập 2 (4 tiết): Ứng dụng hàm số bậc nhất trong phân tích tài chính; ứng dụng định lý Thalès, Pythagore và tam giác đồng dạng để đo đạc gián tiếp chiều cao, khoảng cách; sử dụng phần mềm GeoGebra để vẽ đồ thị hàm số và phần mềm MS Excel để mô phỏng thí nghiệm ngẫu nhiên.

MẠCH NỘI DUNG TOÁN 8 (140 TIẾT)

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Hệ thống lý thuyết nền tảng (Fundamental Theories): Xây dựng nền tảng đại số giải tích mở đầu thông qua cấu trúc hàm số bậc nhất $y = ax + b$ và phương trình một ẩn; thiết lập các tiên đề hình học suy luận thông qua định lý Thalès và tiêu chuẩn đồng dạng hình học; lý thuyết thống kê mô tả và lý thuyết xác suất cổ điển dựa trên tỉ số đồng khả năng.
• Nguyên lý vận hành cốt lõi (Core Principles): Nguyên tắc bảo toàn cấu trúc đại số qua các phép biến đổi đồng nhất thức; nguyên lý tương quan tỷ lệ trong hình học affine (định lý Thalès và đồng dạng); nguyên tắc kiểm chứng thực nghiệm đối với quy luật ngẫu nhiên.
• Khung phân loại và thuật ngữ (Essential Frameworks): Khung phân loại tứ giác lồi dựa trên tính chất đối xứng và song song; phân loại dữ liệu thống kê thành dữ liệu định lượng (rời rạc, liên tục) và định tính; khung mô hình hóa toán học 3 bước (Xác định mô hình → Giải quyết toán học → Đánh giá thực tiễn).

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật toán học (Technical Skills): Tính toán và thu gọn biểu thức đa thức nhiều biến; khai triển và phân tích nhân tử bằng hằng đẳng thức; giải phương trình bậc nhất; vẽ đồ thị hàm số bậc nhất và xác định hệ số góc; tính toán diện tích xung quanh, thể tích hình chóp đều.
• Kỹ năng phân tích và lập luận (Analytical Skills): Chứng minh hình học thông qua suy luận logic trực tiếp và tam giác đồng dạng; phân tích mối quan hệ giữa hệ số góc và vị trí tương đối của hai đường thẳng ($y = ax + b$); phân tích tính hợp lý của số liệu thống kê thu thập từ thực tiễn.
• Năng lực thực hành ứng dụng (Practical Competencies): Khai thác công cụ phần mềm hình học động GeoGebra để khảo sát đa thức, hình học và đồ thị; sử dụng phần mềm MS Excel để mô phỏng biến cố ngẫu nhiên; tính toán bài toán lãi kép tài chính và đo đạc khoảng cách thực tế gián tiếp.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Tiếp cận sư phạm (Pedagogical Approach)

Tài liệu hướng dẫn việc chuyển đổi từ phương pháp truyền thụ một chiều sang phương pháp dạy học kiến tạo, lấy học sinh làm trung tâm. Ba mô hình dạy học phi truyền thống được định hình cụ thể:

1. Dạy học tìm tòi, khám phá (5 bước): Đặt câu hỏi khoa học → Đưa ra giả thuyết/dự đoán → Tiến hành thực nghiệm kiểm tra → Rút ra kết luận → Báo cáo, bảo vệ kết quả.
2. Dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề (5 bước): Phát hiện và phát biểu vấn đề → Đề xuất giải pháp → Thực hiện giải pháp → Thảo luận và rút ra kết luận → Báo cáo kết quả.
3. Dạy học dự án (3 bước): Lập kế hoạch dự án (ý tưởng, mục tiêu, phân công) → Thực hiện dự án → Trình bày và bảo vệ sản phẩm học tập.

Cấu trúc bài học và hệ thống cấu phần

Mỗi bài học được chuẩn hóa theo cấu trúc 4 phần và các cấu phần chức năng:

Thành phần bài học	Cấu phần cụ thể	Mục tiêu và phương thức hoạt động
1. Định hướng bài học	Ô "Khái niệm, thuật ngữ" & Ô "Kiến thức, kĩ năng"	Xác định mục tiêu trọng tâm cần đạt sau bài học.
2. Mở đầu bài học	Tình huống mở đầu (Khởi động)	Nêu vấn đề từ thực tiễn hoặc toán học nhằm kích hoạt động cơ học tập.
3. Nội dung bài học	Tìm tòi – Khám phá Đọc hiểu – Nghe hiểu Khung kiến thức Ví dụ Luyện tập Thực hành Tranh luận Thử thách nhỏ	- Tổ chức hoạt động hình thành kiến thức theo tiến trình nhận thức. - Tự đọc hoặc nghe giảng để tiếp nhận lý thuyết. - Trình bày định lý, công thức cô đọng cần ghi nhớ. - Mẫu bài giải chuẩn mực về phương pháp và trình bày. - Rèn luyện kỹ năng giải bài toán cơ bản tại lớp. - Sử dụng dụng cụ học tập (thước, êke, compa, máy tính). - Trao đổi nhóm, phát triển năng lực giao tiếp toán học. - Dạy học phân hóa, phát triển tư duy cho học sinh khá giỏi.
4. Bài tập cuối bài	Bài tập tự luyện	Củng cố kiến thức ở nhà; kết hợp các bài toán liên môn và thực tế.

Bên cạnh kênh chính, sách bố trí kênh phụ với các gợi ý sư phạm thông qua tương tác của ba nhân vật hoạt họa: Vuông, Tròn, Pi cùng mục đọc thêm "Em có biết?" nhằm cung cấp ngữ cảnh lịch sử toán học và tri thức bổ trợ.

Phương pháp kiểm tra, đánh giá (Assessment Methods)

• Đánh giá thường xuyên (Đánh giá quá trình): Tiến hành thông qua quan sát hoạt động của học sinh trong các cấu phần Luyện tập, Tranh luận, Thực hành, các bài tập dự án nhóm và tương tác trực tiếp trên lớp; đánh giá đồng đẳng giữa các học sinh.
• Đánh giá định kỳ (Đánh giá tổng kết): Thiết kế cho các bài kiểm tra giữa kỳ (90 phút) và cuối kỳ (90 phút). Tỉ lệ phân bổ đề thi mẫu gồm: 20% trắc nghiệm khách quan (4 lựa chọn), 20% câu hỏi trả lời ngắn (điền kết quả) và 60% tự luận giải quyết vấn đề toán học kết hợp tình huống thực tiễn.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

So với chương trình và sách giáo khoa Toán 8 trước đây, tài liệu phản ánh những thay đổi cốt lõi trong phân phối chương trình và phương pháp tiếp cận nội dung:

• Mạch Số và Đại số:
  • Toàn bộ phần đa thức một biến và 4 phép tính cộng, trừ, nhân, chia đa thức một biến đã được chuyển xuống chương trình lớp 7. Chương trình Toán 8 tập trung hoàn toàn vào đa thức nhiều biến.
  • Tinh giản tính hàn lâm: Không trình bày phương pháp tách hạng tử trong phân tích đa thức thành nhân tử; không thực hiện các bài toán biến đổi biểu thức hữu tỉ phức tạp.
  • Nội dung phương trình được giảm nhẹ: Chưa đưa khái niệm phương trình tương đương và phép biến đổi tương đương; các nội dung phương trình tích và phương trình chứa ẩn ở mẫu được chuyển lên lớp 9; bất phương trình bậc nhất một ẩn được chuyển lên lớp 9.
  • Bổ sung nội dung mới: Đưa toàn bộ chuyên đề hàm số, mặt phẳng tọa độ, hàm số bậc nhất $y = ax + b$ ($a \neq 0$) và hệ số góc của đường thẳng vào lớp 8.
• Mạch Hình học và Đo lường:
  • Đưa phân môn Hình học trực quan vào chương trình: Tập trung vào hình chóp tam giác đều và tứ giác đều dựa trên việc lắp ghép, cắt dán mô hình thực tế, không đưa các khái niệm trừu tượng như hình chóp đều tổng quát hay hình chóp cụt.
  • Giảm tải lý thuyết hình học phẳng: Bỏ các bài toán dựng hình, dựng hình thang, phép đối xứng trục, đối xứng tâm, đường thẳng song song cách đều, diện tích đa giác; bỏ hệ quả định lý Thalès và đường trung bình của hình thang.
  • Thay đổi tiến trình chứng minh: Định lý Pythagore được chứng minh bằng công cụ tam giác đồng dạng; bổ sung khái niệm hình đồng dạng và hình đồng dạng phối cảnh (hình vị tự).
• Mạch Thống kê và Xác suất:
  • Bổ sung hoàn toàn mới các chủ đề: Phân loại số liệu rời rạc và liên tục; chuyển đổi qua lại giữa các dạng biểu đồ; nhận định tính hợp lý của dữ liệu điều tra; tính xác suất cổ điển bằng tỉ số giữa kết quả thuận lợi và tổng số kết quả đồng khả năng; xác định mối quan hệ giữa xác suất thực nghiệm và xác suất lý thuyết.
• Tích hợp liên môn và Giáo dục STEM:
  • Tích hợp toán học với các môn Khoa học tự nhiên, Địa lý (phân tích khí hậu), Vật lý (chuyển động đều biểu diễn qua hàm số bậc nhất), Giáo dục tài chính (công thức tính lãi kép, bài toán chi phí).

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Học sinh lớp 8 (Cấp Trung học cơ sở): Sử dụng sách giáo khoa làm tài liệu học tập chính khóa trên lớp và tự học tại nhà.
• Giáo viên môn Toán cấp THCS: Sử dụng sách giáo viên và tài liệu bồi dưỡng để xây dựng Kế hoạch bài dạy (giáo án) theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh, phân phối thời lượng 140 tiết linh hoạt.
• Sinh viên ngành Sư phạm Toán học: Dùng làm tài liệu nghiên cứu phương pháp dạy học chuyên ngành, phân tích chương trình GDPT 2018 và thực hành thiết kế giáo án mẫu.
• Yêu cầu kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Người học cần nắm vững kiến thức môn Toán lớp 7 bao gồm: tập hợp số thực, tỉ lệ thức và đại lượng tỉ lệ thuận/nghịch, các phép toán trên đa thức một biến, quan hệ bằng nhau của tam giác và các hình học phẳng trực quan cơ bản.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tài liệu này được xây dựng dựa trên khung pháp lý và chương trình chuẩn nào?

Tài liệu được biên soạn dựa trên Chương trình Giáo dục phổ thông môn Toán năm 2018 ban hành kèm theo Thông tư của Bộ Giáo dục và Đào tạo, đồng thời tuân thủ tiêu chuẩn cấu trúc sách giáo khoa quy định tại Thông tư số 33/2017/TT-BGDĐT và tiêu chuẩn học liệu điện tử theo Thông tư số 12/2016/TT-BGDĐT.

2. Sự phân bố 140 tiết học giữa các mạch kiến thức trong Toán 8 như thế nào?

Tổng thời lượng 140 tiết được phân chia thành: mạch Số và Đại số gồm 4 chương (55 tiết); mạch Hình học và Đo lường gồm 4 chương (44 tiết); mạch Thống kê và Xác suất gồm 2 chương (17 tiết); Hoạt động thực hành trải nghiệm (10 tiết); Ôn tập và kiểm tra định kỳ (14 tiết).

3. Những nội dung nào trong SGK Toán 8 cũ đã được chuyển sang các lớp khác?

Nội dung đa thức một biến được chuyển xuống lớp 7; các nội dung phương trình tích, phương trình chứa ẩn ở mẫu và bất phương trình bậc nhất một ẩn được chuyển lên chương trình Toán lớp 9.

4. Cấu trúc bài học trong sách hỗ trợ tự học như thế nào?

Bài học được chia nhỏ thành các đơn vị kiến thức với các ký hiệu (logo) cấu phần rõ ràng: Tìm tòi – Khám phá (tự xây dựng kiến thức), Đọc hiểu – Nghe hiểu (tiếp nhận lý thuyết), Khung kiến thức (chốt nội dung trọng tâm), Ví dụ (bài giải mẫu), Luyện tập (thực hành) và Thử thách nhỏ (phân hóa nâng cao), giúp học sinh tự theo dõi tiến trình học tập.

5. Bộ sách đi kèm những nguồn học liệu bổ trợ và nền tảng số nào?

Hệ thống học liệu bổ trợ gồm có: Sách giáo viên (SGV), Sách Bài tập (SBT) Toán 8, Sách tham khảo "Để học tốt Toán 8". Về nền tảng số của NXBGDVN: trang web hanhtrangso cung cấp sách điện tử tương tác, kho học liệu video/gif/bài giảng PowerPoint và hệ thống luyện tập tự chấm điểm; trang web taphuan cung cấp tài liệu bồi dưỡng giáo viên, video tiết dạy minh họa và bài kiểm tra đánh giá trực tuyến.

---

Kết luận

Tài liệu tập huấn và hướng dẫn sử dụng sách giáo khoa Toán 8 (Bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống) cung cấp khung tham chiếu khoa học về cấu trúc nội dung, phương pháp tổ chức hoạt động dạy học và kỹ thuật đánh giá năng lực theo Chương trình GDPT 2018. Với thiết kế 10 chương học đan xen ba mạch kiến thức (Số và Đại số, Hình học và Đo lường, Thống kê và Xác suất) cùng hệ thống cấu phần sư phạm tường minh, tài liệu là căn cứ chuyên môn phục vụ công tác giảng dạy của giáo viên, hỗ trợ học sinh phát triển năng lực tư duy, mô hình hóa toán học và ứng dụng công nghệ trong học tập. Toàn bộ tài nguyên số hóa và bài giảng điện tử đồng hành trên hệ thống Hành trang số tạo thành môi trường học liệu hoàn chỉnh phục vụ đổi mới giáo dục toán học cấp Trung học cơ sở.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Phần mở đầu bài học đã nêu vấn đề chung cho cả nội dung bài học. Do đó khi vào từng đơn vị kiến thức, bước “nêu vấn đề” nói chung là ít xuất hiện, chỉ trừ những trường hợp cần thiết. Trong giảng dạy, GV có thể sáng tạo các ý tưởng nêu vấn đề cho bài học thêm hấp dẫn. Hình thành kiến thức.

Đây là bước chủ chốt đối với một đơn vị kiến thức. Hầu như mỗi ĐVKT đều bắt đầu từ bước “hình thành kiến thức”. Đặc trưng của bước “Hình thành kiến thức” là sự có mặt của ít nhất một trong hai cấu phần: Tìm tòi – Khám phá (logo ) và Đọc hiểu – Nghe hiểu (logo ). Nói cách khác, cả hai cấu phần này có cùng một chức năng là hình thành kiến thức mới cho HS, nhưng khác nhau về cách thực hiện.

• Trong cấu phần Tìm tòi – Khám phá, kiến thức được hình thành qua một số hoạt động tại lớp của HS. Cấu phần này cũng tạo cơ hội tốt cho HS phát triển năng lực tư duy và suy luận lôgic. • Trong cấu phần Đọc hiểu – Nghe hiểu, HS sẽ thu nhận kiến thức nhờ nghe GV giảng bài hoặc bằng cách tự đọc tại lớp. GV sẽ quyết định lựa chọn hình thức nào.

Nhưng dù theo hình thức nào thì HS cũng có cơ hội phát triển năng lực giao tiếp toán học và năng lực tự học. Đây là một trong hai bước chủ chốt trong một đơn vị kiến thức. Một cách đầy đủ, bước 3 nên gọi là “Luyện tập, củng cố kiến thức, hình thành kĩ năng”, bởi vì nhiệm vụ của bước 3 chính là củng cố kiến thức mới được hình thành ở bước 2, đồng thời xây dựng kĩ năng sử dụng kiến thức đó trong giải toán. Các cấu phần phục vụ cho bước này là: Ví dụ (kèm lời giải), Luyện tập và Thực hành.

Tên gọi của các cấu phần cho thấy sự phân biệt về ý nghĩa của chúng như sau: BỘ SÁCH: KẾT NỐI TRI THỨC VỚI CUỘC SỐNG 18 • Ví dụ gồm đề toán và lời giải với mục đích làm mẫu cho HS; • Luyện tập yêu cầu HS giải một bài toán đơn giản nhằm hình thành và rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức mới học; • Thực hành yêu cầu HS sử dụng các dụng cụ học tập để vẽ hình hay tính toán nhằm giúp HS rèn luyện phát triển năng lực sử dụng công cụ, phương tiện học toán. Nếu như bước 3 chỉ mới củng cố kiến thức và hình thành kĩ năng cho HS thì bước 4 có nhiệm vụ giúp HS rèn luyện nâng cao kĩ năng, phát triển kiến thức nhờ vận dụng các kiến thức đã học trong giải toán (Toán thuần tuý hoặc Toán thực tế). Do đó, bước 4 phải gọi một cách đầy đủ là “Vận dụng, phát triển kiến thức và kĩ năng”. Tuy nhiên, việc chia chủ đề bài học thành các ĐVKT dẫn đến một thực tế là có những ĐVKT đơn giản đến nỗi không thể thiết kế một vận dụng xứng đáng cho riêng nó.

Trong trường hợp đó, cần phải phối hợp nhiều ĐVKT trong một vận dụng. Vì vậy, bước 4 có thể không xuất hiện đối với một số ĐVKT đơn giản. Bước 4 được nhận biết bởi sự xuất hiện của ít nhất một trong các cấu phần Tranh luận (logo ), Vận dụng và Thử thách nhỏ (logo ). Như vậy, cả ba cấu phần này có cùng một chức năng là “Vận dụng, phát triển kiến thức và kĩ năng” cho HS, nhưng khác nhau về ý đồ và phương pháp thực hiện.

• Trong cấu phần Tranh luận, một vấn đề sẽ được đưa ra và HS sẽ được nêu lên ý kiến của riêng mình hay nhận xét ý kiến của các bạn khác về vấn đề đó. Qua tranh luận, HS có cơ hội nâng cao năng lực giao tiếp toán học của mình. • Trong cấu phần Vận dụng, HS sẽ giải quyết một bài toán (toán thuần tuý hoặc toán thực tế). Điều đó sẽ tác động tích cực đến năng lực tư duy, năng lực mô hình hoá toán học và năng lực giải quyết vấn đề toán học của HS.

Cấu phần Thử thách nhỏ hướng đến việc dạy học phân hoá vì nó chủ yếu dành cho các đối tượng HS khá và giỏi. Đó là những bài toán, những tình huống đòi hỏi HS vận dụng sáng tạo hoặc tư duy lôgic để giải quyết. Do đó, GV có thể không nhất thiết thực hiện hoạt động này ngay tại lớp. Cần nói thêm rằng mặc dù cấu phần Thử thách nhỏ chủ yếu dành cho các khá, giỏi, nhưng không có nghĩa là chỉ các HS khá, giỏi mới giải quyết được.

Có nhiều vấn đề ngay cả HS trung bình cũng có thể làm được. Vì vậy, GV nên khuyến khích mọi HS thực hiện cấu phần này. Nhiều cấu phần có tác dụng tích cực trong việc phát triển năng lực tư duy sáng tạo cho HS. Tóm lại, các cấu phần chính của bài học cùng với chức năng của chúng được tóm tắt trong bảng sau đây.

Chức năng Cấu phần Đặc điểm Đưa ra tình huống làm nảy sinh nhu cầu Khởi động, nêu Tình huống mở học tập, thường là một bài toán thực tế đại vấn đề đầu bài học diện hay đôi khi là một đoạn dẫn nhập. TÀI LIỆU TẬP HUẤN, BỒI DƯỠNG GIÁO VIÊN SỬ DỤNG SÁCH GIÁO KHOA MÔN TOÁN LỚP 8 19 Tìm tòi-Khám Giúp HS khám phá kiến thức thông qua các phá hoạt động được chia thành từng bước vừa sức, để đi đến Khung kiến thức. Hình thành Đọc hiểu-Nghe HS tiếp nhận kiến thức thông qua tự đọc kiến thức, kĩ hiểu hoặc nghe GV giảng. năng Trình bày các kiến thức mang tính lí thuyết Khung kiến thức của bài học mà HS sau đó được phép sử dụng.

HS có thể học ở các ví dụ về phương pháp và Ví dụ cách trình bày để hình thành và rèn luyện kĩ năng tương ứng. Củng cố kiến Rèn luyện kĩ năng gắn với đơn vị kiến thức thức, rèn luyện Luyện tập đang học; tình huống tương tự ví dụ trước kĩ năng đó, để HS tự luyện tập trên lớp. Rèn luyện kĩ năng sử dụng các công cụ, Thực hành phương tiện học Toán. Vận dụng được đưa ra để HS giải quyết sau khi đã trau dồi kiến thức và kĩ năng.

Thường Vận dụng là tình huống trong thực tế, giúp HS phát triển năng lực mô hình hoá toán học và Phát triển kiến năng lực giải quyết vấn đề toán học. thức, nâng cao kĩ năng, phát Đưa ra những tình huống dễ mắc sai lầm, Tranh luận triển năng lực giúp HS tránh và có cơ hội phát triển năng lực giao tiếp toán học. Dành cho dạy học phân hoá, phát triển năng Thử thách nhỏ lực tư duy sáng tạo cho HS. Được chọn lọc để có số lượng vừa phải, bảo Củng cố, phát đảm tính phân hoá (đặc biệt là các bài tập ở triển kĩ năng, Bài tập cuối bài phần Luyện tập chung, Bài tập cuối chương); năng lực học chú trọng các bài tập liên quan đến ứng (HS làm ở nhà) dụng của toán học trong thực tế và trong các môn học liên quan.

BỘ SÁCH: KẾT NỐI TRI THỨC VỚI CUỘC SỐNG 20 2. Cách tiếp cận nội dung đơn giản, trực quan, gắn với thực tiễn • TOÁN 8 lựa chọn con đường chủ yếu tiếp cận các khái niệm mới là: Thực tiễn → Trực quan → Trừu tượng • Với những nội dung tiếp nối và phát triển kiến thức đã học, TOÁN 8 thường chọn con đường tiếp cận là: Trải nghiệm + Gợi nhớ điều đã học → Phát triển kiến thức 2. Ví dụ, phân tích một vài bài học đặc trưng minh hoạ cho những điểm mới của sách Dưới đây chúng tôi phân tích một bài học cụ thể trong TOÁN 8 để làm nổi bật cấu trúc bài học, cũng như chức năng của từng cấu phần và cách thức tổ chức các hoạt động trên lớp ẩn chứa trong SGK Toán 8. HÀM SỐ BẬC NHẤT VÀ ĐỒ THỊ CỦA HÀM SỐ BẬC NHẤT (2 tiết) a) Vị trí của bài học Khái niệm hàm số là một trong những khái niệm trung tâm của toán học, được thể hiện một cách nhất quán và xuyên suốt trong toàn bộ chương trình Toán phổ thông.

Ở lớp 7 các em đã được học về đại lượng tỉ lệ thuận, là một mô hình đơn giản thường gặp của hàm số bậc nhất trong thực tiễn. Ở lớp 8, sau khi làm quen với khái niệm hàm số và đồ thị của hàm số, HS được học về hàm số bậc nhất y = ax + b (a ≠ 0) và cách vẽ đồ thị của hàm số này. Ở lớp 9, các em được học về hàm số y = ax2 + b (a ≠ 0) và cách vẽ đồ thị của nó. Đến Chương trình Toán THPT, HS được tiếp tục học một cách hệ thống về khái niệm hàm số (bao gồm cả tập xác định, tập giá trị, khoảng đồng biến, khoảng nghịch biến) và cách xây dựng, khảo sát sự biến thiên và vẽ đồ thị của một số hàm số sơ cấp thường gặp: hàm số bậc hai, hàm số lượng giác, hàm số mũ, hàm số lôgarit, một số hàm đa thức và hàm phân thức đơn giản.

b) Cấu trúc của bài học – Bài học này gồm 2 đơn vị kiến thức: Khái niệm hàm số bậc nhất và Đồ thị của hàm số bậc nhất. – Bài học này chứa đựng cả 3 tình huống dạy học điển hình trong môn Toán: + Dạy học khái niệm toán học: Khái niệm hàm số bậc nhất. + Dạy học định lí, quy tắc, phương pháp: Cách vẽ đồ thị của hàm số bậc nhất (là một đường thẳng). + Dạy học giải bài tập toán học.

Về thời lượng, bài học này được dạy trong 2 tiết. TÀI LIỆU TẬP HUẤN, BỒI DƯỠNG GIÁO VIÊN SỬ DỤNG SÁCH GIÁO KHOA MÔN TOÁN LỚP 8 21 TÊN BÀI HỌC VÀ PHẦN ĐỊNH HƯỚNG. TÌNH HUỐNG MỞ ĐẦU Phân tích • Sau Tên bài học là đến Phần định hướng bài học, gồm ô Khái niệm, thuật ngữ và ô Kiến thức, kĩ năng, nhằm giúp HS xác định một cách nhanh chóng những khái niệm cơ bản và những kiến thức kĩ năng cơ bản cần đạt được sau bài học. • Tình huống mở đầu bài học đưa ra tình huống trong thực tiễn (dẫn đến khái niệm hàm số bậc nhất), kích thích nhu cầu học tập của HS.

• Dưới đây ta phân tích cách trình bày từng đơn vị kiến thức trong bài học. ĐVKT 1: KHÁI NIỆM HÀM SỐ BẬC NHẤT HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC BỘ SÁCH: KẾT NỐI TRI THỨC VỚI CUỘC SỐNG 22 Phân tích • HS thực hiện lần lượt các HĐ1, HĐ2, HĐ3 bằng kiến thức đã có của bản thân, và nhận xét điểm giống nhau bản chất giữa hai tình huống ở hai HĐ1 và HĐ2.