Tài liệu bồi dưỡng thường xuyên hè 2017 cho môn Ngữ văn THCS

Tài liệu bồi dưỡng ngữ văn THCS hè 2017 được biên soạn nhằm hỗ trợ giáo viên trong việc đổi mới phương pháp dạy học. 81 trang · Trường Cao Đẳng Sư Phạm · 2017.

• Tác giả: Võ Thị Thoa
• Trường học: Trường Cao Đẳng Sư Phạm
• Chuyên ngành: Ngữ Văn
• Đề tài: Dạy Học Ngữ Văn Theo Định Hướng Phát Triển Năng Lực – Những Vấn Đề Cập Nhật
• Loại tài liệu: tài liệu bồi dưỡng
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Pleiku

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC VÀ KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH
• 2. CHƯƠNG 2: LỰA CHỌN NỘI DUNG, XÂY DỰNG BÀI HỌC VÀ MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP, KĨ THUẬT DẠY HỌC NGỮ VĂN THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC
• 3. CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP MÔN NGỮ VĂN THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH

Tóm tắt

I. Tổng quan về tài liệu bồi dưỡng ngữ văn THCS hè 2017

Tài liệu bồi dưỡng ngữ văn THCS hè 2017 được biên soạn nhằm hỗ trợ giáo viên trong việc đổi mới phương pháp dạy học. Tài liệu này không chỉ cung cấp kiến thức mà còn hướng dẫn giáo viên áp dụng các phương pháp dạy học tích cực. Mục tiêu chính là phát triển năng lực học sinh, giúp các em tự tin hơn trong việc tiếp cận và sử dụng ngôn ngữ.

1.1. Mục tiêu của tài liệu bồi dưỡng ngữ văn

Tài liệu nhằm nâng cao chất lượng dạy và học ngữ văn THCS, giúp giáo viên áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại. Điều này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mà còn phát triển kỹ năng tư duy và sáng tạo.

1.2. Đối tượng sử dụng tài liệu

Tài liệu này được thiết kế cho giáo viên dạy ngữ văn tại các trường THCS. Ngoài ra, nó cũng có thể hữu ích cho các nhà quản lý giáo dục trong việc đánh giá và cải tiến chương trình giảng dạy.

II. Những thách thức trong việc bồi dưỡng ngữ văn THCS

Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực trong ngữ văn THCS gặp nhiều thách thức. Giáo viên thường phải đối mặt với áp lực từ chương trình học và thời gian hạn chế. Điều này dẫn đến việc khó khăn trong việc tổ chức các hoạt động học tập hiệu quả.

2.1. Áp lực từ chương trình học

Chương trình học hiện tại yêu cầu giáo viên phải hoàn thành nhiều nội dung trong thời gian ngắn. Điều này khiến giáo viên khó có thể áp dụng các phương pháp dạy học tích cực một cách hiệu quả.

2.2. Thiếu thời gian cho hoạt động học tập

Thời gian trên lớp thường không đủ để tổ chức các hoạt động học tập đa dạng. Giáo viên cần có thời gian để chuẩn bị và thực hiện các phương pháp dạy học tích cực, điều này thường bị hạn chế.

III. Phương pháp dạy học tích cực trong ngữ văn THCS

Các phương pháp dạy học tích cực như dạy học theo dự án, dạy học giải quyết vấn đề đang được khuyến khích áp dụng. Những phương pháp này giúp học sinh phát triển tư duy phản biện và khả năng làm việc nhóm.

3.1. Dạy học theo dự án

Phương pháp dạy học theo dự án khuyến khích học sinh tham gia vào các hoạt động thực tế. Điều này giúp các em áp dụng kiến thức vào thực tiễn và phát triển kỹ năng sống.

3.2. Dạy học giải quyết vấn đề

Dạy học giải quyết vấn đề giúp học sinh phát triển khả năng tư duy phản biện. Học sinh được khuyến khích tìm ra giải pháp cho các tình huống thực tế, từ đó nâng cao khả năng tự học.

IV. Ứng dụng thực tiễn của tài liệu bồi dưỡng ngữ văn

Tài liệu bồi dưỡng ngữ văn không chỉ là lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn trong giảng dạy. Giáo viên có thể áp dụng các phương pháp và kỹ thuật đã học vào thực tế lớp học, từ đó nâng cao chất lượng dạy học.

4.1. Tổ chức các hoạt động học tập

Giáo viên có thể tổ chức các hoạt động học tập phong phú như thảo luận nhóm, trình bày dự án. Những hoạt động này giúp học sinh hứng thú hơn với môn học.

4.2. Đánh giá kết quả học tập

Việc đánh giá kết quả học tập cần được thực hiện thường xuyên và đa dạng. Giáo viên có thể sử dụng các hình thức đánh giá khác nhau để theo dõi sự tiến bộ của học sinh.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai của ngữ văn THCS

Tài liệu bồi dưỡng ngữ văn THCS hè 2017 là một bước tiến quan trọng trong việc đổi mới phương pháp dạy học. Tương lai của ngữ văn THCS cần tiếp tục phát triển theo hướng tích cực, chú trọng vào việc phát triển năng lực học sinh.

5.1. Định hướng phát triển ngữ văn

Cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp dạy học mới, phù hợp với nhu cầu và đặc điểm của học sinh. Điều này sẽ giúp nâng cao chất lượng giáo dục ngữ văn.

5.2. Tăng cường hỗ trợ giáo viên

Cần có các chương trình hỗ trợ giáo viên trong việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực. Điều này sẽ giúp giáo viên tự tin hơn trong việc đổi mới phương pháp giảng dạy.

Nội dung chính

Phân Tích Chuyên Môn: Tài Liệu Bồi Dưỡng Dạy Học Ngữ Văn THCS Theo Định Hướng Phát Triển Năng Lực

Tổng quan về giáo trình

Tài liệu "Bồi dưỡng thường xuyên hè 2017 môn Ngữ văn THCS - Chuyên đề: Dạy học Ngữ văn theo định hướng phát triển năng lực – Những vấn đề cập nhật" do nhóm tác giả Võ Thị Thoa và Mai Thị Vui biên soạn, được Sở Giáo dục và Đào tạo Gia Lai phối hợp với Trường Cao đẳng Sư phạm Gia Lai phát hành vào tháng 7 năm 2017.

Về mặt vị trí trong hệ thống đào tạo và bồi dưỡng, tài liệu đóng vai trò là văn bản hướng dẫn nghiệp vụ chuyên môn cho đội ngũ giáo viên Ngữ văn cấp Trung học cơ sở (THCS), đồng thời là nguồn tài liệu tham khảo cho giảng viên, sinh viên ngành Sư phạm Ngữ văn tại các cơ sở đào tạo giáo viên. Mục tiêu học tập cốt lõi của tài liệu là cung cấp khung lý thuyết và phương pháp luận giúp người dạy chuyển dịch từ mô hình giáo dục truyền thụ kiến thức sang mô hình phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực người học theo tinh thần Nghị quyết 88/2014/QH13 và Nghị quyết 29-NQ/TW.

Cấu trúc tài liệu được thiết kế thành 3 chương chuyên đề gắn kết chặt chẽ:

• Chương I: Những vấn đề chung về đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá theo định hướng phát triển năng lực học sinh.
• Chương II: Lựa chọn nội dung, xây dựng bài học và một số phương pháp, kĩ thuật dạy học Ngữ văn theo định hướng phát triển năng lực.
• Chương III: Đánh giá kết quả học tập môn Ngữ văn theo định hướng phát triển năng lực học sinh.

Điểm đặc sắc của tài liệu nằm ở việc kết hợp trực tiếp giữa các văn bản quy phạm, công văn hướng dẫn chuyên môn của Bộ Giáo dục và Đào tạo (như Công văn số 5555/BGDĐT-GDTrH, Công văn số 3535/BGDĐT-GDTrH) với các ví dụ sư phạm cụ thể trong chương trình Ngữ văn THCS, đưa ra các định hướng thiết kế bài học minh họa và khung đánh giá năng lực tiệm cận chuẩn quốc tế.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Tài liệu triển khai hệ thống kiến thức qua ba chương chuyên đề chính với tiến trình logic từ định hướng chính sách, phương pháp tổ chức dạy học đến công tác kiểm định, đánh giá:

• Chương I - Định hướng chính sách và đổi mới tổ chức dạy học: Phân tích định hướng chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá. Nội dung tập trung vào việc đa dạng hóa hình thức dạy học (học trực tuyến kết hợp lớp học truyền thống, hoạt động trải nghiệm sáng tạo, sử dụng di sản văn hóa theo Hướng dẫn số 73/HD-BGDĐT-BVHTTDL); triển khai nghiên cứu khoa học kỹ thuật và thi vận dụng kiến thức liên môn (Công văn 1290/BGDĐT-GDTrH và 3844/BGDĐT-GDTrH); quy định 12 tiêu chí phân tích bài học theo Công văn số 5555/BGDĐT-GDTrH; tăng cường ứng dụng cổng thông tin "Trường học kết nối" (http://truonghocketnoi.vn).
• Chương II - Quy trình thiết kế bài học và phát triển năng lực đặc thù: Đánh giá đặc điểm chương trình Ngữ văn hiện hành (kết cấu đan xen Văn học - Tiếng Việt - Làm văn), phân tích các rào cản của việc dạy học theo định hướng nội dung; định nghĩa và phân biệt giữa "năng lực" và "kỹ năng"; xác lập 5 năng lực trọng tâm của môn Ngữ văn; thay đổi quan niệm về vai trò người dạy, người học; hướng dẫn kỹ thuật lựa chọn nội dung bài học theo chủ đề, nguyên tắc tinh giản kiến thức và xử lý các hiện tượng ngôn ngữ, văn học tiêu biểu kết hợp trường hợp ngoại lệ.
• Chương III - Đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả học tập: Phân tích hệ thống đánh giá thường xuyên và đánh giá tổng kết; kỹ thuật biên soạn 4 dạng câu hỏi trắc nghiệm khách quan (nhiều lựa chọn, điền khuyết, đúng - sai, ghép đôi) kết hợp kiểm tra tự luận; đối chiếu thang đo đánh giá năng lực đọc hiểu 6 mức độ theo Chương trình đánh giá học sinh quốc tế (PISA) với 4 mức độ nhận thức hiện hành (Nhận biết, Thông hiểu, Vận dụng, Vận dụng cao); quy trình đánh giá năng lực tạo lập văn bản qua 5 bước và hệ thống rubric tiêu chí chấm mở.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Tài liệu thiết lập hệ thống cơ sở lý thuyết dạy học hiện đại dựa trên các nghiên cứu giáo dục học và văn bản chỉ đạo:

1. Khái niệm Năng lực và Kỹ năng: Trích dẫn lý luận dạy học của Bernd Meier và Nguyễn Văn Cường (Lí luận dạy học hiện đại - Cơ sở đổi mới mục tiêu, nội dung và phương pháp dạy học, NXB Đại học Sư phạm, 2016). Kỹ năng là khả năng thao tác thuần thục trong môi trường ổn định nhờ luyện tập; Năng lực là khả năng làm chủ hệ thống kiến thức, kỹ năng, thái độ và kết nối chúng để giải quyết vấn đề thích ứng trong môi trường thay đổi.
2. Khung 4 mức độ nhận thức: Phân tầng mục tiêu dạy học và kiểm tra gồm Nhận biết (nhắc lại/mô tả đúng dữ kiện), Thông hiểu (diễn đạt, giải thích, phân tích theo ngôn ngữ riêng), Vận dụng (kết nối kiến thức để giải quyết vấn đề tương tự), Vận dụng cao (giải quyết tình huống mới, phản hồi độc lập trước các vấn đề thực tiễn).
3. Khung năng lực đọc hiểu PISA: Hệ thống 6 cấp độ năng lực tiếp nhận văn bản, từ việc định vị thông tin đơn lẻ (Mức 1b, 1a) đến tích hợp, suy luận, phản bác và đánh giá các tầng nghĩa phức tạp của văn bản ngoài ngữ liệu sách giáo khoa (Mức 4, 5, 6).

Cấp độ PISA	Tương đương thang 4 mức độ	Mô tả thao tác đọc hiểu
Mức 1a, 1b	Nhận biết	Thu thập thông tin hiển ngôn, vị trí nổi bật, từ ngữ, chi tiết, tác giả, hoàn cảnh sáng tác.
Mức 2, 3	Thông hiểu	Kết nối thông tin, xác định ý tưởng chính, lý giải giá trị nội dung, nghệ thuật và thông điệp.
Mức 4, 5	Vận dụng	Phản hồi thông tin trong văn bản, áp dụng vào ngữ cảnh mới, giải quyết tình huống tương tự.
Mức 6	Vận dụng cao	Phản hồi, đánh giá, liên kết thông tin ngoài văn bản, đưa ra giả thuyết và phê bình độc lập.

Kỹ năng phát triển

Tài liệu tập trung phát triển 5 năng lực chuyên biệt cho học sinh thông qua môn Ngữ văn:

• Năng lực giao tiếp: Làm chủ 4 kỹ năng nghe, nói, đọc, viết. Kỹ năng nghe - nói chú trọng lắng nghe thấu hiểu và phản hồi thông tin phù hợp ngữ cảnh; kỹ năng đọc - viết hướng vào tiếp nhận văn bản và tạo lập văn bản theo đúng phong cách chức năng ngôn ngữ.
• Năng lực giải quyết vấn đề: Thực hiện quy trình 5 bước: (1) Phát hiện vấn đề, (2) Thu thập và phân tích thông tin, (3) Chọn phương án tối ưu, (4) Thực hiện và điều chỉnh, (5) Đánh giá hiệu quả và đề xuất ứng dụng mới.
• Năng lực sáng tạo: Khả năng tiếp cận tác phẩm dưới nhiều góc nhìn, đề xuất ý tưởng mới, phản biện các quan điểm truyền thống và sử dụng linh hoạt phong cách ngôn ngữ.
• Năng lực hợp tác: Kỹ năng làm việc nhóm, phân công nhiệm vụ phù hợp với năng lực cá nhân, hỗ trợ đồng đẳng và đánh giá kết quả hoạt động chung.
• Năng lực cảm thụ thẩm mĩ: Khả năng nhận diện các phạm trù mĩ học (cái đẹp, cái xấu, cái bi, cái hài, cái cao cả) qua thế giới hình tượng ngôn từ; hình thành thế giới quan chân - thiện - mĩ.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Tiếp cận sư phạm (Pedagogical Approach)

Tài liệu xác định sự thay đổi căn bản trong vai trò sư phạm:

• Người dạy: Chuyển từ vị trí "người truyền đạt kiến thức áp đặt" sang người thiết kế, hướng dẫn, đồng hành và chuyển giao nhiệm vụ học tập ("dạy học trò cách tự mình qua sông").
• Người học: Chuyển từ trạng thái tiếp nhận thụ động sang chủ động thực hiện nhiệm vụ, tham gia tranh biện và giải quyết vấn đề trong không gian học tập mở rộng.
• Hình thức tổ chức: Thay thế việc dạy học chia cắt theo từng tiết/bài rời rạc bằng việc xây dựng kế hoạch dạy học theo chủ đề/chuyên đề nhiều tiết, áp dụng quy trình sinh hoạt chuyên môn dựa trên "Nghiên cứu bài học".

Bài học minh họa và phân tích ngữ liệu văn học

Tài liệu đưa ra các trường hợp phân tích cụ thể để minh họa cho phương pháp tiếp cận mới:

• Văn bản Bánh trôi nước (Hồ Xuân Hương): Không tiếp cận bài thơ như một "thế giới khép kín" chỉ để ghi nhớ nội dung, mà sử dụng tác phẩm như một công cụ phương tiện để rèn luyện phương pháp đọc hiểu thể loại thơ thất ngôn tuyệt cú Đường luật, làm cơ sở để học sinh tự tiếp cận các bài thơ khác cùng thể loại như Mời trầu.
• Văn bản Mùa xuân nho nhỏ (Thanh Hải): Thực hiện nguyên tắc tinh giản kiến thức bằng kỹ thuật "điểm nhãn". Giáo viên tập trung bài học vào nội dung trọng tâm: ước nguyện cống hiến cho đất nước của tác giả; các chi tiết về mùa xuân thiên nhiên, đất nước đóng vai trò là mạch dẫn để làm nổi bật chủ đề tư tưởng.
• Văn bản thơ Đường luật tiêu biểu và ngoại lệ: Sử dụng bài Hồi hương ngẫu thư (Hạ Tri Chương) để dạy các đặc trưng thi luật chuẩn mực (niêm, luật, kết cấu, vần, đối); tiếp đó đưa bài thơ phá luật Khúc giang (Đỗ Phủ) – vi phạm quy tắc phối thanh ở câu thứ bảy – nhằm tạo tình huống có vấn đề, kích thích học sinh phát hiện và lý giải dụng ý nghệ thuật.
• Văn bản nhật dụng Đấu tranh cho hòa bình (G. Mát-két): Khai thác nghệ thuật lập luận, hệ thống chứng cứ xác thực nhằm phát triển năng lực tạo lập văn bản nghị luận xã hội và tư duy phản biện của học sinh.

Phương pháp đánh giá và kiểm tra

Tài liệu định hướng quy trình kiểm tra, đánh giá đồng bộ:

• Đánh giá thường xuyên: Thực hiện qua hồ sơ học tập, bài tập nghiên cứu nhỏ, quan sát hoạt động thảo luận trên lớp, bài thuyết trình, sản phẩm thực hành.
• Đánh giá định kỳ: Xây dựng ma trận đề kiểm tra với tỷ lệ điểm phần tự luận không dưới 50% tổng số điểm toàn bài. Kết hợp câu hỏi trắc nghiệm khách quan nhằm bao quát kiến thức và câu hỏi tự luận mở nhằm đánh giá năng lực tư duy.
• Đánh giá tạo lập văn bản (Viết): Kiểm soát quy trình viết qua 5 giai đoạn (Xác định mục đích -> Lập dàn ý -> Viết bài -> Tìm kiếm phản hồi -> Rà soát chỉnh sửa). Đề xuất 7 tiêu chí đánh giá chuẩn hóa: (1) Nội dung trọng tâm, (2) Phương thức biểu đạt, (3) Quan điểm/tư tưởng, (4) Tổ chức kết cấu/bố cục, (5) Diễn đạt/dùng từ, (6) Nỗ lực hoàn thành, (7) Sáng tạo. Sử dụng thang đo rubric để chấm điểm các câu hỏi mở.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

1. Khắc phục triệt để hạn chế của chương trình định hướng nội dung: Tài liệu phân tích rõ các hạn chế của việc giảng dạy bám cứng vào tiến trình bài học sách giáo khoa khiến học sinh thụ động ghi nhớ ("học sinh giỏi trong nhà trường nhưng là 'gà công nghiệp' trong đời sống"), từ đó hướng dẫn giáo viên tự chủ sắp xếp lại chương trình thành các chủ đề dạy học.
2. Cập nhật hệ thống văn bản chỉ đạo của ngành giáo dục:
   • Nghị quyết số 88/2014/QH13 và Nghị quyết số 29-NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo.
   • Công văn số 5555/BGDĐT-GDTrH ngày 08/10/2014 với 12 tiêu chí đánh giá kế hoạch bài dạy, hoạt động của giáo viên và hoạt động của học sinh.
   • Công văn số 3535/BGDĐT-GDTrH về áp dụng phương pháp "Bàn tay nặn bột" và các phương pháp dạy học tích cực.
   • Công văn số 1290/BGDĐT-GDTrH và Công văn số 3844/BGDĐT-GDTrH về nghiên cứu khoa học và vận dụng kiến thức liên môn.
   • Kế hoạch số 10/KH-BGDĐT về ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý giáo dục.
3. Tiếp cận phương pháp đo lường chuẩn quốc tế PISA: Đưa vào thang đo 6 cấp độ đọc hiểu văn bản của PISA, định hướng việc sử dụng ngữ liệu mới nằm ngoài sách giáo khoa trong các đề kiểm tra định kỳ và tuyển sinh vào lớp 10 để đánh giá đúng năng lực thực chất của học sinh.
4. Đẩy mạnh sinh hoạt chuyên môn qua nền tảng số: Tích hợp việc xây dựng thư viện học liệu mở, chuyên đề dạy học tích hợp trên trang mạng "Trường học kết nối", gắn đổi mới phương pháp với công tác bồi dưỡng giáo viên qua môi trường mạng.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Giáo viên môn Ngữ văn cấp THCS: Sử dụng làm tài liệu hướng dẫn kỹ thuật xây dựng kế hoạch bài dạy theo chủ đề, áp dụng các kỹ thuật dạy học tích cực (khăn trải bàn, động não, bản đồ tư duy, dạy học dự án), biên soạn câu hỏi kiểm tra theo ma trận và thiết kế tiêu chí chấm rubric.
• Cán bộ quản lý giáo dục (Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng, Tổ trưởng chuyên môn, Chuyên viên Phòng/Sở GD&ĐT): Sử dụng làm căn cứ chỉ đạo sinh hoạt chuyên môn theo "Nghiên cứu bài học", tổ chức dự giờ và đánh giá giờ dạy của giáo viên theo 12 tiêu chí tại Công văn 5555/BGDĐT-GDTrH; quản lý ngân hàng câu hỏi đề thi.
• Giảng viên và sinh viên ngành Sư phạm Ngữ văn (Cao đẳng, Đại học): Dùng làm tài liệu học tập, nghiên cứu trong học phần Phương pháp dạy học Ngữ văn, rèn luyện kỹ năng thiết kế giáo án và phương pháp đánh giá kết quả học tập theo chuẩn đầu ra.
• Yêu cầu kiến thức nền tảng (Prerequisites): Người sử dụng cần nắm vững kiến thức cơ bản về ngôn ngữ học (Tiếng Việt), lý luận văn học, lịch sử văn học trong chương trình THCS hiện hành và các nguyên lý cơ bản của giáo dục học đại cương.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tài liệu này phù hợp nhất với đối tượng nào?

Tài liệu được thiết kế trực tiếp cho giáo viên giảng dạy môn Ngữ văn THCS, cán bộ phụ trách quản lý chuyên môn tại các trường trung học, cùng giảng viên và sinh viên khối ngành sư phạm Ngữ văn cần cập nhật phương pháp dạy học hiện đại.

2. Người đọc cần chuẩn bị kiến thức nền tảng gì trước khi nghiên cứu tài liệu?

Cần nắm vững cấu trúc chương trình, chuẩn kiến thức - kỹ năng môn Ngữ văn THCS hiện hành, có hiểu biết về các phân môn Văn học, Tiếng Việt, Tập làm văn và các văn bản chỉ đạo chuyên môn cơ bản của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

3. Điểm khác biệt cốt lõi giữa tài liệu này với tài liệu dạy học truyền thống là gì?

Tài liệu chuyển trọng tâm từ "dạy học sinh biết cái gì" (truyền thụ nội dung khép kín) sang "dạy học sinh làm được cái gì" (dạy phương pháp tiếp cận, tư duy, cách đọc hiểu thể loại, kỹ năng tạo lập văn bản và giải quyết tình huống thực tiễn).

4. Làm thế nào để áp dụng tài liệu vào việc soạn giáo án và tổ chức giờ học?

Giáo viên căn cứ vào chuẩn kiến thức kỹ năng để gom các bài học đơn lẻ thành bài học theo chủ đề; thiết kế chuỗi hoạt động học (chuyển giao nhiệm vụ -> thực hiện nhiệm vụ -> báo cáo/thảo luận -> đánh giá kết quả); áp dụng tiêu chí Công văn 5555 để kiểm soát tiến trình dạy học.

5. Tài liệu hướng dẫn sử dụng ngữ liệu kiểm tra đánh giá như thế nào?

Tài liệu khuyến khích sử dụng ngữ liệu mới nằm ngoài sách giáo khoa có cùng thể loại hoặc chủ đề để kiểm tra năng lực đọc hiểu; ra đề viết theo hướng mở, tích hợp liên môn và áp dụng bảng tiêu chí rubric để chấm điểm khách quan.

---

Kết luận

Tài liệu bồi dưỡng thường xuyên môn Ngữ văn THCS năm 2017 của Sở GD&ĐT Gia Lai cung cấp hệ thống cơ sở khoa học và quy trình thực hành hoàn chỉnh cho công cuộc đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá môn Ngữ văn.

Lộ trình tiếp cận tài liệu hiệu quả được đề xuất gồm:

1. Nghiên cứu cơ sở lý luận và các tiêu chí đánh giá giờ dạy tại Chương I.
2. Thực hành xây dựng bài học theo chủ đề và vận dụng quy trình phát triển 5 năng lực cốt lõi tại Chương II.
3. Ứng dụng kỹ thuật biên soạn đề kiểm tra trắc nghiệm kết hợp tự luận và xây dựng bảng rubric đánh giá tại Chương III.

Tài liệu gắn kết trực tiếp với các tài nguyên bổ trợ như hệ thống "Trường học kết nối", khung đánh giá đọc hiểu PISA và các hướng dẫn chuyên môn liên quan của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC VÀ KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH I. Định hướng chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học và kiếm tra, đánh giá theo định hướng phát triến năng lực học sinh Thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XI, đặc biệt là Nghị quyết Trung ương số 29-NQ/TW ngày 04 tháng 11 năm 2013 về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế, giáo dục phổ thông trong phạm vi cả nước đang thực hiện đổi mới đồng bộ các yếu tố: mục tiêu, nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức, thiết bị và đánh giá chất lượng giáo dục. Về phương pháp và hình thức tổ chức dạy học Sở GDĐT đã chỉ đạo các cơ sở giáo dục tiếp tục đổi mới phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo, rèn luyện phương pháp tự học và vận dụng kiến thức, kĩ năng của học sinh theo tinh thần Công văn số 3535/BGDĐT-GDTrH ngày 27/5/2013 về áp dụng phương pháp "Bàn tay nặn bột" và các phương pháp dạy học tích cực khác; đổi mới đánh giá giờ dạy giáo viên, xây dựng tiêu chí đánh giá giờ dạy dựa trên Công văn số 5555/BGDĐT-GDTrH ngày 08/10/2014 của Bộ GDĐT; đẩy mạnh việc vận dụng dạy học giải quyết vấn đề, các phương pháp thực hành, dạy học theo dự án trong các môn học; tích cực ứng dụng công nghệ thông tin phù hợp với nội dung bài học; tập trung dạy cách học, cách nghĩ; bảo đảm cân đối giữa trang bị kiến thức, rèn luyện kĩ năng và định hướng thái độ, hành vi cho học sinh; chú ý việc tổ chức dạy học phân hoá phù hợp các đối tượng học sinh khác nhau; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc; tăng cường tổ chức dạy học thí nghiệm - thực hành của học sinh. Việc đổi mới phương pháp dạy học như trên cần phải được thực hiện một cách đồng bộ với việc đổi mới hình thức tổ chức dạy học.

Cụ thể là: - Đa dạng hóa các hình thức dạy học, chú ý các hoạt động trải nghiệm sáng tạo; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong tổ chức dạy học thông qua việc sử dụng các mô hình học kết hợp giữa lớp học truyền thống với các lớp học trực tuyến nhằm tiết kiệm thời gian và chi phí cũng như tăng cường sự công bằng trong việc tiếp cận các dịch vụ giáo dục chất lượng cao. Ngoài việc tổ chức cho học sinh thực hiện các nhiệm vụ học tập ở trên lớp, cần coi trọng giao nhiệm vụ và hướng dẫn học sinh học tập ở nhà, ở ngoài nhà trường. - Đẩy mạnh công tác nghiên cứu khoa học đối với học sinh trung học; động 5 viên học sinh trung học tích cực tham gia Cuộc thi nghiên cứu khoa học kĩ thuật theo Công văn số 1290/BGDĐT- GDTrH ngày 29/3/2016 của Bộ GDĐT. Tăng cường hình thức học tập gắn với thực tiễn thông qua Cuộc thi vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết các vấn đề thực tiễn dành cho học sinh trung học theo Công văn số 3844/BGDĐT-GDTrH ngày 09/8/2016.

- Chỉ đạo các cơ sở giáo dục trung học xây dựng và sử dụng tủ sách lớp học, phát động tuần lễ "Hưởng ứng học tập suốt đời" và phát triển văn hóa đọc gắn với xây dựng câu lạc bộ khoa học trong các nhà trường. - Tiếp tục thực hiện tốt việc sử dụng di sản văn hóa trong dạy học theo Hướng dẫn số 73/HD-BGDĐT-BVHTTDL ngày 16/01/2013 của liên Bộ GDĐT, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. - Khuyến khích tổ chức, thu hút học sinh tham gia các hoạt động góp phần phát triển năng lực học sinh như: Văn hóa - văn nghệ, thể dục - thể thao; thi thí nghiệm - thực hành; thi kĩ năng sử dụng Tin học văn phòng; thi giải Toán trên máy tính cầm tay; thi tiếng Anh trên mạng; thi giải Toán trên mạng; Hội thi an toàn giao thông; Ngày hội công nghệ thông tin; Ngày hội sử dụng ngoại ngữ và các Hội thi năng khiếu, các hoạt động giao lưu. trên cơ sở tự nguyện của nhà trường, cha mẹ học sinh và học sinh.

Các hoạt động trên phải phù hợp với đặc điểm tâm sinh lí và nội dung học tập của học sinh trung học, phát huy sự chủ động và sáng tạo của các địa phương, đơn vị; tăng cường tính giao lưu, hợp tác nhằm thúc đẩy học sinh hứng thú học tập, rèn luyện kĩ năng sống, bổ sung hiểu biết về các giá trị văn hóa truyền thống dân tộc và tinh hoa văn hóa thế giới. Không giao chỉ tiêu, không lấy thành tích của các hoạt động giao lưu nói trên làm tiêu chí để xét thi đua đối với các đơn vị có học sinh tham gia. - Tiếp tục phối hợp với các đối tác thực hiện tốt các dự án khác như: Chương trình giáo dục kĩ năng sống; Chương trình dạy học Intel; Dự án Đối thoại châu Á - Kết nối lớp học; Ứng dụng công nghệ thông tin đổi mới quản lý hoạt động giáo dục ở một số trường thí điểm theo kế hoạch số 10/KH-BGDĐT ngày 07/01/2016 của Bộ GDĐT;. Về kiểm tra và đánh giá Sở GDĐT đã chỉ đạo các cơ sở giáo dục tiếp tục đổi mới nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức dạy học phù hợp với việc đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh.

Cụ thể như sau: - Giao quyền chủ động cho các cơ sở giáo dục và giáo viên trong việc kiểm tra, đánh giá thường xuyên và đánh giá định kỳ; chỉ đạo và tổ chức chặt chẽ, nghiêm túc, đúng quy chế ở tất cả các khâu ra đề, coi, chấm và nhận xét, đánh giá 6 học sinh trong việc thi và kiểm tra; đảm bảo thực chất, khách quan, trung thực, công bằng, đánh giá đúng năng lực và sự tiến bộ của học sinh. - Chú trọng đánh giá thường xuyên đối với tất cả học sinh: đánh giá qua các hoạt động trên lớp; đánh giá qua hồ sơ học tập, vở học tập; đánh giá qua việc học sinh báo cáo kết quả thực hiện một dự án học tập, nghiên cứu khoa học, kĩ thuật, báo cáo kết quả thực hành, thí nghiệm; đánh giá qua bài thuyết trình (bài viết, bài trình chiếu, video clip,.) về kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập. Giáo viên có thể sử dụng các hình thức đánh giá nói trên thay cho các bài kiểm tra hiện hành. - Kết hợp đánh giá trong quá trình dạy học, giáo dục và đánh giá tổng kết cuối kỳ, cuối năm học; đánh giá của giáo viên với tự đánh giá và nhận xét, góp ý lẫn nhau của học sinh, đánh giá của cha mẹ học sinh và cộng đồng.

Khi chấm bài kiểm tra phải có phần nhận xét, hướng dẫn, sửa sai, động viên sự cố gắng, tiến bộ của học sinh. Đối với học sinh có kết quả bài kiểm tra định kì không phù hợp với những nhận xét trong quá trình học tập (quá trình học tập tốt nhưng kết quả kiểm tra quá kém hoặc ngược lại), giáo viên cần tìm hiểu rõ nguyên nhân, nếu thấy cần thiết và hợp lí thì có thể cho học sinh kiểm tra lại. - Thực hiện nghiêm túc việc xây dựng đề thi, kiểm tra cuối học kì, cuối năm học theo ma trận và viết câu hỏi phục vụ ma trận đề. Đề kiểm tra bao gồm các câu hỏi, bài tập (tự luận, trắc nghiệm) theo 4 mức độ yêu cầu: + Nhận biết: yêu cầu học sinh phải nhắc lại hoặc mô tả đúng kiến thức, kĩ năng đã học; + Thông hiểu: yêu cầu học sinh phải diễn đạt đúng kiến thức hoặc mô tả đúng kĩ năng đã học bằng ngôn ngữ theo cách của riêng mình, có thể thêm các hoạt động phân tích, giải thích, so sánh, áp dụng trực tiếp (làm theo mẫu) kiến thức, kĩ năng đã biết để giải quyết các tình huống, vấn đề trong học tập; + Vận dụng: yêu cầu học sinh phải kết nối và sắp xếp lại các kiến thức, kĩ năng đã học để giải quyết thành công tình huống, vấn đề tương tự tình huống, vấn đề đã học; + Vận dụng cao: yêu cầu học sinh vận dụng được các kiến thức, kĩ năng để giải quyết các tình huống, vấn đề mới, không giống với những tình huống, vấn đề đã được hướng dẫn; đưa ra những phản hồi hợp lí trước một tình huống, vấn đề mới trong học tập hoặc trong cuộc sống.

Căn cứ vào mức độ phát triển năng lực của học sinh ở từng học kỳ và từng khối lớp, giáo viên và nhà trường xác định tỉ lệ các câu hỏi, bài tập theo 4 mức độ yêu cầu trong các bài kiểm tra trên nguyên tắc đảm bảo sự phù hợp với đối tượng học sinh và tăng dần tỉ lệ các câu hỏi, bài tập ở mức độ yêu cầu vận dụng, vận dụng 7 cao. - Kết hợp một cách hợp lí giữa hình thức trắc nghiệm tự luận với trắc nghiệm khách quan (TNKQ), giữa kiểm tra lí thuyết và kiểm tra thực hành trong các bài kiểm tra; giữa phần đọc hiểu và phần vận dụng; tiếp tục nâng cao yêu cầu vận dụng kiến thức liên môn vào thực tiễn; tăng cường ra các câu hỏi mở, gắn với thời sự quê hương, đất nước đối với các môn khoa học xã hội và nhân văn để học sinh được bày tỏ chính kiến của mình về các vấn đề kinh tế, chính trị, xã hội; chỉ đạo việc ra câu hỏi TNKQ nhiều lựa chọn đúng thay vì chỉ có câu hỏi 1 lựa chọn đúng; tiếp tục nâng cao chất lượng việc kiểm tra và thi cả bốn kĩ năng nghe, nói, đọc, viết và triển khai phần tự luận trong các bài kiểm tra viết, vận dụng định dạng đề thi tiếng Anh đối với học sinh học theo chương trình thí điểm theo Công văn số 3333/BGDĐT-GDTrH ngày 07/7/2016 đối với môn ngoại ngữ; tiếp tục triển khai đánh giá các chỉ số trí tuệ (IQ, AQ, EQ.) trong tuyển sinh trường THPT chuyên ở những nơi có điều kiện. - Tăng cường tổ chức hoạt động đề xuất và lựa chọn, hoàn thiện các câu hỏi, bài tập kiểm tra theo định hướng phát triển năng lực để bổ sung cho thư viện câu hỏi của trường. Tăng cường xây dựng nguồn học liệu mở (thư viện học liệu) về câu hỏi, bài tập, đề thi, kế hoạch bài học, tài liệu tham khảo có chất lượng trên website của Bộ (tại địa chỉ http://truonghocketnoi.vn) của sở/phòng GDĐT và các trường học.